فرهنگ مصادیق:غواصی – ویکی فقه: تفاوت بین نسخهها
جز (Fayzi صفحهٔ غواصی – ویکی فقه را به فرهنگ مصادیق:غواصی – ویکی فقه منتقل کرد) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
<div class="head1"> غواصی – ویکی فقه</div> | <div class="head1"> غواصی – ویکی فقه</div> | ||
| + | |||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
غوّاصی یعنی فرو رفتن در دریا و مانند آن است.<br/> | غوّاصی یعنی فرو رفتن در دریا و مانند آن است.<br/> | ||
| سطر ۶: | سطر ۷: | ||
غواصی عبارت است از فرو رفتن در دریا و مانند آن، معمولا برای تحقیق یا به دست آوردن مروارید و یا ورزش و تفریح. مراد از آن در کلمات فقها فرورفتن در آب برای به دست آوردن اشیای قیمتی، همچون مروارید، طلا و نقره است <ref>سداد العباد، ص۲۱۴</ref><ref>مستند العروه (الخمس)، ص۱۰۸</ref>.<br/> | غواصی عبارت است از فرو رفتن در دریا و مانند آن، معمولا برای تحقیق یا به دست آوردن مروارید و یا ورزش و تفریح. مراد از آن در کلمات فقها فرورفتن در آب برای به دست آوردن اشیای قیمتی، همچون مروارید، طلا و نقره است <ref>سداد العباد، ص۲۱۴</ref><ref>مستند العروه (الخمس)، ص۱۰۸</ref>.<br/> | ||
| − | == احکام مرتبط == | + | == احکام مرتبط == |
از احکام آن در باب خمس سخن گفتهاند.<br/> | از احکام آن در باب خمس سخن گفتهاند.<br/> | ||
=== در خمس === | === در خمس === | ||
به جواهری که با غواصی به دست میآید در صورت رسیدن به حدّ نصاب خمس تعلّق میگیرد<ref>تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۱۹</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۳</ref>. نصاب آن به قول مشهور، یک دینار است. بنابر این، اگر ارزش جواهر به دست آمده به یک دینار (= یک مثقال شرعی طلا ) برسد، خمس آن واجب میشود<ref>مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۰</ref>. قول مقابل مشهور، بیست دینار است<ref>مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۰</ref><ref>جامع عباسی، ص۱۰۲</ref>.<br/> | به جواهری که با غواصی به دست میآید در صورت رسیدن به حدّ نصاب خمس تعلّق میگیرد<ref>تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۱۹</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۳</ref>. نصاب آن به قول مشهور، یک دینار است. بنابر این، اگر ارزش جواهر به دست آمده به یک دینار (= یک مثقال شرعی طلا ) برسد، خمس آن واجب میشود<ref>مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۰</ref>. قول مقابل مشهور، بیست دینار است<ref>مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۰</ref><ref>جامع عباسی، ص۱۰۲</ref>.<br/> | ||
| − | == شرایط وجوب خمس در جواهر == | + | == شرایط وجوب خمس در جواهر == |
مراد از رسیدن به حدّ نصاب، پس از کسر هزینههای غواصی است. بنابر این، با کسر هزینهها چنانچه به حدّ نصاب نرسد، خمس واجب نمیشود، هرچند پیش از آن به حدّ نصاب رسیده باشد<ref>البیان، ص۳۴۵</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۴</ref>.<br/> | مراد از رسیدن به حدّ نصاب، پس از کسر هزینههای غواصی است. بنابر این، با کسر هزینهها چنانچه به حدّ نصاب نرسد، خمس واجب نمیشود، هرچند پیش از آن به حدّ نصاب رسیده باشد<ref>البیان، ص۳۴۵</ref><ref>الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۴</ref>.<br/> | ||
