فرهنگ مصادیق:نماز طواف- مرکز تعلیمات اسلامی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۲۴

مسأله ۷۷۳- واجب است بعد از تمام شدن طواف عمره دو رکعت نماز بخواند مثل

نماز صبح .

مسأله ۷۷۴- می‌تواند نماز طواف را با هر سوره‌ای که خواست بخواند مگر سوره‌های

سجده، و مستحب است در رکعت اول بعد از(حمد) سوره (قل هو الله احد) را بخواند،

و در رکعت دوم سوره (قل یا ایها الکافرون ) را بخواند.

مسأله ۷۷۵- جایز است نماز طواف را بلند را بخواند مثل نماز صبح یا آهسته مثل

نماز ظهر.

مسأله ۷۷۶- شک در رکعات نماز طواف موجب بطلان نماز است، و باید اعاده کند، و

بعید نیست اعتبار ظن در(۱) رکعات، و در ظن در افعال (۲) احتیاط کند. و در

احکام، این نماز با نماز یومیه مساوی است .

۱- آیة الله مکارم: احتیاط واجب اعاده است .

۲- آیة الله گلپایگانی، آیة الله فاضل: ظن در افعال معتبر است .

آیة الله خویی، آیة الله تبریزی: ظن در افعال حکم شک را دارد.

مسأله ۷۷۷- احوط آن (۱) است که بعد از طواف مبادرت به نماز کند و زود بجا

آورد.

۱- آیة الله خویی، آیة الله تبریزی: بایستی بعد از طواف مبادرت به نماز کند،

که در عرف نگویند بین آنها فاصله شده . آیة الله خویی اضافه نموده‌اند که فصل

بین طواف و نماز طواف مبطل است و اگر تدارک نشود حج باطل می شود.

(استفتائات، ص ۲۴۶،س (730.

آیة الله فاضل: اقوی مبادرت به نماز است .

آیة الله سیستانی: به این معنی که به نظر عرف بین آن دو فاصله‌ای نباشد.

مسأله ۷۷۸- واجب است که این نماز (۱) نزد مقام ابراهیم واقع شود. و احتیاط (2)

واجب (۳) آن است که پشت مقام بجا آورد که سنگی که مقام است بین او و خانه

کعبه واقع شود، و بهتر آن است که هر چه ممکن باشد نزدیکتر بایستد، لکن نه به

طوری که مزاحمت با سایرین کند.

۱- آیة الله گلپایگانی: بنا بر احتیاط واجب نزد مقام واقع شود. (مناسک،

مسأله (110.

۲- آیة الله تبریزی: احوط بلکه اظهر آن است ... .

آیة الله سیستانی، آیة الله فاضل: اظهر آن است ... .

آیة الله خویی: بلکه مبادرت واجب است .

آیة الله خامنه‌ای، آیة الله مکارم: واجب است نماز طواف را در صورت امکان

پشت مقام ابراهیم (ع ) بجا آورد.

۳- آیة الله صانعی: بلکه اقوی .

مسأله ۷۷۹- اگر به واسطه زیادی جمعیت نتوانست پشت مقام بایستد به طوری که

گفته شود نزد مقام نماز می‌کند بواسطه دوری زیاد(۱)، در یکی از دو جانب بجا(2)

آورد در جایی که گفته شود نزد مقام نماز می خواند(3) .

۱- آیة الله خامنه‌ای: کافی است از هر نقطه‌ای که خلف صدق کند گر چه از مقام

دور باشد، بلکه در اینصورت صحت نماز در هر جای مسجدالحرام بعید نیست .

آیة الله صانعی: باید هر کجا از پشت مقام که می‌تواند بجا آورد، با رعایت

الاقرب فالاقرب علی الاحوط و مجزی می‌باشد و نمی‌توان به خواندن یکی از دو جانب

هر چند نزد باشد اکتفاء نمود و از اینجا حکم مسأله بعد هم روشن می شود.

آیة الله نوری: در هر نقطه‌ای از مسجدالحرام که ممکن شود می‌تواند نماز طواف را

بخواند و مستحب است که نسبت به مقام حضرت ابراهیم الاقرب فالاقرب (هر چه

نزدیکتر باشد بهتر است ) را مراعات کند.

۲- آیة الله خویی: در صورت عدم تمکن از نماز نزدیک مقام می‌تواند با رعایت

الاقرت فالاقرب دورتر نماز بخواند ولی به هر حال باید پشت مقام باشد.^[۱] .

آیة الله تبریزی: نماز باید پشت مقام باشد و در نزدیکی آن و در صورت عدم تمکن

از نزدیکی مقام، با مراعات الاقرب فالاقرب به مقام بنا بر احتیاط، پشت مقام

می‌تواند بجا آورد.

آیة الله بهجت: در صورت عدم تمکن و بعد مفرط در یکی از دو جانب آن بجا آورد.

آیة الله سیستانی: و اگر نتواند پشت مقام و نزدیک به آن بجا آورد، احتیاط

واجب آن است که هم آن را در نزدیکیش چه در سمت راست باشد و یا چپ، و هم

دور از آن ولی پشت مقام بجا آورد. و اگر نتواند آن دو را بجا آورد هر کدام که

ممکن است انجام دهد، و اگر نتواند هیچکدام را انجام دهد، در هر جای مسجد که شده

انجام دهد و بنابر احتیاط مستحب رعایت کند هر چه به مقام نزدیکتر باشد، و اگر

پس از آن تا زمانی که وقت سعی تنگ شود توانست نزدیک به مقام و پشت آن نماز

را اعاده کند احتیاط مستحب اعاده آن است .(مناسک،ص 245) .

