فرهنگ مصادیق:چهل حدیث-تعلیم وتعلم: تفاوت بین نسخهها
(اصلاح نویسههای عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام) |
|||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
<div class="head1">چهل حدیث-تعلیم وتعلم</div> | <div class="head1">چهل حدیث-تعلیم وتعلم</div> | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
| − | این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد | + | این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد میدهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون میسازد.<br/> |
| − | این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور | + | این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور میکند و به سوی اخلاق پسندیده فرا میخواند.<br/> |
| − | این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص | + | این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص میگرداند و از شرک و ریا دور میسازد.<br/> |
| − | آنچه در پی | + | آنچه در پی میآید چهل حدیث دربارهٔ «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم.<br/> |
== آموزش هدف بعثت == | == آموزش هدف بعثت == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«بالتعلیم ارسلت; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 206 </ref><br/> | «بالتعلیم ارسلت; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 206 </ref><br/> | ||
| − | من برای آموزش دادن فرستاده | + | من برای آموزش دادن فرستاده شدهام.»<br/> |
== گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست == | == گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«من وقر عالما فقد وقر ربه; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 1207 </ref><br/> | «من وقر عالما فقد وقر ربه; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 1207 </ref><br/> | ||
| سطر ۲۷: | سطر ۲۷: | ||
== ارزشمندترین مردم کیست؟ == | == ارزشمندترین مردم کیست؟ == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرماید: «اکثر الناس قیمه اکثرهم علما; <ref>بحار الانوار، ج 1، ص 164 </ref><br/> |
بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش.»<br/> | بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش.»<br/> | ||
| سطر ۳۳: | سطر ۳۳: | ||
== تا جوان هستی دانش بجوی == | == تا جوان هستی دانش بجوی == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«من تعلم فی شبابه کان بمنزله الرسم فی الحجر; <ref>همان، ج 1، ص 222 </ref><br/> | «من تعلم فی شبابه کان بمنزله الرسم فی الحجر; <ref>همان، ج 1، ص 222 </ref><br/> | ||
| سطر ۴۲: | سطر ۴۲: | ||
== برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما! == | == برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما! == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«اطلبوا العلم ولو بالصین; <ref>همان، ج 1، ص 180 </ref><br/> | «اطلبوا العلم ولو بالصین; <ref>همان، ج 1، ص 180 </ref><br/> | ||
| سطر ۵۰: | سطر ۵۰: | ||
== آداب تعلیم و تعلم این است == | == آداب تعلیم و تعلم این است == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«لینوا لمن تعلمون ولمن تتعلمون منه; <ref>همان، ج 2، ص 62 </ref><br/> | «لینوا لمن تعلمون ولمن تتعلمون منه; <ref>همان، ج 2، ص 62 </ref><br/> | ||
| − | با کسی که به او دانش | + | با کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میآموزید (معلم) نرمخو باشید.»<br/> |
== فروتن باش، فروتن باش! == | == فروتن باش، فروتن باش! == | ||
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«تواضعوا لمن تعلمونه العلم وتواضعوالمن طلبتم منه العلم; <ref>کافی، ج 1، ص 36 </ref><br/> | «تواضعوا لمن تعلمونه العلم وتواضعوالمن طلبتم منه العلم; <ref>کافی، ج 1، ص 36 </ref><br/> | ||
| − | در برابر کسی که به او دانش | + | در برابر کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میجویید (معلم) فروتن باشید.»<br/> |
== اینها را نگو! == | == اینها را نگو! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«لا تقل ما لا تعلم بل لا تقل کل ما تعلم; <ref>نهج البلاغه، کلمه قصار 374 </ref><br/> | «لا تقل ما لا تعلم بل لا تقل کل ما تعلم; <ref>نهج البلاغه، کلمه قصار 374 </ref><br/> | ||
| سطر ۷۵: | سطر ۷۵: | ||
| − | == | + | == نشانههای دانشمند اینهاست، اینهاست! == |