به قول مشهور، شرط وجوب خمس در جواهر آن است که با غواصی به دست آید. بنابر این، در صورتی که از روی آب و یا ساحل به دست آید، خمس ندارد<ref>الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۵</ref>. قول مقابل مشهور، وجوب خمس در آن است<ref>البیان، ص۳۴۵</ref>.<br/> | به قول مشهور، شرط وجوب خمس در جواهر آن است که با غواصی به دست آید. بنابر این، در صورتی که از روی آب و یا ساحل به دست آید، خمس ندارد<ref>الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۵</ref>. قول مقابل مشهور، وجوب خمس در آن است<ref>البیان، ص۳۴۵</ref>.<br/> | ||
آیا جواهری که بدون غواصی، لیکن با ابزار از داخل آب بیرون آورده میشود، حکم بیرون آوردن با غواصی را دارد یا نه؟ مسئله اختلافی است<ref>مسالک الافهام، ج۱، ص۴۶۳</ref><ref>غنائم الایام، ج۴، ص۳۱۱</ref> <ref>کشف الغطاء، ج۴، ص۲۰۳</ref><ref>الکلام، ج۱۶، ص۴۱</ref><ref>کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۷</ref>.<br/> | آیا جواهری که بدون غواصی، لیکن با ابزار از داخل آب بیرون آورده میشود، حکم بیرون آوردن با غواصی را دارد یا نه؟ مسئله اختلافی است<ref>مسالک الافهام، ج۱، ص۴۶۳</ref><ref>غنائم الایام، ج۴، ص۳۱۱</ref> <ref>کشف الغطاء، ج۴، ص۲۰۳</ref><ref>الکلام، ج۱۶، ص۴۱</ref><ref>کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۷</ref>.<br/> | ||
| − | == دیگر شرایط == | + | == دیگر شرایط == |
| − | از دیگر شرایط وجوب خمس در جواهر به دست آمده از راه غواصی آن است که از مباحات اصلی باشد؛ بدین معنا که ملک کسی نباشد. بنابر این،به جواهری که مالک داشته و در دریا غرق شده است خمس تعلق نمیگیرد؛ بلکه در صورت اعراض و قطع امید مالکش از آن، مال یابنده آن خواهد بود<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۲</ref><ref>کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۷ -۶۸</ref> | + | از دیگر شرایط وجوب خمس در جواهر به دست آمده از راه غواصی آن است که از مباحات اصلی باشد؛ بدین معنا که ملک کسی نباشد. بنابر این،به جواهری که مالک داشته و در دریا غرق شده است خمس تعلق نمیگیرد؛ بلکه در صورت اعراض و قطع امید مالکش از آن، مال یابنده آن خواهد بود<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۲</ref><ref>کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۷ -۶۸</ref><br/> |
همچنین خمس آنچه از دریا به دست میآید، در صورتی واجب است که به طور متعارف از راه غواصی استخراج شود؛ از این رو، در ماهی و مانند آن، چنانچه از راه غواصی گرفته شود، خمس واجب نیست؛ هرچند وجوب آن از برخی نقل شده است<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳</ref><br/> | همچنین خمس آنچه از دریا به دست میآید، در صورتی واجب است که به طور متعارف از راه غواصی استخراج شود؛ از این رو، در ماهی و مانند آن، چنانچه از راه غواصی گرفته شود، خمس واجب نیست؛ هرچند وجوب آن از برخی نقل شده است<ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳</ref><br/> | ||
| − | == حکم جواهربدست آمده از شکم حیوان == | + | == حکم جواهربدست آمده از شکم حیوان == |
آیا در جواهر به دست آمده از شکم حیوانِ صید شده در دریا با غواصی، خمس واجب است یا نه؟ اگر صید، صیدی است که به طور معمول درون آن محل تکوّن آن جواهر است، مانند صدف، با وجود شرایط خمس در آن واجب خواهد بود؛ اما اگر چنین نباشد، مسئله اختلافی است<ref>کشف الغطاء، ج۴، ص۲۰۴</ref><br/><ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳</ref> | آیا در جواهر به دست آمده از شکم حیوانِ صید شده در دریا با غواصی، خمس واجب است یا نه؟ اگر صید، صیدی است که به طور معمول درون آن محل تکوّن آن جواهر است، مانند صدف، با وجود شرایط خمس در آن واجب خواهد بود؛ اما اگر چنین نباشد، مسئله اختلافی است<ref>کشف الغطاء، ج۴، ص۲۰۴</ref><br/><ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳</ref> | ||
