پرسش و پاسخ:پرسش های اجرایی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۳۰ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۵۷ (نمایش مبدأ) Admin (نظرات | مشارکت‌ها) (←‏آیا این قانون به ویژه گزینش ضابطین آن از بسیج و سپاه امر به معروف و نهی را حکومتی نمی کند تبعات آن چه خواهد بود؟) → تفاوت قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۵۸ (نمایش مبدأ) Admin (نظرات | مشارکت‌ها) (←‏دربخش پژوهشی امر به معروف و نهی منکر را بیشتر در کدام طبقه از حرام واجب مستحب و مکروه دیده اید و چه اقداماتی داشته اید؟) تفاوت جدیدتر ←
سطر ۱٬۳۸۶:		سطر ۱٬۳۸۶:
	===== دربخش پژوهشی امر به معروف و نهی منکر را بیشتر در کدام طبقه از حرام واجب مستحب و مکروه دیده اید و چه اقداماتی داشته اید؟=====		===== دربخش پژوهشی امر به معروف و نهی منکر را بیشتر در کدام طبقه از حرام واجب مستحب و مکروه دیده اید و چه اقداماتی داشته اید؟=====
		+
		+	گام نخست در پژوهش‌های دو فریضه، شناخت معروف‌ها و منکرات بنیادی و بزرگ است که نسبت به دیگر معروف‌ها، یا دیگر منکرات نقش مادر دارد. پژوهشکده در دو بخش پژوهش‌های بنیادی، کار دانشنامه دو فریضۀ بزرگ را آغاز کرده و در بخش مصادیق معروف و منکر، فعالیت خود را در فاز اوّل از شناخت معروف‌های واجب و منکرات حرام سامان داده است و بیش از هزار مصداق معروف و منکر را در قالب فرهنگ مصادیق معروف و منکر شناسایی کرده است.
		+	فهرست مصادیق معروف و منکر در فاز اوّل هم اینک در سایت پژوهشکده امر به معروف al.adl.ir بارگذاری شده و حدود نهصد مقاله مرتبط با مباحث نظری و مصادیق امر به معروف هم اکنون در پرتال جامع پژوهشکده امر به معروف در دیدرس شیفتگان این دو فریضه بزرگ و محققان و نویسندگان و برنامه‌سازان و نهادهای فرهنگی است.
		+	(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)
		+
	=====درحوزه برخورد با توریست ها و مسافران خارجی و نظارت بر کالاهای وارداتی خارجی آیا نکته ای در این قانون وجود دارد شما چه تدابیری اندیشیده اید؟=====		=====درحوزه برخورد با توریست ها و مسافران خارجی و نظارت بر کالاهای وارداتی خارجی آیا نکته ای در این قانون وجود دارد شما چه تدابیری اندیشیده اید؟=====
	===== پژوهشکده امر به معروف در حوزه های فضای مجازی چه اقداماتی داشته و دارد؟=====		===== پژوهشکده امر به معروف در حوزه های فضای مجازی چه اقداماتی داشته و دارد؟=====

---

نسخهٔ ‏۳۰ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۵۸

چرا امر به معروف و نهي از منكر به خوبي اجرا نمي‌شود؟

پاسخ :برخي علت‌هايي كه موجب شده امروزه اين فريضة مهم در جامعه و كشور ما به خوبي اجراء نشود عبارتند از:

الف) عدم آگاهي بعضي از آمرين به معروف و ناهين از منكر از قوانين اين مسأله (قوانين شرعي و حكومتي):

يكي از عواملي كه باعث شده اين فريضه به خوبي اجراء نشود اينست كه، بعضي از آمرين به معروف و ناهين از منكر به علت عدم آگاهي از قوانين امر به معروف و نهي از منكر، هم خود و هم ديگران را دچار مشكل مي‌كنند و هم تأثير عمل امر به معروف و نهي از منكر را از بين مي‌برند و موجب بدبيني افراد جامعه به دين و اين فريضة مهم مي‌گردند و موجب مي‌شوند كه مردم احساس كنند كه جامعه‌اي كه هر انساني امر به معروف و نهي از منكر را انجام مي‌دهد، آن هم بدون اطلاع از قوانين، جامعه‌ای خودسر و بدون قانون و ضابطه است.

از طرفي خود آمرين و ناهين هم به علت عدم آگاهي از قوانين مورد برخورد و بي‌توجهي مسئولين امر قرار مي‌گيرند، و احساس ناراحتي و نااميدي مي‌كنند و به نوعي در عمل به اين فريضة بسيار مهم در مواقع صحيح و درست هم سُست مي‌شوند. لذا بايد آمرين و ناهين، آموزش‌هاي لازم و كاربردي را در اين زمينه ببيند و مدیران جامعه هم دوره‌های ویژه خود را بگذرانند.

ب) عدم آگاهي آحاد مردم از اهميت اين فريضه:

امر به معروف و نهي از منكر از مهم‌ترين فرائض مي‌باشد و در حقيقت مي‌توان گفت كه قوام ساير فرائض به اقامة اين مربوط است. اعتقاد به اين مسئله از ضروريات دين است و طبق فتواي امام خميني و ساير فقهاء، انكار امر به معروف و نهي از منكر با التفات و التزام به لوازم آن، سبب خروج از دين و كفر مي‌باشد.

دين مقدس اسلام اهميت اين فريضه را بيان كرده و تأكيد بسياري بر آن در قرآن و احاديث امامان شيعه شده است.

قال الله تعالي«وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛۱ و بايد كه باشند از شما جمعي كه بخوانند بسوي خوبي و امر كنند بخوبي و نهي ‌كنند از منكر و ايشانند رستگاران».

پيامبر اسلام فرمودند: «إنَّ الله عزوجل ليبغض المؤمن الضعيف الذي لادين له، فقيل و ما المؤمن الضعيف الذي لا دين له؟ قال: الذي لاينهي عن المنكر؛ همانند خداوند عزوجل هر آينه دشمن می‌دارد مؤمن ضعيفي را كه دين ندارد. پس سؤال شد مؤمن ضعيفي كه دين ندارد كيست؟ پيامبر ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: آن كسي كه نهي از منكر نمي‌كند۲.

در اين باره احاديث بسياري داريم. وقتي ما به تاريخ نگاه مي‌كنيم قيام امام حسين(ع) در جهت اقامة امر به معروف و نهي از منكر بوده است. و حسين بن علي (ع) شهيد راه اقامة امر به معروف است. اين مسئله اهميت ويژه‌اي دارد در حالي كه آحاد افراد جامعه از اين اهميت آگاهي ندارند، و شايد اگر بدانند انجام صحيح فريضه امر به معروف و نهي از منكر چه بركات و منافعی دارد بي‌توجه به اين مسئله نباشند. اهل علم و فضيلت، دلسوزان، مسئولين و غيره در جهت آگاهي بخشي به مردم باید بیشتر تلاش كنند، تا مردم توجه پيدا كرده و امر به معروف و نهي از منكر به خوبي اجرا شود.

البته لازم به ذکر است که برخی اهمیت فریضه را دریافته‌اند ولی به سبب خجالت و ترس از ضرر، وارد اجرای این فریضه نمی‌شوند.

ج) عدم حمايت قانوني از آمران و ناهيان:

يكي از مشكلات بر سر راه آمران به معروف، عدم حمايت قانوني از آنها مي‌باشد. بدين معنا كه، اگر امر به معروف در راستاي ايفاي وظيفه امر به معروف و نهي از منكر با مشكل و مسئله‌اي روبرو شد، قوانين حمايتي كاملي از اين جهت نداريم. و شايد بعضي از ارگان‌هاي ذي ربط حمايت قانوني لازم را از آنها به عمل نياورند و لذا كساني كه مي‌خواهند در اين راه قدم بردارند از مشكلات و مسائلي كه ممكن است پاپيچ آنها بشود، مي‌ترسند و از ثبات قدم لازم در اين راه برخوردار نمي‌باشند.

