|
|
| سطر ۱۴: |
سطر ۱۴: |
| | |- | | |- |
| | | ۱ || [[حقوق كارگر – احادیث]] | | | ۱ || [[حقوق كارگر – احادیث]] |
| | + | |- |
| | + | | ۲ || [[کارگری – ویکی فقه]] |
| | |} | | |} |
| | <p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p> | | <p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p> |
| سطر ۱۱۸: |
سطر ۱۲۰: |
| | |} | | |} |
| | </div> | | </div> |
| − | ==کارگری – ویکی فقه==
| |
| − |
| |
| − | == مقدمه ==
| |
| − | در هر حوزهای، عملی ارزشی کار به معنای تلاش و کوشش برای تولید است که در قرآن دارای جایگاه خاصی است.<br />
| |
| | | | |
| − | == کار و کارگری در قرآن ==
| |
| − | === اشاره به کارگری در قرآن ===
| |
| − | بی گمان کار به معنای تلاش و کوشش برای تولید در هر حوزهای، عملی ارزشی است. کار به اشکال مختلف ظهور و بروز میکند؛ از این رو میتوان از کار فکری ، کار هنری ، کار معنوی و کار جسمی و بدنی سخن گفت. در همه این موارد آنچه اصالت مییابد تلاش تولیدی بشر است.<br />
| |
| − | بشر برای دست یابی به کمال و سعادت و آسایش و آرامش نیازمند تهیه امکانات و وسایل و بر طرف کردن مشکلات و چالشهای پیش روست. بنا بر این اقدام به تلاش و کوشش میکند تا به این هدف نایل شود. برای دست یابی به هدف ، تلاش در شکلهای پیش گفته خودنمایی میکند. تفکر و طرح و برنامه ریزی بخشی از تولید است. بدون تفکر و تدبر و تامل ممکن نیست انسان بتواند در حوزه عمل و تلاش جسمی موفق شود. از این روست که تولید فکری به عنوان تولید پایه مطرح میشود.<br />
| |
| − | در آیات بسیاری سخن از عمل و ارزش عمل به میان آمده است و این همان معنای عام کار و فعل است که از سوی انسان انجام میشود. سعی و تلاش انسانی است که ارزش دارد و خداوند در آیه ۳۹ سوره نجم میفرماید: «لیس للانسان الا ما سعی؛<ref>نجم/سوره۵۳، آیه۳۹</ref>برای انسان چیزی جز تلاش و کوشش او نیست.» به این معنا که آنچه در نگرش و بینش قرآنی از ارزش و اهمیت برخوردار میباشد، سعی و تلاش است که نوعی از مفهوم کار را با خود حمل میکند<br />
| |
| − | اما آنچه در اینجا مهم است، سخن از کار به مفهوم خاص آن است؛ زیرا مراد از کار و کارگر مفهومی است که در آن شخصی نیروی جسمی و حتی فکری خود را به دیگری وا میگذارد و در ازای آن مالی دریافت میکند.<br/>
| |
| − | === مفهوم شناسی اجاره در فقه و قرآن ===
| |
| − | در گذشته کار و کارگری در شکل اجاره و اجیر و نوعی از عقود خودنمایی میکرد و در آیات قرآن و نیز فقه اسلامی کتابی به عنوان اجاره را به خود اختصاص داده است. در کتب فقهی اجاره به معنای عقد تملیک عمل و یا منفعتی معین در برابر عوض معلوم به کار رفته است.<ref>الحدائق الناضره ج ۲۱ ص ۵۳۲</ref><ref>موسوعة الفقه ج ۲ ص ۱۱۹ </ref><ref>العروة الوثقی ج ۲ ص ۳۹۷</ref><br />
| |
| − | مورد اجاره اگر منفعت عین یا حیوانی باشد، به آن اجاره اعیان یا اجاره منافع میگویند. در این اجاره، تسلیم کننده عین را موجر و پرداخت کننده عوض را مستاجر میگویند؛ و اگر مورد اجاره، کار انسانی باشد، به آن اجاره اعمال و یا اجاره ذمه گویند.<ref>موسوعه الفقه ج ۲ ص ۲۰۰ </ref><br />
| |
| − | ==== انواع کارگر ====
| |
| − | اجیر یا همان کارگر بر دو نوع است:<br />
| |
| − | ۱. اجیرخاص و مقید که متعهد میشود تا عملی را شخصا در مدت معینی انجام دهد و حق ندارد در این مدت بدون اجازه مستاجر برای فرد دیگری کاری انجام دهد.<ref>جواهر الکلام، ج ۲۷ ص ۲۶۳</ref><br />
| |
| − | ۲. اجیر مشترک و مطلق که عملی را بدون تعهد مباشرت و تعیین مدت متعهد میشود یا در یک زمان اجیر اشخاص متعدد میشود.<ref>جواهر الکلام، ج ۲۷ ص ۲۶۸</ref><br />
| |