== حکم نهرهای بزرگ == | == حکم نهرهای بزرگ == | ||
| سطر ۲۸: | سطر ۲۹: | ||
اگر چند نفر غواص به اشتراک به جواهری دست یابند، در وجوب خمس، آیا رسیدن مجموع سهام به حدّ نصاب کفایت میکند یا باید سهم هر یک جدا گانه به حدّ نصاب برسد؟ اختلاف است<ref>غنائم الایام، ج۴، ص۳۱۰</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۱</ref><ref>العروه الوثقی، ج۴، ص۲۵۲</ref><br/> | اگر چند نفر غواص به اشتراک به جواهری دست یابند، در وجوب خمس، آیا رسیدن مجموع سهام به حدّ نصاب کفایت میکند یا باید سهم هر یک جدا گانه به حدّ نصاب برسد؟ اختلاف است<ref>غنائم الایام، ج۴، ص۳۱۰</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۱</ref><ref>العروه الوثقی، ج۴، ص۲۵۲</ref><br/> | ||
| − | == وجوب خمس بر اجیر کننده == | + | == وجوب خمس بر اجیر کننده == |
| − | بر غواصی که اجیر دیگری است خمس واجب نیست؛ بلکه بر اجیر کننده او واجب است<ref>جواهر الکلام، ج۴، ص۴۲</ref>.در تعلّق خمس به جواهر به دست آمده از غواصی، گذشت سال شرط نیست؛ بلکه به محض دستیابی به آن در صورت رسیدن به حدّ نصاب، خمس واجب میشود<ref>غایه المرام، ج۱، ص۲۹۱</ref><ref>غنائم الایام، ج۴، ص۳۵۴</ref>.<br/> | + | بر غواصی که اجیر دیگری است خمس واجب نیست؛ بلکه بر اجیر کننده او واجب است<ref>جواهر الکلام، ج۴، ص۴۲</ref>. در تعلّق خمس به جواهر به دست آمده از غواصی، گذشت سال شرط نیست؛ بلکه به محض دستیابی به آن در صورت رسیدن به حدّ نصاب، خمس واجب میشود<ref>غایه المرام، ج۱، ص۲۹۱</ref><ref>غنائم الایام، ج۴، ص۳۵۴</ref>.<br/> |
| − | == عدم لزوم پرداخت عین == | + | == عدم لزوم پرداخت عین == |
در خمس جواهر به دست آمده، پرداخت عین لازم نیست؛ بلکه دادن قیمت آن نیز کفایت میکند<ref>مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۶</ref><ref>البیان، ص۳۴۶</ref>.<br/> | در خمس جواهر به دست آمده، پرداخت عین لازم نیست؛ بلکه دادن قیمت آن نیز کفایت میکند<ref>مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۶</ref><ref>البیان، ص۳۴۶</ref>.<br/> | ||
| − | == حکم عنبر استخراج شده از دریا == | + | == حکم عنبر استخراج شده از دریا == |
به قول اکثر فقها بر عنبر استخراج شده از دریا با غواصی، حکم غواصی جاری میشود؛ اما عنبری که از روی آب گرفته میشود، حکم معدن را دارد<ref>تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۲۰</ref><ref>الدروس الشرعیه، ج۱، ص۲۶۱</ref><ref>مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۷</ref><br/> | به قول اکثر فقها بر عنبر استخراج شده از دریا با غواصی، حکم غواصی جاری میشود؛ اما عنبری که از روی آب گرفته میشود، حکم معدن را دارد<ref>تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۲۰</ref><ref>الدروس الشرعیه، ج۱، ص۲۶۱</ref><ref>مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۷</ref><br/> | ||
| + | |||
==منبع== | ==منبع== | ||
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۵، ص۶۱۴، برگرفته از مقاله «غوّاصی ». | فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۵، ص۶۱۴، برگرفته از مقاله «غوّاصی ». | ||
نسخهٔ کنونی تا ۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۱:۲۷
محتویات
مقدمه
غوّاصی یعنی فرو رفتن در دریا و مانند آن است.