د) عدم پايبندي برخي مسئولان نسبت به اين فريضه:

يكي از عواملي كه مي‌تواند نقش مؤثري در راستاي عمل به دو فريضه داشته باشد، پايبندي خود مسئولان به اين فريضه بسيار مهم است. هرگاه سخن از امر به معروف و نهي از منكر به ميان مي‌آيد، ذهن‌ها فقط متوجه تار موي زنان و شيوة پوشش زنان و جوانان در جامعه و امثال آن مي‌شود. كه البته توجه و حساس بودن به اين مسائل هم خوب است. امّا مسائل مهمتري وجود دارد كه هرگاه آن مسائل درست شود. مسائل پايين‌تر آنها نيز، امكان درست شدنش بيشتر است.

هـ) عدم احساس مسئوليت همگاني نسبت به اين فريضه:

متأسفانه در مسئله امر به معروف و نهي از منكر بعضي‌ها فكر مي‌كنند اجراي امر بمعروف و نهي از منكر بر عهدة نهادهاي حكومتي يا بر عهدة قشر خاصي است. در حالي كه اين مطلب درست نيست و طبق روايات رسيده از ائمه معصومين -صلوات الله عليهم اجمعين- همة مردم در مقابل هم ديگر مسئول هستند. طبق فرمايش پيامبر اکرم: كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته؛ يعني تمام مردم در مقام آنچه كه هستند بايد پاسخ‌گو باشند و مردم در مقابل يكديگر مسئول هستند. لذا بايد تمام افراد اقامة امر به معروف و نهي از منكر كنند و اگر گناهكار ببيند مورد اعتراض همة مردم واقع شده از عمل خود دست برمي‌دارد.

و) اهل عمل نبودن بعضي از آمران به معروف و ناهيان از منكر:

اميرالمؤمنين علي ـ عليه‎ السلام ـ مي‌فرمايند: كسي بايد امر به معروف و نهي از منكر بنمايد كه داراي سه خصلت باشد:

۱. به آنچه كه امر مي‌كند، عالم بوده و آگاهي كامل از آن داشته باشد.

۲. خود مرتكب عملي نشود كه مردم را از آن باز مي‌دارد.

۳. در آنچه كه امر يا نهي مي‌كند عدالت را رعايت نمايد و در اينكار رفق و مدارا را از نظر دور ندارد.۳

يكي از بهترين شيوه‌هاي امر به معروف و نهي از منكر، رفتار عملي خود افراد آمر و ناهي است. وقتي شخصي در يك مورد امر و نهي مي‌كند ولي در مورد ديگر خود مرتكب خلاف مي‌شود، ديگران را نسبت به خود فقط بدبين و بي‌اعتماد نمي‌كند، بلكه نسبت به همه بدبين و بي اعتماد مي‌كنند.

ز) عدم برخورد مناسب بعضي از آمران و ناهيان:

در انجام اين عمل و فريضه شخص آمر و ناهي بايد آگاهي از احكام و قوانين داشته باشد و پايبند به قوانين و احكام باشد و در اجراي حدود و قوانين پا را فراتر از محدودة مشخص شده نگذارد.

ما در اجراي اين فريضه باید عدالت و مدارا را از نظر دور نداريم و شرايط و مراتب امر بمعروف و نهي از منكر را اجراء كنيم و تا مي‌توانيم از خشونت پرهيز كنيم.

ح) عدم آگاهي از هدف امر به معروف و نهي از منكر:

دين اسلام به فريضه امر به معروف و نهي از منكر كه موجب بقاء دين و استحكام جامعه اسلامي مي‌شود، با ظرافت خاصي نگاه مي‌كند و هدف از انجام اين فريضه را اِعمال قدرت و يا خشونت و سخت‌گيري بر جامعه نمي‌داند. اين فريضه يك فريضة آگاهي بخشي و دلسوزي براي تك تك افراد جامعه است. فريضه ای كه بر روش منطقي و فرهنگي مبتني است. چون هيچگاه نمي‌توان با زور، اصلاحي پايدار و اساسي و ماندگار در جامعه بوجود آورده و اگر زمينة اصلاح و قبول سخن درست در جامعه وجود نداشته باشد، كار بجایي نخواهد رسيد.

ط) مانع تراشي برخي دست‌هاي پنهان و آشكار:

عده‌اي در جامعه اعم از برخي مسئولين و غير مسئولين وجود دارند كه تمام تلاش و كوشش خود را بر آن دارند كه اين فريضه را به علل مختلف تعطيل كنند و يا به حداقل برسانند. در واقع آنها وجود اين فريضه را در جامعه، مانعي براي رسيدن به اهداف و منافع دنيائي خود مي‌دانند و لذا به شيوه‌هاي عوام پسند و يا جلوه‌هاي منطقي و دلسوزانه و غيره به دنبال مانع تراشي هستند. چون آنها مي‌دانند اگر بخواهند نان حرام، فساد و فحشاء زد و بند و غيره در جامعه وجود داشته باشد و آنها به منافع خود برسند نبايد امر به معروف و نهي از منكر وجود داشته باشد. لذا آنها در مقام قانون گذاری، اجراء، قضاوت و غيره در صدد جلوگيري از اقامة اين فريضه مهم بر مي‌آيند.

پانوشت:

۱ آل عمران/۱۰۴. ۲ امام خميني، تحريرالوسيله، قم، مؤسسة دارالعلم، چاپ دوم، ج ۱، ص ۴۶۳. ۳ وسائل الشيعه، ج ۱۱، كتاب امر به معروف و نهي از منكر، باب اشتراط الوجوب بالعلم بالمعروف و المنكر، ص۴۰۰. پایگاه اطلاع رسانی حوزه

به چه صورت نهی از منکر کنیم؟ یعنی اگر کسی منکری را مرتکب می‌شود بهتر است که مثلاً از او سوال کنیم که چرا این را می‌کنی و یا بگوییم که این کار را نکن، حرام است و ... ؟

پاسخ: بدون شک امر به معروف و نهی از منکر یکی از وظایف واجب بر هر فرد مسلمان است (البته امر به معروف و نهی از منکر گفتاری) ولی امر به معروف و نهی از منکر در مرحله الزام عملی و فیزیکی مانند تعزیر و حد شرعی و... امروز وظیفه قوه قضائیه و حکومت است.

از سیره و روش پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین استفاده می‌شود که امر به معروف و نهی از منکر، باید از روی دلسوزی و با بیان زیبا و نرم و محترمانه باشد تا بتواند تاثیر بگذارد.

در بسیاری از موارد فرد نمی‌داند این کاری که انجام می‌دهد حرام است که با بیان روشن و مهربانانه باید او را آگاه کرد. امر به معروف و نهی از منکر اگر با استفاده از خشونت و الفاظ زشت و رکیک و توهین آمیز باشد، هیچ گونه تاثیری در از بین بردن منکرات و بدیها نخواهد داشت و چه بسا موجب جری شدن و لجبازی بیشتر طرف مقابل گردد.

در امر به معروف و نهی از منکر باید با دلسوزی و خیر خواهی و مهربانی طرف مقابل را از حرام بودن کاری که انجام می‌دهد، آگاه کرد و از او خواست که آن را کنار بگذارد که انشاء الله تاثیر هم خواهد داشت.

من به اسلام و حجاب و پوشش اعتقاد دارم ولی همسرم در این مورد کمی بی‌توجه است. خواهش می‌کنم مرا برای آگاهی دادن به وی راهنمایی کامل کنید.

پاسخ: اولین نکته‌ای که در مسأله امر به معروف و نهی از منکر باید مورد توجه قرار گیرد، این است که این کار با قصد قربت انجام شود تا خداوند متعال انسان را در طول برنامه یاری دهد.