| − | در قرآن از مشتقات ماده اجر واژه "تاجرنی" به معنای کار با مزد و اجرت، یک بار در آیه ۲۷ سوره قصص<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۲۷</ref>"و استاجر و استاجرت " به معنای اجاره گرفتن دوبار در آیه ۲۶ همان سوره<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۲۶</ref>و اجر به معنای مزد مادی و یا معنوی و پاداش دنیایی و اخروی فراوان آمده است که برخی از آنها به بحث کار و کارگری و اجاره ارتباط دارند.<br />
| |
| − | در داستان موسی علیه السلام و شعیب علیه السلام مسأله کار و کارگری و حقوق کارگر مطرح شده است. از این رو از مهمترین آیات مورد توجه در این حوزه است. موسی علیه السلام به عنوان فردی نیرومند حاضر میشود تا در برابر مزد و عوض مالی نیروی کار خویش را در اختیار شعیبعلیه السلام به عنوان کارفرما بگذارد.<ref>قصص/سوره۲۸، آیات ۲۵-۲۹</ref><br />
| |
| − | همچنین حضرت موسی علیه السلام در داستان همراهی خود با عالم ربانی ( خضر پیامبر) نیز به وی پیشنهاد میدهد که در برابر گرفتن مزد به کارگری بپردازند.<ref>کهف/سوره۱۸، آیه۷۷</ref>این مساله کارگری و مزد خواستن در برابر نیروی انسانی و بدنی در دو جای دیگر قرآن مطرح شده است: نخست در مسأله تقاضای ساحران برای دریافت اجرت از فرعون در آیات ۱۱۳ و ۱۱۴ سوره اعراف<ref>اعراف/سوره۷، آیه۱۱۳</ref>است که در آنجا ساحران پیشنهاد میکنند تا فرعون در برابر هنر جادوگری و سحر ایشان، مزدی را بپردازد و فرعون نیز با پذیرش پیشنهاد برای تشویق ساحران آنان را به قرب منزلت و مقام نیز وعده میدهد. در مورد دیگر، مردمانی به ذوالقرنین پیشنهاد میکنند تا برای ساختن سد، اجرت و مزدی را دریافت کند.<ref>کهف/سوره۱۸، آیه۹۴</ref><br />
| |
| − | == فلسفه کارگری ==
| |
| − | انسان به عنوان خلیفه الهی بر روی زمین مأمور و موظف است تا به عنوان یکی از اهداف ابتدایی و یا میانی اقدام به استعمار و آبادانی زمین کند. قرآن در این باره میفرماید: «هو انشاکم من الارض و استعمرکم فیها؛<ref>هود/سوره۱۱، آیه۶۱</ref><br />
| |
| − | او شما را از زمین ایجاد کرد و خواست تا آن را آبادان و عمران کنید.»<br />
| |
| − | آبادی و آبادانی زمین به عنوان مأموریت انسان در زمین بدون تلاش و کوشش و کار امکان پذیر نیست. انسانها با تلاش و کار و کوشش است که زمین را به شکل کنونی آباد کرده و از امکانات و فرصتهای پیش روی بشر بهرهمند میشوند.<br />
| |
| − | از آنجایی که انسان به جهت ذات استخدامگر خویش گرایش به اجتماع و جامعه دارد، در شکل اجتماعی زندگی خود را سامان میدهد تا از فرصتها و امکانات دیگری بهرهمند گردد و از آن برای رفع نیازهای خود و دفع مشکلاتش استفاده کند.<br />
| |
| − | حرکت چرخ زندگی بشر در گرو تعاون، خدمت و استفاده متقابل از خدمات یکدیگر است که یکی از راههای آن اجاره و کارگری است. خداوند در این باره میفرماید: «نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیاة الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضا سخریا؛<ref>زخرف/سوره۴۳، آیه۳۲</ref><br />
| |
| − | ما وسایل معاش آنان را در زندگی دنیا میانشان تقسیم کرده و برخی را برتر از برخی دیگر قرار دادهایم تا بعضی از آنان بعض دیگر را به خدمت گیرند.»<br />
| |
| − | به نظر طبرسی، علت تفاوت روزی بندگان ، این است که انسانها از کار یک دیگر بهره مند گردند.<ref>مجمع البیان ، ج ۹ ص ۷۱</ref>و اگر انسانها در تمام درجات از قوت و ضعف، علم و جهل، زیرکی و بلاهت و دیگر مراتب، مساوی بودند، هیچ انسانی حاضر به کارکردن برای دیگری نبود و این امر موجب اختلال نظام عالم و فساد زندگی بشر میشد.<br />
| |
| − | در روایتی علی علیه السلام علت تفاوت آفرینش انسانها را بهرهمند شدن آنان از خدمات یکدیگر دانسته و فرموده است: «هیچ انسانی توانایی این امر را ندارد که بنا، نجار و یا صنعتگر خویش باشد. تمام کارهایش را به تنهایی و بدون استخدام و به کارگیری دیگری انجام دهد.»<ref>وسایل الشیعه ج ۱۹ ص ۱۰۳</ref><br />
