دانشنامه:معرفی دانشنامه: تفاوت بین نسخهها
(صفحهای تازه حاوی «===== مقدمه ===== از موضوعات فراموش شده در ساحتهای علمی و عملی جوامع اسلامی موض...» ایجاد کرد) |
(بدون تفاوت)
|
نسخهٔ ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۲۳
مقدمه
از موضوعات فراموش شده در ساحتهای علمی و عملی جوامع اسلامی موضوع امر بمعروف و نهی از منکر- فریضتین- است. مسلمانان پس از رحلت پیامبر گرامی و با تسامح مصلحت اندیشانه در اقدام به معروف اصلی- سپردن امانت به امانتدار- و تسلیم در برابر منکر بزرگ- پیروزی ارزشهای طبقاتی و قومی بر حاکمیت دینی- ، سرگرم معروفها و منکرهای فرعی- معلولها- شدند و به تدریج زمینۀ نا کارآمدی این دو فریضه که در واقع ضامن اجرای قوانین و فرائض دیگر بود فراهم گردید.
با توجه به نقش هدایت گرانه حاکمیت دینی، اقدام به فریضتین در مرتبه نخست وظیفه حاکم دینی است تا هم خود در تحقق معروف و پاسداشت آن مصرانه پای در میدان نهد و ریشۀ منکرات و ناشایستیها را بخشکاند و هم مردم را به امور پسندیده و شایسته دعوت و وادار سازد و از دست یازیدن به ناشایستیها باز دارد. امیر المومنین (علیه السلام) میفرماید:«إعرفوا الله باالله و الرسول بالرسالة و أولی الأمر باالأمر بالمعروف و العدل و الإحسان» (کافی1: 113). حکومت باید معروفها و منکرها را در حوزههای مختلف، متناسب با اهداف، اغراض، مصالح و مفاسد تعریف شده در آن حوزه، دستهبندی و به صورت شرح وظائف- بایدها و نبایدها- برای حوزۀ مربوط تدوین و با ارائۀ راهکارهای عملی و انضباطی، ماموران حکومتی و مردم را نسبت به اجرای آنها الزام نماید. البته مردم نیز متقابلاً وظیفه دارند همواره خواستار اجرای قوانین مصوب، تحقق نیکیها و امتناع و منع از زشتیها، توسط مردم و نهادهای حکومتی باشند و خود در تحقق فریضتین یار و یاور همدیگر باشند: ۞ و المؤمنون و المؤمنات بعضهم اولیاء بعض یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنکر۞ (توبه: 71)
ضرورت و ساختار فوق به تدریج تغییر وضعیت داد و عمل به فریضتین تبدیل به راهکاری فردی برای رفع تکلیف و تزهد و تنزه گردید. و موضوعی که أسمَی الفرائض بود و باید حامی، ناظر، دستیار و ضامن اجرای قوانین دیگر میبود، در ردیف قانونهای فردی و عادی تنزل یافت و با شکلگیری اندیشۀ جدایی دین از سیاست، معروف و منکر در واجبات و محرمات فردی و عبادی- اخلاقي- منحصر گردید و امر بمعروف و نهی از منکر نیز از شرح وظائف حاکمان حذف و در قالبی خاص تعریف و مشروط به شرایطی فراتر از قالب خود گردید تا توجیهی قانونی برای گریز از قانون گردد.
امروز با حیات مجدد دین و ضرورت احیای معارف حیات بخش اسلام ناب محمدی(صلی الله علیه و آله) ، لزوم بازنگری به فریضتین و باز گردانیدن ان به جایگاه اصلی با استناد به نصوص قطعی وحی و عقل و پیرایش آن از پیرایهها و قالبهای تحمیلی و غیر علمی، برترین و بایستهترین وظیفۀ هر پژوهشگر دردمند و مسئول است. مجموعۀ این بازنگریها در قالب دانشنامهای جامع (هشت تا ده جلدی) پیشبینی شده که با توکل به خدای متعال و دعای متولّیان معصوم و حقیقی فریضتین و عنایت ارواح مقدس احیاگران شهید این فریضه بزرگ میسر خواهد گردید.
1- تعریف:
این دانشنامه نگاشتهای گسترده با ساختار موضوعی و مطابق با شیوه نامۀ مصوب است که با رعایت نصاب علمی و فنی لازم، از سوی جمعی از صاحبنظران دارای صلاحیت تالیف، و درصدد ارائه نظام مند و منقح اطلاعات بنیادی، راهبردی و کاربردی در قلمرو امر به معروف و نهی از منکر است.
2- هدف
هدف اصلی این دانشنامه گردآوری، نظام بخشی و تحلیل نصوص و مستندات و مبانی قرآنی، حدیثی، فقهی، اصولی، کلامی، فلسفی، تاریخی، عقلی و نقلی- پیرامون موضوع امر به معروف و نهی از منکر است که با هدف توسعه و تعمیق مطالعات و پژوهشهای بنیادی، ترسیم نظام مند پژوهشهای راهبردی، ارائه مبانی جهت تدوین اصول و ضوابط کاربردی-اجرایی و هم چنین تدوین طرحها و لوایح قانونی در مسیر تحقق این دو اصل اساسی در جامعه اسلامی معاصر و حاکمیت احکام الهی انجام می پذیرد.