۳- آیة الله صانعی: و هم پشت مقام .

مسأله -۷۸۰ اگرممکن نشد در دو جانب نزد مقام نماز را بجا آورد باید(۱) ملاحظه

نزدیکتر را بکند از میان دو جانب و پشت (۲) مقام، و اگر سه طرف مساوی باشند،

در پشت نماز بخواند، و در دو طرف کافی نیست، و اگر دو طرف نزدیکتر از پشت

باشند به مقام و لکن هیچ کدام نزد مقام نباشد بعید نیست جایز بودن اکتفاء به

پشت لکن احتیاط آن است که یک نماز در پشت مقام بخواند و یک نماز در یک

طرف با ملاحظه نزدیکتری، و احوط (۳) اعاده نماز است در صورت امکان در پشت

مقام تا وقتی که وقت (۴) تنگ نشده برای سعی (5) .

۱- آیة الله صانعی: پشت مقام بیاورد و احتیاط مستحب در جمع بین خلف و بین

اقرب از جهات می باشد.

۲- آیة الله فاضل: احوط نماز خلف مقام است .

آیة الله خامنه‌ای: نماز خواندن در دو طرف راست یا چپ مقام در صورت تمکن از

خلف گرچه دور باشد کافی نیست .

آیة الله خویی، آیة الله تبریزی: حکم آن در مسأله قبل گذشت .

۳- آیة الله فاضل: اولی اعاده نماز است .

آیة الله گلپایگانی: بهتر آن است که هر وقت توانست نماز را دوباره پشت مقام

رجاء بخواند.

آیة الله بهجت: و اگر هم ممکن نباشد با مراعات الاقرب فالاقرب به سوی خلف

مقام و دو جانب آن را با رعایت احتیاط در صورت دوران امر بین بعض مراتب

خلف، و احد جانبین به جمع در نماز بلکه به اعاده پس از تمکن از نماز در پشت

سر اگرچه در آخر وقت امکان باشد. و نماز طواف مستحب در هر جای مسجد باشد جایز

است . ^[۲] .

۴- آیة الله صانعی: یعنی احتیاط در مبادرت نماز طواف بعد از طواف از بین

نرفته که در مسأله ۷۷۷ بیان شد.

۵- آیة الله مکارم: این دقتها لزومی ندارد.

آیة الله خویی: اعاده لازم نیست . ^[۳] .

مسأله ۷۸۱- جایز است نماز طواف مستحب را در هر جای مسجدالحرام که بخواهد بجا

آورد اگرچه در حال اختیار، بلکه گفته‌اند که آن را می‌تواند عمدا ترک (۱) کند.

۱- آیة الله مکارم: ترک آن مشکل است .

آیة الله سیستانی: ظاهر آن است که نماز طواف مستحب، مستحب است .

آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: سزاوار نیست ترک کنند.

مسأله ۷۸۲- اگر کسی نماز طواف واجب را فراموش کند باید هر وقت که یادش آمد

در مقام ابراهیم بجا آورد و به همان دستوری که در مسأله ۶ به بعد ذکر شده عمل

نماید.

مسأله ۷۸۳- اگر نماز طواف را فراموش کند و در بین سعی بین صفا و مروه یادش

بیاید از همانجا سعی را رها کند و برگردد دو رکعت نماز را بخواند بعد از آن سعی

را از همانجا (۱) تمام کند.

۱- آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: در صورت تجاوز از نصف بقیه سعی را، و

در کمتر از نصف همه آن را مجددا بجا آورد. (آداب و احکام حج، مسأله 641) .

آیة الله بهجت: سعی را اعاده نماید. ^[۴].

مسأله ۷۷۴- شخصی نماز را فراموش کرده و سایر اعمال را که بعد از نماز باید عمل

کند عمل کرده اعاده آنها ظاهرا لازم نباشد اگرچه احتیاط استحبابی در اعاده است .

مسأله ۷۸۵- اگر برگشتن به مسجدالحرام مشکل باشد از برای شخصی که نماز را فراموش

کرده باید هر جا(۱) یادش آمد نماز را بجا آورد اگرچه در شهر دیگر باشد (۲) و

برگشتن به حرم لازم (۳) نیست اگرچه آسان باشد.

۱- آیة الله فاضل: اگر در منی باشد مخیر است بین خواندن نماز و استنابه و اگر

در منی نباشد نماز بخواند گرچه جواز گرفتن نایب هم بعید نیست .

آیة الله سیستانی: اگر بعد از بیرون رفتن از مکه یادش بیاید، احتیاط واجب آن

است که برگردد و نزد مقام نماز بجای آورد و اگر برگشتن برای او مشقت دارد نماز

را در همان موضعی که یادش آمده انجام دهد و لازم نیست برای انجام نماز به حرم

برگردد، گرچه میسور باشد.

آیة الله بهجت: و چنانچه بعد از بیرون رفتن از مکه یادش بیاید که نماز را

نخوانده بایستی به مکه برگشته و نماز را در جاهایی که گفته شد بجا آورد و در

صورتی که نتواند یا دشوار باشد به مکه برگردد هر جا یادش آمده بجای آورد و بعضی

در صورت تعذر برگشتن به مقام استنابه را لازم دانسته‌اند بنابراین احوط جمع میان

قضاء آنها در هر جا که متذکر شود و گرفتن نایب که آنها را در مقام بجای آورد.

^[۵].