| |
| − | === حقوق کارگر و آداب کارگری ===
| |
| − | قرآن برای کارگری قوانین، حقوق، شرایط و آدابی بیان داشته تا حق کارفرمایان و کارگران به عنوان جامعه انسانی به طور دقیق مراعات گردد و حق گروهی در برابر گروه دیگر ضایع و تباه نگردد. در آیات قرآن برای کارگری شرایطی بیان شده است که بدون تحقق آن کارکردن و کارگری نادرست است. از جمله این شرایط آن است که کارگر بالغ باشد. از این رو کارگری کودکان غیر بالغ نادرست و باطل است؛ زیرا کودک تا پیش از بلوغ و رشد جسمانی و عقلانی اختیاری ندارد تا بتواند نیروی کار و یا اندیشه خود را در برابر مزد و اجرتی واگذار کند.<ref>نساء/سوره۴، آیه۵-۶</ref><br />
| |
| − | ==== دیگر شرایط کارگری ====
| |
| − | از دیگر شرایط کارگری رشد است. فقیهان با استناد به آیات ۵ و ۶ سوره نساء<ref>نساء/سوره۴، آیه۵</ref>و نیز آیه ۲۸۲ سوره بقره<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۸۲</ref>گفتهاند که تصرفات مالی سفیه ممنوع است و از این رو حق اجاره دادن اموال خود را ندارد. اما در اجیر شدن و کارگری او دو نظر است و آنان که کارگری وی را نیز ممنوع دانستهاند، بر این باورند که وی نفع و ضرر خویش را نمیشناسد و به همین دلیل نمیتواند خود را به کارگری واگذار کند.<ref>مستند العروة الوثقی بحث اجاره</ref><br />
| |
| − | عقل<ref>نساء/سوره۴، آیه۵</ref><ref>بقره/سوره۲، آیه۲۸۲</ref>، اختیار و رضایت<ref>نساء/سوره۴، آیه۲۹</ref><ref>بقره/سوره۲، آیه۲۷۵</ref>، مباح بودن منفعت<ref>نساء/سوره۴، آیه۲۹</ref><ref>مائده /سوره۵، آیه۲</ref>، مملوک بودن عوضین<ref>نساء/سوره۴، آیه۲۹</ref><ref>مائده /سوره۵، آیه۲</ref>مشخص بودن عمل و مدت آن<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۲۷</ref>از دیگر شرایط کارگری از دیدگاه قرآن است.<br />
| |
| − | همچنین قرآن احکامی را برای کارگری و اجیر شدن بیان میکند که مهمترین آن مسأله لزوم و وجوب عقد اجاره<ref>مائده /سوره۵، آیه۱</ref>است. به این معنا که وفای به آن برای هر دو طرف کارگر و کارفرما لازم و ضروری است و میبایست پای بند عقد اجاره باشند.<br/>
| |
| − | ==== آسان گیری بر کارگر ====
| |
| − | در آداب اجاره و کار و کارگری نیز مطالب مهمی را قرآن مطرح میسازد که میتوان به آسان گیری بر کارگر<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۲۷</ref>رفتار شایسته<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۲۷</ref>قدرت و امانتداری<ref>قصص/سوره۲۸، آیه۲۶</ref>اشاره کرد.<br />
| |
| − | این دسته از احکام متوجه کارفرمایان و کارگران است؛ اما بخشی از حقوق کارگری هست که دولت متکفل به انجام آن است. مهمترین امری که بر عهده دولت اسلامی است توجه به مساله معیشتی کارگران، بازنشستگان و از کار افتادگان است که در شکل تکافل اجتماعی و تامین اجتماعی خود نمایی میکند. بر دولت است تا از بیت مال مسلمین زندگی کارگران بازنشسته و از کار افتاده را تأمین کند و وسایل آسایش ایشان را در حد معقول و مقبول فراهم آورد.<br/>
| |
| | | | |
| − | == منبع ==
| |
| − | دانشنامه موضوعی قرآن.<br />
| |
| − | == پا نویس ==
| |
| − | {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
| |
| − | <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C_ ویکی فقه] - تاریخ برداشت : 95/02/26</span></div>
| |
| | | | |
| | [[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]] | | [[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]] |
| | [[رده: معروف اقتصادی]] | | [[رده: معروف اقتصادی]] |