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«یا طالب العلم! ان للعالم ثلاث علامات: العلم والحلم والصمت; <ref>کافی، ج 1، ص 37</ref><br/> | «یا طالب العلم! ان للعالم ثلاث علامات: العلم والحلم والصمت; <ref>کافی، ج 1، ص 37</ref><br/> | ||
| سطر ۸۶: | سطر ۸۶: | ||
== عالم کیست؟ == | == عالم کیست؟ == | ||
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«من لم یصدق فعله قوله فلیس بعالم; <ref>همان، ج 1، ص 36 </ref><br/> | «من لم یصدق فعله قوله فلیس بعالم; <ref>همان، ج 1، ص 36 </ref><br/> | ||
| سطر ۹۵: | سطر ۹۵: | ||
== چشم به اینان بدوز! == | == چشم به اینان بدوز! == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«النظر الی وجه العالم عباده; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | «النظر الی وجه العالم عباده; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | ||
| سطر ۱۰۳: | سطر ۱۰۳: | ||
== همنشین که باشیم؟ == | == همنشین که باشیم؟ == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«مجالسه العلمآء عباده;<ref>همان، ج 1، ص 204 </ref><br/> | «مجالسه العلمآء عباده;<ref>همان، ج 1، ص 204 </ref><br/> | ||
| سطر ۱۱۲: | سطر ۱۱۲: | ||
== دانشهای گوناگون اینها هستند == | == دانشهای گوناگون اینها هستند == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«العلوم اربعه: الفقه للادیان والطب للابدان والنحو للسان والنجوم لمعرفه الازمان; <ref>همان، ج 1، ص 218 </ref><br/> | «العلوم اربعه: الفقه للادیان والطب للابدان والنحو للسان والنجوم لمعرفه الازمان; <ref>همان، ج 1، ص 218 </ref><br/> | ||
| − | دانشها | + | دانشها چهارگونهاند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها.»<br/> |
== برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست == | == برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«لیس من اخلاق المؤمن الملق الا فی طلب العلم; <ref>همان، ج 2، ص 45 </ref><br/> | «لیس من اخلاق المؤمن الملق الا فی طلب العلم; <ref>همان، ج 2، ص 45 </ref><br/> | ||
| سطر ۱۲۸: | سطر ۱۲۸: | ||
== کلید دانش این است == | == کلید دانش این است == | ||
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«ان هذا العلم علیه قفل ومفتاحه المساله;<ref>کافی، ج 1، ص 40 </ref><br/> | «ان هذا العلم علیه قفل ومفتاحه المساله;<ref>کافی، ج 1، ص 40 </ref><br/> | ||
| سطر ۱۳۷: | سطر ۱۳۷: | ||
== فیش برداری را فراموش نکن! == | == فیش برداری را فراموش نکن! == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«قیدوا العلم بالکتاب; <ref>بحارالانوار، ج 77، ص 141 </ref><br/> | «قیدوا العلم بالکتاب; <ref>بحارالانوار، ج 77، ص 141 </ref><br/> | ||
| سطر ۱۴۶: | سطر ۱۴۶: | ||
== کتابخانه داشتن چیز خوبی است == | == کتابخانه داشتن چیز خوبی است == | ||
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«احتفظوا بکتبکم فانکم سوف تحتاجون الیها; <ref>کافی، ج 1، ص 52 </ref><br/> | «احتفظوا بکتبکم فانکم سوف تحتاجون الیها; <ref>کافی، ج 1، ص 52 </ref><br/> | ||
| − | کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند | + | کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند میشوید.»<br/> |
== از دانش گلچین کنید! == | == از دانش گلچین کنید! == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«العلم اکثر من ان یحصی فخذ من کل شی ء احسنه; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 219 </ref><br/> | «العلم اکثر من ان یحصی فخذ من کل شی ء احسنه; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 219 </ref><br/> | ||
| سطر ۱۶۴: | سطر ۱۶۴: | ||
== اگر توانی زبان عربی فراگیر! == | == اگر توانی زبان عربی فراگیر! == | ||
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«تعلموا العربیه فانها کلام الله الذی یکلم به خلقه; <ref>همان، ج 1، ص 212 </ref><br/> | «تعلموا العربیه فانها کلام الله الذی یکلم به خلقه; <ref>همان، ج 1، ص 212 </ref><br/> | ||
| − | زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن | + | زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن میگوید.»<br/> |
== تدریس را طول نده! == | == تدریس را طول نده! == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:<br/> |
«یا طالب العلم! ان القآئل اقل ملاله من المستمع فلا تمل جلساءک اذا حدثتهم; <ref>همان، ج 1، ص 226 </ref><br/> | «یا طالب العلم! ان القآئل اقل ملاله من المستمع فلا تمل جلساءک اذا حدثتهم; <ref>همان، ج 1، ص 226 </ref><br/> | ||
| − | ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است. پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن | + | ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است. پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن میگویی، آنان را آزرده نکن.»<br/> |
== به کودکان این مطلب را بیاموزید! == | == به کودکان این مطلب را بیاموزید! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئه برایها; <ref>همان، ج 2، ص 17 </ref><br/> | «علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئه برایها; <ref>همان، ج 2، ص 17 </ref><br/> | ||
| − | به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان | + | به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند.»<br/> |
| − | == | + | == میدانید دانش خود را از که میگیرید؟ == |
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«فانظروا علمکم هذا عمن تاخذونه; <ref>کافی، ج 1، ص 32 </ref><br/> | «فانظروا علمکم هذا عمن تاخذونه; <ref>کافی، ج 1، ص 32 </ref><br/> | ||
| − | بنگرید این دانش خود را از که | + | بنگرید این دانش خود را از که میگیرید.»<br/> |
== مقام ایرانیان در دانش اندوزی == | == مقام ایرانیان در دانش اندوزی == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«لو کان العلم منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | «لو کان العلم منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | ||
| − | اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست | + | اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست مییابند.»<br/> |
== دانش را با اندیشیدن همراه کن == | == دانش را با اندیشیدن همراه کن == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«الا لا خیر فی علم لیس فیه تفهم; <ref>کافی، ج 1، ص 36 </ref><br/> | «الا لا خیر فی علم لیس فیه تفهم; <ref>کافی، ج 1، ص 36 </ref><br/> | ||
| سطر ۲۱۶: | سطر ۲۱۶: | ||
== به احترام معلم برپا! == | == به احترام معلم برپا! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«قم عن مجلسک لابیک ومعلمک ولو کنت امیرا; <ref>مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203 </ref><br/> | «قم عن مجلسک لابیک ومعلمک ولو کنت امیرا; <ref>مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203 </ref><br/> | ||
| سطر ۲۲۵: | سطر ۲۲۵: | ||
== دانشمند را خدمتگزار باش! == | == دانشمند را خدمتگزار باش! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«اذا رایت عالما فکن له خادما; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 286 </ref><br/> | «اذا رایت عالما فکن له خادما; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 286 </ref><br/> | ||
| سطر ۲۳۴: | سطر ۲۳۴: | ||
== گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است == | == گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است == | ||
| − | امام باقرعلیه السلام | + | امام باقرعلیه السلام میفرمایند:<br/> |
«تذکر العلم ساعه خیر من قیام لیله; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 204 </ref><br/> | «تذکر العلم ساعه خیر من قیام لیله; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 204 </ref><br/> | ||
| سطر ۲۴۲: | سطر ۲۴۲: | ||
== از شاگردی کردن خجالت نکش! == | == از شاگردی کردن خجالت نکش! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«لا یستحین احد اذا لم یعلم الشی ء ان یتعلمه; <ref>نهج البلاغه، کلمه قصار 79 </ref><br/> | «لا یستحین احد اذا لم یعلم الشی ء ان یتعلمه; <ref>نهج البلاغه، کلمه قصار 79 </ref><br/> | ||
| − | هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را | + | هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمیداند، آن را بیاموزد.»<br/> |
== قله دانش کجا و تن آسودگی کجا! == | == قله دانش کجا و تن آسودگی کجا! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«لا یدرک العلم براحه الجسم; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 150 </ref><br/> | «لا یدرک العلم براحه الجسم; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 150 </ref><br/> | ||
| − | دانش با تن آسودگی فراچنگ | + | دانش با تن آسودگی فراچنگ نمیآید.»<br/> |
== آری، افسردگی هرگز! == | == آری، افسردگی هرگز! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«العالم الذی لا یمل من تعلم العلم; <ref>همان، ص 1063 </ref><br/> | «العالم الذی لا یمل من تعلم العلم; <ref>همان، ص 1063 </ref><br/> | ||
| − | دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه | + | دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمیآید.»<br/> |