۲- آیة الله خامنه‌ای: از اینجا تا آخر این مسأله را معترض نشده‌اند.

۳- آیات عظام خویی، فاضل، تبریزی: احوط و اولی این است برگشته و نماز را در

حرم بجا آورد.

آیة الله مکارم: منظور برگشتن به حرم خارج از مسجد است .

آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: بهتر است نایب هم بگیرد تا خلف مقام برای

او بجا آورد، ^[۶] .

آیة الله غروی: در صورت عدم مشقت و الا لازم است مراجعت کرده در پشت مقام

بخواند و در صورت مشقت هر کجا توانست بجا می‌آورد و اولی این است که شخصی را

نایب بگیرد در پشت مقام بجا بیاورد.

مسأله ۷۸۶- اگر کسی این نماز را بجا نیاورد و بمیرد واجب است بر پسر بزرگ (1)

او که آن را قضا کند به نحوی که در کتاب (صلوة ) تفصیل داده شده است .

۱- آیة الله بهجت: بر ولی او لازم است آن را قضا کند.

آیة الله مکارم: و اگر دیگری نیز بجا آورد کفایت می کند.

آیة الله سیستانی: بنابر احتیاط واجب پسر بزرگترش آن را از طرف پدر قضا کند.

^[۷].

مسأله ۷۸۷- جاهل به مسأله در احکامی که برای ناسی ذکر شده شریک است با او.

مسأله ۷۸۸- واجب است بر هر مکلفی که نماز خود را یاد بگیرد و قرائت و ذکرهای

واجب را پیش کسی درست کند که تکلیف الهی را بطور صحیح بجا آورد، خصوصا کسی

که می‌خواهد به حج برود باید نماز را تصحیح کند، چون بعضی گفته‌اند(۱) اگر نماز

او درست نباشد عمره او باطل است، و همچنین حج نیز باطل است، پس علاوه بر آنکه

به این قول از حجة الاسلام برائت ذمه پیدا نمی‌کند ممکن (۲) است چیزهایی که در

احرام بر او حرام شده بود مثل زن و چیزهایی که گذشت بر او حلال نشود(3) .

۱- آیة الله خویی: اگر در زمانی که نماز خواند می‌توانست صبر کند و قرائتش را

تصحیح نماید و مع ذلک با قرائت ملحون نماز بخواند نمازش باطل است مگر جاهل

قاصر باشد و در فرض تعمد حجش باطل می شود.

۲- آیة الله بهجت: از اینجا تا آخر مسأله را معترض نشده‌اند.

۳- آیة الله مکارم: البته دقت‌های علمای تجوید شرط نیست همین اندازه که عربی

صحیح صدق کند کافی است .

مسأله ۷۸۹- اگر شخصی نتوانست قرائت یا ذکرهای واجب را یاد بگیرد باید نماز را

به هر ترتیبی که می تواند خودش بجا آورد و کافی است، و اگر ممکن است، کسی را

بگمارد که نماز را تلقین او کند، و احتیاط آن است که در مقام ابراهیم به شخص

عادلی اقتدا کند، لکن (۱) اکتفا به نماز جماعت نکند چنانچه نایب گرفتن نیز کافی

نیست (2) .

۱- آیة الله بهجت: از اینجا تا آخر مسأله تصریح نشده است .

۲- آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: اگر یاد گرفتن قرائت و احکام واجبه نماز

طواف را به جماعت بخواند ولی اکتفا به آن اشکال دارد و واجب است بطور فرادی

نیز بخواند و اگر نایب هم بگیرد جهت نماز بهتر و مطابق با احتیاط است .^[۸] .

آیة الله اراکی: احتیاط آن است در صورت امکان به جماعت هم انجام دهد و نایب

بگیرد، ولی به آنها اکتفا نکند، و خودش به هر ترتیبی که می‌تواند بجا آورد.

آیة الله سیستانی: اگر در قرائت نمازگزار غلطی باشد پس اگر نتواند قرائت خود

را تصحیح نماید، ولی مقدار زیادی از آن را بتواند صحیح بخواند، خواندن نماز با

این کیفیت از قرائت برای او کفایت می‌کند، ولی اگر مقدار زیادی از آن را هم

بطور صحیح بخواند، احتیاط این است که همان را که می‌تواند بخواند و هم مقدار

دیگری از آیات قرآن که بطور صحیح می‌تواند آنها رابخواند قرائت کند، و اگر

چیزی از باقی قرآن هم بطور صحیح نتواند بخواند در این صورت تسبیح بگوید. و اگر

وقت تنگ باشد و نتواند همه قرائت را بطور صحیح یاد بگیرد، پس اگر مقدار

زیادی از آن را یاد گرفت همان را بخواند، و اگر بعض آن را هم یاد نگرفت، در

صورتی که از باقی آیات قرآن بتواند به طور صحیح بخواند، باید به اندازه‌ای

بخواند که عرفا به آن قرائت قرآن گفته شود، و اگر این را هم نتواند تسبیح را

بخواند کافی است . آنچه گفته شد در مورد خواندن سوره حمد است، اما سوره پس از

آن ظاهر این است که خواندن آن بر کسی که آن را یاد ندارد و توانایی یاد گرفتن

آن را ندارد واجب نیست، و آنچه که گفته شد حکم کسی است که نمی‌تواند قرائت

صحیح بخواند گرچه از روی مسامحه و بی مبالاتی یاد نگرفته، تا آنکه وقت تنگ شود.

^[۹] .