نکته دوم این است که امر به معروف و نهی از منکر، باید از روی خیر خواهی و همراه با شفقت و مهربانی باشد. به نحوی که طرف مقابل، خیر خواهی امر کننده و نهی کننده را احساس نماید و یقین کند که قصدی جز خدمت ندارد. با این مقدمه کوتاه، پیشنهاد می‌کنیم که شما صمیمانه با همسرتان به گفتگو بنشینید و از او بخواهید ادله خود بر عدم لزوم رعایت حجاب و عدم رعایت احکام محرم و نامحرم را بیان کند. و ضمن احترام به عقیده او، با رعایت صمیمیت، به استدلال‌های او جواب منطقی بدهید و اگر جوابی برای استدلال‌های او ندارید، از او مهلت بگیرید تا مطالعه یا مشورت کرده و جواب او را بدهید. ضمن اینکه اگر او هم مهلتی جهت آماده کردن جواب به استدلال‌های شما خواست، به او مهلت بدهید! و در طول گفتگو سعی کنید استدلال‌های شما قوی و منطقی باشد و از هر گونه خشونت و پرخاشگری و استدلال سست و بی‌پایه پرهیز کنید. این در صورتی است که همسرتان برای نظر خود دلیلی داشته باشد. اما اگر ایشان استدلالی نداشتند و صرفا می‌گویند به حجاب علاقه ندارم، خوشم نمی‌آید، بدم می‌آید و... در این صورت این عدم علاقه باید ریشه‌یابی شود که آیا تحت تاثیر نزدیکان و دوستان است؟ آیا علت این عدم علاقه، برخورد بدِ با حجاب‌ها و مذهبی‌ها با اوست؟ آیا همسر شما از رفتار باحجاب‌ها خاطره بدی دارد؟ و آیا... اگر توانستید ریشه عدم علاقمندی او به حجاب و رعایت مسائل را پیدا کنید، باید سعی کنید که با آن ریشه مبارزه کنید. مثل اینکه اگر خاطره بدی از مذهبی‌ها و باحجاب‌ها دارد، در اینجا باید تفکیک بین اسلام و مسلمانی و ایمان و مؤمن، حجاب و باحجاب را به او یادآور شد که چه بسا افرادی ادعای اسلام می‌کنند ولی هیچ آشنایی با اسلام ندارند و ظاهرا مؤمن هستند ولی از روح ایمان بی‌خبرند، ظاهراً چادری به سر می‌کنند و روح و فلسفه حجاب را نمی‌دانند و اسلام ما را به حجاب دعوت کرده است نه به سوی افراد ظاهرا با حجاب. نکته دیگری که بسیار مفید است توجه دادن او به لطف و نعمت‌های پروردگار و مهربانی او به بندگانش و اینکه در تمام احکام و دستورات، تکالیفی را از ما خواسته است که به نفع ماست و چیزهایی را بر ما حرام کرده است که به ضرر ما بوده است. احتیاج ما در تمام لحظه‌ها به پروردگار متعال و درخواست خیر و نعمت از او، با نافرمانی او جمع نمی‌شود. یا باید از هیچ یک از نعمت‌های او استفاده نکنیم و از او درخواستی نداشته باشیم، و یا اینکه اگر به او احتیاج داریم و از او خواسته‌ای داریم، باید نافرمانی او را نکنیم و حجاب فرمان اوست که به خاطر خیر و مصلحت ما، بر ما واجب گردانیده است. مسأله دیگری که باید در گفتگوی شما مطرح شود، بیان ارزش واقعی زن و نظر اسلام درباره زن و نقش زن در جامعه و خانواده می‌باشد، و حسن اجرای این نقش به پاکی و عفت زن که از راه رعایت موازین شرعی (حجاب و پوشش و حد نامحرم و محرم) بدست می‌آید، بستگی دارد. و آثار و حکمت‌های حجاب و رعایت حدود شرعی نظیر آثار معنوی قرب به خدا، آرامش روانی، استحکام پیوند خانوادگی، استواری اجتماع، ارزش و احترام زن و ... بیان گردد. همچنین باید پی‌آمدهای بی‌حجابی و عدم پای بندی به حد و مرز محرم و نامحرم، نظیر گرفتار شدن در دام مردان هرزه و هوسران، ایجاد انحراف فکری و فرهنگی در جوانان (که به رکود علمی و فکری جوانان منتهی می‌گردد)، به خطر افتادن امنیت روانی جامعه، ایجاد بدبینی بین زن و شوهر و انهدام خانواده بخوبی بیان گردد. در پایان جهت آشنایی بیشتر، منابع زیر را خدمت شما معرفی می‌کنیم: زن در آئینه جلال و جمال- نوشته آیت الله جوادی آملی. زن و خانواده (۳ جلد)- نوشته زهرا آیت اللهی- انتشارات روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان. زن از دیدگاه اسلام و تمدن غرب- نوشته کریم نافعی فرد. انتشارات عابد. حقوق زن- نوشته حمید کریمی، نشر کانون اندیشه جوان. زنان و حقوق برابر- نوشته فریبا علاسوند، نشر روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان. حقوق زن در قرآن- پرسش و پاسخ‌های استاد مصباح یزدی- تالیف حمید کریمی، نشر موسسه پژوهشی امام خمینی «ره». نظام حقوق زن در اسلام، استاد شهید مطهری. مساله حجاب- استاد شهید مطهری.

رفتار ما با افراد فاسق و فاجر عضو خانواده و بستگان که با آنها معاشرت می‌کنیم، چگونه باید باشد؟

پاسخ: در شرایط متفاوت باید رفتارهای متفاوتی را در پیش گرفت . اگر ترک معاشرت موجب می‌شود اشخاص مورد نظر دست از خلاف خود بردارند لازم است از معاشرت با آنان خودداری نمائید. و الّا گفتگو و رفت و آمد با آنان اشکال ندارد بخصوص اگر موجب هدایت آنها شود ولی تصرف در اموال آنها در صورتی جایز است که علم به وجود مال حرام درآنچه مورد تصرف است نباشد و با مراعات شرایط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر آنان را امر و نهی نمائید۱. ۱. مستفاد از استفتائات حضرت امام خمینی ( س ) بخش امر به معروف و نهی از منکر ج ۱ ص ۴۸۵ -۴۸۴ چاپ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

راه‌های درمان بد زبانی چیست؟

پاسخ: کاربر محترم ضمن تشکر از تماس شما با این مرکز باید بگوییم که بد زبانی مرضی است که درمان آن مثل سایر امراض روحی و روانی قابل درمان است اما در صورتی است که خود شخص بد زبان بخواهد که خودش را درمان کند و از عواقب آن در دنیا و آخرت بترسد. اما وظیفه شما تذکر و امر به معروف و نهی از منکر است منتهی با زبان محبت، خیلی نرم و مهربانانه و از روی دلسوزی تا در خلق و خوی طرف مقابل که همسرتان نیز می‌باشد اثر مثبت بگذارد. اما ذکر چند آیه و روایت از قرآن و معصومین (ع) در همین خصوص را برای شما ارسال می‌کنیم تا مثمر ثمر واقع گردد. انشاء الله

