منکرات رسانه ای و راهکارهای مبارزه با آن: تفاوت بین نسخه‌ها

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
(صفحه‌ای تازه حاوی «عنوان: منکرات رسانه ای و راهکارهای مبارزه با آن مجموعه ها: مقالات شناسه...» ایجاد کرد)
 
(اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی)
سطر ۱: سطر ۱:
عنوان:    منکرات رسانه ای و راهکارهای مبارزه با آن
+
<div class="head1"> منکرات رسانه‌ای و راهکارهای مبارزه با آن </div>
مجموعه ها:    مقالات
+
نویسنده: سید مهدی سلطانی رنانی<br/>
شناسه کتاب:    ۷۱۲
+
نویسنده:     سید مهدی سلطانی رنانی
+
شابک:    ----
+
تعداد صفحات:    ۰
+
نام اپراتور:    محمد خلیلی
+
ایمیل اپراتور:    ۲farizeh@gmail.com
+
زبان:    پارسي
+
رتبه:    0
+
تصویر:    cover
+
دانلود فایل:    دانلود منکرات رسانه ای و راهکارهای مبارزه با آن
+
توضیحات:   
+
منکرات رسانه ای و راهکارهای مبارزه با آن
+
  
سید مهدی سلطانی رنانی   
+
== مقدمه ==
 
+
رسانه‌های جمعی تأثیر به سزا و نقش چشم‌گیری در شکل‌گیری فرهنگ‌ها و ارزش‌های هر جامعه دارند که با پیشرفت فزاینده فناوری‌ها و جریان گسترده اطلاعات در جهان معاصر، و نیز به دلیل پیچیدگی‌ها و توسعه رسانه‌ها در سطح ملّی و فرا ملّی ، توجّه به ظاهرگرایی‌ها و تأثیرگذاری آنها در فکر و فرهنگ مخاطبانِ قشرهای مختلف، نقش‌آفرینی آنها نمود بیشتری یافته و در معرض انحراف قرار گرفته است؛ انحرافاتی چون تجلیل از طاغوتیان و چهره‌های نفاق و کفر، به بهانه‌هایی مثل بزرگداشت هنر، علم و ادبیات. از این رو، لازم است عملکرد رسانه‌ها به درستی ارزیابی شود. سعی نگارنده بر این است که آفات پرداخت رسانه‌ها به برخی منکرات رایج را که با ظاهر خیرخواهانه انجام می‌گیرد، ذکر و تحلیل کند، شاید این زنگ هشدار بتواند مسئولان و مدیران انقلابی را به خود آورد.<br/>
    مقدمه
+
رسانه‌های ملّی (صدا و سیما) به عنوان رسانه‌ای جمعی از امتیاز شکل‌دهی و تأثیرگذاری بر فرهنگ جامعه برخوردار است، ولی به دلیل پیچیدگی‌های ارتباط جمعی و مدیریت پیام، لازمه تحقق چنین امری دقت، تفکر و تأملی عمیق و شایسته است، به ویژه که رسانه ملی نظام اسلامی ایران باید عملکردی داشته باشد که منجر به گسترش ارزش‌های دین و انقلاب و بسترساز عبودیت فردی و اجتماعی شود و این هدف، نیازمند پیمودن مسیری طولانی و تلاش علمی فراوانی است تا بدین سان، هم از آرمان‌های مطلوب اسلام و انقلاب اسلامی فاصله نگیرد و هم به طاغوتی‌گری، استبدادگرایی، روشنفکری‌های عوام فریب و به ظاهر دینی منجر نگردد.<br/>
 
+
به عبارت دیگر، رسانه ملی و جمعی، نیازمند طرّاحی و تعیین مدل‌ها و ساختارهای کارآمد به منظور مدیریت پیام‌ها، تصاویر و خدمات رسانه‌ای است.<br/>
    رسانه‌هاي جمعي تأثير به سزا و نقش چشم‌گيري در شکل‌گيري فرهنگ‌ها و ارزش‌هاي هر جامعه دارند که با پيشرفت فزاينده فناوري‌ها و جريان گسترده اطلاعات در جهان معاصر، و نيز به دليل پيچيدگي‌ها و توسعه رسانه‌ها در سطح ملّي و فرا ملّي ، توجّه به ظاهرگرايي‌ها و تأثيرگذاري آنها در فکر و فرهنگ مخاطبانِ قشرهاي مختلف، نقش‌آفريني آنها نمود بيشتري يافته و در معرض انحراف قرار گرفته است؛ انحرافاتي چون تجليل از طاغوتيان و چهره‌هاي نفاق و کفر، به بهانه‌هايي مثل بزرگداشت هنر، علم و ادبيات. از اين رو، لازم است عملکرد رسانه‌ها به درستي ارزيابي شود. سعي نگارنده بر اين است که آفات پرداخت رسانه‌ها به برخي منکرات رايج را که با ظاهر خيرخواهانه انجام مي‌گيرد، ذکر و تحليل کند، شايد اين زنگ هشدار بتواند مسئولان و مديران انقلابي را به خود آورد.
+
    رسانه‌هاي ملّي (صدا و سيما) به عنوان رسانه‌اي جمعي از امتياز شکل‌دهي و تأثيرگذاري بر فرهنگ جامعه برخوردار است، ولي به دليل پيچيدگي‌هاي ارتباط جمعي و مديريت پيام، لازمه تحقق چنين امري دقت، تفکر و تأملي عميق و شايسته است، به ويژه که رسانه ملي نظام اسلامي ايران بايد عملکردي داشته باشد که منجر به گسترش ارزش‌هاي دين و انقلاب و بسترساز عبوديت فردي و اجتماعي شود و اين هدف، نيازمند پيمودن مسيري طولاني و تلاش علمي فراواني است تا بدين سان، هم از آرمان‌هاي مطلوب اسلام و انقلاب اسلامي فاصله نگيرد و هم به طاغوتي‌گري، استبدادگرايي، روشنفکري‌هاي عوام فريب و به ظاهر ديني منجر نگردد.
+
    به عبارت ديگر، رسانه ملي و جمعي، نيازمند طرّاحي و تعيين مدل‌ها و ساختارهاي کارآمد به منظور مديريت پيام‌ها، تصاوير و خدمات رسانه‌اي است.
+
 