آیة الله بهجت: کسی که واجبات نماز را از قرائت و غیر آن نداند عمره او باطل

است و همچنین حج او، پس ذمه او بری نخواهد شد از حجة الاسلام لذا بر مکلف لازم

است جمیع اوقات خصوصا در وقت اراده حج بیت الله الحرام نماز خود را تصحیح

نماید. و اگر ممکن شود نماز طواف را در مقام به جماعت بخواند، تا از تشویش

قرائت حمد و سوره فارغ شود. و در صورت عدم امکان جماعت، عمل به وظیفه یومیه

کافی است .

آیة الله مکارم: نماز جماعت و گرفتن نایب لزومی ندارد.

مسأله -۷۹۰ نماز طواف را در همه اوقات می‌شود خواند مگر آنکه مزاحمت کند با

وقت نماز واجب که اگر نماز طواف بخواند موجب فوت یومیه شود پس باید اول

نماز یومیه را بخواند.

مسأله ۷۹۱- اگر کسی از روی بی مبالاتی مسامحه کرد در یاد گرفتن قرائت و ذکر

واجب نماز تا وقت تنگ شد، نماز را به هر نحوی که می‌تواند باید بخواند و صحیح

است، لکن معصیت کار است، و احتیاط آن است که به دستور مسأله ۷۸۹ عمل کند، و

اگر ممکن است کسی را وادرا کند که تلقین کند(1) .

۱- آیة الله خویی، آیة الله تبریزی: بنابر احتیاط واجب به هر نحوی که به خودش

می‌تواند بخواند و با جماعت هم بخواند و نایب هم بگیرد.

آیة الله سیستانی: احتیاط مستحب در صورت مقصر بودن این است که هم نماز را به

کیفیتی که بیان آن گذشت بجا آورد و هم آن را به جماعت بخواند وهم نایب جهت

انجام آن از طرفش بگیرد.^[۱۰] .

مسأله ۷۹۲- نماز طواف استحبابی لازم نیست در نزد مقام ابراهیم باشد بلکه در هر

جای مسجدالحرام جایز است بخصوص در موقع ازدحام، مناسب است مراعات سایر حجاج

را بنمایند.

استفتائات نماز طواف
سؤال ۷۹۳- کسی نماز طواف عمره را در داخل حجر اسماعیل بجا آورد و بعد از تقصیر

متوجه شده است، وظیفه او چیست ؟

جواب - باید نماز را اعاده کند(1) .

۱- آیة الله مکارم: واعاده اعمال بعد لازم نیست .

سؤال ۷۹۴- شخصی بعد از طواف وضوی او باطل شده و خجالت کشیده بگوید نمازش را

بی وضو خوانده است و بعد از آن سعی و تقصیر را انجام داده و محل شده است،

وظیفه او چیست ؟

جواب - باید نماز و سعی (۱) و تقصیر را اعاده کند.

۱- آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: در فرض سؤال (که بعد از عمره تمتع هنوز

محرم برای اعمال حج نشده است ) باید نماز را اعاده کند و سعی و تقصیر او صحیح

است . لکن احتیاط مؤکد در اعاده سعی و تقصیر نیز می‌باشد. ^[۱۱] .

سؤال ۷۹۵- زنی نماز طواف خود را در حجر اسماعیل خوانده است و چون به منزل آمده

ملتفت شده که حائض شده است و تا وقت وقوف به عرفات پاک نمی‌شود، وظیفه او

نسبت به نماز چیست، و آیا عمل او صحیح است یا خیر؟

جواب - عمره او صحیح است (۱) و باید برای حج تمتع محرم شود و وقتی خواست طواف

و نماز حج راانجام دهد قبل یا(۲) بعد از آن، نماز طواف عمره تمتع رابجا آورد(3) .

۱- آیة الله سیستانی: در فرض سؤال سعی و تقصیر را انجام داده و نماز طوافش را

قبل از طواف حج قضا نماید.

۲- آیة الله بهجت: از مسأله ۲۹۴ مناسک استفاده می‌شود که قبل از طواف حج قضا

نماید.

۳- مراجعه شود به سؤال 722.

آیة الله خویی: قضای نماز را باید قبل از طواف حج بخواند.^[۱۲]

آیة الله تبریزی: احتیاط این است که قبل از طواف حج، نماز طواف عمره را قضا

کند.

آیة الله مکارم: احتیاط آنست که نماز سابق را قبل از طواف حج بجا آورد.

سؤال ۷۹۶- کسی که هرچه سعی نمود که موارد غیر صحیح قرائت خود را تصحیح کند

نتوانست و نیز شخصی دیگر را جهت اقتدا کردن و یا تلقین نمودن قرائت صحیح پیدا

نکرد وظیفه اش چیست ؟

جواب - به هر نحو قدرت دارد بخواند، و به جماعت خواندن حتی در فرض امکان

واجب نیست (1) .

۱- مراجعه شود به مسأله 789.

آیة الله مکارم: مشروعیت جماعت در نماز طواف ثابت نیست .

آیة الله صانعی: لکن اگر بخواهد احتیاط کند علاوه بر خواندن خودش که مجزی است

هم با جماعت بخواند هم نایب بگیرد.

سؤال ۷۹۷- در موقعی که شخص طواف می‌کرده جمعیت زیاد بوده و بعد از آن در اثر

ازدحام، نتوانسته است که نزدیک مقام نماز بخواند و در آن وقت چاره‌ای بغیر از

نماز خواندن دور از مقام نداشته، آیا نماز او صحیح است ؟

جواب - اگر مکان نداشته با فرض اضطرار (۱) مانع ندارد.

