فرهنگ مصادیق:مسئولیت دولت و جامعه در برابرازدواج جوانان: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۱ آبان ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۲۰

گزیده خطبه‌های آیت اللّه ابراهیم امینی در نماز جمعه قم

ازدواج به موقع جوانان، وظیفه همگانی

در خطبه گذشته عرض شد ازدواج به موقع جوانان در اسلام به قدری دارای اهمیت است که فراهم کردن زمینه‌های آن برای جوانان، در قرآن کریم، وظیفه همگانی معرفی شده است. خداوند می‌فرماید:
«وَ أَنکِحوا الأیامی مِنْکُمْ و الصّالِحینَ مِنْ عِبادِکُمْ».
معنای «انکحوا» این نیست که خود نکاح کنید، بلکه بدین معنا است که باید وسیله نکاح را برای همه جوانان فراهم نمایید! این کار وظیفه همگانی است و مخاطب آیه همه مردم هستند.
اما سه دسته از میان آنان به طور خاص مورد خطاب قرار گرفته‌اند:

والدین و بستگان

اول، پدران، مادران و سایر اقوام دختران و پسران، که باید به ازدواج جوانان شان کمک کنند. در خطبه قبل، مطالبی در این باره عرض کردم.

دولت

امروز به دسته دیگری که به طور خاص مخاطب آیه هستند و در برابر ازدواج جوانان مسئول هستند، اشاره می‌کنم و آن، عبارت است از دولت اسلامی.
دولت اسلامی به اعتبار اینکه مسئولیت حفظ سلامت جامعه (سلامت اخلاقی، اجتماعی و نفسانی جامعه) را بر عهده دارد و به دلیل آنکه ازدواجِ به موقع، از انجام بسیاری از معضلات اجتماعی جلوگیری می‌کند و سلامت جامعه را در پی دارد، باید در این باره به طور جدی اقدام کند.

قانون اساسی چه می‌گوید؟

در این مورد، ابتدا به بخشی از قانون اساسی اشاره می‌کنم تا ببینیم میزان عنایت و توجه قانون اساسی به این امر تا چه حدی است و عملکرد ما در این باره چه مقدار بوده است!
در اصل دهم قانون اساسی این عبارت وجود دارد: ـ دقت بفرمایید! ـ از آنجا که خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است، همه قوانین و مقررات و برنامه ریزی‌های مربوطه باید جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن، استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد.
در این اصل، دولت، مجلس، قوه قضائیه و همه کسانی که در نظام اسلامی به نوعی دخالت دارند، مورد خطاب قرار گرفته‌اند. اینها وظیفه دارند وسایل آسان کردن ازدواج جوانان را فراهم سازند و هر کدام از آنها به نسبت موقعیت و منصبی که دارند، موظف به اجرای قانون هستند.

