اخلاق امر به معروف و نهی از منکر: تفاوت بین نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «عنوان: اخلاق امر به معروف و نهی از منکر مجموعه ها: مقالات شناسه کتاب:...» ایجاد کرد) |
(اصلاح نویسههای عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام) |
||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
| − | + | <div class="head1"> اخلاق امر به معروف و نهی از منکر </div> | |
| − | + | نویسنده: مرضیه رضائیان<br/> | |
| − | + | ||
| − | نویسنده: | + | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | == مقدمه == | |
| + | ارزش و اهمیتی که در مکتب اسلام به [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] داده شده، انسانها را مسئول یکدیگر و نیز مسئول دین خویش دانسته است. از این رو، ابتدا میکوشیم به طور خلاصه جایگاه ارزشی آن را بررسی کرده، سپس برای کاربردی کردن این فریضه الهی، به ویژگیهای اخلاقی و انسانی آمران به معروف و ناهیان از منکر بپردازیم.<br/> | ||
| + | جایگاه ارزشی [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] در اسلام | ||
| + | ۱. [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] از صفات مؤمنان است: «تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ».<ref>آل عمران: 110.</ref> | ||
| + | ۲. در ردیف ایمان به خداوند، نماز، [[زکات]] و... قرار دارند: «أَقامُوا الصّلاةَ وَ آتَوُا الزّکاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ».<ref>حج: 41.</ref> | ||
| + | ۳. بهترین فرد و بهترین امت، آنان هستند که [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] میکنند: «کُنْتُمْ خَیْرَ أُمّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ».<ref>آل عمران: 110.</ref> | ||
| + | ۴. رستگاری، نتیجه دعوت به خیر و [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] است: «وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».<ref>آل عمران: 104.</ref> | ||
| + | وظایف و صفات آمران به معروف و ناهیان از منکر (نکتهها)<br/> | ||
| + | از دیدگاه قرآن کریم دو وظیفه و چند صفت دربارهٔ آمران به معروف آمده است:<br/> | ||
| + | ۱. کسانی در [[امر به معروف]] موفق ترند که خودشان صفات برجستهای داشته باشند و اهل توبه و سجده و رکوع و قیام باشند<ref>توبه: 112.</ref>؛ خلاصه اهل عمل باشند و در شمار مؤمنان واقعی قرار گیرند.<br/> | ||
| + | ۲. این افراد نباید توقع مادی از مردم داشته باشند.<ref>هود: 29.</ref> | ||
| + | ۳. سخنانشان منطقی باشد.<ref>احزاب: 70.</ref> | ||
| + | ۴. سخنانشان نرم و ملایم باشد.<ref>طه: 44.</ref> | ||
| + | ۵. سخنانشان هدایت کننده باشد.<ref>ابراهیم: 1.</ref> | ||
| + | ۶. جداکننده حق و باطل باشد.<ref>فرقان: 1.</ref> | ||
| + | ۷. ناامید کننده نباشد.<ref>زمر: 53.</ref> | ||
| + | ۸. هشداردهنده و موعظه کننده باشد.<ref>فجر: 14.</ref> | ||
| + | ۹. یک سخن باشد.<ref>نحل: 125.</ref> | ||
| + | ۱۰. نیک سخن باشد.<ref>نحل: 125.</ref> | ||
| + | ۱۱. ادبیات ساده بیان شود.<ref>دخان: 58.</ref> | ||
| + | ۱۲. با فرهنگ اسلام منطبق باشد.<ref>زخرف: 43.</ref> | ||
| − | + | == برخی صفات آمران و ناهیان == | |
| − | + | <ref>نک: دادسرای انقلاب اسلامی مبارزه با مواد مخدر و منکرات، شیوههای صحیح [[امر به معروف]] و نهی از منکر، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1376، چ3، صص 143 - 173.</ref> | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
۱. همراهی گفتار و کردار | ۱. همراهی گفتار و کردار | ||