۱- آیة الله صانعی: با کیفیتی که در مسأله ۷۷۹ گذشت .

سؤال ۷۹۸- آیا در صورت ازدحام که نشود پشت مقام یا احد الجانبین آن نماز طواف
خواند تا حدود منبر، و نماز در قسمت راست یا چپ منبر خوانده شد، باز هم نماز

در مقام در صورت امکان همان روز یا روزهای دیگر لازم است ؟

جواب - در صورتی که تا بعد از فوت موالات عرفیه بین طواف و نماز آن عذر باقی

بوده اعاده واجب نیست (1) .

آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: اگرچه خوب است .

آیة الله سیستانی: به حاشیه مسأله ۷۸۰مراجعه شود.

آیة الله صانعی: و با مرتفع شدن عذر احتیاط در اعاده است و عذر در مسأله ۷۸۰ از

مسأله نماز طواف بیان شد.

سؤال ۷۹۹- در مسأله شش نماز طواف در تحریر الوسیله فرموده‌اید: (والاحوط الاقتداء

بشخص عادل ) و در مسأله اول نماز جماعت همان کتاب فرموده‌اید: (بل مشروعیة

الجماعة فی صلاة الطواف و کذا صلاة الاحتیاط محل اشکال ) بفرمائید منظور چیست ؟

جواب - منظور از مشروعیت، صحت است، و احتیاط مزبور استحبابی است و نباید به

جماعت اکتفا شود(1) .

آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: خواندن نماز به جماعت لازم است ولی نباید

به آن اکتفا شود.

آیة الله اراکی: احتیاط وجوبی است .

آیة الله مکارم: بهتر ترک این احتیاط است .

آیة الله سیستانی: به حاشیه مسأله ۷۹۱ مراجعه شود.

آیة الله غروی: با محل اشکال بودن صحت جماعت در صلوة طواف چگونه احوط اقتدا

بشخص عادل می باشد.

سؤال -۸۰۰ برای کسانی که قرائتشان درست نیست و می‌خواهند نماز طوافشان را به

جماعت بخوانند، آیا می‌توانند نماز طواف حج را به نماز طواف نساء یا بالعکس

اقتدا کنند یا نه ؟

جواب - اکتفا به جماعت نباید بکنند، واحتیاط(۱) در همه موارد سؤال حاصل می‌شود.

۱- آیة الله اراکی: این احتیاط، وجوبی است،(البته مقصود از طواف واجب و

مستحب، طواف حج عمره واجب، و حج و عمره مستحب است ) .

آیة الله سیستانی: جماعت در نمازهای مستحب بالاصاله مشروع نیست .

آیة الله تبریزی: برای رعایت احتیاط باید به نماز طواف واجب اقتدا کند.

آیة الله خویی: جماعت در هیچ یک از نمازهای مستحبی بالاصله مشروع نیست . و

همچنین بنابر احتیاط وجوبی نماز طواف را به نمازهای یومیه و بالعکس جایز نیست

اقتدا کند و نماز طواف به نماز طواف واجب مانعی ندارد(قسمت اول از منهاج

الصالحین، مسأله ۷۷۳ و ۷۷۴ و قسمت آخر مستفاد از مجموع مسائل و مناسک فارسی،

مسأله 336) .

آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: جماعت در نماز مستحبی مشروع نیست، واگر

امکان داشت به نماز طواف واجب اقتدا کند و الا به نماز یومیه به رجاء مطلوب

واقع شدن .(مناسک عربی،ص 118) .

آیة الله مکارم: مانند مسأله سابق است .

سؤال ۸۰۱- کسی که قرائتش درست نیست (۱) هرچند تبرعی باشد، مگر آنکه بتواند

قرائت خود را تصحیح کند و از ذوی الاعذار محسوب نباشد، که در این صورت می‌تواند

نیابت را قبول نماید، ولی باید قرائت خود را درست کند.

۱- آیة الله سیستانی، آیة الله مکارم: بنابر احتیاط واجب .

آیة الله گلپایگانی: نیابت چنین شخصی خلاف احتیاط است .

آیة الله صافی: به مسأله ۱۰۷ مراجعه شود.

آیة الله بهجت: اکتفاء به عملش مشکل است (مناسک، مسأله (110.

سؤال ۸۰۲- افرادی با اینکه قرائتشان درست نیست و کلمات نماز را نمی توانند

درست بگویند، در حج نایب می‌شوند و عمره را به نیت منوب عنه انجام می دهند،

بعد متوجه می‌شوند که نمی‌توانند نایب شوند، آیا چگونه از احرام خارج می شوند،

و برای حج چه وظیفه دارند؟

جواب - در صورت امکان باید قرائت خود را درست کنند و عمل نیابی خود را تصحیح

نمایند تا از احرام خارج شوند، بلی اگر ممکن نیست و معذور هستند(۱) احرام آنها

صحیح واقع نشده و از احرام خارج هستند(2) .

۱- آیة الله گلپایگانی: بنا بر احتیاط به قصد منوب عنه اعمال را بجا آورد و لکن

صحت عمره مذکور برای منوب عنه محل اشکال است و نسبت به اجرت نیز با مستأجر

مصالحه نمایند.

۲- آیة الله خویی، آیة الله تبریزی:احتیاط این است که حج را به نیت نیابی تمام

کند.

آیة الله فاضل: هر چند سالهای بعد بکشد باید قرائت خود را تصحیح کند تا از

احرام خارج شود، مگر اینکه از جهت عرفی بکلی امکان تصحیح قرائت در او وجود

نداشته، احرامش باطل بوده و محرم نشده .