== به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی! == | == به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«ابغض العباد الی الله سبحانه العالم المتجبر;<ref>همان، ص 141 </ref><br/> | «ابغض العباد الی الله سبحانه العالم المتجبر;<ref>همان، ص 141 </ref><br/> | ||
| − | + | مبغوضترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است.»<br/> | |
| − | == گر نمی دانی | + | == گر نمی دانی نمیدانم بگو! == |
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«قول " لا اعلم " نصف العلم; <ref>همان، ص 1105 </ref><br/> | «قول " لا اعلم " نصف العلم; <ref>همان، ص 1105 </ref><br/> | ||
| − | " | + | " نمیدانم " گفتن نیمی از دانش است.»<br/> |
== به دانش خود مناز! == | == به دانش خود مناز! == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«حسبک من الجهل ان تعجب بعلمک;<ref>بحارالانوار، ج 2، ص 48 </ref><br/> | «حسبک من الجهل ان تعجب بعلمک;<ref>بحارالانوار، ج 2، ص 48 </ref><br/> | ||
| سطر ۲۹۴: | سطر ۲۹۴: | ||
== امان از حسادت و تحقیر! == | == امان از حسادت و تحقیر! == | ||
| − | امام باقرعلیه السلام | + | امام باقرعلیه السلام میفرمایند:<br/> |
«لا یکون العبد عالما حتی لا یکون حاسدا لمن فوقه ولا محقرا لمن دونه;<ref>همان، ج 78، ص 173 </ref><br/> | «لا یکون العبد عالما حتی لا یکون حاسدا لمن فوقه ولا محقرا لمن دونه;<ref>همان، ج 78، ص 173 </ref><br/> | ||
| − | هیچ | + | هیچ بندهای به دانشوری نمیرسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد.»<br/> |
== من آنم که... == | == من آنم که... == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«من قال: انا عالم فهو جاهل; <ref>همان، ج 2، ص 110 </ref><br/> | «من قال: انا عالم فهو جاهل; <ref>همان، ج 2، ص 110 </ref><br/> | ||
| سطر ۳۱۱: | سطر ۳۱۱: | ||
== از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز! == | == از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز! == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«اعلم الناس من جمع علم الناس الی علمه; <ref>همان، ج 1، ص 164 </ref><br/> | «اعلم الناس من جمع علم الناس الی علمه; <ref>همان، ج 1، ص 164 </ref><br/> | ||
| سطر ۳۲۰: | سطر ۳۲۰: | ||
== بهترین و بدترین دانش اینهاست == | == بهترین و بدترین دانش اینهاست == | ||
| − | امام امیرالمؤمنین علیه السلام | + | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 421 </ref><br/> | «خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 421 </ref><br/> | ||
| سطر ۳۲۹: | سطر ۳۲۹: | ||
== یاری ستم پیشگان هرگز! == | == یاری ستم پیشگان هرگز! == | ||
| − | امام صادق علیه السلام | + | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> |
«ملعون ملعون عالم یؤم سلطانا جآئرا معینا له علی جوره; <ref>بحارالانوار، ج 75، ص 381 </ref><br/> | «ملعون ملعون عالم یؤم سلطانا جآئرا معینا له علی جوره; <ref>بحارالانوار، ج 75، ص 381 </ref><br/> | ||
| − | نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم | + | نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشهای پیروی میکند و بر ستمکاریش او را یاری میدهد.»<br/> |
| − | == چرا نویسندگی را فراموش | + | == چرا نویسندگی را فراموش کردهایم؟ == |
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«المؤمن اذا مات وترک ورقه واحده علیها علم تکون تلک الورقه یوم القیامه سترا فیما بینه وبین النار; <ref>همان، ج 1، ص 198 </ref><br/> | «المؤمن اذا مات وترک ورقه واحده علیها علم تکون تلک الورقه یوم القیامه سترا فیما بینه وبین النار; <ref>همان، ج 1، ص 198 </ref><br/> | ||
| − | مؤمن چون بمیرد و از خود | + | مؤمن چون بمیرد و از خود برگهای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی میشود.»<br/> |
== فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است == | == فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> |
«اذا جآء الموت طالب العلم وهو علی هذه الحال مات شهیدا; <ref>همان، ج 1، ص 186 </ref><br/> | «اذا جآء الموت طالب العلم وهو علی هذه الحال مات شهیدا; <ref>همان، ج 1، ص 186 </ref><br/> | ||
نسخهٔ ۲ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۴۸
محتویات
- ۱ مقدمه
- ۲ آموزش هدف بعثت
- ۳ گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست
- ۴ ارزشمندترین مردم کیست؟
- ۵ تا جوان هستی دانش بجوی
- ۶ برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما!