قوای سه گانه

دولت و قوه مجریه باید امکانات لازم را برای این امر فراهم سازند! مجلس و قوه مقننه نیز به تصریح عبارت «امکانات لازم را فراهم کند»، باید قوانین مربوطه را به گونه‌ای وضع نماید تا امکان ازدواج سهل و آسان برای جوانان فراهم شود. علاوه بر آن، همه قوانین دیگری را نیز که تصویب می‌کنند، باید به این نکته توجه داشته باشند که این قوانین به تأخیر ازدواج جوانان نینجامد، بلکه به آسان کردن ازدواج آنان کمک کند. قانون اساسی به این مطلب تصریح کرده است!
همچنین قوه قضائیه باید برای سلامت خانواده‌ها برنامه ریزی لازم را انجام دهد. صدا و سیما نیز که نقش مهمی در تشویق جوانان به ازدواج دارد، باید به وظیفه خطیر خود در این زمینه آگاه بوده و در راستای آن حرکت کند.
بالاخره همه اینها مسئولند؛ چرا که جزء خانواده بزرگ دولت اسلامی هستند و باید امکان ازدواج به موقع را برای جوانان فراهم کنند.
قطعا در طول این مدت، کارهای بزرگی در این زمینه انجام گرفته، امکانات و تسهیلاتی برای ازدواج از سوی دولت در اختیار جوانان قرار گرفته، وام‌های قرض الحسنه توسط بانک‌ها پرداخت شده است. نهادهای دیگر دولتی نیز در این باره کم و بیش فعالیت داشته‌اند؛ صدا و سیما نیز تا حدودی انجام وظیفه کرده است. دستگاه قضایی هم به این امر اهتمام ورزیده که از این جهت، قابل تقدیر است و از همه آنها تشکر می‌کنیم، اما هنوز یک سؤال باقی است!
آیا با وجود همه این مطالب، به ازدواج جوانان و آسان کردن در امر ازدواج، عنایت کافی شده است؟
قطعا عنایت شده است! اما آیا این مقدار کافی است؟! آیا قوانین طبق نیاز جامعه به آسان سازی ازدواج، تصویب شده است؟! آیا همان طور که در اصل دهم قانون اساسی ذکر شده، دولت عنایت ویژه‌ای به این امر داشته است؟! آیا اگر تا کنون به این مسئله عنایت لازم شده بود، باید با چنین وضعی روبه رو می‌شدیم و تعداد جوانان مجرد این گونه افزایش می‌یافت؟!
اگر به درستی انجام وظیفه کرده بودیم، باید با خیل دختران و پسرانی روبه رو می‌شدیم که با اینکه به سنین بالا رسیده‌اند، اما هنوز قادر به ازدواج نیستند؟! متأسفانه سن برخی از آنان به قدری زیاد شده که دیگر امیدی به ازدواج شان نیست و از تشکیل خانواده مأیوس هستند! امیدواریم این کوتاهی در انجام وظایف با توکل به خدا و برنامه ریزی مسئولان و همیاری ملت شریف ایران جبران شود.

توصیه به نمایندگان مجلس

لازم است تذکری هم خدمت برادران و خواهران در مجلس شورای اسلامی بدهم. از شما خواهشمندم ازدواج به موقع جوانان را به عنوان یک ضرورت تلقی کنید و با توجه به آن، مسائل را بررسی نمایید؛ نه اینکه ازدواج جوانان را در درجه چندم قرار دهید. ازدواج به موقع، یک ضرورت است! همان طوری که مردم به آب، غذا، برق و گاز نیاز دارند، جوانان به ازدواج به موقع احتیاج دارند. باید به این دولت اسلامی به اعتبار اینکه مسئولیت حفظ سلامت جامعه (سلامت اخلاقی، اجتماعی و نفسانی جامعه) را بر عهده دارد و به دلیل آنکه ازدواجِ به موقع، از انجام بسیاری از معضلات اجتماعی جلوگیری می‌کند و سلامت جامعه را در پی دارد، باید در این باره به طور جدی اقدام کند.
ازدواج به موقع، یک ضرورت است! همان طوری که مردم به آب، غذا، برق و گاز نیاز دارند، جوانان به ازدواج به موقع احتیاج دارند. باید به این امر به عنوان یک ضرورت نگاه کرد و بر این اساس، مسائل را بررسی نمود!
کاهش مدت سربازی در زمان صلح و شرایط عادی کشور قابل انجام است و برای رونق دادن ازدواج میان جوانان بسیار مؤثر است! خودِ این امر مشوق جوانان است تا برای نجات از سربازی و خدمت کمتر، زودتر ازدواج کنند.
امر به عنوان یک ضرورت نگاه کرد و بر این اساس، مسائل را بررسی نمود!
امیدواریم در آینده نزدیک قانون جامع و خوبی در مجلس به تصویب برسد و جوانان را از مشکلات فعلی نجات دهد! ان شاءاللّه .