در فرازی از دعای امام عصر(عج) چنین آمده: «و سدد السنتنا بالصواب والحکمه ، خدایا زبان‌های ما را به صواب (درست گویی) استوار ساز.» واژه صواب در موردی گفته می‌شود که چیزی با حق اصابت کند، و هیچ گونه باطلی به آن راه نیابد. بنابراین مسأله استواری زبان به صواب به این است که آن را به درست گویی و حرف حق زدن عادت دهیم، به گونه ای که هرگز به ناصواب و به باطل گویی حرکت نکند، چنین کاری نخست بستگی به کنترل زبان از انحراف دارد، که بحث آن گذشت، دوم این که زبان را به راستی و درستی و حق گویی عادت دهیم به گونه ای که جز درستی به چیزی حرکت نکند. ما وقتی که به قرآن واژه قَول مراجعه کرده و دقت می‌کنیم می‌بینیم به ما می‌آموزد که سخن گفتن آدابی دارد، و باید حساب شده و سنجیده باشد، گاه می‌فرماید: «ولیقولوا قولاً سدیداً؛۱ و سخنی استوار و درست بگویند.» «و قولوا قولاً سدیداً؛۲ و سخن استوار و درست بگویید.» این دستور همان است که در دعای امام عصر(عج) آمده «و سدّد السنتنا؛ زبان‌های ما را استوار گردان.» و گاه می‌فرماید: «قولاً معروفاً؛۳سخن نیک و زیبا بگویید.» و گاه می‌فرماید: «قولاً کریماً؛۴ بزرگوارانه و مهرانگیز سخن بگویید.» و گاه می‌فرماید: «قولاً لیّناً؛۵ نرم و با ملاطفت سخن بگویید.» و گاه می‌فرماید: «قولاً میسوراً؛۶ با نرمش و مهربانی با آنها سخن بگو.» و گاه می‌فرماید: «قولاً بلیغاً؛۷ با سخن شیوا و زیبا با آنها حرف بزن.» امام صادق علیه السلام فرمود: همانا دشنام گوئی و بدزبانی و هرزه گوئی از نفاق و دوروئی است. رسول خدا (ص) فرمود: خداوند دشمن می‏دارد فحش گوی بد زبان و گدای پررو را. رسول خدا (ص) به عایشه فرمود: اگر برای دشنام صورت و مثالی بود مثال و صورت زشتی می‏بود. روایت شده: هر که بر برادر مسلمانش دشنام دهد خداوند برکت را از روزیش می‏گیرد، و او را بر خودش وامی‏گذارد، و زندگانیش را تباه می‏کند. سماعه گوید: رفتم به خدمت امام صادق علیه السلام، آن حضرت بدون مقدمه به من فرمود: ای سماعه این چه رفتاری بود میان تو و شتربانت؟ بپرهیز از دشنام گوئی و عربده کشی و لعنت گوئی. گفتم: به خدا سوگند اگر من چیز ناروائی گفته باشم به خاطر ستمی‏ است که شتردار بر من روا داشته است، امام فرمود: اگر او بر تو ستم کرده تو هم با او (در فحش و فریاد) برابر آمدی، این کارها از روش من نیست و شیعیانم را هم به آن دستور نداده‏ام استغفار کن و دیگر از این کارها نکن، گفتم: استغفار می‏کنم و دیگر چنین کاری را نمی‏کنم. رسول خدا (ص) فرمود: از بدترین مردم کسی است که مردم بخاطر دشنام‏ گوئیش از همنشینی با او کراهت دارند. امام صادق علیه السلام فرمود: خداوند دوست می‏دارد شخص با حیای بردبار و بی‏نیاز عفیف را، آری و خداوند دشمن می‏دارد دشنام گوی بد زبان و فقیر اصرارکننده را. امام صادق علیه السلام در ضمن حدیثی فرمود: شرم و پاکدامنی و مرض و سستی از ایمان است، منظورم مرض و سستی زبان است نه مرض و سستی قلب. و دشنام گوئی، و بد زبانی، و زبان درازی و یاوه گوئی از نفاق است. رسول خدا (ص) در سفارش‌های خود به علی علیه السلام فرمود: یا علی! بزرگترین جهاد این است که انسان صبح کند و در نیت و قصدش نباشد که بر کسی ستم کند ای علی! هر که مردم از زبانش بترسند از اهل آتش باشد، یا علی! بدترین مردم کسی است که مردم از ترس دشنام و شرارتش احترامش کنند، یا علی! بدترین مردم کسی است که آخرتش را به دنیایش بفروشد و بدتر از او کسی است که آخرتش را به دنیای غیرش بفروشد. رسول خدا (ص) فرمود: اگر مردی را دیدید که باک ندارد چه می‏گوید و در باره‏اش چه گفته می‏شود او شریک شیطان است. رسول خدا (ص) فرمود: خداوند حرام کرده است بهشت را به کسی که دشنام گو، بد زبان، و کم حیاء بوده و باکی نداشته باشد که چه می‏گوید و در باره‏اش چه می‏گویند اگر اصل او را بررسی و پی‏جوئی کنی یا از زنا به عمل آمده و یا از شرکت شیطان. سؤال شد: مگر شیطان در مردم شرکت می‏کند؟ حضرت فرمود: آیا سخن خدا را نخوانده‏اید که می‌فرماید: و شرکت کرد با ایشان در اموال و فرزندانشان.۸ امام صادق علیه السلام فرمود: بد زبانی از جفا کاری است و جفاکار در آتش است. پیغمبر اکرم (ص) در وصیت خود به علی علیه السلام فرمود: یا علی! خداوند بهشت را حرام کرده بر کسی که دشنام گو و بد زبان باشد و توجه و باکی نکند که چه می‏گوید و در باره‏اش مردم چه می‏گویند یا علی! خوشا بحال کسی که عمر طولانی کند و عمل نیکو انجام دهد. امام صادق علیه السلام فرمود: حیا از ایمان است و ایمان در بهشت است، و بد زبانی از جفا کاری است و جفا کاری در آتش است.۹ ۴. اگر شخصی با نصیحت و موعظه و بیان عاقبت دشنام، همچنان بر عمل ناشایست خود باقیست چنین شخصی صلاحیت دوستی و مصاحبت را نخواهد داشت و بهتر است انسان از اینگونه افراد فاصله گرفته و ارتباطش را قطع نماید و به حد سلام و خداحافظی اکتفا نماید تا این شخص متوجه شود که اگر بخواهد با این شیوه زندگی نماید کم کم همه از اطرافش پراکنده شده و تنها خواهد ماند. از جمله آفات و خطرات، بد زبانی است که بسیار خطرناک است و نقش زیادی در تخریب انسان و جوامع بشری می‌تواند داشته باشد، که در احادیث به کلید خیر و شر از آن تعبیر شده است.۱۰و یا آنکه زبان را میزان ارزیابی انسان معرفی نموده است۱۱ برای جلوگیری از آلوده شدن به بدزبانی و خطرات زبان راه‌هایی را می‌توان ارائه نمود که عبارتند از: ۱- بینش صحیح ۲- اراده قوی ۳- تقوا به همین دلیل است که اسلام به خود آگاهی و اراده قوی و نیرومند نقش مهمی در پیشگیری از آلوده شدن انسان به بدزبانی قائل است، و انسانی که دارای ویژگی‌های فوق است در هر حال می‌تواند درست بیندیشد ودرست تصمیم بگیرد تا به گناهان آلوده نگردد. بر پایه این ویژگی‌ها است که اسلام نمی‌گوید صرفا به انسان تلقین کنید و چشم گوش بسته کسی را به کار خیر وا دارید و یا از کار زشت بازدارید. بلکه می‌گوید، کاری کنید که خود آگاهی انسان شکوفا گردد و از درون بجوشد، خودش تصمیم بگیرد تا از انجام هر گناهی از جمله بد زبانی خود را باز دارد در اینصورت است که انسان احساس استقلال شخصیت می‌کند که خود را به اختیار خود از بدزبانی باز داشته است.۱۲چنین انسانی که بر پایه خود آگاهی و اراده قوی تربیت شده، می‌تواند با تقوا و با بند و بار باشد، همان بند باری که عشق بحق و حقیقت در او به وجود آورده است و او در عین آزادی کامل بنده حق است و همین تقوا است که قادر است او راار از تمام آفات جسم و جان و نیز بدربانی محفوظ دارد. چنانچه در بیان حضرت علی علیه السلام آمده است: بدانید که تقوا همچون مرکبی است راهوار که صاحبش بر آن سوار و زمامش را به دست گرفته و تا قلب بهشت به پیش می‌تازد.۱۳ مطابق این تشبیه تقوا همان خویشتنداری و کنترل بر نفس است، و در جائی دیگر می‌فرماید: ای بندگان خدا بدانید که تقوا قلعه و دژی شکست ناپذیر است.۱۴ از مجموعه روایات و تعبیرات روشن می‌گردد که تقوا میوه درخت ایمان است فلذا برای تحصیل آن باید پایه ایمان را محکم ساخت.۱۵ نکته دیگر اینکه از خطرات مهلک بدزبانی غفلت نورزید چنانچه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل است که خدا زبان را به عذابی گرفتار می‌سازد که هیچ یک از جوارح به آن عذاب نمی‌شوند، وقتی زبان می‌پرسد چرا مرا بدین عذاب گرفتار نمودی؟ خدا می‌فرماید: از زبانت کلمه ای صادر شد که به شرق و غرب عالم رسید و موجب قتل و غارت بی گناهان گردید، و عرض و ناموس با این یک کلمه نابود شد. برای پیشگیری از خطر بدزبانی و یا عموم گناهان زبان مناسب است به برخی از تذکرات توجه نمائیم: ۱- انسان باید بداند که خداوند متعال عالی ترین نعمت را بنام زبان به او داده است تا به وسیله آن بهترین اعمال را مانند تلاوت قرآن، دعا و نیایش، ایجاد صلح و آشتی، دعوت مردم به سوی خیر و صلاح انجام دهد و . . . یا با گفتن یک جمله «گل» خنده را بر لبان مومنان بنشاند. ۲- اینکه بدانی که در برابر تمام گفتارت مواخذ می‌شوی لذا جز بخوبی سخن مگوی.۱۶ ۳- این زبان که عالیترین سرمایه است و تمدن بشری امروز ناشی از اوست ممکن است برای همیشه در ا ختیار انسان نباشد و موجب زوال گردد لذا تا در اختیار ما قرار دارد به بهترین وجه استفاده کنیم نه اینکه آن را آلوده به زشتی‌ها کنیم. ۴- متوجه باشیم که با یک کلمه که از زبان صادر می‌گردد، ممکن است شخص یا خانواده‌ای را بهم بریزد. پس تا معیار و ملاک سخن که صلاح و مصلحت خود و مردم است وجود ندارد باید سکوت نمود و انرژی خود را بیهود صرف و خرج نکرد. استاد آیت اللّه مکارم شیرازی در شرح حدیث پیامبر که فرمودند:«و هل یکبّ النّاس علی مناخرهم فی النّار الّا حصائد السنتهم..... آیا چیزی جز درو شده‌ها (و محصول) زبان انسان را از ناحیه صورت به دوزخ می‌افکند؟ »۱۷ این جمله را می‌نویسد: «معلوم می‌شود گناهانی که به سبب آنها انسان با صورت به جهنّم می‌رود، سینه یا پا و یا دست نیست، بلکه دست آوردهای زبان است. شاید چنین عذابی برای این باشد که وقتی کسی را به سبب گناهی به آتش دوزخ می‌افکنند، با آن عضوی که گناه کرده می‌اندازند، و لذا چون با زبان گناه کرده، با صورت او را به دوزخ می‌افکنند تا اول زبانش بسوزد زیرا همین زبان آتش‌ها را برافروخته و به انسانها توهین و اذیت‌ها کرده است. باید هر روز صبح که از خواب بیدار می‌شویم از خدا بخواهیم تا ما را از شرّ زبان حفظ کند، و شب هم وقتی به بستر می‌رویم، از گناهانی که به خصوص با زبان انجام شده استغفار کنیم، زیرا واقعاً انسان به سبب زبان در خطر عظیمی است.» موفق باشید.