| − | کسانی که در مقام امر به معروف و نهی از منکر قرار | + | کسانی که در مقام [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] قرار میگیرند، باید خیلی از رفتارهای ظاهری و باطنی-شان را کنترل کرده، کردارشان خنثی کننده رفتارشان نباشد تا کلامشان تأثیر لازم را داشته باشد.<br/> |
| − | + | ||
۲. نیت پاک و خالص بدون منت گذاشتن بر دیگران | ۲. نیت پاک و خالص بدون منت گذاشتن بر دیگران | ||
| − | بلندنظری و مناعت طبع باید در افراد ناصح وجود داشته باشد. آنها باید توکلشان به خدا باشد تا اجرشان را از پیشگاه ربوبی دریافت کنند؛ همان گونه که قرآن کریم | + | بلندنظری و مناعت طبع باید در افراد ناصح وجود داشته باشد. آنها باید توکلشان به خدا باشد تا اجرشان را از پیشگاه ربوبی دریافت کنند؛ همان گونه که قرآن کریم میفرماید: «بر کسانی که احسان میکنی، منت مگذار».<ref>مدثر: 6.</ref> |
| − | + | ۳. شرح صدر و [[صبر]] و حوصله | |
| − | ۳. شرح صدر و صبر و حوصله | + | وسعت وجودی و بزرگی و عظمت روح، بهتر فهمیدن و شناختن رسالت، تحمل انسان را افزایش میدهد. اگر شرح صدر و تحمل کافی نباشد، ممکن است شخص ناصح با یک سخن زشت یا برخورد نادرست، از کوره در برود و از خودش واکنش نشان دهد. حضرت موسی(ع) نیز در مقام نصیحت فرعون از خداوند درخواست شرح صدر میکنند.<ref>طه: 25 ـ 28.</ref> |
| − | وسعت وجودی و بزرگی و عظمت روح، بهتر فهمیدن و شناختن رسالت، تحمل انسان را افزایش | + | |
| − | + | ||
۴. آشنایی با منکر و معروف | ۴. آشنایی با منکر و معروف | ||
| − | تا انسان ناصح به ابعاد گوناگون | + | تا انسان ناصح به ابعاد گوناگون معروفها و منکرها آشنایی نداشته باشد، حق ندارد [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] کند؛ چرا که در صورت ایجاد سؤال برای طرف مقابل، قادر به پاسخ گویی نبوده، به نوعی زحمت او به هدر میرود.<br/> |
| − | + | ||
۵. خوش برخورد و خوش چهره بودن | ۵. خوش برخورد و خوش چهره بودن | ||
| − | خوش برخورد بودن، در امر به معروف و نهی از منکر لازم است؛ تا انسان ناصح بتواند خطاکاران را جلب و جذب خود کند و سخنش اثرگذار باشد. همچنین ظاهر خندان و پرجاذبه، در همه حالات به دیگران آرامش | + | خوش برخورد بودن، در [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] لازم است؛ تا انسان ناصح بتواند خطاکاران را جلب و جذب خود کند و سخنش اثرگذار باشد. همچنین ظاهر خندان و پرجاذبه، در همه حالات به دیگران آرامش میبخشد و سخنانش به دل دیگران مینشیند.<br/> |
| − | + | ||
۷. گفتار نرم و ملایم | ۷. گفتار نرم و ملایم | ||
| − | مطمئن باشید اگر انسان از گفتار نیکو و خوش برای القای مقصود خود سود نجوید، شیطان از آب گل آلود ماهی | + | مطمئن باشید اگر انسان از گفتار نیکو و خوش برای القای مقصود خود سود نجوید، شیطان از آب گل آلود ماهی میگیرد و بین شما و نصیحت شونده، کینه و عداوت برقرار میسازد.<br/> |
| − | + | ||
۸. پرهیز از مبهم گویی و پیچیده گویی | ۸. پرهیز از مبهم گویی و پیچیده گویی | ||
| − | به یقین طرف صحبت شما باید منظور روشنی از سخنانتان دریابد و متوجه صدق نیت شما بشود. ممکن است عواملی چون ترس، حیای نابجا و روابط عاطفی و خویشاوندی انسان را مجبور کند تا در امر به معروف و نهی از منکر، دوپهلو صحبت کند، اما باید تا آنجا که امکان دارد، از سخنان دوپهلو و پیچیده برای نصیحت طرف مقابل خودداری کرد تا زودتر به نتیجه رسید. | + | به یقین طرف صحبت شما باید منظور روشنی از سخنانتان دریابد و متوجه صدق نیت شما بشود. ممکن است عواملی چون ترس، حیای نابجا و روابط عاطفی و خویشاوندی انسان را مجبور کند تا در [[امر به معروف]] و نهی از منکر، دوپهلو صحبت کند، اما باید تا آنجا که امکان دارد، از سخنان دوپهلو و پیچیده برای نصیحت طرف مقابل خودداری کرد تا زودتر به نتیجه رسید.<br/> |
| + | ۹. [[صبر]] و تحمل در مقابل مشکلات ایجاد شده | ||
