فرهنگ مصادیق:اصول نظامی در قرآن: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۶ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۱:۳۱

مقدمه

سوره های قرآن کریم به دو بخش تقسیم می شوند: سوره هایی که قبل از تشکیل حکومت اسلامی نازل شده است(مکی) و سوره هایی که بعد از تشکیل حکومت اسلامی نازل شده است(مدنی).
در سوره های مدنی به مسائل اجتماعی و حکومت اسلامی بسیار پرداخته شده است بنابراین در این سوره ها آیات بسیاری در مورد مسائل نظامی و رزمی وجود دارد زیرا ایجاد نیروی نظامی قوی از ضروریات یک حکومت اسلامی می باشد.
در این مقاله می خواهیم با توجه به آیات قرآن کریم، برخی از نکات و راهنمایی های نظامی قرآن، که برای رزمندگان و نظامیان حکومت اسلامی مفید است بیان نماییم.

ضرورت وجود قوای مسلح برای حکومت اسلامی

شکی نیست که فطرت پاک انسانی جنگ و خونریزی را ناپسند می شمارد و از آن متنفر است به این خاطر امکان دارد که بسیاری افراد درک ننمایند که برای حفظ حکومت اسلامی و مقابله با دشمنان وجود نیروهای مسلح و آماده جنگیدن ضروری است. خداوند عزوجل می فرماید: کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ کُرْهٌ لَکُمْ وَعَسَى أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَکُمْ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (216بقره) جنگ بر شما واجب گشته است ، و حال آن که از آن بیزارید ، لیکن چه بسا چیزی را دوست نمی دارید و آن چیز برای شما نیک باشد ، و چه بسا چیزی را دوست داشته باشید و آن چیز برای شما بد باشد ، و خدا می داند و شما نمی دانید .
بنابراین وجود نیروهای نظامی قوی برای یک حکومت اسلامی ضروری است و اگر در این امر کوتاهی شود نتیجه تسلط کافران و ظالمان بر جامعه ی اسلامی خواهد بود چنانکه خداوند عزوجل می فرماید: ... وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَلَکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِینَ ^[۱]و اگر خداوند برخی از مردم را به وسیله برخی دیگر دفع نکند ، فساد زمین را فرا می گیرد ، ولی خداوند نسبت به جهانیان لطف و احسان دارد .