۱. سوره نساء، آیه ۹. ۲. سوره احزاب، آیه ۷۰. ۳. سوره بقره، آیه ۲۳۵. ۴. سوره اسراء، آیه ۲۸ ۵. سوره اسراء، آیه ۲۳. ۶. سوره طه، آیه ۴۴. ۷. سوره نساء، آیه ۶۳. ۸. سوره مبارکه اسراء آیه ۶۴ ۹. جهاد النفس وسائل الشیعة-ترجمه صحت، ص: ۳۰۷ تا ص ص: ۳۱۱ ۱۰. تحف العقول – میزان الحکمه ج ۱ ص۴۹ ۱۱. میزان الحکمه ۱ ص ۴۹ ۱۲. شناخت اسلام صفحه ۲۴۶ ۱۳. نمونه ج ۲۲ ص ۲۰۵- نهج البلاغه خطبه ۱۶ ۱۴. نهج البلاغه خطبه ۱۱۴ و ۱۷۵ ۱۵. نمونه ج ۲۲ ۱۶. نهج البلاغه از کلمات حکمت ۱۷. اصول کافی، ج ۲، ص ۱۱۵.

کسی نماز اول وقت را همیشه می‌خواند اما با زبان و رفتارش موجب آزار و اذیت دیگری می‌شود باید با این فرد چگونه رفتار کنیم؟ اعمال وی نیز آگاهانه و با قصد انجام می‌شود البته چندین بار ایشان را نهی از منکر کرده‌ام.

پاسخ: نماز باید آنگونه باشد که خداوند فرموده:

...أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ...۱ ... نماز بگزار، که نماز آدمی را از فحشا و منکر باز می‏دارد... نمازی که انسان را از فحشا و منکر دور نسازد نمازی نیست که خداوند به آن امر فرموده هر چند شخص نمازگزار آن را اول وقت به جا آورد زیرا [در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام (ص) چنین آمده است که فرموده: من لم تنهه صلاته عن الفحشاء و المنکر لم یزدد من اللَّه الا بعدا: " کسی که نمازش او را از فحشاء و منکر باز ندارد هیچ بهره‏ای از نماز جز دوری از خدا حاصل نکرده است"! در حدیث دیگری از آن حضرت چنین آمده: لا صلاة لمن لم یطع الصلاة، و طاعة الصلاة ان ینتهی عن الفحشاء و المنکر: " کسی که اطاعت فرمان نماز نکند نمازش نماز نیست، و اطاعت نماز آن است که نهی آن را از فحشاء و منکر به کار بندد"]۲ در مورد بد زبانی نیز حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام در وصیتی که به فرزندش محمّد حنفیه کرد فرمود: بدان که زبان، سگی است درنده، اگر او را رها کنی ترا اذیت می‏کند و چه بسا سخنی گوید که نعمتی را از تو سلب کند و بلائی را بسوی تو بکشاند. زبانت را نگهداری کن آن چنان که طلا و نقره‏ی‏ خود را نگهداری می‏کنی و هر کس در سخن گفتن شتاب کرد زبانش او را بسوی بدی‌ها کشاند.۳ اما راهکاری که به شما ارائه می‌دهیم این است که به شرائط و مراتب امر به معروف و نهی از منکر توجه فرمائید تا تکلیف برایتان آشکار گردد. الف: شرایط امر به معروف و نهی از منکر همانطور که برای به نتیجه رسیدن هر کاری شرایط خاصی لازم است برای انجام مناسب و نتیجه بخشی امر به معروف و نهی ازمنکر هم شرطهایی ذکر شده است که عمده آنها چهار چیز است: ۱- خود امر کننده به معروف و نیکی و نهی کننده از منکر و بدی، عالم به معروف و منکر باشد یعنی دقیقا بداند که چه کاری از نظر شرع مقدس معروف است تا به آنها امر کند و چه چیزهای منکر است تا از آنها دیگران را باز دارد. ۲- شرایط زمانی و مکانی و وضعیت مخاطب به گونه ای باشد که فرد احتمال تاثیر امر و نهی را بدهد به عبارت دیگر فرد تشخیص دهد که درچنین موقعیتی امر و نهی کردن به طرف مقابل مؤثر خواهد بود و او را از کار بد باز داشته و به انجام کار نیک وادار خواهد نمود وگرنه بدون وجود چنین احتمالی امر به معروف و نهی از منکر وجوبی ندارد. ۳- شرط دیگر آن است که امر و نهی کننده بداند هنوز این فرد بنای تکرار کار منکر را دارد وگرنه اگر او از انجام کار بد پشیمان شده و تصمیم گرفته است که دیگر به سراغ آن کار نرود برای امر و نهی کننده زمینه امر و نهی باقی نمی‌ماند. ۴- در ضمن باید امر و نهی کننده بداند که این کار او ضرر جانی و حیثیتی برای مؤمنی و یا خود او در پی نخواهد داشت وگرنه باز تکلیف از او ساقط خواهد بود مگر اینکه آن منکر یا ترک معروف یک مساله بسیار مهمی باشد که در آن صورت حتی تحمل ضرر جانی هم واجب می‌شود که تفصیل آن در کتابهای فقهی مطرح است. این نکته را نیز باید در نظر داشت که امر کننده به «معروف» و بازدارنده از «منکر» در صورتی می‌تواند به نتیجه مطلوب دست یابد و مخاطب خود را تحت تاثیر قرار دهد که خود به معروف عمل کند و از منکر دوری جوید. ب: مراتب امر به معروف و نهی از منکر برای امر به معروف و نهی از منکر مراتبی هم ذکر شده است که با وجود احتمال برآورده شدن مقصود از مرتبه پایین، جائز نیست که به مراتب بالاتر عمل شود. این مراتب عبارتند از: ۱- اول با قلب: یعنی با شخص معصیت کننده طوری عمل شود که او متوجه شود که آمر به معروف و ناهی از منکر قلبا از کار او ناراحت است. مثل اینکه روی خود را برگرداند یا چهره اش را عبوس کند و رفت و آمد با او را کم سازد یا حداقل نمی‌تواند عکس العمل نشان دهد در قلب خود از آن کار ناراحت باشد. ۳- مرتبه دوم امر و نهی با زبان: یعنی وقتی کارهای قبلی مؤثر نشد واجب است که اهل معصیت را با زبان نهی کند و یا به ترک کننده معروف با زبان امر کند. اما جائز نیست که در امر و نهی از فحش و دروغ و اهانت و ... استفاده کند مگر اینکه معصیت او یک امر مهمی باشد مثل قتل و جنایت... که اینجاها جلوگیری بهر نحوی جائز خواهد بود. ۳- مرتبه سوم توسل به زور یا به اصطلاح مرتبه ید (دست) است که در این مورد اغلب لازم است با اجازه و تحت نظر فقیه جامع الشرائط و حاکم شرعی انجام گیرد چرا که ممکن است اقدام‌های خودسرانه سبب بروز تنش و هرج و مرج در سطح جامعه شود که توضیح کامل هر یک از این مراتب و شرائط خاص آنها در رساله‌های عملیه مراجع و کتاب‌های فقهی و رساله‌هایی که به طور مستقل در این باره نوشته شده موجود است و علاقه مندان می‌توانند به آنها مراجعه کنند و ...۴ با توجه به مطالب فوق اگر امر به معروف و نهی از منکرتان تاثیر دارد که خوب و الا خیری در برخورد با چنین شخصی نیست و شما در حد توانتان تکلیف دارید نه بیشتر، موفق باشید.

۱. سوره عنکبوت آیه ۴۵ ۲. تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص: ۲۸۶ ۳. ارشاد القلوب-ترجمه رضایی، ج‏۱، ص: ۲۴۸ شماره ۵ ۴. نشریه موعود :: آذر و دی ۱۳۷۸، شماره ۱۷(قسمتی از متن)

چرا در کشور ما امروز با برخی منکرات برخورد نمی‌شود؟

پاسخ: یکی از شرایط امر به معروف و نهی از منکر احتمال تأثیر است و شرط دیگر، این که: ضرر، خطر و مفسده‌ی قابل ملاحظه‌ای متوجه اقدام کننده نباشد.([۱]) امروزه این دو شرط در رابطه با این منکر و منکراتی از این قبیل، نسبت به مردم عادی مفقود است. مردم عادی چنانچه بخواهند در شرایط فعلی دست به کار انجام این مهم -و مواردی از این دست- بشوند، به دلایلی که این جا مجال شرح و توضیح آن نیست، نه احتمال تأثیرگذاری آنان می‌رود و نه خود مصون از خطرها و گرفتاری‌های فیزیکی، حقوقی و اخلاقی ناشی از آن‌اند!

مسعدة بن صدقه می‌گوید: «شنیدم امام صادق علیه السلام در پاسخ کسی که از او پرسیده بود آیا امر به معروف و نهی از منکر بر همه‌ی مردم واجب است؟ فرمود: نه. پرسشگر توضیح خواست و حضرت فرمود: امر به معروف و نهی از منکر بر کسی واجب است که: زورمند است، سخنش نفوذ دارد و معروف و منکر را می‌شناسد؛ نه بر مردمِ دست خالی و ضعیفی که حق و باطل را هم -احیاناً- خوب نمی‌شناسند. و لذا خداوند عزّوجل در قرآن مجید می‌فرماید: «باید کسانی از شما مردم را به خوبی‌ها فراخوانند و امر به معروف و نهی از منکر نمایند».([۲]) می‌بینی که دستور قرآن، خاصّ است و نه عام ... .» ([۳]) برترین مصداق این «خاص» به هنگام برقراری حکومت اسلامی، کارگزاران حکومت‌اند. حتی اگر این تخصیص را نپذیریم و وجوب امر به معروف و نهی از منکر را عام بدانیم، باز هم بی‌شک مسؤولیت حکومت و عوامل آن، بیش از دیگران و مردم عادی است.

[۱]. امام خمینی، تحریر الوسیله، کتاب اﻷمر بالمعروف و النهی عن المنکر. [۲] . آل عمران (۳): ۱۰۴. [۳] . وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۴۰۰، ح ۱ .

اگر حکومت اسلامی به این تکلیف خود عمل نکرد، چه می‌شود؟

پاسخ : اگر حکومت اسلامی بر سر کار نبود، مردم همان گونه که اصل حکومت را نامشروع می‌دانستند و پیدا و پنهان در پی مبارزه با آن بودند، با بی‌حجابی و بدحجابی هم که یکی از تراوش‌های آن غده‌ی چرکین بود، مبارزه می‌کردند. امّا هر گاه حکومت اسلامی برقرار باشد -مانند امروز- و مردم ببینند که عوامل حکومت از کنار این منکر به پیروی از برخی سران با سکوت رضایتمندانه و به پیروی از برخی دیگر با لبخند تشویق آمیز می‌گذرند، چنین می‌پندارند که این پدیده نه تنها « مُنکَر» نیست که عین «معروف» است !

شگفتا! روایتی را بنگرید که در آن امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «پیامبر(ص) به اصحاب خود فرمود: چه اندوهبار خواهد بود آن گاه که زن‌هایتان فاسد و جوانانتان آلوده‌ی به گناه شوند و شما امر به معروف و نهی از منکر نکنید! گفته شد یا رسول الله -به راستی- چنین خواهد شد؟! پیامبر فرمود: بلی و بدتر از این هم خواهد شد و آن، آن گاه است که به منکر امر و از معروف نهی کنید!! گفته شد یا رسول الله -به راستی- چنین خواهد شد؟! پیامبر فرمود: آری و بدتر از این هم خواهد شد و آن، آن گاه است که معروف را منکر و منکر را معروف بپندارید!!» ([۴]) پیامبر(ص) در حدیث دیگری فرموده است: «گناه اگر در پنهانی انجام شود، تنها به گناهکار ضرر می‌زند اما اگر آشکارا صورت گیرد و با آن برخورد نشود به همه زیان می‌رساند.» ([۵]) امام صادق علیه السلام در توضیح و توجیه این حدیث پیامبر (ص) می‌فرماید: «چنین رسمی _ که گناه آشکارا صورت پذیرد و کسی با آن برخورد نکند _ دین خدا را خوار می‌سازد و کسانی که در دل‌هایشان محبت خدا آن گونه که باید، نیست؛ از آن گناهکار پیروی می‌کنند.» ([۶])

[۴] . همان، ص ۳۹۶، ح ۱۲. [۵] . همان، ص ۴۰۷، ح ۱. [۶] . همان.