چالش فرهنگی

مطلب دیگری را که باید خدمت برادران و خواهران عزیز در مجلس شورای اسلامی عرض کنم این است که: در لایحه‌هایی که از دولت به مجلس آمده بود، بحث فرهنگی غفلت شده و از آن صحبتی به میان نیامده است، در حالی که مسائل اقتصادی، معیشتی و امثال اینها مطرح بود اما مسئله فرهنگی بر مسائل دیگر تقدم دارد، البته مسئله فرهنگی و فرهنگ سازی، بیشتر به صدا و سیما مربوط است که امیدواریم در لایحه جدید برای آسان سازی امر ازدواج، صدا و سیما و دیگر مسئولان فرهنگی بدین مسئله نیز عنایت کنند.

خدمت نظام وظیفه

لازم می‌دانم به یکی دیگر از مشکلات جوانان اشاره کنم و آن، سربازی است. اینکه جوان‌ها باید در سن معیّنی به خدمت سربازی بروند، باعث می‌شود که نتوانند زودتر از آن ازدواج کنند؛ در هنگام سربازی هم که قادر به ازدواج نیستند و پس از گذراندن سربازی با مشکلات فراوانی روبه رو هستند.

خدمت در نزدیک‌ترین محل

در این باره نیز دولت می‌تواند کارهای مثبتی انجام دهد. دولت و وزارت دفاع می‌توانند به گونه‌ای برنامه ریزی کنند که سربازان متأهل را در نزدیک‌ترین پادگان محل سکونت آنان به خدمت بگیرند تا بتوانند دوران خدمت سربازی خود را در آنجا بگذرانند.
این کار باعث می‌شود سربازانی که به دلیل دور بودن محل خدمت شان، از ازدواج خودداری می‌ورزند، مانعی برای ازدواج نداشته باشند.

کاهش مدت خدمت

برنامه دیگری که برای رونق بخشیدن به امر ازدواج میان سربازان می‌توان داشت، کم کردن مدت زمان سربازی کسانی است که متأهل هستند و یا در طول سربازی ازدواج می‌کنند. کاهش مدت سربازی در زمان صلح و شرایط عادی کشور قابل انجام است و برای رونق دادن ازدواج میان جوانان بسیار مؤثر است! خودِ این امر مشوق جوانان است تا برای نجات از سربازی و خدمت کمتر، زودتر ازدواج کنند.

مرخصی دوره‌ای

علاوه بر این، می‌توان به سربازان متأهل مرخصی بیشتری داد تا آنان هم انجام خدمت وظیفه کرده باشند و هم اینکه سربازی، مانعی برای ازدواج آنان نباشد. این امر شدنی است! هر پانزده روز یک بار، مرخصی بیست و چهار ساعته‌ای به او بدهند تا سری به خانواده اش بزند و آرامش روحی یابد.

کمک هزینه

کار دیگری که جهت رونق دادن و ترویج ازدواج میان سربازان می‌توان کرد، اختصاص کمک هزینه به سربازان متأهل است. در برابر آن همه هزینه‌های نابه جا و مبالغ هنگفتی که صرف مسائل سطحی و پیش پا افتاده می‌شود، رقم این هزینه‌ها بسیار ناچیز و جزئی است. کمک هزینه صرف کرایه رفت و برگشت و هزینه‌های جاری سربازان متأهل می‌شود.
با اینکه در نظر اوّل، این طرح و برنامه‌ها بسیار ساده به چشم می‌آیند، اما همه آنها می‌توانند در آسان سازی و رونق دادن ازدواجِ به موقع جوانان بسیار مؤثر باشند. دانشگاه‌ها نیز می‌توانند برنامه‌هایی از این قبیل را برای دانشجویان انجام دهند.

اولویت استخدام متأهلان

در استخدام نیروهای اداری، اولویت را به کسانی بدهند که ازدواج کرده‌اند. این راهکار می‌تواند یکی دیگر از برنامه‌های دولت جهت رونق بخشیدن ازدواج میان جوانان باشد؛ زیرا همین امر باعث ایجاد انگیزه میان جوانان شده و آنها را به سوی ازدواج سوق می‌دهد. برنامه‌هایی از این قبیل فراوان است که هزینه چندانی نداشته و به برنامه ریزی‌های کلان و پیچیده هم نیازمند نیست و در کوتاه مدت نیز قابل انجام است و به تسهیل ازدواج جوانان کمک فراوانی می‌کند.
پروردگارا! به ذات مقدست سوگند! مسئولان ما را در فراهم کردن هر چه بیشتر وسیله ازدواج جوانان موفق بدار.