قواعد و اصول نظامی در قرآن

مصونیت غیر نظامیان: نیرو های مسلح فقط حق بر خورد مسلحانه با نیرو های نظامی و مسلح دشمنان تجاوزگر را دارند و حق آسیب رساندن به غیر نظامیان را ندارند خداوند عز و جل می فرماید : وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ ^[۲]
و در راه خدا بجنگید با کسانی که با شما می جنگند . و تجاوز و تعدّی نکنید که همانا خداوند تجاوزگران را دوست نمی دارد.
در این راستا پیامبرخدا (ص) همواره به فرماندهان نظامی و نظامیان مسلمان سفارش و تأکید می نمودند که حق ندارند به زنان و کودکان و سالخوردگان و کسانی که دخالتی در جنگ ندارند مانند راهبان و عابدانی که در محل عبادت خود می باشند آسیبی برسانند.
سختگیری بر دشمن تا پیروزی قطعی: تا وقتی که دشمن کاملا شکست نخورده و پیروزی کامل محقق نشده است نباید به دشمن فرصت داد. خداوند عزوجل می فرماید: مَا کَانَ لِنَبِیٍّ أَن یَکُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى یُثْخِنَ فِی الأَرْضِ ... هیچ پیغمبری حق ندارد که اسیران جنگی داشته باشد . مگر آن گاه که کاملاً بر دشمن پیروز گردد و بر منطقه سیطره و قدرت یابد...
خداوند بلندمرتبه می فرماید: فَإِذا لَقِیتُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّى إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنّاً بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاء حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا... ^[۳] هنگامی که با کافران در جنگ روبه رو می شوید ، گردنهایشان را بزنید ، و همچنان ادامه دهید تا به اندازه کافی دشمن را ضعیف و درهم می کوبید . در این هنگام ( اسیران را ) محکم ببندید ، بعدها یا بر آنان منّت می گذارید ( و بدون عوض آزادشان می کنید ) و یا ( در برابر آزادی از آنان ) فدیه می گیرید ، تا جنگ بارهای سنگین خود را بر زمین می نهد و نبرد پایان می گیرد .
حد اکثر توان: نیرو های مسلح باید حداکثر توان نظامی داشته باشند و پیشرفته ترین تجهیزات و اسلحه ها را در اختیار داشته باشند تا در دل دشمنان ایجاد رعب و وحشت نمایند تا آنها به خود جرأت درگیری و تجاوز را ندهند، این امر باعث خواهد شد صلح و ثبات برقرار شود و فکر تعدی و تجاوز به ذهن ستمکاران خطور نکند. خداوند می فرماید: وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّهٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللّهِ وَعَدُوَّکُمْ وَآخَرِینَ مِن دُونِهِمْ لاَ تَعْلَمُونَهُمُ اللّهُ یَعْلَمُهُمْ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَیْءٍ فِی سَبِیلِ اللّهِ یُوَفَّ إِلَیْکُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ.
ترجمه :
برای آنان تا آنجا که می توانید نیروی و اسبهای ورزیده آماده سازید ، تا بدان دشمنِ خدا و دشمن خویش را بترسانید ، و کسان دیگری جز آنان را نیز به هراس اندازید که ایشان را نمی شناسید و خدا آنان را می شناسد . هر آنچه را در راه خدا صرف کنید ، پاداش آن به تمام و کمال به شما داده می شود و هیچ گونه ستمی نمی بینید .
نگهداری حرمت مقدسات: نظامیان مسلمان باید حرمت مقدساتی مانند مسجد الحرام و ماههای حرام را نگه دارند ، اما اگر دشمن قصد سوء استفاده از این حرمتها داشته باشد نظامیان هم باید با آنها مقابله نمایند، خداوند عزوجل می فرماید: ...وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى یُقَاتِلُوکُمْ فِیهِ فَإِنْ قَاتَلُوکُمْ فَاقْتُلُوهُمْ کَذَلِکَ جَزَاءُ الْکَافِرِینَ ^[۴]ترجمه : ... با آنان در کنار مسجدالحرام کارزار نکنید ، مگر آن گاه که ایشان در آنجا با شما بستیزند ( و حرمت مسجدالحرام را محفوظ ندارند ) . پس اگر با شما جنگیدند ایشان را بکشید . سزای آن کافران چنین است .
و می فرماید: یَسْأَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِیهِ قُلْ قِتَالٌ فِیهِ کَبِیرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ وَکُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَکْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ وَالْفِتْنَهُ أَکْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ... از تو درباره جنگ کردن در ماه حرام می پرسند . بگو : جنگ در آن ( گناهی ) بزرگ است . ولی جلوگیری از راه خدا و بازداشتن مردم از مسجدالحرام و اخراج ساکنانش از آن و کفر ورزیدن نسبت به خدا ، در پیشگاه خداوند مهمتر از آن است ، و این فتنه بدتر از کشتن است ...
آمادگی و هوشیاری مستمر در مقابل دشمنان: نیروهای مسلح باید همواره در آمادگی کامل با هرگونه رویارویی با دشمن باشند و هرگز غفلت و سستی از خود بروز ندهند زیرا دشمن منتظر همچون فرصتی است ،چنانکه خداوند عزوجل می فرماید:... وَدَّ الَّذِینَ کَفَرُواْ لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَأَمْتِعَتِکُمْ فَیَمِیلُونَ عَلَیْکُم مَّیْلَهً وَاحِدَهً وَلاَ جُنَاحَ عَلَیْکُمْ إِن کَانَ بِکُمْ أَذًى مِّن مَّطَرٍ أَوْ کُنتُم مَّرْضَى أَن تَضَعُواْ أَسْلِحَتَکُمْ وَخُذُواْ حِذْرَکُمْ إِنَّ اللّهَ أَعَدَّ لِلْکَافِرِینَ عَذَاباً مُّهِیناً : کافران آرزو دارند از اسلحه و وسایلتان غافل شوید و آنان یکباره بر شما بتازند. اگر از باران ناراحت بودید یا بیمار بودید ، گناهی بر شما نخواهد بود که اسلحه خود را زمین بگذارید ولی باز هم احتیاط را رعایت کنید . بیگمان خداوند برای کافران عذاب خوارکننده ای فراهم ساخته است .
پایان دشمنی با تغییر رفتار دشمن: جنگ با دشمنان هرگز به این معنا نیست که رزمندگان مسلمان با قوم یا نژاد خاصی کینه و کدورت همیشگی دارند بلکه هدف باز شدن راه اصلاح انسانها و دفع ظلم و فساد است و چنانچه دشمنان دست از رفتار ناشایست خود بکشند امکان مودت و صلح همواره فراهم است چنانکه خداوند می فرماید : عَسَى اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَبَیْنَ الَّذِینَ عَادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّهً وَاللَّهُ قَدِیرٌ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ^[۵]«امید است خدا میان شما و میان دشمنانتان از ایشان پیوند محبت برقرار سازد ، چرا که خدا بسیار توانا است ، و او آمرزنده مهربان است .» و نیز می فرماید : قُل لِلَّذِینَ کَفَرُواْ إِن یَنتَهُواْ یُغَفَرْ لَهُم مَّا قَدْ سَلَفَ وَإِنْ یَعُودُواْ فَقَدْ مَضَتْ سُنَّهُ الأَوَّلِینِ : به کافران بگو : اگر دست بردارند ، گذشته اعمالشان بخشوده می شود ، و اگر هم برگردند ( و به جنگ و ستیزتان برخیزند ) قانون خدا درباره پیشینیان از مدّنظر گذشته است .