   
 
   
 +
== آفات توجه رسانه به منکرات ==
 +
از منکراتی که امروزه در برخی رسانه‌های جمعی دیده می‌شود، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:<br/>
 +
۱. ایجاد زمینه حمایت از بیگانگان و دشمنان دینی در داخل و خارج کشور؛
 +
۲. تجلیل از چهره‌های طاغوتی به بهانه خدمات علمی، هنری و ادبی؛
 +
۳. ایجاد زمینه آزاد اندیشی‌های غلط و ترویج نظریه‌های غیر متخصصانه در دین؛<ref>مصباح دوستان، رضا صنعتی، قم، نشر همای غدیر، ص ۱۳۰ ـ ۱۳۳.</ref>
 +
۴. توجه بی حد و حصر و غیر منطقی به عادات جاهلانه و عواطف انسانی، به جای توجه به قانون‌گرایی و واقعیت‌های مذهبی؛
 +
۵. توجّه بسیار به تفریح و سرگرمی مخاطبان، به جای سوق دادن اندیشه‌ها به مسائل مهم و جاری زندگی اجتماعی، خانوادگی و ملّی؛
 +
۶. رواج پیام‌های تبلیغی بی‌حد و حصر و به دور از ارزش‌های اسلامی و آرمان‌های انقلابی؛<ref>همان؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعی، هیئت علمی سنجش تکمیلی، تهران، نشر سنجش، ج۱، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۸.</ref>
 +
۷. ایجاد شبهه‌های بسیار دربارهٔ انقلاب و نظام اسلامی.<ref>تهاجم شیطانی، م. سلحشور، قم، انتشارات فیضیه، بهار۱۳۸۰ش، ص ۳۷ و ۳۸.</ref>
 +
لازمه پیشرفت مطلوب در مسیر ارزش‌های اسلامی، این است که رسانه ملی با منکرات شایع یاد شده، مبارزه جدی کند و نقش مؤثر و کارای خویش را در فرهنگ‌سازی، به شیوه‌ای ایده‌آل و مترقّی نشان دهد. به همین دلیل، بازنگری و ایجاد خلاقیت و نوآوری در این مجموعه، ضرورتی اجتناب ناپذیر است و می‌طلبد که نیازهای اساسی این رسانه، در دو حیطه درون و برون سازمانی، مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. البته ابتدا لازم است آثار بسیار منفی گرایش به منکرات در رسانه‌ها و مطبوعات، ذکر و سپس به این موضوع به عنوان راهکار مقابله با منکرات مذکور پرداخته شود. مهم‌ترین آفاتی که ممکن است بر رسانه‌ها عارض شوند، عبارت‌اند از:<br/>
 +
۱. دور کردن مردم از هویت‌گرایی و هویت شناسی خود؛
 +
۲. فاصله گرفتن از ارزش‌ها و باورهای مکتبی و رواج ناهنجاری‌ها؛
 +
۳. فاصله گرفتن از نقش آگاه‌سازی و تبدیل شدن آنها به عرصه کنش و واکنش‌های غیر منطقی؛<ref>فصلنامه اندیشه صادق، مقاله «رسانه ملی در افق هنجارگرایانه»، جلال غفارّی، ش ۲۴، ص۱۰ ـ ۱۴.</ref>
 +
۴. غلبه الگوهای مبتنی بر غرب‌گرایی و رواج فرهنگ غربی؛
 +
۵. ترویج مدل‌های ناکارامد و ابزاری، چون: اقتدارگرایی، توسعه ظاهریِ مبتنی بر بازار و جنبه‌های تجارتی.<ref>همان، ص۱۸و۱۹؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعی، ص ۲۹۳ ـ ۲۹۵.</ref>
  