آیة الله مکارم: ولی می‌تواند برای خودش حج بجا آورد، اگر وقت وسعت دارد حج
تمتع وگرنه حج افراد بجا نیاورده حج واجب او محسوب می‌شود ولی پول نیابت را

باید برگرداند.

آیة الله سیستانی: در فرض سؤال بطلان نیابت احتیاطی است نه فتوا، لذا نایب

باید احتیاطا حج خود را از طرف منوب عنه به اتمام رساند.

سؤال ۸۰۳- کسی که مطمئن باشد قرائتش یا ذکری که در نماز می‌گوید درست است و

نماز طواف را اعم از طواف زیارت و نساء همان گونه بخواند، بعد معلوم شود که

اشتباه بوده است آیا باید چه کند؟

جواب - اگر احتمال غلط بودن آن را نمی‌داده، نمازش صحیح است (1) .

۱- آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: حج او صحیح است ولکن نماز طواف را قضاء

کند و در قضای نماز طواف عمره و حج و طواف نساء رعایت ترتیب شود.^[۱۳] .

آیة الله خویی: اگر جاهل قاصر باشد صحیح است .^[۱۴] .

آیة الله اراکی: باطل است و باید آن را اعاده کند.

آیة الله سیستانی: اگر در اشتباه خود معذور بوده نمازش صحیح است و اگر معذور

نبوده باید اعاده نماید.

سؤال ۸۰۴- چند روزی که اطراف کعبه به قدری شلوغ است که صف طواف تا پشت مقام

ابراهیم (ع ) می‌آید، و نماز خواندن پشت مقام و نزدیک آن ممکن نیست مگر اینکه

چند نفری اطراف انسان بایستد تا انسان نماز طوافش را بخواند، بفرمائید آیا

حتما نماز باید خلف مقام و نزدیک آن باشد ولو به این صورت، یا دورتر تا هر جا

که می‌تواند به تنهائی نماز بخواند، کافی است ؟

جواب - اگر امکان دارد(۱) و محذوری در بین نیست، باید خلف و نزد مقام نماز

بخواند، و در مورد ضرورت (۲)، تأخیر مانع ندارد با مراعات الاقرب فالاقرب (3) .

۱- آیة الله اراکی، آیة الله فاضل: ولو با کمک دیگران .

۲- آیة الله صانعی: مقداری دورتر مانع ندارد.

۳- مراجعه شود به مسائل ۷۷۸ تا .780

آیة الله مکارم: یعنی دورتر بجا آورد و از اینکه چند نفر در اطراف او حلقه

بزنند اجتناب کند که موجب مزاحمت برای طواف کنندگان است و نماز خالی از

اشکال نیست .

آیة الله صانعی: به نحوی که گذشت .

سؤال ۸۰۵- در نماز طواف که انسان مشغول ذکر بود او را حرکت دادند، ذکر را

تکرار کرد، دوباره تکان دادند و تکرار کرد، آیا مانعی ندارد؟

جواب - اگر طوری حرکت کرده که استقرار او از بین رفته، مانع ندارد، و غیر این

صورت تکرار نکند مگر بقصد احتیاط، به شرط آنکه وسوسه نباشد.

سؤال ۸۰۶- آیا محمول نجسی (۱) که در طواف معفو نیست، در نماز طواف مثل

نمازهای یومیه معفو است یا نه ؟

جواب - در نماز طواف حکم نمازهای یومیه را دارد(2) .

۱- آیة الله فاضل، آیة الله صانعی: و متنجسی .

۲- آیة الله اراکی، آیة الله فاضل: هر گاه متنجسی باشد که نمی‌تواند ستر عورت

کند معفو است . و اگر می‌تواند با آن ستر عورت کند و یا اعیان نجسه باشد محل

اشکال است .

آیة الله سیستانی: محمول متنجس در طواف و نماز آن معفو است .

آیة الله مکارم: لباسهایی که به تنهایی ستر عورت نمی‌کند در طواف و نماز

اشکالی ندارد و نیز محمول نجس و متنجس .

آیة الله خویی: محمول متنجس در طواف نیز اشکال ندارد.^[۱۵] .

سؤال ۸۰۷- بین طواف و نماز آن اگر نماز مستحبی یا عبادت مستحبی دیگر بجا آورد،

اشکال دارد یا نه ؟

جواب - احتیاط در ترک آن و مبادرت به نماز طواف است (1) .

۱- آیة الله خامنه‌ای: واجب است میان طواف و نماز طواف فاصله نیفتد و صدق

فاصله امر عرفی است و بعید نیست به اندازه خواندن نماز یومیه یا نافله مختصر

اشکالی نداشته باشد.

سؤال ۸۰۸- گاهی در پشت مقام ابراهیم (ع ) جمعیت زیاد است، و چون زن ومرد کنار

هم قرار می‌گیرند احیانا مورد فشار ازدحام واقع می‌شوند، بدون اینکه ریبه و

فسادی در بین باشد، آیا به نماز طواف ضرر نمی رساند؟

جواب - برای نماز ضرر ندارد(1) .

۱- آیة الله فاضل: باید رعایت عدم تقدم زن از مرد و عدم محاذی بودن آنان بشود.

آیة الله بهجت: مجرد تنه زدن مسقط تکلیف نیست بلی در صورت تعذر به تفصیلی که

در مناسک گفته شده عمل کنند.^[۱۶] .