- ۷ آداب تعلیم و تعلم این است
- ۸ فروتن باش، فروتن باش!
- ۹ اینها را نگو!
- ۱۰ نشانههای دانشمند اینهاست، اینهاست!
- ۱۱ عالم کیست؟
- ۱۲ چشم به اینان بدوز!
- ۱۳ همنشین که باشیم؟
- ۱۴ دانشهای گوناگون اینها هستند
- ۱۵ برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست
- ۱۶ کلید دانش این است
- ۱۷ فیش برداری را فراموش نکن!
- ۱۸ کتابخانه داشتن چیز خوبی است
- ۱۹ از دانش گلچین کنید!
- ۲۰ اگر توانی زبان عربی فراگیر!
- ۲۱ تدریس را طول نده!
- ۲۲ به کودکان این مطلب را بیاموزید!
- ۲۳ میدانید دانش خود را از که میگیرید؟
- ۲۴ مقام ایرانیان در دانش اندوزی
- ۲۵ دانش را با اندیشیدن همراه کن
- ۲۶ به احترام معلم برپا!
- ۲۷ دانشمند را خدمتگزار باش!
- ۲۸ گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است
- ۲۹ از شاگردی کردن خجالت نکش!
- ۳۰ قله دانش کجا و تن آسودگی کجا!
- ۳۱ آری، افسردگی هرگز!
- ۳۲ به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی!
- ۳۳ گر نمی دانی نمیدانم بگو!
- ۳۴ به دانش خود مناز!
- ۳۵ امان از حسادت و تحقیر!
- ۳۶ من آنم که...
- ۳۷ از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز!
- ۳۸ بهترین و بدترین دانش اینهاست
- ۳۹ یاری ستم پیشگان هرگز!
- ۴۰ چرا نویسندگی را فراموش کردهایم؟
- ۴۱ فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است
- ۴۲ پانویس
مقدمه
این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد میدهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون میسازد.
این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور میکند و به سوی اخلاق پسندیده فرا میخواند.
این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص میگرداند و از شرک و ریا دور میسازد.
آنچه در پی میآید چهل حدیث دربارهٔ «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم.
آموزش هدف بعثت
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«بالتعلیم ارسلت; [۱]
من برای آموزش دادن فرستاده شدهام.»
گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست
امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام میفرمایند:
«من وقر عالما فقد وقر ربه; [۲]
هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بی گمان پروردگارش را گرامی داشته است.»
ارزشمندترین مردم کیست؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرماید: «اکثر الناس قیمه اکثرهم علما; [۳]
بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش.»
تا جوان هستی دانش بجوی
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«من تعلم فی شبابه کان بمنزله الرسم فی الحجر; [۴]
هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقش روی سنگ است.»
برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«اطلبوا العلم ولو بالصین; [۵]
دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد.»