قوای نظامی نیرومند

برای داشتن یک قدرت نظامی دو چیز نقش ضروری ایفا می کند: 1- پشتوانه اقتصادی قوی 2- نظامیان قوی .
هنگامی که آیات نظامی قرآن را بررسی کنیم،در لابلای این آیات با آیات انفاق اموال روبرو می شویم، که این موضوع دال بر ضرورت صرف هزینه های مالی برای پیشبرد اهداف نظامی است.
البته این بدان معنا نیست که نظامیان باید از اقشار مرفه و متمول جامعه باشند، بلکه جامعه باید بار مالی هزینه ها و نیازهای متعارف نظامی را براورده سازد.
در این مقاله قصد پرداختن به بعد اقتصادی نداریم و تنها می خواهیم بررسی کنیم که یک نظامی مسلمان باید از نظر قرآن چه مشخصه هایی داشته باشد.

هدف بزرگ

یک نظامی باید بالاترین هدف یعنی بدست آوردن تنها رضای خدا را داشته باشد و برای نجات دیگران از دست ظالمان جانفشانی کند چنانکه خداوند عزوجل می فرماید : فَلْیُقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یَشْرُونَ الْحَیَاهَ الدُّنْیَا بِالْآخِرَهِ وَمَنْ یُقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَیُقْتَلْ أَوْ یَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِیهِ أَجْرًا عَظِیمًا ^[۶] وَمَا لَکُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْیَهِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْکَ نَصِیرًا ^[۷]الَّذِینَ آمَنُوا یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَالَّذِینَ کَفَرُوا یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِیَاءَ الشَّیْطَانِ إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطَانِ کَانَ ضَعِیفًا ^[۸] باید در راه خدا کسانی جنگ کنند که زندگی دنیا را به آخرت می فروشند . و هر کس در راه خدا بجنگد و کشته شود و یا این که پیروز گردد ، پاداش بزرگی بدو می دهیم . چرا باید در راه خدا و ( نجات ) مردان و زنان و کودکان درمانده و بیچاره ای نجنگید که می گویند : پروردگارا ! ما را از این شهر و دیاری که ساکنان آن ستمکارند خارج ساز ، و از جانب خود سرپرست و حمایتگری برای ما پدید آور ، و از سوی خود یاوری برایمان قرار بده.کسانی که ایمان آورده اند ، در راه خدا می جنگند ، و کسانی که کفرپیشه اند ، در راه شیطان می جنگند . پس با یاران شیطان بجنگید . بیگمان نیرنگ شیطان همیشه ضعیف بوده است .