معنای لغوی و اصطلاحی
غواصی عبارت است از فرو رفتن در دریا و مانند آن، معمولا برای تحقیق یا به دست آوردن مروارید و یا ورزش و تفریح. مراد از آن در کلمات فقها فرورفتن در آب برای به دست آوردن اشیای قیمتی، همچون مروارید، طلا و نقره است [۱][۲].
احکام مرتبط
از احکام آن در باب خمس سخن گفتهاند.
در خمس
به جواهری که با غواصی به دست میآید در صورت رسیدن به حدّ نصاب خمس تعلّق میگیرد[۳][۴]. نصاب آن به قول مشهور، یک دینار است. بنابر این، اگر ارزش جواهر به دست آمده به یک دینار (= یک مثقال شرعی طلا ) برسد، خمس آن واجب میشود[۵]. قول مقابل مشهور، بیست دینار است[۶][۷].
شرایط وجوب خمس در جواهر
مراد از رسیدن به حدّ نصاب، پس از کسر هزینههای غواصی است. بنابر این، با کسر هزینهها چنانچه به حدّ نصاب نرسد، خمس واجب نمیشود، هرچند پیش از آن به حدّ نصاب رسیده باشد[۸][۹].
به قول مشهور، شرط وجوب خمس در جواهر آن است که با غواصی به دست آید. بنابر این، در صورتی که از روی آب و یا ساحل به دست آید، خمس ندارد[۱۰]. قول مقابل مشهور، وجوب خمس در آن است[۱۱].
آیا جواهری که بدون غواصی، لیکن با ابزار از داخل آب بیرون آورده میشود، حکم بیرون آوردن با غواصی را دارد یا نه؟ مسئله اختلافی است[۱۲][۱۳] [۱۴][۱۵][۱۶].
دیگر شرایط
از دیگر شرایط وجوب خمس در جواهر به دست آمده از راه غواصی آن است که از مباحات اصلی باشد؛ بدین معنا که ملک کسی نباشد. بنابر این،به جواهری که مالک داشته و در دریا غرق شده است خمس تعلق نمیگیرد؛ بلکه در صورت اعراض و قطع امید مالکش از آن، مال یابنده آن خواهد بود[۱۷][۱۸]
همچنین خمس آنچه از دریا به دست میآید، در صورتی واجب است که به طور متعارف از راه غواصی استخراج شود؛ از این رو، در ماهی و مانند آن، چنانچه از راه غواصی گرفته شود، خمس واجب نیست؛ هرچند وجوب آن از برخی نقل شده است[۱۹]
حکم جواهربدست آمده از شکم حیوان
آیا در جواهر به دست آمده از شکم حیوانِ صید شده در دریا با غواصی، خمس واجب است یا نه؟ اگر صید، صیدی است که به طور معمول درون آن محل تکوّن آن جواهر است، مانند صدف، با وجود شرایط خمس در آن واجب خواهد بود؛ اما اگر چنین نباشد، مسئله اختلافی است[۲۰]
[۲۱]
حکم نهرهای بزرگ
به تصریح برخی، نهرهای بزرگ، از قبیل دجله، نیل و فرات، در صورتی که در آنها نیز همچون دریا، اشیای با ارزشی چون مروارید، پرورش یابد محکوم به حکم دریا است[۲۲]
[۲۳]
شرایط رسیدن به حدّ نصاب
در رسیدن به حدّ نصاب، تفاوت نمیکند آنچه با غواصی به دست میآید یک جنس باشد یا دو جنس، مانند مروارید و مرجان. بنابر این، چنانچه مجموع اجناس به دست آمده به حدّ نصاب برسد، خمس آن واجب میشود. چنان که فرق نمیکند مقدار نصاب در یک بار غواصی به دست آمده باشد یا در چند بار، به شرط عدم فاصله طولانی بین آنها. در صورت وجود فاصله طولانی، مانند آنکه یکی امروز و دیگری روز بعد انجام گیرد، آیا میزان، رسیدن هر بار به حدّ نصاب است یا با رسیدن مجموع به حدّ نصاب خمس واجب میشود؟ مسئله محل اختلاف است[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸].