1-2 اهداف فرعی
• توسعه مطالعات دینی در زمینه مباحث سیاسی و اجتماعی؛
• ارائه یک منبع جامع و مستند در قلمرو امر به معروف و نهی از منکر؛
• مروری بر سیر تاریخی این دو اصل دینی در میان مذاهب اسلامی و گرایشهای فقهی، سیاسی و اجتماعی؛
3- سیاست
این دانشنامۀ تخصصی علاوه بر داشتن محتوایی فخیم، مستند، منسجم و نظاممند، حاوی تازهترین دیدگاهها و نظریهها در حوزه موضوع تا زمان انتشار بوده، حدود 70% مطالب آن گزارش و بازسازی تحقیقات انجام یافته و 30% آن به تبیین خلاءها و ابهامهای علمی پژوهشی در قلمرو موضوع و نیز تولید و طرح یافتههای پژوهشگران همکار در جهت پاسخ به خلاءها و نیازهاست.
4- قلمرو
دامنۀ گزارش و پژوهش این دانشنامه شامل تمامی اطلاعات، منابع و مآخذی است که در تبیین موضوع میتواند پژوهشگران و مراجعه کنندگان را یاری رساند.
5- نوع مقالات
مقالات دانشنامه - با تاکید بر اصل مستند نویسی و پرهیز از تکرار و موازی نویسی و هم چنین با ضرورت بهرهگیری از مطالعات و تحقیقات دیگر پژوهشگران - در سه نوع کلی ارائه میشود:
الف: مقالات تألیفی، که بر اساس موضوعات و سرفصلهای مصوب شورای علمی، توسط دانشوران ارجمند تدوین میگردد.
ب: مقالات اقتباسی، که از منابع و مأخذ مختلف به صورت کامل و یا تلخیص شده با ذکر منبع، نقل یا ترجمه و بازنویسی میشود.
ج: مقالات تکمیلی که به صورت تکمله ذیل مقالات اقتباسی توسط پژوهشگران افزوده میشود.
1-5 ضمن این که برخی مقالات در معرفی متن یا اثر خاصی بوده و قالب «متن پژوهی» خواهد داشت، اکثر مقالاتی که در پی پاسخ گویی به مسئله خاصی میباشد، روش «مسئله پژوهی» داشته و در قالبهای: گزارشی، تحلیلی و گزارشی- تحلیلی تقسیم میگردد.
6- ویژگی مقالات
1-6مستند نویسی
با استفاده از شیوه فقها و اصولیون- فقه جواهری- و با استناد به منابع پذیرفته شدۀ اجتهاد در مدرسه اهل بیت علیهم السلام و رعایت اصول و قواعد استنباط، هیچ مطلبی بدون استناد به منابع و مأخذ معتبر ذکر نمیشود. دقت و بلکه وسواس علمی در استخراج، نقل، برداشت و ترجمه مطالب باید به حدی باشد که محققان به آن اعتماد نمایند.
2-6اصالت منابع
منابع مقالات باید دارای این ویژگی ها باشد: متقن، اصیل، علمی و دست اول- ترجیحاً اقدم منابع- موثق- ترجیحاً مورد پذیرش عامه و خاصه- و در عرف دانشوران هر علم معتبر و مقبول باشد و نویسنده باید خود از منبع اصلی استفاده کند و از نقل واسطه بپرهیزد مگر در مواردی که مراجعه به منبع اصلی ممکن نباشد.
3-6 جامعیت
هر مقاله باید مشتمل بر مطالب کلیدی و اطلاعات اساسی در موضوع خود باشد به گونهای که خواننده را برای مراجعه به مطالب اساسی آن موضوع از دیگر منابع اصلی و فرعی بینیاز کند.
4-6 کارآمدی و ابتکار
دانشنامه بر کارآمدی، به روز بودن، تولید افق جدید و کشف ابعاد مبهم یا مجهول در موضوع و نیز دستیابی به نظر جدیدی که برای جوامع بشری راهگشا باشد تاکید میورزد. ابتکار میتواند در قلمرو محتوا و کشف آفاق جدید و پوشیده و یا در استناد به منابع و ادله جدید و معتبر و یا در شکل و ساختار مقاله باشد.
5-6جهتگیری
بازنگری در شیوهی نگرش- نگاه- و برداشت از متون دینی در موضوع فریضتین- برای گریز از سیطرۀ نگاههای مرجئیگری، خارجیگری، صوفیگری، فردینگری به دین، سکولاری (دین برای زندگی انسان و یا آخرت و معاد او) و ... در برهههایی از تاریخ اسلام و اندیشههای اسلامی- ضرورت دارد. تدوین مقالات باید بر اساس نگاه جامع به دین و مبتنی بر خاتمیت دین اسلام و ولایت و حاکمیت قانون الهی و رهبری انسان کامل سامان یابد.
6-6امانتداری
در گزارش دیدگاهها و معتقدات و رفتارها از نقل درست و دقیق از منابع اصیل مذاهب و مکاتب و صاحبان آراء نباید غفلت شود، و در نقد آن ها نیز از شیوۀ علمی بهره گرفته شود. گزارش دیدگاه دیگران و نقد آن ها باید صادقانه، منصفانه، محترمانه و غیر متعصبانه باشد. نقل قول مستقیم مطمئنترین راه برای رعایت امانت در نقل دیدگاههاست ولی به دلیل گزیدهنویسی و یک دستی قلم چارهای جز تلخیص و گزارش نیست، لذا کوشش شود مفاد مطلب حفظ و گزارش از آن رسا و گویا باشد. (چنانچه نویسنده تخصص در ترجمه ندارد از ترجمهای معتبر سود جوید)
7-6 انصاف علمی
عقیده و سلیقۀ شخصی و جانبدارانه در ساحت دانشنامه راه ندارد. ضمن پرهیز از داوریهای بیمأخذ و دلیل و اظهار نظر تعصبآمیز، باید تلاش گردد تا گرایشهای متعصبانه و غیر منصفانۀ منابع تعدیل و احیاناً خطای مغرضانه آنها افشا، نقد و اصلاح شود.
دبیر خانه دانشنامه امر به معروف و نهی از منکر