رفتار با اهل سنت چگونه رفتار کنیم؟

پاسخ: اولین وظیفه‌ی داعیان و ارشاد کنندگان و آمران به معروف و ناهیان از منکر این است، که در طریق وحدت مسلمانان بکوشند. در کافی آمده است: معاوية بن وهب گفت: از امام صادق(ع) پرسیدم: «ما (یعنی شیعیان) چگونه باید با دیگران (اهل تسنن) معاشرت کنیم، تکلیف ما با آن‌ها چیست؟» امام(ع) فرمود: «ببینید ائمه شما چگونه رفتار می‌کنند، مانند امامان خود رفتار کنید. به خدا قسم امامان شما بیماران آن‌ها را عیادت می‌کنند، جنازه‌های آن‌ها را تشییع می‌کنند، برای آن‌ها شهادت می‌دهند». برگرفته از سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه – دانشنامه امر به معروف و نهی از منکر http://www.hawzah.net

بهترين شيوه برخورد با منكرات چيست؟

پاسخ: مقام معظم رهبری:

بستگى به اين دارد كه چه كسى بخواهد برخورد كند. اگر شما بخواهيد برخورد كنيد، «زبان» است. شما به غير از زبان، هيچ تكليف ديگرى نداريد. نهى از منكر براى مردم، فقط زبانى است. البته براى حكومت، اين‌طور نيست. اگر منكر بزرگى باشد، برخورد حكومت احياناً ممكن است برخورد قانونى و خشن هم باشد؛ ليكن نهى از منكر و امر به معروفى كه در شرع مقدّس اسلام هست، زبان است؛ «انّما هى اللسان»

تعجّب نكنيد. من به شما عرض مى‌كنم كه تأثير امر و نهى زبانى - اگر انجام گيرد - از تأثير مشت پولادين حكومت‌ها بيشتر است(ربّ قول انفذ من صول). من چند سال است كه گفته‌ام امر به معروف و نهى از منكر. البته عدّه‌اى اين كار را مى‌كنند؛ اما همه نمى‌كنند. همه تجربه نمى‌كنند، مى‌گويند آقا چرا اثر نمى‌كند؛ تجربه كنيد. منكرى را كه ديديد، با زبان تذكّر دهيد. اصلاً لازم هم نيست زبان گزنده باشد و يا شما براى رفع آن منكر، سخنرانى بكنيد. يك كلمه بگوييد: آقا! خانم! برادر! اين منكر است. شما بگوييد، نفر دوم بگويد، نفر سوم بگويد، نفر دهم بگويد، نفر پنجاهم بگويد؛ كى مى‌تواند منكر را ادامه دهد؟

البته به شما بگويم عزيزان من! منكر را بايد بشناسيد. چيزهايى ممكن است به نظر بعضى منكر بيايد؛ در حالى كه منكر نباشد. بايد معروف و منكر را بشناسيد. واقعاً بايد بدانيد اين منكر است. بعضى گفته‌اند كه بايد احتمال تأثير وجود داشته باشد. من مى‌گويم احتمال تأثير همه جا قطعى است؛ مگر در نزد حكومتهاى قلدر، قدرتمندان و سلاطين. آنهايند كه البته حرف حساب به گوششان فرو نمى‌رود و اثر نمى‌كند؛ اما براى مردم چرا. براى مردم، حرف اثر دارد. بنابراين، پاسخ من اين شد كه بهترين روش براى شما كه از من سؤال كرديد، «زبان» است.

آیا در این زمان و هنوز هم باید امر به معروف و نهی از منکر کرد؟ چگونه؟

پاسخ: امر به معروف و نهی از منکر (و هم چنین سایر احکام اسلامی)، این زمان و آن زمان ندارد.

متأسفانه باید قبول کنیم این دو فریضه که از واجبات فروع دین و ضروریات عقلی و عامل ثبات، بقا و رشد یک جامعه است، از همان ابتدای انقلاب و به سرعت هدف حمله‌ی شدید دشمنان و ضد تبلیغ قرار گرفت و اصلاً زمان ندادند که اذهان عمومی بدانند و بفهمند که معنا، مفهوم، مقصود و مصادیق «امر به معروف و نهی از منکر» چیست و کدامست؟! و تأسف‌آورتر آن که برخی نیز با بد عمل کردن، آب به آسیاب دشمن ریختند و بهانه را برای هجمه گسترده به این دو اصل انسان‌ساز و جامعه‌ساز فراهم‌تر نمودند. تا آن جا که سمبلش خودروهای گشتی شد و مصداقش فقط در ضرورت تذکر به خانم‌های بدحجاب نمایان گردید، هر چند که آن را نیز درست عمل نکردند.

امر به معروف و نهی از منکر، حتی در جوامع به اصطلاح بی‌دین نیز به شدت و با شور و هیجان و از طرف حکومت و غالب مردم انجام می‌گیرد و چهره‌ی آن را فقط برای ما ناپسند کرده‌اند.

عرصه‌ی امر به معروف و نهی از منکر فقط نماز و حجاب و سایر احکام شرعی نمی‌باشد؛ وقتی کسی زباله‌ای روی زمین می‌اندازد، قصد عبور از چراغ قرمز می‌کند، در ساعات استراحت مردم آلودگی صوتی ایجاد می‌کند، چاه فاضلاب خانه‌اش را به خیابان باز می‌کند، صف و نوبت را رعایت نمی‌کند، با ارباب رجوع برخورد ناپسند دارد، رشوه می‌دهد و می‌گیرد، با والدین و خانواده بد اخلاق است و ...، همه منکرات هستند. در برخی از جوامع غربی ابتدا خود مردم هستند که بازدارنده از منکرات هستند. یعنی «نهی از منکر» می‌کنند.

الف – شخص یا جامعه‌ای که می‌خواهد «امر به معروف و نهی از منکر» را نهادینه، فرهنگ و عادت کند، باید ابتدا بشناسد و بداند که «معروف و منکر» کدام است و بدیهی است که در جوامع و فرهنگ‌های متفاوت، به تناسب اهداف مختلف است.

در فرهنگ غنی اسلام، «معروف» آن است که مورد تأیید شرع و عقل باشد و منکر آن است که به تأیید عقل و شرع نرسیده باشد.

پس، آمر به معروف و ناهی از منکر، اول باید خودش «معروف و منکر» در شئون متفاوت را بشناسد، دوم باید قبول و باور کند، سوم باید خودش عمل کند و در نهایت باید تا آنجا که در وسعش است و اجازه دارد و آن هم با رعایت شرایطش، اقدام به «امر و نهی» به دیگران نماید.

ب – امر به معروف و نهی از منکر، از جنس نصحیت ،تذکر، وعظ، ارشاد و تبلیغ نیست، بلکه از جنس فرمان و دستور وادار کننده و بازدارنده است، «امر» و «نهی» است. لذا ابتدا حکومت که قدرت و ضمانت اجرا را در اختیار دارد باید امر به معروف و نهی از منکر نماید و سپس مردم. لذا امام خمینی (ره) بدین مضمون فرمودند که برای مردم «لسانی» است. لذا نصیحت و خیر خواهی، تذکر و ارشاد و تبلیغ که وظیفه‌ی همگان است و باید در زبان و عمل اجرا گردد، اما شرایط «امر و نهی» فرق دارد.

در شرایط امروز چطور می‌توانیم امر به معروف و نهی از منکر کنیم؟ (مثلاً در موضوع بدحجابی)

پاسخ: امر به معروف و نهی از منکر، مقوله‌ای نیست که شرایط زمانی یا مکانی یا قلت و کثرت معاصی و ناهنجاری‌های رفتاری مزاحم آن باشد، و انسان در تمامی زندگی خود با آن مواجه است. چنان چه بخش بسیاری از تربیت کودک بر «امر به معروف و نهی از منکر» تکیه دارد.