آفات توجه رسانه به منکرات
+
== راهکار محو منکرات رسانه‌ای ==
 
+
این موضوع به دو بخش قابل تفکیک است: درون سازمانی، برون سازمانی.<br/>
    از منکراتي که امروزه در برخي رسانه‌هاي جمعي ديده مي‌شود، مي‌توان به موارد ذيل اشاره کرد:
+
۱. به نظر می‌رسد از منظر درون سازمانی، برای مقابله با آفات یاد شده، به طرح کلی نیاز باشد؛ یعنی ارائه فکر برای بهبود و ارتقای کمیت و کیفیت فعالیت‌های سازمانی همچون: افزایش راه‌های صحیح بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، عرضه تولیدات یا خدمات جدید و تولید برنامه‌ها و مواد رسانه‌ای با بهره‌گیری از روش‌های بهتر و بازنگری در روش‌های گذشته. همچنین بازنگری در فرایند فعالیت اداری، به همراه کاهش بوروکراسی و تلاش در جهت کیفیت بخشیدن به امور، در کنار بالا بردن دانش و ایجاد تجربه‌ها و تخصص‌ها در میان عناصر و کارکنان مجموعه رسانه.<ref>ماهنامه رواق هنر و اندیشه، مقاله «نوآوری و رسانه»، وحید حیاتی، ش ۲۳، ص۱۲ و ۱۳.</ref>
    ۱. ايجاد زمينه حمايت از بيگانگان و دشمنان ديني در داخل و خارج کشور؛
+
۲. رسانه‌های جمعی، خصوصاً رسانه‌های تصویری، با توجّه به نقش ممتاز آنها در شکل‌دهی افکار عمومی و قدرت فرهنگ‌سازی باید همواره و از جمیع ابعاد بر عملکرد خود نظارت کنند؛ نظارتی که بتواند مجموعه کوشش‌های رسانه‌ای را در بازگرداندن قدرت و خصلت ارزشی به درون خود کارساز جلوه دهد، نه اینکه کوشش‌های آن به مثابه عاملی ترس‌آور و مهیب و تحت سلطه بیگانگان جلوه کند.<ref>فصلنامه پژوهش و سنجش، مقاله « نظارت چشم سوم رسانه»، علی‌اکبر قاضی‌زاده، ش۲۸، ص۴۶ و ۴۷.</ref>
    ۲. تجليل از چهره‌هاي طاغوتي به بهانه خدمات علمي، هنري و ادبي؛
+
به طور کلی، ارزیابی عملکرد در برنامه‌های رسانه‌ای باید در صدر فعالیت‌های رسانه قرار گیرد و در مسیر هدف؛ یعنی معیارهای مصوب، کیفیت مطلوب برنامه‌ها و حفظ هنجارگرایی دینی قدم بردارد.<ref>همان، مقاله «مروری بر نقش تحلیل محتوا در نظارت و ارزیابی»، مرضیه رضائیان، ش۲۸، ص۸۵.</ref>
    ۳. ايجاد زمينه آزاد انديشي‌هاي غلط و ترويج نظريه‌هاي غير متخصصانه در دين؛[۱]
+
۳. لازم است رسانه‌ها به عنوان وسیله‌ای برای اشاعه و ترویج صحیح دین، مطرح باشند. همچنین در این جهت، زمینه‌ای برای مشارکت و گفتگوی نسل‌های مختلف جامعه فراهم آورند و عامل پرورش و تبلور افکار عمومی جهت انتقال صحیح فرهنگ باشند تا هم تصدیق کننده ارزش‌ها و باورهای مردمی باشند و هم فاصله میان زندگی خصوصی و اجتماعی آنها را کاهش دهند.<ref>برگرفته از نوار جلسات پروفسور مولانا در شورای برنامه‌ریزی مرکز طرح و برنامه‌ریزی صدا و سیما، خرداد ۱۳۸۴ش.</ref>
    ۴. توجه بي حد و حصر و غير منطقي به عادات جاهلانه و عواطف انساني، به جاي توجه به قانون‌گرايي و واقعيت‌هاي مذهبي؛
+
۴. مبنای برنامه و ارزیابی رسانه‌ای نباید فقط متکی بر [[قضاوت]] مخاطبان باشد؛ زیرا اکثریت و عموم مخاطبان، وقوف کامل و جامعی به ارزش‌ها و عوامل تأثیرگذار بر خودشان و نیز توانایی تشخیص حق و باطل بودن را ندارند.<ref>وسائل ارتباط جمعی و تغییر ارزش‌های اجتماعی، فرامرز رفیع‌پور، تهران، نشر کتاب فرا، چ۱، ص ۹ و۱۰.</ref>
    ۵. توجّه بسيار به تفريح و سرگرمي مخاطبان، به جاي سوق دادن انديشه‌ها به مسائل مهم و جاري زندگي اجتماعي، خانوادگي و ملّي؛
+
۵. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با صراحت بر ضرورت حاکمیت ارزش‌ها در رسانه‌ها و نیز ابزارهای ارتباط جمعی، تأکید کرده است و بر لزوم حرکت صدا و سیما در جهت روند تکاملی انقلاب اسلامی، اشاعه فرهنگ اسلامی، بهره‌گیری از اندیشه‌های متفاوت در این زمینه، و از طرفی جلوگیری از ترویج خصلت‌های تخریبی و ضدّ اسلامی سخن گفته است.<br/>
    ۶. رواج پيام‌هاي تبليغي بي‌حد و حصر و به دور از ارزش‌هاي اسلامي و آرمان‌هاي انقلابي؛[۲]
+
همچنین در ماده ۹ قانون اساسنامه سازمان صدا و سیما، بر هدف اصلی سازمان به عنوان «دانشگاهی عمومی»، بر ایجاد محیط مساعد برای تزکیه و تعلیم انسان و رشد فضائل اخلاقی و شتاب بخشیدن به حرکت تکاملی انقلاب اسلامی در سراسر جهان، تأکید شده است.<ref> فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق۷، مقاله «تعامل دین و رسانه از دیدگاه حقوق»، محسن اسماعیلی، ش۲۱، ص۲۳ ـ ۲۷؛ مقاله «رسانه ملی در افق هنجارگرایانه»، جلال غفاری، شماره ۲۴، ص۲۲و۲۳.</ref>
    ۷. ايجاد شبهه‌هاي بسيار درباره انقلاب و نظام اسلامي.[۳]
+
    لازمه پيشرفت مطلوب در مسير ارزش‌هاي اسلامي، اين است که رسانه ملي با منکرات شايع ياد شده، مبارزه جدي کند و نقش مؤثر و کاراي خويش را در فرهنگ‌سازي، به شيوه‌اي ايده‌آل و مترقّي نشان دهد. به همين دليل، بازنگري و ايجاد خلاقيت و نوآوري در اين مجموعه، ضرورتي اجتناب ناپذير است و مي‌طلبد که نيازهاي اساسي اين رسانه، در دو حيطه درون و برون سازماني، مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد. البته ابتدا لازم است آثار بسيار منفي گرايش به منکرات در رسانه‌ها و مطبوعات، ذکر و سپس به اين موضوع به عنوان راهکار مقابله با منکرات مذکور پرداخته شود. مهم‌ترين آفاتي که ممکن است بر رسانه‌ها عارض شوند، عبارت‌اند از:
+
    ۱. دور کردن مردم از هويت‌گرايي و هويت شناسي خود؛
+
    ۲. فاصله گرفتن از ارزش‌ها و باورهاي مکتبي و رواج ناهنجاري‌ها؛
+
    ۳. فاصله گرفتن از نقش آگاه‌سازي و تبديل شدن آنها به عرصه کنش و واکنش‌هاي غير منطقي؛[۴]
+
    ۴. غلبه الگوهاي مبتني بر غرب‌گرايي و رواج فرهنگ غربي؛
+
    ۵. ترويج مدل هاي ناکارامد و ابزاري، چون: اقتدارگرايي، توسعه ظاهريِ مبتني بر بازار و جنبه‌هاي تجارتي.[۵]
+
 