جمعه: ۱۴/۱۲/۸۴ افزایش سن ازدواج جوانان

در خطبه‌های گذشته عرض شد یکی از مشکلات کنونی جامعه ما، افزایش سن ازدواج جوانان است. متأسفانه طبق آمار، متوسط سن ازدواج در پسران به ۲۶ سال و در دختران به ۲۳ سال افزایش یافته است. طبعا در این میان، عده‌ای از دختران و پسران، به سنینی رسیده‌اند که فرصت ازدواج را برای همیشه از دست داده، به ناچار تا آخر عمر، باید تنها زندگی کنند، که همه شما با پیامدهای سوء آن آشنا هستید و می‌دانید چه آثار بد اجتماعی، فرهنگی، روحی و ... برای جوانان و خانواده‌های آنها حتی برای اجتماع دارد! این مسئله یکی از مشکلات بزرگ فعلی جامعه ما است.

وظیفه همگانی

در این باره عرض شد چون اسلام امر ازدواج را بسیار مهم دانسته و تأخیر در آن را به زیان جامعه می‌داند، همچنین می‌داند که شتاب در امر ازدواج، امری نیست که فقط از جوانان به تنهایی ساخته باشد، بلکه باید همه اقشار جامعه در این راه تلاش و کوشش کنند، از این رو، سعی در تهیه وسایل ازدواج و تسریع در امر ازدواج جوانان را یک وظیفه همگانی مسلمانان معرفی کرده است: «و انکحوا الایامی منکم و الصالحین من عبادکم.» در این آیه شریفه، عموم مسلمانان مورد خطاب قرار گرفته‌اند، به گونه‌ای که سامان دادن امر ازدواج جوانان و فراهم نمودن وسایل ازدواج آنان یک وظیفه همگانی شمرده شده است.

مخاطبان آیه

همچنین در همین باره عرض کردم سه گروه می‌توانند مورد خطاب این آیه قرار گرفته باشند:
اوّل، پدران و مادران؛ دوم، مسئولان نظام و زمامداران جامعه که در باره وظایف این دو گروه، مقداری صحبت کردم.
در استخدام نیروهای اداری، اولویت را به کسانی بدهند که ازدواج کرده‌اند. همین امر باعث ایجاد انگیزه میان جوانان شده و آنها را به سوی ازدواج سوق می‌دهد.
آیا با خود فکر کرده‌اید پدران و مادرانی که چند دختر دَم بخت در خانه دارند، ولی به هر دلیل، نمی‌توانند آنها را شوهر دهند، چه حالی دارند؟! این مشکل نیست؟!
دستورهای اسلام در این باره بسیار روشن است و احتیاج به تفسیر ندارد. اسلام به ازدواج جوانان عنایت خاص دارد و از عموم مردم خیراندیش جامعه خواسته است تا در این راه قدم بردارند.
امروز به گروه سوم اشاره می‌کنم: دسته سوم مخاطبان آیه، تمام مؤمنان خیراندیشی هستند که به هر وسیله ممکن، با انفاق مال خود، با قلم و زبان و حتی با وساطت میان خانواده‌ها و یا به هر طریق ممکن دیگر، می‌توانند در تسهیل ازدواج، نقش ایفا کنند. به عبارت دیگر: عموم مردم در جامعه اسلامی که از توانایی و قدرت کافی برخوردارند، مخاطب آیه هستند.
روشن است که تعداد زیادی از افراد جامعه می‌توانند در این کار خیر سهیم شده و به این امر، کمک کنند؛ عده‌ای با مال و عده‌ای دیگر با زبان و قلم خود به این کار کمک نمایند. عده‌ای نیز می‌توانند برای پیشبُرد این مهم، میان خانواده‌ها واسطه شوند. بنابراین، تمام افرادی که به نوعی از قدرت و تمکن برخوردارند، مخاطب آیه هستند و شاید مهم‌ترین قسم، همین گروه باشد.
اگر این مطلب را بپذیریم که ازدواج یکی از مشکلات کنونی جامعه ما است، همه باید برای حل آن تلاش و کوشش کنیم و به آن با دید یک وظیفه همگانی بنگریم.