آداب تعلیم و تعلم این است
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«لینوا لمن تعلمون ولمن تتعلمون منه; [۶]
با کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میآموزید (معلم) نرمخو باشید.»
فروتن باش، فروتن باش!
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«تواضعوا لمن تعلمونه العلم وتواضعوالمن طلبتم منه العلم; [۷]
در برابر کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میجویید (معلم) فروتن باشید.»
اینها را نگو!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«لا تقل ما لا تعلم بل لا تقل کل ما تعلم; [۸]
آنچه را نمی دانی نگو، بلکه همه آنچه را هم می دانی نگو.»
نشانههای دانشمند اینهاست، اینهاست!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«یا طالب العلم! ان للعالم ثلاث علامات: العلم والحلم والصمت; [۹]
ای جوینده دانش! برای دانشمند سه نشانه است: دانش و بردباری و سکوت.»
عالم کیست؟
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«من لم یصدق فعله قوله فلیس بعالم; [۱۰]
هر آن کس که رفتارش گفتارش را تصدیق نکند، عالم نیست.»
چشم به اینان بدوز!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«النظر الی وجه العالم عباده; [۱۱]
نگاه به سیمای دانشمند عبادت است.»
همنشین که باشیم؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«مجالسه العلمآء عباده;[۱۲]
همنشینی با دانشوران عبادت است.»
دانشهای گوناگون اینها هستند
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«العلوم اربعه: الفقه للادیان والطب للابدان والنحو للسان والنجوم لمعرفه الازمان; [۱۳]
دانشها چهارگونهاند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها.»
برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«لیس من اخلاق المؤمن الملق الا فی طلب العلم; [۱۴]
چاپلوسی جز در جستجوی دانش از خوی مؤمن نیست.»
کلید دانش این است
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«ان هذا العلم علیه قفل ومفتاحه المساله;[۱۵]
بر این دانش قفلی است که کلید آن، پرسش است.»
فیش برداری را فراموش نکن!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«قیدوا العلم بالکتاب; [۱۶]
دانش را با نگارش در بند کشید.»
کتابخانه داشتن چیز خوبی است
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«احتفظوا بکتبکم فانکم سوف تحتاجون الیها; [۱۷]
کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند میشوید.»
از دانش گلچین کنید!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«العلم اکثر من ان یحصی فخذ من کل شی ء احسنه; [۱۸]
دانش بیشتر از آن است که به شمارش در آید، پس از هر چیزی نیکوترین آن را برگیر.»
اگر توانی زبان عربی فراگیر!
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«تعلموا العربیه فانها کلام الله الذی یکلم به خلقه; [۱۹]
زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن میگوید.»
تدریس را طول نده!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:
«یا طالب العلم! ان القآئل اقل ملاله من المستمع فلا تمل جلساءک اذا حدثتهم; [۲۰]
ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است. پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن میگویی، آنان را آزرده نکن.»
به کودکان این مطلب را بیاموزید!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئه برایها; [۲۱]
به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند.»
میدانید دانش خود را از که میگیرید؟
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«فانظروا علمکم هذا عمن تاخذونه; [۲۲]
بنگرید این دانش خود را از که میگیرید.»
مقام ایرانیان در دانش اندوزی
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«لو کان العلم منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس; [۲۳]
اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست مییابند.»
دانش را با اندیشیدن همراه کن
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«الا لا خیر فی علم لیس فیه تفهم; [۲۴]
آگاه باشید! در دانشی که در آن اندیشیدن نباشد، خوبی نیست.»
به احترام معلم برپا!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«قم عن مجلسک لابیک ومعلمک ولو کنت امیرا; [۲۵]
از جای خود برای پدر و آموزگارت برخیز، اگر چه فرمانروا باشی.»
دانشمند را خدمتگزار باش!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«اذا رایت عالما فکن له خادما; [۲۶]
هرگاه دانشمندی را دیدی، خدمتگزار او باش.»
گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است
امام باقرعلیه السلام میفرمایند:
«تذکر العلم ساعه خیر من قیام لیله; [۲۷]
یک ساعت گفت و گوی علمی بهتر از یک شب زنده داری است.»