+
 
+
راهکار محو منکرات رسانه‌اي
+
 
+
    اين موضوع به دو بخش قابل تفکيک است: درون سازماني، برون‌ سازماني.
+
    ۱. به نظر مي‌رسد از منظر درون سازماني، براي مقابله با آفات ياد شده، به طرح کلي نياز باشد؛ يعني ارائه فکر براي بهبود و ارتقاي کميت و کيفيت فعاليت‌هاي سازماني همچون: افزايش راه‌هاي صحيح بهره‌وري، کاهش هزينه‌ها، عرضه توليدات يا خدمات جديد و توليد برنامه‌ها و مواد رسانه‌اي با بهره‌گيري از روش‌هاي بهتر و بازنگري در روش‌هاي گذشته. همچنين بازنگري در فرايند فعاليت‌ اداري، به همراه کاهش بوروکراسي و تلاش در جهت کيفيت بخشيدن به امور، در کنار بالا بردن دانش و ايجاد تجربه‌ها و تخصص‌ها در ميان عناصر و کارکنان مجموعه رسانه.[۶]
+
    ۲. رسانه‌هاي جمعي، خصوصاً رسانه‌هاي تصويري، با توجّه به نقش ممتاز آنها در شکل‌دهي افکار عمومي و قدرت فرهنگ‌سازي بايد همواره و از جميع ابعاد بر عملکرد خود نظارت کنند؛ نظارتي که بتواند مجموعه کوشش‌هاي رسانه‌اي را در بازگرداندن قدرت و خصلت ارزشي به درون خود کارساز جلوه دهد، نه اينکه کوشش‌هاي آن به مثابه عاملي ترس‌آور و مهيب و تحت سلطه بيگانگان جلوه کند.[۷]
+
    به طور کلي، ارزيابي عملکرد در برنامه‌هاي رسانه‌اي بايد در صدر فعاليت‌هاي رسانه قرار گيرد و در مسير هدف؛ يعني معيارهاي مصوب، کيفيت مطلوب برنامه‌ها و حفظ هنجارگرايي ديني قدم بردارد.[۸]
+
    ۳. لازم است رسانه‌ها به عنوان وسيله‌اي براي اشاعه و ترويج صحيح دين، مطرح باشند. همچنين در اين جهت، زمينه‌اي براي مشارکت و گفتگوي نسل‌هاي مختلف جامعه فراهم آورند و عامل پرورش و تبلور افکار عمومي جهت انتقال صحيح فرهنگ باشند تا هم تصديق کننده ارزش‌ها و باورهاي مردمي باشند و هم فاصله ميان زندگي خصوصي و اجتماعي آنها را کاهش دهند.[۹]
+
    ۴. مبناي برنامه و ارزيابي رسانه‌اي نبايد فقط متکي بر قضاوت مخاطبان باشد؛ زيرا اکثريت و عموم مخاطبان، وقوف کامل و جامعي به ارزش‌ها و عوامل تأثيرگذار بر خودشان و نيز توانايي تشخيص حق و باطل بودن را ندارند.[۱۰]
+
    ۵. قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، با صراحت بر ضرورت حاکميت ارزش‌ها در رسانه‌ها و نيز ابزارهاي ارتباط جمعي، تأکيد کرده است و بر لزوم حرکت صدا و سيما در جهت روند تکاملي انقلاب اسلامي، اشاعه فرهنگ اسلامي، بهره‌گيري از انديشه‌هاي متفاوت در اين زمينه، و از طرفي جلوگيري از ترويج خصلت‌هاي تخريبي و ضدّ اسلامي سخن گفته است.
+
    همچنين در ماده ۹ قانون اساسنامه سازمان صدا و سيما، بر هدف اصلي سازمان به عنوان «دانشگاهي عمومي»، بر ايجاد محيط مساعد براي تزکيه و تعليم انسان و رشد فضائل اخلاقي و شتاب بخشيدن به حرکت تکاملي انقلاب اسلامي در سراسر جهان، تأکيد شده است.[۱۱]
+
 