دختران و پسران در خانه مانده!

به نظر شما، با این وضعی که اکنون در جامعه شاهد آن هستیم، ازدواج جوانان مشکل جامعه ما نیست؟! آیا ماندن دختران در خانه به دلیل آنکه خواستگاری ندارند، معضل و مشکل امروز جامعه ما نیست؟! آیا اینکه وجود پسرانی که به سن ازدواج رسیده‌اند و غریزه جنسی بر آنها فشار می‌آورد، ولی با این حال قادر به ازدواج نیستند، مشکل نیست؟! جامعه ما به کجا می‌رود؟! جوانان چه کنند؟! آیا با خود فکر کرده‌اید پدران و مادرانی که چند دختر دَم بخت در خانه دارند، ولی به هر دلیل، نمی‌توانند آنها را شوهر دهند، چه حالی دارند؟! این مشکل نیست؟!
آیا تا کنون فکر کرده‌اید دخترانی که در خانه مانده‌اند و یا پسرانی که قادر به ازدواج نیستند و تمایل به تشکیل زندگی مشترک دارند، ولی به هر دلیل نمی‌توانند به خواسته خود برسند، چه حالی دارند؟! چرا برای دختران خواستگاری نمی‌رود؟! چرا پسران قادر به تأمین هزینه‌های ازدواج نیستند؟! مشکل از این بزرگ تر؟! آیا این مشکل نیست؟!
این مسائل برای جامعه ما مشکل جدی است! وقتی نامه‌های جوانان را می‌خوانم و یا تلفنی با آنها صحبت می‌کنم و می‌بینم که از ازدواج کردن مأیوس شده‌اند، واقعا رنج می‌برم! آیا نمی‌خواهیم جامعه را اصلاح کنیم؟! اگر می‌بینیم که مشکلات حل نمی‌شود، برای این است که به وظایف خود عمل نکرده‌ایم، یا اینکه به درستی به وظیفه خود در قبال جامعه عمل نمی‌کنیم!
دستورهای اسلام در این باره بسیار روشن است و احتیاج به تفسیر ندارد. اسلام به ازدواج جوانان عنایت خاص دارد و از عموم مردم خیراندیش جامعه خواسته است تا در این راه قدم بردارند.