| + | تمسخر، استهزا، تهمت، بدگویی و...، از جمله مشکلاتی است که انسان ناصح باید در مقابل آن شکیبا باشد و برای رضای خداوند، صبوری به خرج دهد تا نتیجه عملش را ببیند.<br/> | ||
| − | + | == آثار امر به معروف و نهی از منکر == | |
| − | + | <ref>احمد رضوان فر، فرهنگ اخلاقی معصومین «الف»، بخش دوم، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، 1384، چ1، صص 47 و 48.</ref> (نکتهها)<br/> | |
| − | + | ||
| − | آثار امر به معروف و نهی از منکر | + | |
- تقویت مصالح همه افراد جامعه | - تقویت مصالح همه افراد جامعه | ||
- تقویت اهل ایمان | - تقویت اهل ایمان | ||
| سطر ۷۱: | سطر ۵۰: | ||
- برپایی واجبات الهی | - برپایی واجبات الهی | ||
- برقراری روابط اجتماعی و اقتصادی سالم | - برقراری روابط اجتماعی و اقتصادی سالم | ||
| − | - امنیت | + | - امنیت راهها |
- جلوگیری از فساد و تبعیض | - جلوگیری از فساد و تبعیض | ||
- عزت و سربلندی مسلمانان | - عزت و سربلندی مسلمانان | ||
| − | + | == پانویس == | |
| − | + | {{پانویس|colwidth=30em|۲}} | |
| − | + | <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/6512/75397/%DA%AF%D9%84%D8%A8%D8%B1%DA%AF-%D8%B3%D9%84%D9%88%DA%A9%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82 پایگاه اطلاع رسانی حوزه] - تاریخ برداشت:95-3-13 </span></div> | |
| − | [ | + | |
| − | + | [[رده:مقالات]] | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | [ | + | |
| − | [ | + | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
نسخهٔ ۱۳ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۰۷
نویسنده: مرضیه رضائیان
مقدمه
ارزش و اهمیتی که در مکتب اسلام به امر به معروف و نهی از منکر داده شده، انسانها را مسئول یکدیگر و نیز مسئول دین خویش دانسته است. از این رو، ابتدا میکوشیم به طور خلاصه جایگاه ارزشی آن را بررسی کرده، سپس برای کاربردی کردن این فریضه الهی، به ویژگیهای اخلاقی و انسانی آمران به معروف و ناهیان از منکر بپردازیم.
جایگاه ارزشی امر به معروف و نهی از منکر در اسلام
۱. امر به معروف و نهی از منکر از صفات مؤمنان است: «تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ».[۱]
۲. در ردیف ایمان به خداوند، نماز، زکات و... قرار دارند: «أَقامُوا الصّلاةَ وَ آتَوُا الزّکاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ».[۲]
۳. بهترین فرد و بهترین امت، آنان هستند که امر به معروف و نهی از منکر میکنند: «کُنْتُمْ خَیْرَ أُمّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ».[۳]
۴. رستگاری، نتیجه دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر است: «وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ».[۴]
وظایف و صفات آمران به معروف و ناهیان از منکر (نکتهها)
از دیدگاه قرآن کریم دو وظیفه و چند صفت دربارهٔ آمران به معروف آمده است:
۱. کسانی در امر به معروف موفق ترند که خودشان صفات برجستهای داشته باشند و اهل توبه و سجده و رکوع و قیام باشند[۵]؛ خلاصه اهل عمل باشند و در شمار مؤمنان واقعی قرار گیرند.
۲. این افراد نباید توقع مادی از مردم داشته باشند.[۶]
۳. سخنانشان منطقی باشد.[۷]
۴. سخنانشان نرم و ملایم باشد.[۸]
۵. سخنانشان هدایت کننده باشد.[۹]
۶. جداکننده حق و باطل باشد.[۱۰]
۷. ناامید کننده نباشد.[۱۱]
۸. هشداردهنده و موعظه کننده باشد.[۱۲]
۹. یک سخن باشد.[۱۳]
۱۰. نیک سخن باشد.[۱۴]
۱۱. ادبیات ساده بیان شود.[۱۵]
۱۲. با فرهنگ اسلام منطبق باشد.[۱۶]
برخی صفات آمران و ناهیان
[۱۷]
۱. همراهی گفتار و کردار
کسانی که در مقام امر به معروف و نهی از منکر قرار میگیرند، باید خیلی از رفتارهای ظاهری و باطنی-شان را کنترل کرده، کردارشان خنثی کننده رفتارشان نباشد تا کلامشان تأثیر لازم را داشته باشد.