+
 
+
همفکري با مردم
+
 
+
    به لحاظ برون سازماني، مخاطبان صدا و سيما، مردم هستند و از اين منظر، رسانه در همه روز و در خصوصي‌ترين فضاهاي زندگي آنها حضور دارد و از جايگاه و اهميت فراواني در مواجهه با رسانه برخوردارند.
+
    به عبارت ديگر: سازمان صدا و سيما به عنوان متولّي رسانه‌هاي جمعي، مي‌تواند جنبه بيروني و به تعبيري، خروجي فعاليت‌هاي خويش را به سمتي سوق دهد که نه تنها موجب بروز خلاقيت و نوآوري‌هاي بنيادي در بينندگان و شنوندگان گردد، بلکه با نوآوري در برنامه‌هاي ارائه شده، گامي جدي در تثبيت آرمان‌ها و ارزش‌هاي انقلابي و حفظ هويّت اصلي آنها بردارد و اين مقصود با کاربردي کردن برنامه‌‌ها در عرصه‌هاي ديني و اجتماعي و ايجاد زمينه براي گسترش همکاري‌هاي مطلوب مردم و رسانه در مسير ارتقاي سطح انديشه و تفکّر مخاطبان، امکان‌پذير و عملي مي‌گردد.[۱۲]
+
 
+
  
نتيجه
+
== همفکری با مردم ==
 +
به لحاظ برون سازمانی، مخاطبان صدا و سیما، مردم هستند و از این منظر، رسانه در همه روز و در خصوصی‌ترین فضاهای زندگی آنها حضور دارد و از جایگاه و اهمیت فراوانی در مواجهه با رسانه برخوردارند.<br/>
 +
به عبارت دیگر: سازمان صدا و سیما به عنوان متولّی رسانه‌های جمعی، می‌تواند جنبه بیرونی و به تعبیری، خروجی فعالیت‌های خویش را به سمتی سوق دهد که نه تنها موجب بروز خلاقیت و نوآوری‌های بنیادی در بینندگان و شنوندگان گردد، بلکه با نوآوری در برنامه‌های ارائه شده، گامی جدی در تثبیت آرمان‌ها و ارزش‌های انقلابی و حفظ هویّت اصلی آنها بردارد و این مقصود با کاربردی کردن برنامه‌ها در عرصه‌های دینی و اجتماعی و ایجاد زمینه برای گسترش همکاری‌های مطلوب مردم و رسانه در مسیر ارتقای سطح اندیشه و [[تفکّر]] مخاطبان، امکان‌پذیر و عملی می‌گردد.<ref>برای مطالعه تفصیلی این موضوع ر.ک: فصلنامه رواق هنر و اندیشه، ش۲۳، ص۱۴ ـ ۱۶، مقاله «نوآوری و رسانه».</ref>
  
    مهم ترين نتيجه اين مقاله، آن است که براي مقابله با فساد و ترويج هرج و مرج، بايد در ايجاد فضاهاي نو و ابتکارات خلاّقانه و مطابق با ارزش‌هاي الهي و شعائر اسلامي در عرصه رسانه، کوشيد و در حقيقت فضاي رسانه بايد به رشد مطلوب فرهنگي و اجتماعي اسلامي کمک کند و اين امر ممکن نمي شود مگر اينکه رسانه در درون و برون، وظيفه الهي و مسئوليت اجتماعي خويش را به منصه ظهور رساند.
+
== نتیجه ==
 
+
مهم‌ترین نتیجه این مقاله، آن است که برای مقابله با فساد و ترویج هرج و مرج، باید در ایجاد فضاهای نو و ابتکارات خلاّقانه و مطابق با ارزش‌های الهی و شعائر اسلامی در عرصه رسانه، کوشید و در حقیقت فضای رسانه باید به رشد مطلوب فرهنگی و اجتماعی اسلامی کمک کند و این امر ممکن نمی‌شود مگر اینکه رسانه در درون و برون، وظیفه الهی و مسئولیت اجتماعی خویش را به منصه ظهور رساند.<br/>
  