عوامل قوت نظامیان

تشویق و ایجاد روحیه در سربازان: خداوند عزوجل آیات بسیاری از قرآن کریم را صرف تشویق مسلمانان به جهاد در راه خدا می نماید و این خود بالاترین دلیل بر اهمیت ایجاد انگیزه و روحیه در میان نظامیان است و به رسول خدا (ص) دستور می دهد که در این زمینه تلاش نماید « یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَى الْقِتَالِ... : ای پیغمبر ! مؤمنان را به این جنگ تشویق کن... فَقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ لَا تُکَلَّفُ إِلَّا نَفْسَکَ وَحَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَسَى اللَّهُ أَنْ یَکُفَّ بَأْسَ الَّذِینَ کَفَرُوا وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْسًا وَأَشَدُّ تَنْکِیلًا (84) در راه خدا بجنگ. تو جز مسؤول ( اعمال ) خود نیستی . و مؤمنان را ترغیب و تحریک نما . تا این که خداوند قدرت کافران را باز گیرد و قدرت خدا بیشتر و مجازات او سخت تر است .
در راستای این آیات پیامبر خدا (ص) در غزوه احزاب برای یارانش این چنین می سرودند:
اللَّهُمَّ إِنَّ الْعَیْشَ عَیْشُ الْآخِرَهْ..........فَاغْفِرْ لِلْأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَه
خدایا زندگی واقعی زندگی آخرت است ، پس انصار و مهاجرین را ببخشای.
ویارانش اینچنین پاسخ می دادند:
نَحْنُ الَّذِینَ بَایَعُوا مُحَمَّدَا.......عَلَى الْجِهَادِ مَا بَقِینَا أَبَدَا
ما کسانی هستیم که با محمد(ص) بیعت کردیم که تا وقتی زنده ایم تلاش نماییم.
پس شایسته است نظامیان در شرایط سخت از ابزاری همچون سروده های جهادی برای ایجاد روحیه غفلت نورزند.
صبر : هر چه میزان صبر و شکیبایی نظامیان بیشتر باشد قدرت غلبه نمودنشان بر دشمنان بیشتر است زیرا همراهی خداوند با صبرکنندگان است، خداوند عزوجل می فرماید: «...إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَإِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَهٌ یَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا یَفْقَهُونَ ^[۹] الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْکُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِیکُمْ ضَعْفًا فَإِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَهٌ صَابِرَهٌ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ وَإِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ أَلْفٌ یَغْلِبُوا أَلْفَیْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِینَ ^[۱۰] ... هرگاه بیست نفر صبر کننده از شما باشند بر دویست نفر غلبه می کنند ، و اگر از شما صد نفر باشند بر هزار نفر از کافران غلبه می کنند ، به خاطر این که کافران گروهی هستند که نمی فهمند. هم اینک خداوند برای شما تخفیف قائل شد و دید در شما ضعفی است، در این حال اگر از شما صد نفر شکیبا باشند ، بر دویست نفر غلبه می کنند ، و اگر هزار نفر باشند بر دو هزار نفر پیروز می شوند ، و خدا با شکیبایان است .
اطاعت از دستورات خدا و رسول و دوری از اختلافات : خداوند بلندمرتبه می فرماید: « وَأَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ (46) و از خدا و پیغمبرش اطاعت نمائید و در میان خود اختلاف و کشمکش مکنید که درمانده و ناتوان می شوید و شکوه و هیبت شما از میان می رود. شکیبائی کنید که خدا با شکیبایان است .»
برپا داشتن نماز : برپاداشتن نماز برای نظامیان مسلمان از اهمیت خاصی برخوردار است به گونه ای که خداوند عز وجل شکل خاصی از نماز را مخصوص نظامیان در شرایط سخت رویارویی با دشمن در قرآن بیان نموده است: وَإِذَا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاهَ فَلْتَقُمْ طَائِفَهٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَلْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْیَکُونُوا مِنْ وَرَائِکُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَهٌ أُخْرَى لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَکَ وَلْیَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ... زمانی که در میانشان بودی و نماز را برایشان بپا داشتی ، دسته ای از آنان با تو به نماز ایستند ، و باید که اسلحه خود را با خود داشته باشند ، و وقتی که ( نصف ) نماز را با تو خواندند ( سلام بدهند و به کشیک و نگهبانی بپردازند و ) شما را ( از دشمنان ) بپایند و دسته دیگری که هنوز نماز را نخوانده اند ، بیایند و با تو به نماز ایستند و احتیاط خود را مراعات و اسلحه خود را داشته باشند ...
دانش نظامی و ورزیدگی جسمی: خداوند بلند مرتبه می فرماید: «أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلإِ مِن بَنِی إِسْرَائِیلَ مِن بَعْدِ مُوسَى إِذْ قَالُواْ لِنَبِیٍّ لَّهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِکاً نُّقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللّهِ ... وَقَالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ إِنَّ اللّهَ قَدْ بَعَثَ لَکُمْ طَالُوتَ مَلِکاً قَالُوَاْ أَنَّى یَکُونُ لَهُ الْمُلْکُ عَلَیْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْکِ مِنْهُ وَلَمْ یُؤْتَ سَعَهً مِّنَ الْمَالِ قَالَ إِنَّ اللّهَ اصْطَفَاهُ عَلَیْکُمْ وَزَادَهُ بَسْطَهً فِی الْعِلْمِ وَالْجِسْم... آیا آگاهی از جماعتی از بنی اسرائیل که بعد از موسی می زیستند و در آن وقت به پیغمبر خود گفتند : فرمانده جنگی برای ما انتخاب کن ... و پیامبرشان به آنها گفت:" خداوند طالوت را براى زمامدارى شما مبعوث (و انتخاب) کرده است،" گفتند:" چگونه او بر ما حکومت کند، با اینکه ما از او شایسته تریم، و او ثروت زیادى ندارد؟!" گفت:" خدا او را بر شما برگزیده، و او را در علم و جسم، وسعت بخشیده است...
استمداد از خدا عامل پیروزی : وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ (250) فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ ... و هنگامى که در برابر" جالوت" و سپاهیان او قرار گرفتند گفتند:" پروردگارا! صبر را بر ما بریز! و قدمهاى ما را ثابت بدار! و ما را بر جمعیت کافران، پیروز بگردان! پس به فرمان خدا، آنها سپاه دشمن را شکست دادند.
و می فرماید: «وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ (146) وَمَا کَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِی أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ (147) فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْیَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَهِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ : و چه بسیار پیامبرانى که مردان الهى فراوانى به همراه آنها جنگ کردند، آنها هیچگاه در برابر آنچه در راه خدا به آنها مى رسید سست نشدند، و ناتوان نگردیدند و تن به تسلیم ندادند و خداوند استقامت کنندگان را دوست دارد. گفتار آنها فقط این بود که پروردگارا گناهان ما را ببخش، و از تندرویهاى ما در کارهایمان صرفنظر کن، وقدمهاى ما را ثابت بدار، و ما را بر جمعیت کافران پیروز بگردان! لذا خداوند پاداش این جهان (پیروزی) و پاداش نیک آن جهان را به آنها داد، و خداوند نیکوکاران را دوست مى دارد.