سؤال ۸۰۹- احیانا انسان می‌داند که اگر نماز طواف را شروع کند، طواف کننده‌ها

می‌آیند و او را حرکت می‌دهند و جابه جا می‌کنند، در عین حال نماز را شروع

می‌کند، آیا اگر این نماز را تمام کند، صحیح است ؟

جواب - اگر صحیحا با نیت تمام کند(۱)، مانع ندارد(2) .

۱- آیة الله صانعی: با علم و اطمینان به مزاحمت و عدم استقرار، قصد رجاء محقق

نمی‌شود و صحیح نیست ولی با احتمال می‌تواند رجاء شروع به عمل کند و تمام کند.

۲- آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: اگر به امید اینکه بتواند نماز را صحیحا

انجام دهد شروع نماید و صحیحا تمام کند مانعی ندارد.

آیة الله مکارم: اگر بامید اینکه بتواند آنرا کامل کند انجام داده است مانعی

ندارد.

آیة الله اراکی: با علم و اطمینان به مزاحمت و عدم استقرار، قصد رجاء محقق

نمی‌شود و صحیح نیست ولی با احتمال می‌تواند رجاءا شروع به عمل و تمام کند.

سؤال -۸۱۰ در مناسک فرموده‌اید بر هرمکلفی واجب است قرائت نمازهای یومیه اش

را یاد بگیرد خصوصا برای حج، حال اگر حاجی کوتاهی کرد و برای تعلم و یادگیری

قرائت نماز اقدام ننمود، آیا همین نماز باطل کفایت می‌کند و یا اینکه باید

نایب بگیرد، و در صورتی که نیابت را لازم نمی‌دانید، آیا همین نماز کافی است

یا خیر؟

جواب - اگر وقت ضیق شود به طوری که اگر بعد از طواف بخواهد نماز را یاد بگیرد

موالات بین نماز و طواف فوت می‌شود، خودش هر طور می‌تواند بخواند(1) .

۱- مراجعه شود به مسأله 791.

آیة الله خویی، تبریزی: ملاک در ضیق وقت آن است که با تاخیر، اعمال فوت نشود.

آیة الله مکارم: معیار در ضیق وقت آن است که نتواند، به اعمال حج برسد.

سؤال ۸۱۱- زنی محرم به احرام عمره تمتع شده و پس از ورود به مکه و انجام طواف

قبل از اینکه نماز طواف بخواند حائض گردیده، چه وظیفه دارد؟

جواب - اگر وقت وسعت دارد صبر کند تا پاک شود و نماز را بخواند و بقیه اعمال

را انجام دهد، و چنانچه وقت تنگ باشد سعی و تقصیر عمره تمتع را انجام دهد و

محرم شود به حج تمتع، و بعد از طواف حج یا قبل از آن (۱)، نماز را بخواند و سپس

بقیه اعمال را انجام دهد(2) .

۱- آیة الله تبریزی: احتیاط این است که قبل از طواف حج نماز طواف عمره را قضا

کند.

آیة الله مکارم: احتیاط آنست که نماز طواف گذشته را قبل از طواف حج بجا آورد.

۳- تفصیل مسأله در سؤال ۷۲۲ و ۷۹۵ گذشت .

آیة الله سیستانی: ذر صورت تنگی وقت، سعی و قبل از طواف حج نماز را حج نماز

را قضا نماید.

سؤال ۸۱۲- کسی که نمازش را غلط می‌خواند و وقت تصحیح آن را ندارد می فرمائید نماز طواف را به همان کیفیت که می‌تواند خودش بخواند، آیا چنین کسی می تواند

عمره مفرده مستحبی بجا بیاورد؟

جواب - اشکال ندارد(1) .

آیة الله گلپایگانی، آیة الله صافی: و بنابر احتیاط برای نماز نایب هم بگیرد.

سؤال ۸۱۳- شخصی طواف عمره را بجا آورده و بدون نماز و سعی، تقصیر کرده است،

تکلیف او چیست ؟

جواب - باید نماز و سعی را بجا آورد، و با فرض جهل (۱) یا نسیان اعاده تقصیر لازم

نیست اگر چه احوط است (2) .

۱- آیة الله بهجت: فرض جهل را متعرض نشده‌اند.

۲- آیة الله گلپایگانی: و تقصیر نماید و با فرض جهل و نسیان کفاره ندارد.

(مستفاد از مجمع المسائل ۱/۴۶۶ و مناسک عربی، ص ۱۲۱ و مناسک فارسی، ص ۸۶

مسأله 122) .

آیة الله خویی، آیة الله تبریزی: اعاده تقصیر نیز لازم نیست .

آیة الله سیستانی، آیة الله مکارم: و احتیاطا تقصیر را نیز اعاده نماید.

مسأله ۸۱۴- آیا مقصود از (نماز طواف نزد مقام ) پشت مقام است یا شامل دو طرف

مقام نیز می شود؟

جواب - باید خلف مقام باشد(1) .

آیة الله مکارم: مگر اینکه نتواند پشت مقام انجام دهد.

سؤال ۸۱۵- اگر کسی نماز را در غیر از مقام ابراهیم بخواند و با اعتقاد به صحت

آن بقیه اعمال را انجام دهد، وظیفه او چیست ؟

جواب - فقط نماز را باید اعاده کند.

سؤال ۸۱۶- اگر پشت مقام ابراهیم دو طبقه شود، آیا نماز در طبقه بالا یا زیرزمین

صحیح است ؟

جواب - در صورتی که احراز نشود خلف مقام نماز خوانده، صحیح نیست .