پي‌نوشت‌ها
+
== پانویس ==
    ۱ . مصباح دوستان، رضا صنعتي، قم، نشر هماي غدير، ص ۱۳۰ ـ ۱۳۳.
+
    ۲ . همان؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعي، هيئت علمي سنجش تکميلي، تهران، نشر سنجش، ج۱، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۸.
+
    ۳ . تهاجم شيطاني، م. سلحشور، قم، انتشارات فيضيه، بهار۱۳۸۰ش، ص ۳۷ و ۳۸.
+
    ۴ . فصلنامه انديشه صادق، مقاله «رسانه ملي در افق هنجارگرايانه»، جلال غفارّي، ش ۲۴، ص۱۰ ـ ۱۴.
+
    ۵ . همان، ص۱۸و۱۹؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعي، ص ۲۹۳ ـ ۲۹۵.
+
    ۶ . ماهنامه رواق هنر و انديشه، مقاله «نوآوري و رسانه»، وحيد حياتي، ش ۲۳، ص۱۲ و ۱۳.
+
    ۷ . فصلنامه پژوهش و سنجش، مقاله « نظارت چشم سوم رسانه»، علي‌اکبر قاضي‌زاده، ش۲۸، ص۴۶ و ۴۷.
+
    ۸ . همان، مقاله «مروري بر نقش تحليل محتوا در نظارت و ارزيابي»، مرضيه رضائيان، ش۲۸، ص۸۵.
+
    ۹. برگرفته از نوار جلسات پروفسور مولانا در شوراي برنامه‌ريزي مرکز طرح و برنامه‌ريزي صدا و سيما، خرداد ۱۳۸۴ش.
+
    ۱۰ . وسائل ارتباط جمعي و تغيير ارزش‌هاي اجتماعي، فرامرز رفيع‌پور، تهران، نشر کتاب فرا، چ۱، ص ۹ و۱۰.
+
    ۱۱ . فصلنامه پژوهشي دانشگاه امام صادق۷، مقاله «تعامل دين و رسانه از ديدگاه حقوق»، محسن اسماعيلي، ش۲۱، ص۲۳ ـ ۲۷؛ مقاله «رسانه‌ ملي در افق هنجارگرايانه»، جلال غفاري، شماره ۲۴، ص۲۲و۲۳.
+
    ۱۲. براي مطالعه تفصيلي اين موضوع ر.ک: فصلنامه رواق هنر و انديشه، ش۲۳، ص۱۴ ـ ۱۶، مقاله «نوآوري و رسانه».
+
  
 +
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
 +
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://dl-al-adl.ir/libfiles/ebooks/%D9%85%D9%86%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%20%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%A7%DB%8C%20%D9%88%20%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D9%87%20%D8%A8%D8%A7%20%D8%A2%D9%86.pdf فایل اصلی] - تاریخ برداشت: 1395/4/1 </span></div>
  
منبع:
+
[[رده:مقالات]]
فصلنامه كوثر ـ شماره ۷۶ ـ زمستان ۱۳۸۷
+

نسخهٔ ‏۱ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۵۱

منکرات رسانه‌ای و راهکارهای مبارزه با آن

نویسنده: سید مهدی سلطانی رنانی

مقدمه

رسانه‌های جمعی تأثیر به سزا و نقش چشم‌گیری در شکل‌گیری فرهنگ‌ها و ارزش‌های هر جامعه دارند که با پیشرفت فزاینده فناوری‌ها و جریان گسترده اطلاعات در جهان معاصر، و نیز به دلیل پیچیدگی‌ها و توسعه رسانه‌ها در سطح ملّی و فرا ملّی ، توجّه به ظاهرگرایی‌ها و تأثیرگذاری آنها در فکر و فرهنگ مخاطبانِ قشرهای مختلف، نقش‌آفرینی آنها نمود بیشتری یافته و در معرض انحراف قرار گرفته است؛ انحرافاتی چون تجلیل از طاغوتیان و چهره‌های نفاق و کفر، به بهانه‌هایی مثل بزرگداشت هنر، علم و ادبیات. از این رو، لازم است عملکرد رسانه‌ها به درستی ارزیابی شود. سعی نگارنده بر این است که آفات پرداخت رسانه‌ها به برخی منکرات رایج را که با ظاهر خیرخواهانه انجام می‌گیرد، ذکر و تحلیل کند، شاید این زنگ هشدار بتواند مسئولان و مدیران انقلابی را به خود آورد.
رسانه‌های ملّی (صدا و سیما) به عنوان رسانه‌ای جمعی از امتیاز شکل‌دهی و تأثیرگذاری بر فرهنگ جامعه برخوردار است، ولی به دلیل پیچیدگی‌های ارتباط جمعی و مدیریت پیام، لازمه تحقق چنین امری دقت، تفکر و تأملی عمیق و شایسته است، به ویژه که رسانه ملی نظام اسلامی ایران باید عملکردی داشته باشد که منجر به گسترش ارزش‌های دین و انقلاب و بسترساز عبودیت فردی و اجتماعی شود و این هدف، نیازمند پیمودن مسیری طولانی و تلاش علمی فراوانی است تا بدین سان، هم از آرمان‌های مطلوب اسلام و انقلاب اسلامی فاصله نگیرد و هم به طاغوتی‌گری، استبدادگرایی، روشنفکری‌های عوام فریب و به ظاهر دینی منجر نگردد.
به عبارت دیگر، رسانه ملی و جمعی، نیازمند طرّاحی و تعیین مدل‌ها و ساختارهای کارآمد به منظور مدیریت پیام‌ها، تصاویر و خدمات رسانه‌ای است.