شناسایی و پاکسازی نظامیان از افراد فرومایه: وجود افراد پست و بدسرشت در میان نظامیان باعث ضعف و سست شدن دیگران می شود و سیاهی لشکر آنها هیچ نفعی نمی بخشد، چنانکه خداوند عز و جل می فرماید: «و لَوْ خَرَجُوا فِیکُمْ مَا زَادُوکُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَکُمْ یَبْغُونَکُمُ الْفِتْنَهَ وَفِیکُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِیمٌ بِالظَّالِمِینَ ^[۱۱] : اگر آنان همراه شما بیرون می آمدند ، چیزی جز شر و فساد بر شما نمی افزودند ، و به سرعت در میان شما حرکت می کردند و مشغول آشفتن و گول زدن و برگرداندنتان از دین می شدند . در میانتان هم کسانی هستند که سخن ایشان را بشنوند ( و فریب آنها خورند ) . خداوند ستمگران را خوب می شناسد. »
بنابراین باید از آمیخته شدن این افراد با نظامیان جلوگیری نمود: «فَإِنْ رَجَعَکَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَهٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِیَ أَبَدًا وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِیَ عَدُوًّا إِنَّکُمْ رَضِیتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّهٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِینَ (83) هرگاه خداوند تو را به سوی گروهی از آنان بازگرداند و ایشان از تو اجازه خواستند که در رکاب تو به سوی جهاد حرکت کنند ، بگو : هیچ گاه با من به جهاد نخواهید آمد و هیچ وقت همراه من با هیچ دشمنی نخواهید جنگید چرا که شما نخستین بار به کناره گیری و خانه نشینی خوشنود شدید ، پس با کناره گیران و خانه نشینان بنشینید.»
این مسئله چنان اهمیت دارد که خداوند عزوجل در آیات متعددی صفات این افراد را برای شناسایی نمودن بیان می نماید:
1- بدگویی از دین : إِذْ یَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِینُهُمْ وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ ^[۱۲] آن زمانی را که منافقان و کسانی که در دلهایشان بیماری بود ، می گفتند : اینان را آئینشان مغرور نموده و گول زده است (که آماده رزمند) هرکس بر خدا توکل کند پس همانا خدا مقتدر و توانا است.
2- منفعت طلبند ودر سختی همراهی نمی کنند: لَوْ کَانَ عَرَضًا قَرِیبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوکَ وَلَکِنْ بَعُدَتْ عَلَیْهِمُ الشُّقَّهُ وَسَیَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَکُمْ یُهْلِکُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ یَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ ^[۱۳] اگر غنائمی نزدیک و در دسترس و سفری آسان باشد از تو پیروی می کنند و به دنبال تو می آیند ، ولی راه دور و پردردسر برای ایشان ناشدنی و نارفتنی است . به خدا سوگند می خورند که اگر می توانستیم با شما حرکت می کردیم . آنان خویشتن را تباه و هلاک می کنند ، و خدا می داند که ایشان دروغگویند .
3- خوشحالی درونی از ناکامیها: إِن تُصِبْکَ حَسَنَهٌ تَسُؤْهُمْ وَإِن تُصِبْکَ مُصِیبَهٌ یَقُولُواْ قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِن قَبْلُ وَیَتَوَلَّواْ وَّهُمْ فَرِحُونَ : اگر نیکی به تو رسد ایشان را ناراحت می کند ، و اگر مصیبتی به تو دست دهد می گویند : ما که تصمیم خود را از پیش گرفته ایم و شادان برمی گردند و می روند .
4- دلسرد کردن دیگران از پایداری و بی مسئولیتی: وَإِذْ قَالَتْ طَائِفَهٌ مِنْهُمْ یَا أَهْلَ یَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَیَسْتَأْذِنُ فَرِیقٌ مِنْهُمُ النَّبِیَّ یَقُولُونَ إِنَّ بُیُوتَنَا عَوْرَهٌ وَمَا هِیَ بِعَوْرَهٍ إِنْ یُرِیدُونَ إِلَّا فِرَارًا ^[۱۴]و زمانی را که گروهی از آنان گفتند : ای اهل یثرب ! اینجا جای ماندگاری شما نیست ، لذا برگردید . دسته ای از ایشان هم از پیغمبر اجازه خواستند و گفتند : واقعاً خانه های ما بدون حفاظ است در حالی که بدون حفاظ نبود و هدفشان چیزی جز فرار نبود .
5- صفات پست دیگر: أَشِحَّهً عَلَیْکُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَیْتَهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ تَدُورُ أَعْیُنُهُمْ کَالَّذِی یُغْشَى عَلَیْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوکُمْ بِأَلْسِنَهٍ حِدَادٍ أَشِحَّهً عَلَى الْخَیْرِ أُولَئِکَ لَمْ یُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَکَانَ ذَلِکَ عَلَى اللَّهِ یَسِیرًا ^[۱۵] آنان نسبت به شما بخیلند و هنگامی که لحظات هراس فرا می رسد می بینی به تو نگاه می کنند در حالی که چشمانشان بی اختیار در حدقه به گردش درآمده است همسان کسی که دچار سکرات موت بوده و می خواهد قالب تهی کند . امّا هنگامی که خوف و هراس نماند زبانهای تند و تیز خود را بی ادبانه بر شما می گشایند و برای گرفتن غنائم سخت حریص و آزمندند . آنان هرگز ایمان نیاورده اند ، و لذا خدا اعمال ایشان را باطل و بی مزد می کند و این کار برای خدا آسان است .
6- منفی نگرند: بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ یَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِیهِمْ أَبَدًا وَزُیِّنَ ذَلِکَ فِی قُلُوبِکُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَکُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا ^[۱۶]بلکه شما گمان می بردید که پیغمبر و مؤمنان هرگز به سوی خانواده خود برنمی گردند ( و قتل عام خواهند شد ) این در دلهایتان آراسته گشته بود . و گمانهای بدی می کردید و مردمان تباه و بیسودی بودید .
7- ارتباط و دلبستگی با دشمنان: أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ نَافَقُوا یَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَکُمْ وَلَا نُطِیعُ فِیکُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّکُمْ وَاللَّهُ یَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَکَاذِبُونَ ^[۱۷] آیا منافقانی را ندیده ای که پیوسته به برادران کافر اهل کتاب خود می گویند : هرگاه شما را بیرون کنند ، ما هم با شما بیرون خواهیم آمد ، و هرگز به زیان شما از سخن کسی فرمانبرداری نخواهیم کرد ، و اگر با شما جنگ و پیکار شود ، قطعاً به کمکتان شتافته و یاریتان خواهیم داد . خدا گواهی می دهد که آنان دروغ می گویند.