رهنمودهای احادیث

دولت به تنهایی نمی‌تواند این مشکل را حل کند. نهادها بدون پشتیبانی مردم نمی‌توانند بر این مشکل غلبه کنند. خودِ دخترها و پسرها و پدران و مادران آنان هم به تنهایی نمی‌توانند کاری کنند. مشکل بزرگ تر از آن است که فکر می‌کنیم! حل مشکل همت همگانی می‌خواهد؛ به همین دلیل است که اسلام در این باره توصیه کرده است همه مردم در این راه قدم گذارند.
احادیثی را که در این زمینه وارد شده، می‌توان در دو گروه دسته بندی کرد؛ اولین دسته، روایاتی است که در باره اهتمام به امور مسلمانان وارد شده است:
رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و سلم فرمود: «مَن أصبح لا یهتم بأُمور المسلمین، فلیس بمسلم؛ هر کسی صبح کند، در حالی که به فکر اصلاح امور و رفع مشکلات مسلمانان نباشد، مسلمان نیست!» در روایت نمی‌فرماید پدر و مادر، یا دولت اسلامی، بلکه عموم مردم را در جامعه اسلامی مورد خطاب قرار می‌دهد. اگر بپذیریم که این مشکل را داریم؛ حل این مشکل یکی از اموری است که پیغمبر اسلام به ما سفارش کرده است برای آن کوشش کنیم اما اگر سستی به خرج دادیم، باید در ایمان خود تجدید نظر کنیم!
برای عمل به دستور پیامبر اسلام باید به طور جدّی وارد صحنه شویم و هر کس به اندازه توانایی خود، برای حل این معضل، کوشش کند.
اما نوع دیگری از احادیث وجود دارد که به طور خاص، تزویج افراد و فراهم کردن وسیله ازدواج را به عنوان یک عبادت بزرگ معرفی می‌کند که برای نمونه به دو حدیث اشاره می‌کنم:
امام صادق علیه السلام فرمود: «مَن زَوَّجَ أعزبا کان ممّا ینظر اللّهُ إلیه یومَ القیامه؛ هر کسی که وسیله ازدواج را برای فرد مجردی فراهم کند، [چه پسر و چه دختر؛ از خویشان باشد یا از غیر خویشان]، خداوند در قیامت با نظر لطف و مرحمت خود به آن بنده می‌نگرد.» این مسائل در اسلام مهم است! اگر خدا در قیامت به کسی با نظر لطف نظر کند، در مقامات بهشتی، شفاعت، نعمت‌های بهشتی و چشم پوشی از گناهان، تأثیر مثبتی خواهد گذاشت.
روایت دوم از امام کاظم(ع) است. ایشان می‌فرمایند: سه گروه در قیامت، در سایه عرش الهی به سر می‌برند؛ [یعنی در روزی که سایه‌ای نیست که انسان به آن پناه برد، مگر سایه خداوند متعال، سه دسته از مردم در قیامت با وجود مشکلات فراوان و گرمای طاقت فرسای آن روز و دغدغه‌های فراوانی که مردم دارند، در سایه عرش خدا به سر می‌برند تا حسابرسی تمام شود. چه مقامی بالاتر از این]؟!
یکی از این سه گروه، کسانی هستند که وسایل ازدواج برادران و خواهران مسلمان خویش را فراهم نمایند، [به وسیله کمک‌های مادی و تهیه جهیزیه و برپایی مراسم ازدواج و یا به وسیله کمک‌های معنوی و واسطه گری و مشورت دادن و ...].
پسر و دختری که در آغاز راه زندگی هستند، از بسیاری مسائل و واقعیات زندگی اجتماعی خبر ندارند و یا اینکه اصلاً مورد مناسبی برای ازدواج سراغ ندارند. خیّرین جامعه می‌توانند پیشقدم شده و در این راه اقدام کنند و واسطه خیر شوند.
دومین گروه، کسانی هستند که به برادران و خواهران مسلمان خود خدمت می‌کنند و برای رفع گرفتاری آنان تلاش می‌نمایند. اینان نیز از کسانی هستند که در قیامت در ظلّ خدا زندگی خواهند کرد.
دسته سوم کسانی هستند که در حفظ اسرار برادران و خواهران مؤمن خویش بکوشند و با کتمان اسرار آنها، سبب حفظ آبروی ایشان باشند. این گروه هم در قیامت در سایه عرش خدا زندگی خواهند کرد. این سه دسته از کسانی اند که در قیامت مورد توجه خاص خدا هستند.
از این قبیل احادیث، در کتب روایی ما فراوان وجود دارد که از آنها، اهمیت این موضوع به دست می‌آید که همه افراد جامعه به مقدار قدرت و توانایی خود و به هر طریق ممکن، باید برای فراهم کردن وسایل ازدواج برادران و خواهران دینی خود تلاش و کوشش کنند، مخصوصا در این زمان که وضع جامعه بسیار حساس و مهم است.
پروردگارا، به همه کسانی که به هر طریق برای حل این مشکل کمک می‌کنند، در دنیا و آخرت، بهترین جزای خیر را عطا بفرما!
خدایا، وسیله ازدواج را برای دختران و پسران ما فراهم بفرما!
خدایا، جامعه ما را از این معضل اجتماعی نجات بده!
امام صادق علیه السلام فرمود:
هر کسی که وسیله ازدواج را برای فرد مجردی فراهم کند [، چه پسر و چه دختر؛ از خویشان باشد یا از غیر خویشان،[ خداوند در قیامت با نظر لطف و مرحمت خود به آن بنده می‌نگرد.