آفات توجه رسانه به منکرات

از منکراتی که امروزه در برخی رسانه‌های جمعی دیده می‌شود، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
۱. ایجاد زمینه حمایت از بیگانگان و دشمنان دینی در داخل و خارج کشور؛ ۲. تجلیل از چهره‌های طاغوتی به بهانه خدمات علمی، هنری و ادبی؛ ۳. ایجاد زمینه آزاد اندیشی‌های غلط و ترویج نظریه‌های غیر متخصصانه در دین؛[۱] ۴. توجه بی حد و حصر و غیر منطقی به عادات جاهلانه و عواطف انسانی، به جای توجه به قانون‌گرایی و واقعیت‌های مذهبی؛ ۵. توجّه بسیار به تفریح و سرگرمی مخاطبان، به جای سوق دادن اندیشه‌ها به مسائل مهم و جاری زندگی اجتماعی، خانوادگی و ملّی؛ ۶. رواج پیام‌های تبلیغی بی‌حد و حصر و به دور از ارزش‌های اسلامی و آرمان‌های انقلابی؛[۲] ۷. ایجاد شبهه‌های بسیار دربارهٔ انقلاب و نظام اسلامی.[۳] لازمه پیشرفت مطلوب در مسیر ارزش‌های اسلامی، این است که رسانه ملی با منکرات شایع یاد شده، مبارزه جدی کند و نقش مؤثر و کارای خویش را در فرهنگ‌سازی، به شیوه‌ای ایده‌آل و مترقّی نشان دهد. به همین دلیل، بازنگری و ایجاد خلاقیت و نوآوری در این مجموعه، ضرورتی اجتناب ناپذیر است و می‌طلبد که نیازهای اساسی این رسانه، در دو حیطه درون و برون سازمانی، مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. البته ابتدا لازم است آثار بسیار منفی گرایش به منکرات در رسانه‌ها و مطبوعات، ذکر و سپس به این موضوع به عنوان راهکار مقابله با منکرات مذکور پرداخته شود. مهم‌ترین آفاتی که ممکن است بر رسانه‌ها عارض شوند، عبارت‌اند از:
۱. دور کردن مردم از هویت‌گرایی و هویت شناسی خود؛ ۲. فاصله گرفتن از ارزش‌ها و باورهای مکتبی و رواج ناهنجاری‌ها؛ ۳. فاصله گرفتن از نقش آگاه‌سازی و تبدیل شدن آنها به عرصه کنش و واکنش‌های غیر منطقی؛[۴] ۴. غلبه الگوهای مبتنی بر غرب‌گرایی و رواج فرهنگ غربی؛ ۵. ترویج مدل‌های ناکارامد و ابزاری، چون: اقتدارگرایی، توسعه ظاهریِ مبتنی بر بازار و جنبه‌های تجارتی.[۵]

راهکار محو منکرات رسانه‌ای

این موضوع به دو بخش قابل تفکیک است: درون سازمانی، برون سازمانی.
۱. به نظر می‌رسد از منظر درون سازمانی، برای مقابله با آفات یاد شده، به طرح کلی نیاز باشد؛ یعنی ارائه فکر برای بهبود و ارتقای کمیت و کیفیت فعالیت‌های سازمانی همچون: افزایش راه‌های صحیح بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، عرضه تولیدات یا خدمات جدید و تولید برنامه‌ها و مواد رسانه‌ای با بهره‌گیری از روش‌های بهتر و بازنگری در روش‌های گذشته. همچنین بازنگری در فرایند فعالیت اداری، به همراه کاهش بوروکراسی و تلاش در جهت کیفیت بخشیدن به امور، در کنار بالا بردن دانش و ایجاد تجربه‌ها و تخصص‌ها در میان عناصر و کارکنان مجموعه رسانه.[۶] ۲. رسانه‌های جمعی، خصوصاً رسانه‌های تصویری، با توجّه به نقش ممتاز آنها در شکل‌دهی افکار عمومی و قدرت فرهنگ‌سازی باید همواره و از جمیع ابعاد بر عملکرد خود نظارت کنند؛ نظارتی که بتواند مجموعه کوشش‌های رسانه‌ای را در بازگرداندن قدرت و خصلت ارزشی به درون خود کارساز جلوه دهد، نه اینکه کوشش‌های آن به مثابه عاملی ترس‌آور و مهیب و تحت سلطه بیگانگان جلوه کند.[۷] به طور کلی، ارزیابی عملکرد در برنامه‌های رسانه‌ای باید در صدر فعالیت‌های رسانه قرار گیرد و در مسیر هدف؛ یعنی معیارهای مصوب، کیفیت مطلوب برنامه‌ها و حفظ هنجارگرایی دینی قدم بردارد.[۸] ۳. لازم است رسانه‌ها به عنوان وسیله‌ای برای اشاعه و ترویج صحیح دین، مطرح باشند. همچنین در این جهت، زمینه‌ای برای مشارکت و گفتگوی نسل‌های مختلف جامعه فراهم آورند و عامل پرورش و تبلور افکار عمومی جهت انتقال صحیح فرهنگ باشند تا هم تصدیق کننده ارزش‌ها و باورهای مردمی باشند و هم فاصله میان زندگی خصوصی و اجتماعی آنها را کاهش دهند.[۹] ۴. مبنای برنامه و ارزیابی رسانه‌ای نباید فقط متکی بر قضاوت مخاطبان باشد؛ زیرا اکثریت و عموم مخاطبان، وقوف کامل و جامعی به ارزش‌ها و عوامل تأثیرگذار بر خودشان و نیز توانایی تشخیص حق و باطل بودن را ندارند.[۱۰] ۵. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با صراحت بر ضرورت حاکمیت ارزش‌ها در رسانه‌ها و نیز ابزارهای ارتباط جمعی، تأکید کرده است و بر لزوم حرکت صدا و سیما در جهت روند تکاملی انقلاب اسلامی، اشاعه فرهنگ اسلامی، بهره‌گیری از اندیشه‌های متفاوت در این زمینه، و از طرفی جلوگیری از ترویج خصلت‌های تخریبی و ضدّ اسلامی سخن گفته است.
همچنین در ماده ۹ قانون اساسنامه سازمان صدا و سیما، بر هدف اصلی سازمان به عنوان «دانشگاهی عمومی»، بر ایجاد محیط مساعد برای تزکیه و تعلیم انسان و رشد فضائل اخلاقی و شتاب بخشیدن به حرکت تکاملی انقلاب اسلامی در سراسر جهان، تأکید شده است.[۱۱]