عوامل ضعف نظامیان

متأثر شدن از تبلیغات دشمن: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تُطِیعُوا الَّذِینَ کَفَرُوا یَرُدُّوکُمْ عَلَى أَعْقَابِکُمْ فَتَنْقَلِبُوا خَاسِرِینَ : ای کسانی که ایمان آورده اید ! اگر از کافران ، فرمانبرداری کنید ، شما را به کفر برمی گردانند و زیان دیده ( از سوی دین و ایمان به سوی کفر و حرمان ) برمی گردید .
دلبستگی به امیال دنیوی: زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِینَ وَالْقَنَاطِیرِ الْمُقَنْطَرَهِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّهِ وَالْخَیْلِ الْمُسَوَّمَهِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِکَ مَتَاعُ الْحَیَاهِ الدُّنْیَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ (14) برای انسان ، محبّت شهوات جلوه داده شده است ، از قبیل : عشق به زنان و فرزندان و ثروت هنگفت و آلاف و الوف طلا و نقره و مرکبهای ممتاز و چهارپایان و کشت و زرع . اینها کالای دنیا است و سرانجام نیک در پیشگاه خدا است.
قُلْ إِن کَانَ آبَاؤُکُمْ وَأَبْنَآؤُکُمْ وَإِخْوَانُکُمْ وَأَزْوَاجُکُمْ وَعَشِیرَتُکُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَهٌ تَخْشَوْنَ کَسَادَهَا وَمَسَاکِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَیْکُم مِّنَ اللّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِی سَبِیلِهِ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّى یَأْتِیَ اللّهُ بِأَمْرِهِ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَاسِقِینَ ^[۱۸] : بگو اگر پدران و فرزندان و برادران و همسران و قوم و قبیله شما ، و اموالی که بدست آورده اید ، و تجارتی که از بی رونقی آن می ترسید ، و منازلی که مورد علاقه شما است ، اینها در نظرتان از خدا و پیغمبرش و جهاد در راه او محبوبتر باشد ، در انتظار باشید که خداوند کار خود را می کند ( و عذاب خویش را فرو می فرستد ) . خداوند کسان نافرمانبردار را هدایت نمی نماید .
سستی و نزاع و عدم توجه به سفارشهای رهبری : وَلَقَدْ صَدَقَکُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِی الْأَمْرِ وَعَصَیْتُمْ مِنْ بَعْدِ مَا أَرَاکُمْ مَا تُحِبُّونَ ... إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ یَدْعُوکُمْ فِی أُخْرَاکُمْ فَأَثَابَکُمْ غَمًّا بِغَمٍّ ...
و در آن هنگام که آنان را با کمک و یاری او از پای در می آوردید ، خداوند به وعده خود ( که پیروزی بود ) با شما وفا کرد ، تا آن گاه که سستی کردید و (در اجرای دستور پیامبر) به کشمکش پرداختید و اختلاف ورزیدید ، و پس از آن که آنچه را دوست می داشتید (یعنی پیروزی) به شما نشان داد نافرمانی (پیامبر مبنی بر ماندن بر کوه در هر شرایطی) کردید ... ( ای مؤمنان به یاد آورید ) آن گاه را که در زمین پراکنده می شدید و می گریختید و دور می گشتید و در فکر کسی نبودید ، و پیغمبر از پشت سر شما را صدا می زد . پس در برابر غم ، غم به شما رسید...
ضعف ایمان و گناهان گذشته: إِنَّ الَّذِینَ تَوَلَّوْا مِنْکُمْ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّیْطَانُ بِبَعْضِ مَا کَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِیمٌ (155) آنان که در روز رویاروئی دو گروه، فرار کردند ، بیگمان اهریمن به سبب پاره ای از آنچه کرده بودند آنان را به لغزش انداخت و خداوند ایشان را بخشید ، چرا که خداوند آمرزنده و شکیبا است .
ترس از مرگ و تلقی نمودن جنگ به عنوان مرگ: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ کَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِی الْأَرْضِ أَوْ کَانُوا غُزًّى لَوْ کَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِیَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِکَ حَسْرَهً فِی قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ یُحْیِی وَیُمِیتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ (156) ای کسانی که ایمان آورده اید ! شما همانند کافران نباشید که چون برادرانشان به مسافرتی می رفتند یا به جنگ می پرداختند می گفتند : اگر نزد ما می ماندند ، نمی مردند و کشته نمی شدند . ( شما ای مؤمنان ! چنین سخنانی را نگوئید ) تا خداوند این را حسرتی بر دل آنان کند . و خدا است که زنده می کند و می میراند و خدا آنچه را که می کنید می بیند .
مغرور شدن به کثرت لشکر و تجهیزات و فراموش نمودن خدا: لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ فِی مَوَاطِنَ کَثِیرَهٍ وَیَوْمَ حُنَیْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْکُمْ شَیْئًا وَضَاقَتْ عَلَیْکُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّیْتُمْ مُدْبِرِینَ (25) خداوند شما را در مواقع زیادی یاری کرد و در جنگ حُنَین ( که مسلمانان 12000 نفر و مشرکین 4000 نفر بودند) بدان گاه که فزونی خودتان شما را به اعجاب انداخت ( و فریفته و مغرورِ انبوه لشکر شدید ) ولی آن لشکریانِ فراوان اصلاً به کار شما نیامدند و زمین با همه وسعتش بر شما تنگ شد ، و سپس پشت کردید و پای به فرار نهادید .