۲. نیت پاک و خالص بدون منت گذاشتن بر دیگران
بلندنظری و مناعت طبع باید در افراد ناصح وجود داشته باشد. آنها باید توکلشان به خدا باشد تا اجرشان را از پیشگاه ربوبی دریافت کنند؛ همان گونه که قرآن کریم میفرماید: «بر کسانی که احسان میکنی، منت مگذار».[۱۸]
۳. شرح صدر و صبر و حوصله
وسعت وجودی و بزرگی و عظمت روح، بهتر فهمیدن و شناختن رسالت، تحمل انسان را افزایش میدهد. اگر شرح صدر و تحمل کافی نباشد، ممکن است شخص ناصح با یک سخن زشت یا برخورد نادرست، از کوره در برود و از خودش واکنش نشان دهد. حضرت موسی(ع) نیز در مقام نصیحت فرعون از خداوند درخواست شرح صدر میکنند.[۱۹]
۴. آشنایی با منکر و معروف
تا انسان ناصح به ابعاد گوناگون معروفها و منکرها آشنایی نداشته باشد، حق ندارد امر به معروف و نهی از منکر کند؛ چرا که در صورت ایجاد سؤال برای طرف مقابل، قادر به پاسخ گویی نبوده، به نوعی زحمت او به هدر میرود.
۵. خوش برخورد و خوش چهره بودن
خوش برخورد بودن، در امر به معروف و نهی از منکر لازم است؛ تا انسان ناصح بتواند خطاکاران را جلب و جذب خود کند و سخنش اثرگذار باشد. همچنین ظاهر خندان و پرجاذبه، در همه حالات به دیگران آرامش میبخشد و سخنانش به دل دیگران مینشیند.
۷. گفتار نرم و ملایم
مطمئن باشید اگر انسان از گفتار نیکو و خوش برای القای مقصود خود سود نجوید، شیطان از آب گل آلود ماهی میگیرد و بین شما و نصیحت شونده، کینه و عداوت برقرار میسازد.
۸. پرهیز از مبهم گویی و پیچیده گویی
به یقین طرف صحبت شما باید منظور روشنی از سخنانتان دریابد و متوجه صدق نیت شما بشود. ممکن است عواملی چون ترس، حیای نابجا و روابط عاطفی و خویشاوندی انسان را مجبور کند تا در امر به معروف و نهی از منکر، دوپهلو صحبت کند، اما باید تا آنجا که امکان دارد، از سخنان دوپهلو و پیچیده برای نصیحت طرف مقابل خودداری کرد تا زودتر به نتیجه رسید.
۹. صبر و تحمل در مقابل مشکلات ایجاد شده
تمسخر، استهزا، تهمت، بدگویی و...، از جمله مشکلاتی است که انسان ناصح باید در مقابل آن شکیبا باشد و برای رضای خداوند، صبوری به خرج دهد تا نتیجه عملش را ببیند.
آثار امر به معروف و نهی از منکر
[۲۰] (نکتهها)
- تقویت مصالح همه افراد جامعه
- تقویت اهل ایمان
- خواری کافران
- برپایی واجبات الهی
- برقراری روابط اجتماعی و اقتصادی سالم
- امنیت راهها
- جلوگیری از فساد و تبعیض
- عزت و سربلندی مسلمانان
پانویس
- ↑ آل عمران: 110.
- ↑ حج: 41.
- ↑ آل عمران: 110.
- ↑ آل عمران: 104.
- ↑ توبه: 112.
- ↑ هود: 29.
- ↑ احزاب: 70.
- ↑ طه: 44.
- ↑ ابراهیم: 1.
- ↑ فرقان: 1.
- ↑ زمر: 53.
- ↑ فجر: 14.
- ↑ نحل: 125.
- ↑ نحل: 125.
- ↑ دخان: 58.
- ↑ زخرف: 43.
- ↑ نک: دادسرای انقلاب اسلامی مبارزه با مواد مخدر و منکرات، شیوههای صحیح امر به معروف و نهی از منکر، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1376، چ3، صص 143 - 173.
- ↑ مدثر: 6.
- ↑ طه: 25 ـ 28.
- ↑ احمد رضوان فر، فرهنگ اخلاقی معصومین «الف»، بخش دوم، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، 1384، چ1، صص 47 و 48.