همفکری با مردم

به لحاظ برون سازمانی، مخاطبان صدا و سیما، مردم هستند و از این منظر، رسانه در همه روز و در خصوصی‌ترین فضاهای زندگی آنها حضور دارد و از جایگاه و اهمیت فراوانی در مواجهه با رسانه برخوردارند.
به عبارت دیگر: سازمان صدا و سیما به عنوان متولّی رسانه‌های جمعی، می‌تواند جنبه بیرونی و به تعبیری، خروجی فعالیت‌های خویش را به سمتی سوق دهد که نه تنها موجب بروز خلاقیت و نوآوری‌های بنیادی در بینندگان و شنوندگان گردد، بلکه با نوآوری در برنامه‌های ارائه شده، گامی جدی در تثبیت آرمان‌ها و ارزش‌های انقلابی و حفظ هویّت اصلی آنها بردارد و این مقصود با کاربردی کردن برنامه‌ها در عرصه‌های دینی و اجتماعی و ایجاد زمینه برای گسترش همکاری‌های مطلوب مردم و رسانه در مسیر ارتقای سطح اندیشه و تفکّر مخاطبان، امکان‌پذیر و عملی می‌گردد.[۱۲]

نتیجه

مهم‌ترین نتیجه این مقاله، آن است که برای مقابله با فساد و ترویج هرج و مرج، باید در ایجاد فضاهای نو و ابتکارات خلاّقانه و مطابق با ارزش‌های الهی و شعائر اسلامی در عرصه رسانه، کوشید و در حقیقت فضای رسانه باید به رشد مطلوب فرهنگی و اجتماعی اسلامی کمک کند و این امر ممکن نمی‌شود مگر اینکه رسانه در درون و برون، وظیفه الهی و مسئولیت اجتماعی خویش را به منصه ظهور رساند.

پانویس

  1. مصباح دوستان، رضا صنعتی، قم، نشر همای غدیر، ص ۱۳۰ ـ ۱۳۳.
  2. همان؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعی، هیئت علمی سنجش تکمیلی، تهران، نشر سنجش، ج۱، ص ۲۵۸ ـ ۲۶۸.
  3. تهاجم شیطانی، م. سلحشور، قم، انتشارات فیضیه، بهار۱۳۸۰ش، ص ۳۷ و ۳۸.
  4. فصلنامه اندیشه صادق، مقاله «رسانه ملی در افق هنجارگرایانه»، جلال غفارّی، ش ۲۴، ص۱۰ ـ ۱۴.
  5. همان، ص۱۸و۱۹؛ مجموعه دروس رشته علوم ارتباطات اجتماعی، ص ۲۹۳ ـ ۲۹۵.
  6. ماهنامه رواق هنر و اندیشه، مقاله «نوآوری و رسانه»، وحید حیاتی، ش ۲۳، ص۱۲ و ۱۳.
  7. فصلنامه پژوهش و سنجش، مقاله « نظارت چشم سوم رسانه»، علی‌اکبر قاضی‌زاده، ش۲۸، ص۴۶ و ۴۷.
  8. همان، مقاله «مروری بر نقش تحلیل محتوا در نظارت و ارزیابی»، مرضیه رضائیان، ش۲۸، ص۸۵.
  9. برگرفته از نوار جلسات پروفسور مولانا در شورای برنامه‌ریزی مرکز طرح و برنامه‌ریزی صدا و سیما، خرداد ۱۳۸۴ش.
  10. وسائل ارتباط جمعی و تغییر ارزش‌های اجتماعی، فرامرز رفیع‌پور، تهران، نشر کتاب فرا، چ۱، ص ۹ و۱۰.
  11. فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق۷، مقاله «تعامل دین و رسانه از دیدگاه حقوق»، محسن اسماعیلی، ش۲۱، ص۲۳ ـ ۲۷؛ مقاله «رسانه ملی در افق هنجارگرایانه»، جلال غفاری، شماره ۲۴، ص۲۲و۲۳.
  12. برای مطالعه تفصیلی این موضوع ر.ک: فصلنامه رواق هنر و اندیشه، ش۲۳، ص۱۴ ـ ۱۶، مقاله «نوآوری و رسانه».
منبع: فایل اصلی - تاریخ برداشت: 1395/4/1