فضائل و پاداش نظامیان

اعلام دوستی از طرف خداوند: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ (4 صف) خداوند کسانی را دوست می دارد که در راه او متحد و یکپارچه در خط و صف واحدی می رزمند ، انگار دیوار سربی بزرگی هستند .
وعده بهشت : أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّهَ وَلَمَّا یَأْتِکُمْ مَثَلُ الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِکُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى یَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ مَتَى نَصْرُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِیبٌ ^[۱۹]آیا گمان برده اید که داخل بهشت می شوید بدون آن که به شما همان برسد که به کسانی رسیده است که پیش از شما درگذشته اند ؟ زیانهای مالی و جانی و شدائد و مشکلات ، آن چنان آنها را احاطه کرده است و به آنان دست داده است و پریشان گشته اند که پیغمبر و کسانی که با او ایمان آورده بوده اند می گفته اند : پس یاری خدا کی است ؟ ! بیگمان یاری خدا نزدیک است .
أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّهَ وَلَمَّا یَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِینَ جَاهَدُوا مِنْکُمْ وَیَعْلَمَ الصَّابِرِینَ ^[۲۰] آیا پنداشته اید که شما به بهشت درخواهید آمد ، بدون آن که خداوند کسانی از شما را مشخّص سازد که به تلاش و پیکار برخاسته اند ، و بدون آن که خداوند بردبارانی را متمایز گرداند.
فضیلت نظامیان با ایمان بر غیر نظامیان با ایمان: لَا یَسْتَوِی الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ غَیْرُ أُولِی الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِینَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِینَ دَرَجَهً وَکُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِینَ عَلَى الْقَاعِدِینَ أَجْرًا عَظِیمًا (95) مسلمانانی که (در منازل خود ) می نشینند ، با مسلمانانی برابر نیستند که با مال و جان ، در راه یزدان جهاد می کنند . خداوند مرتبه والائی را نصیب مجاهدان کرده است که بالاتر از درجه خانه نشینان است ، به جز خانه نشینانی که دارای عذری باشند ( که ایشان را از جهاد بازداشته باشد ) . خداوند به هر یک منزلت زیبا وعده داده است . و خداوند مجاهدان را بر نشستگان با دادن اجر فراوان و بزرگ ، برتری بخشیده است .
پاداش شهیدان : وَالَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ ^[۲۱] سَیَهْدِیهِمْ وَیُصْلِحُ بَالَهُمْ^[۲۲] وَیُدْخِلُهُمُ الْجَنَّهَ عَرَّفَهَا لَهُمْ ^[۲۳] کسانی که در راه خدا کشته می شوند ، خداوند هرگز کارهایشان را نادیده نمی گیرد . به زودی خداوند آنان را ( به سوی مقامات عالیه بهشت) رهنمود می کند و حال و وضعشان را خوب و عالی می نماید . و آنان را به بهشتی داخل خواهد کرد که آن را بدیشان معرفی کرده است.
وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْیَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ^[۲۴] فَرِحِینَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَیَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِینَ لَمْ یَلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلَّا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ ^[۲۵] یَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَهٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ وَأَنَّ اللَّهَ لَا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِینَ ^[۲۶] و کسانی را که در راه خدا کشته می شوند ، مرده مشمار ، بلکه آنان زنده اند و بدیشان نزد پروردگارشان روزی داده می شود. آنها بخاطر نعمتهاى فراوانى که خداوند از فضل خود به آنها بخشیده است خوشحالند و بخاطر کسانى که بعد از آنها به آنان ملحق نشدند خوشوقتند که نه ترسى بر آنها است و نه غمى خواهند داشت. شاد و خوشحالند به خاطر نعمتی که خدا بدانان داده است و فضل و کرمی که او بدیشان روا دیده است ، و خوشوقت و مسرورند از این که خداوند اجر و پاداش مؤمنان را ضائع نکرده و هدر نمی دهد .
وعده پاداش عظیم : ...وَمَنْ یُقَاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَیُقْتَلْ أَوْ یَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِیهِ أَجْرًا عَظِیمًا ^[۲۷] و هر کس در راه خدا بجنگد و کشته شود و یا این که پیروز گردد ، پاداش بزرگی بدو می دهیم .
پاداش سختیهایی که تحمل می کنند: ...ذَلِکَ بِأَنَّهُمْ لَا یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَهٌ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلَا یَطَئُونَ مَوْطِئًا یَغِیظُ الْکُفَّارَ وَلَا یَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَیْلًا إِلَّا کُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ (120) وَلَا یُنْفِقُونَ نَفَقَهً صَغِیرَهً وَلَا کَبِیرَهً وَلَا یَقْطَعُونَ وَادِیًا إِلَّا کُتِبَ لَهُمْ لِیَجْزِیَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ (121) ... چرا که هیچ تشنگی و خستگی و گرسنگی در راه خدا به آنان نمی رسد ، و گامی به جلو برنمی دارند که موجب خشم کافران شود ، و به دشمنان دستبردی نمی زنند مگر این که به واسطه آن ، کار نیکوئی برای آنان نوشته می شود ، بیگمان خداوند پاداش نیکوکاران را هدر نمی دهد . و هیچ خرجی خواه کم، خواه زیاد نمی کنند ، و هیچ سرزمینی را طی نمی کنند ، مگر این که پاداش آن برایشان نوشته می شود ، تا خداوند پاداشی نیکوتر از کاری که می کنند بدیشان دهد .