سؤال ۸۱۷- شخصی نماز طواف را به اعتقاد اینکه حجر اسماعیل مقام ابراهیم است در حجر اسماعیل خوانده، چه باید بکند؟

جواب - باید نماز را اعاده کند.

سؤال ۸۱۸- آیا نماز طواف واجب را می‌توان با نماز جماعت یومیه بجا آورد؟

جواب - صحت آن محل اشکال است (1) .

۱- آیة الله خامنه‌ای، آیة الله مکارم: مشروعیت جماعت در نماز طواف مطلقا محل

اشکال است .

آیة الله صانعی: گرچه خالی از وجه نیست .

سؤال ۸۱۹- پشت مقام تا چه اندازه‌ای صادق است، و آیا حد معینی نمی‌توان برای

آن فرض کرد؟

جواب - عرفی است .

سؤال -۸۲۰ آیا فاصله انداختن بین طواف و نماز به مقدار دو رکعت نماز اشکال

دارد، و اصولا چه مقدار فاصله مخل است ؟

جواب - مانع ندارد(۱)، و میزان مبادرت عرفیه است . و در هر صورت با تاخیر نماز،

اعاده طواف لازم نیست (2) .

۱- آیة الله گلپایگانی: احتیاط در ترک و مبادرت به نماز طواف است .

آیة الله سیستانی: فاصله انداختن به مقدار ده دقیقه برای استراحت یا تحصیل جای

مناسبی برای نماز مخل به مبادرت نیست ولی به کارهای جدای از نماز طواف، مثل

خواندن نماز قضا و مانند آن مشغول نشود و اگر عمدا اخلال به مبادرت نمود،

احتیاطا طواف را هم اعاده کند.

۲- آیة الله تبریزی: با فوت موالات عرفی احتیاطا نماز را بخواند و بعد طواف و

نماز را اعاده کند.

آیة الله خویی: باید اعاده نماید.^[۱۷]

سؤال ۸۲۱- گاهی طواف تا نزدیک تالارهای مسجد می‌رسد(۱)، آیا در این صورت می‌شود نماز طواف را پشت سر طواف کنندگان بجا آورد، و آیا صدق پشت مقام می نماید؟

جواب - صدق خلف به نظر عرف است (2) .

۱- آیة الله صانعی: به نحوی که نزد مقام بودن نماز صدق نمی‌کند آیا در این صورت

می‌شود نماز طواف را پشت سر طواف کنندگان به جا آورد؟

۲- آیة الله خامنه‌ای، آیة الله مکارم: به هنگام ازدحام مانعی ندارد.

آیة الله سیستانی: اگر نتواند پشت مقام و نزدیک آن نماز بخواند احتیاطا هم در

یکی از دو طرف مقام و هم پشت مقام و دور از آن نماز بخواند.

آیة الله صانعی: و اگر صدق احراز نشود با فرض تنگ بودن وقت که تاخیر نماز

سبب فوت موالات عرفیه بین طواف و نماز گردد آوردن نماز پشت سر طواف کنندگان

در جهت خلف مقام و جایی که مقام پشت سرش نباشد با رعایت الاقرب فالاقرب

مطابق با احتیاط و صحیح است .

سؤال ۸۲۲- شخصی محرم به احرام عمره تمتع، وارد مکه شده است و هفت روز مثلا در

مکه توقف دارد و نماز او غلطهای زیادی دارد، آیا واجب است که تا آخر وقت در

احرام بماند و نمازش را اصلاح کند و بعد شروع به طواف کند یا وظیفه دیگری دارد؟

جواب - لازم نیست تا آن وقت صبر کند، و اگر بعد از طواف با قبل از فوات

موالات عرفیه بین طواف و نماز نتواند غلطهای خود را درست کند، به هر نحو

می‌تواند نماز بخواند(1) .

۱- آیات عظام خویی، تبریزی، صافی: اگر برای او امکان داشته باشد که قرائت را

تصحیح نماید لازم است تا آخر وقت صبر کند.^[۱۸] .

آیة الله فاضل: اگر می‌تواند قرائتش را تصحیح کند باید تاخیر بیندازد.

آیة الله مکارم: لازم است صبر کند مگر آنکه عسر و حرج باشد.

آیة الله سیستانی: بنابر احتیاط واجب باید تاخیر بیندازد تا قرائتش را تصحیح

نماید.

نظر سایر آیات عظام در مسأله ۷۸۹ گذشت .

سؤال ۸۲۳- اینجانب چند سال قبل به مکه معظمه مشرف شدم و در آنجا اولا نماز

طواف نساء و نماز طواف برای هر دو طواف واجب را که یکی عمره مفرده و دیگری

حج می‌باشد نخوانده‌ام و ثانیا در تعداد اشواط طواف دوم هم در شک می  باشم،

لطفا مرا راهنمائی کنید.

جواب - اگر بعد از طواف و انصراف از آن، شک در عدد اشواط کرده‌اید به شک

اعتنا نکنید و نمازهایی را که خوانده‌اید اگر نمی‌توانید به مکه بروید در محل

خود بخوانید و تا نخوانده‌اید حرمت نساء باقی است (1) .

۱- آیة الله مکارم: بنابر احتیاط.

آیة الله فاضل: البته این حکم در موردی است که از روی نسیان یا جهل، کیفیت

مذکور واقع شده باشد.

آیة الله بهجت: و احوط جمع است میان قضاء آنها در هر جا که متذکر شود و گرفتن

نایب که آنها را در مقام بجا می‌آورد.^[۱۹] .

پانویس