از شاگردی کردن خجالت نکش!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«لا یستحین احد اذا لم یعلم الشی ء ان یتعلمه; [۲۸]
هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمیداند، آن را بیاموزد.»
قله دانش کجا و تن آسودگی کجا!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«لا یدرک العلم براحه الجسم; [۲۹]
دانش با تن آسودگی فراچنگ نمیآید.»
آری، افسردگی هرگز!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«العالم الذی لا یمل من تعلم العلم; [۳۰]
دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمیآید.»
به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«ابغض العباد الی الله سبحانه العالم المتجبر;[۳۱]
مبغوضترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است.»
گر نمی دانی نمیدانم بگو!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«قول " لا اعلم " نصف العلم; [۳۲]
" نمیدانم " گفتن نیمی از دانش است.»
به دانش خود مناز!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«حسبک من الجهل ان تعجب بعلمک;[۳۳]
برای نادانی تو همین بس که به دانش خود بنازی.»
امان از حسادت و تحقیر!
امام باقرعلیه السلام میفرمایند:
«لا یکون العبد عالما حتی لا یکون حاسدا لمن فوقه ولا محقرا لمن دونه;[۳۴]
هیچ بندهای به دانشوری نمیرسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد.»
من آنم که...
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«من قال: انا عالم فهو جاهل; [۳۵]
هر آن کس گفت: من دانایم، همو نادان است.»
از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«اعلم الناس من جمع علم الناس الی علمه; [۳۶]
داناترین مردم کسی است که دانش مردم را به دانش خویش افزون کند.»
بهترین و بدترین دانش اینهاست
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; [۳۷]
بهترین دانش آن است که به وسیله آن، هدایت خویش را بسامان کنی و بدترین دانش آن است که به وسیله آن، معاد خود را نابسامان کنی.»
یاری ستم پیشگان هرگز!
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«ملعون ملعون عالم یؤم سلطانا جآئرا معینا له علی جوره; [۳۸]
نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشهای پیروی میکند و بر ستمکاریش او را یاری میدهد.»
چرا نویسندگی را فراموش کردهایم؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«المؤمن اذا مات وترک ورقه واحده علیها علم تکون تلک الورقه یوم القیامه سترا فیما بینه وبین النار; [۳۹]
مؤمن چون بمیرد و از خود برگهای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی میشود.»
فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«اذا جآء الموت طالب العلم وهو علی هذه الحال مات شهیدا; [۴۰]
هنگامی که مرگ جوینده دانش فراز آید و او بر همین حال جویندگی دانش باشد، شهید درگذشته است.»
پانویس
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 206
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 1207
- ↑ بحار الانوار، ج 1، ص 164
- ↑ همان، ج 1، ص 222
- ↑ همان، ج 1، ص 180
- ↑ همان، ج 2، ص 62
- ↑ کافی، ج 1، ص 36
- ↑ نهج البلاغه، کلمه قصار 374
- ↑ کافی، ج 1، ص 37
- ↑ همان، ج 1، ص 36
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 195
- ↑ همان، ج 1، ص 204
- ↑ همان، ج 1، ص 218
- ↑ همان، ج 2، ص 45
- ↑ کافی، ج 1، ص 40
- ↑ بحارالانوار، ج 77، ص 141
- ↑ کافی، ج 1، ص 52
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 219
- ↑ همان، ج 1، ص 212
- ↑ همان، ج 1، ص 226
- ↑ همان، ج 2، ص 17
- ↑ کافی، ج 1، ص 32
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 195
- ↑ کافی، ج 1، ص 36
- ↑ مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 286
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 204
- ↑ نهج البلاغه، کلمه قصار 79
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 150
- ↑ همان، ص 1063
- ↑ همان، ص 141
- ↑ همان، ص 1105
- ↑ بحارالانوار، ج 2، ص 48
- ↑ همان، ج 78، ص 173
- ↑ همان، ج 2، ص 110
- ↑ همان، ج 1، ص 164
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 421
- ↑ بحارالانوار، ج 75، ص 381
- ↑ همان، ج 1، ص 198
- ↑ همان، ج 1، ص 186