خطر عظیم لغزش

نظامیان باید توجه داشته باشند که لغزش آنها در امر استفاده از اسلحه بسیار خطیر است که مبادا دچار قتل بیگناهی شوند خداوند عزوجل می فرماید: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِی سَبِیلِ اللّهِ فَتَبَیَّنُواْ وَلاَ تَقُولُواْ لِمَنْ أَلْقَى إِلَیْکُمُ السَّلاَمَ لَسْتَ مُؤْمِناً تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَیَاهِ الدُّنْیَا فَعِندَ اللّهِ مَغَانِمُ کَثِیرَهٌ کَذَلِکَ کُنتُم مِّن قَبْلُ فَمَنَّ اللّهُ عَلَیْکُمْ فَتَبَیَّنُواْ إِنَّ اللّهَ کَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیراً
ترجمه :
ای کسانی که ایمان آورده اید ! هنگامی که ( برای جهاد ) در راه خدا رفتید تحقیق کنید ( که با چه کسانی می جنگید . آیا مسلمانند یا کافر ) و به کسی که به شما سلام کرد ( و سلام نشانه پذیرش اسلام است ) مگوئید تو مؤمن نیستی و جویای مال دنیای ( او ) باشید . ( بلکه سلام آنان را بپذیرید و پاسخ گوئید و بدانید ) که در پیش خدا غنائم فراوانی است ( و آن را برای شما تهیّه دیده است و بسی بهتر از ثروت و غنیمت دنیای فانی است ) . شما پیش از این ، چنین بودید ولی خداوند بر شما منّت نهاد ( و نعمت اسلام را نصیبتان کرد ) پس تحقیق کنید . بیگمان خداوند از آنچه می کنید باخبر است .
پس یک نظامی باید کاملا اطمینان یابد که با دشمنان واقعی می جنگد ، و دست به کشتار نا حق نمی زند زیرا خداوند عزوجل می فرماید: وَمَن یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُّتَعَمِّداً فَجَزَآؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِداً فِیهَا وَغَضِبَ اللّهُ عَلَیْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَاباً عَظِیماً :و کسی که مؤمنی را از روی عمد بکشد کیفر او جهنم است و جاودانه در آنجا می ماند و خداوند بر او خشم می گیرد و او را از رحمت خود محروم می سازد و عذاب عظیمی برای وی تهیّه می بیند.

پانویس