اگر چند نفر غواص به اشتراک به جواهری دست یابند، در وجوب خمس، آیا رسیدن مجموع سهام به حدّ نصاب کفایت میکند یا باید سهم هر یک جدا گانه به حدّ نصاب برسد؟ اختلاف است[۲۹][۳۰][۳۱]
وجوب خمس بر اجیر کننده
بر غواصی که اجیر دیگری است خمس واجب نیست؛ بلکه بر اجیر کننده او واجب است[۳۲]. در تعلّق خمس به جواهر به دست آمده از غواصی، گذشت سال شرط نیست؛ بلکه به محض دستیابی به آن در صورت رسیدن به حدّ نصاب، خمس واجب میشود[۳۳][۳۴].
عدم لزوم پرداخت عین
در خمس جواهر به دست آمده، پرداخت عین لازم نیست؛ بلکه دادن قیمت آن نیز کفایت میکند[۳۵][۳۶].
حکم عنبر استخراج شده از دریا
به قول اکثر فقها بر عنبر استخراج شده از دریا با غواصی، حکم غواصی جاری میشود؛ اما عنبری که از روی آب گرفته میشود، حکم معدن را دارد[۳۷][۳۸][۳۹]
منبع
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج۵، ص۶۱۴، برگرفته از مقاله «غوّاصی ».
پانویس
- ↑ سداد العباد، ص۲۱۴
- ↑ مستند العروه (الخمس)، ص۱۰۸
- ↑ تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۱۹
- ↑ الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۳
- ↑ مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۰
- ↑ مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۰
- ↑ جامع عباسی، ص۱۰۲
- ↑ البیان، ص۳۴۵
- ↑ الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۴
- ↑ الحدائق الناضره، ج۱۲، ص۳۴۵
- ↑ البیان، ص۳۴۵
- ↑ مسالک الافهام، ج۱، ص۴۶۳
- ↑ غنائم الایام، ج۴، ص۳۱۱
- ↑ کشف الغطاء، ج۴، ص۲۰۳
- ↑ الکلام، ج۱۶، ص۴۱
- ↑ کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۷
- ↑ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۲
- ↑ کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۷ -۶۸
- ↑ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳
- ↑ کشف الغطاء، ج۴، ص۲۰۴
- ↑ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳
- ↑ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۳
- ↑ العروه الوثقی، ج۴، ص۲۵۴
- ↑ مختلف الشیعه، ج۳، ص۳۲۲ - ۳۲۳
- ↑ ریاض المسائل، ج۵، ص۲۵۲
- ↑ کتاب الخمس (شیخ انصاری)، ص۶۹
- ↑ العروه الوثقی، ج۴، ص۲۵۲
- ↑ مستند العروه (الخمس)، ص۱۱۵
- ↑ غنائم الایام، ج۴، ص۳۱۰
- ↑ جواهر الکلام، ج۱۶، ص۴۱
- ↑ العروه الوثقی، ج۴، ص۲۵۲
- ↑ جواهر الکلام، ج۴، ص۴۲
- ↑ غایه المرام، ج۱، ص۲۹۱
- ↑ غنائم الایام، ج۴، ص۳۵۴
- ↑ مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۶
- ↑ البیان، ص۳۴۶
- ↑ تذکره الفقهاء، ج۵، ص۴۲۰
- ↑ الدروس الشرعیه، ج۱، ص۲۶۱
- ↑ مدارک الاحکام، ج۵، ص۳۷۷