متأسفانه ما (اذهان عمومی) این مقوله را درست نشناخته‌ایم و چون دشمنان از همان ابتدای طرح موضوع هجمه‌ی شدیدی به آن نمودند، نزد اذهان عمومی متأثر از ضد تبلیغ شده است.

امر به معروف، یعنی امر (نه فقط دعوت و نصیحت) آحاد جامعه به نیکی‌ها و نهی از منکر نیز یعنی بازداشتن (و نه فقط تذکر) از بدی‌ها. و این مقوله از شاخصه‌های انسانیت، نمودهای زندگی مدنی پیشرفته و ضرورت‌های رعایت حقوق فردی و اجتماعی است. لذا شاهدیم که در میان تمامی ملت‌ها رایج است و هر ملتی که پیشرفت اجتماعی – حتی ظاهری – بیشتری داشته باشد، به این مقوله حساس‌تر است و حتی همه‌ی آحاد جامعه‌اش به آن توجه دارند. چنان چه شاهدیم در برخی از شهرهای پیشرفته و مرفه اروپایی، اگر کسی مرتکب منکری در رانندگی، نظافت شهر، آلودگی صوتی و یا حتی دیداری گردد، مردم به او متذکر می‌شوند و اگر رعایت نکرد به پلیس اطلاع می‌دهند.

باید دقت کنیم که اگر چه بد حجابی (که در متن سؤال مطرح شده بود) یا رفتارهایی از این قبیل بد و منکر است، اما منکر فقط به پوشش اختصاص ندارد. نباید سطحی‌نگری کرده و برخورد نمود. یک وقتی مقام معظم رهبری بحث از تهاجم فرهنگی به میان آوردند، اما سریع متذکر شدند که منظور من آن دختر خانمی نیست که گوشه‌ی خیابان حجابش را رعایت نکرده است، اگر چه آن هم بد است. ولی تنها اقدام مشهودی که صورت گرفت، راه‌اندازی موقت گشت بود. پس از چند سال که شایعه شوروی شدن ایران و گورباچف بودن خاتمی گسترش یافت، ایشان فرمودند منظور من از تهاجم فرهنگی این بود. حال ببینیم چقدر فرق شناخت، تفکر، بصیرت و اطاعت داریم.

بدیهی است کسی که می‌خواهد امر به معروف کند، باید اول خودش «معروف» را بشناسد و عامل به آن باشد و کسی که می‌خواهد نهی از منکر نماید، باید اول خودش «منکر» را بشناسد و از آن دوری نماید. نه این که فقط بداند بدحجابی منکر است و بعد نگران آن باشد که چگونه «نهی از منکر» نمایم. لازم است هر کسی معرفت، بصیرت، ایمان و تقوای خود را کامل‌تر کند. هدف اصلی و اهداف فرعی خود را اصلاح کند و در این راه حرکت نماید و چراغ هدایت، اصلاح و رشد دیگران گردد.

اما در همین موارد (مثل بدحجابی یا ...) نیز امر به معروف و نهی از منکر راه‌های متفاوتی دارد و حتماً منوط بر این نیست که انسان مقابل کسی بایستد و به او متذکر گردد، اگر چه آن نیز در جای خود لازم است و باید به صورت یک فرهنگ عمومی در آید. چرا که حق الناس است و موجب تجاوز به حقوق دیگران می‌شود. زندگی در محیطی امن و سالم حق همگان است و کسی حق ندارد به بهانه‌ی آزادی و آن هم از نوع غربی‌ و ملحدانه‌اش به این حقوق تجاوز نماید و آسایش مردم را سلب و امنیت و زمینه‌های سلامت و رشد آنها را به مخاطره بیاندازد.

به عنوان مثال: یکی از راه‌های نهی از منکر، بی‌توجهی، اهمیت ندادن و بروز ناخوشایندی است. اگر آحاد یک جامعه از بروز یک ناهنجاری رفتاری در افراد یا قشری خاص استقبال نکنند، به عنوان مثال اگر یک بدحجاب دیدند، به جای چشم‌چرانی، لبخند رضایت، بروز احساس کشش و شهوت و ...، اغماض کنند و ناخوشنودی خود را ظاهر کنند، نهی از منکر می‌شود. اگر آحاد جامعه از هر فیلم و سریالی که اشاعه کننده‌ی فرهنگ فمینیسم است و با ظرافت تمام احکام اسلام و ارزش‌ها را زیر سؤال می‌برد و ضد تبلیغ می‌کند استقبال نکنند، اعتراض کنند، انتقاد کنند، اصلاح را مطالبه کنند و ...، خودش امر به معروف و نهی از منکر می‌شود. اگر آحاد جامعه با بد رفتاری کارمندان در بخش دولتی یا خصوصی (مثل بانک‌ها، بیمه‌ها، بیمارستان‌ها، فروشگاه‌ها و ....) مقابله کنند، متذکر شوند، حقوق خود را مطالبه کنند، رشوه ندهند و با رشوه‌گیر برخورد نمایند، این خود امر به معروف و نهی از منکر است. اگر دانشجویان به خاطر نمره و یا ترس از افتادن، هر سخن بی‌ربطی را از استاد قبول نکنند و با سلامت و صلابت پاسخش را بدهند، اگر جنس خارجی نخرند، اگر با خودداری از خرید غیر ضروری با تورم مقابله کنند و ...، خود امر به معروف و نهی از منکر است ... و جامعه که به سوی سلامت رود، مسائل دیگر [که البته باید هر کدام مورد توجه قرار گیرد] نیز تحت‌الشعاع قرار گرفته و بهبود می‌یابد.

آیا در مقوله امر به معروف و نهی از منکر، تذکر لسانی وظیفه هر مسلمانی هست؟ مثلا من بدحجابی را که دیدم نهی از منکر کنم شاید از دین زده شود یا رویش بازتر شود و ...

پاسخ: «امر به معروف و نهی از منکر» یکی از اصول زندگی مدنی، رشد و تکامل جوامع بشری است که جهان غرب تازه به اهمیّت آن پی‌برده و متأسفانه در جهان اسلام (مانند سایر احکام اجتماعی)، نه تنها محجور واقع شده، بلکه مورد تحریف و یا ضد تبلیغ نیز قرار گرفته است.

دامنه‌ی «امر به معروف و نهی از منکر» آن قدر گسترده است که حتی اشاره به آن نه تنها در یک یا دو صفحه مطلب نمی‌گنجد، بلکه دو یا سه کتاب چند صد برگی نیز کفاف نمی‌دهد.

امر به معروف و نهی از منکر، کاری نیست که کسی از آن خوشش بیاید و انجام دهد، یا کسی خوشش نیاید و انجام ندهد، بلکه همه‌ی رفتارهای حکومت‌ها، دولت‌ها، دستگاه‌ها، رسانه‌ها کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی، اگر درست و در جهت رشد باشد، امر به معروف و نهی از منکر است و اگر غلط و در جهت انحطاط باشد، «امر به منکر و نهی از معروف» می‌باشد. لذا شاخصه تمیز انسان عاقل و مؤمن از جاهل و منافق این است که در کدام یک از این دو جبهه قرار گرفته است؟

الف – از ویژگی مردان و زنان مؤمنی که با خدا معامله می‌کنند و حق تعالی مشتری عملکرد آنان می‌باشد و کالایشان را به بهای کمال و قرب به خودش و خلود در جنت المأوا می‌خرد، این است که پس از خود سازی، با امر به معروف و نهی از منکر، حدود الهی را محافظت می‌کنند و سبب مساعد شدن زمینه‌ی رشد دیگران می‌گردند.

این عده، پس از آن که با توبه به سوی خدا بازگشتند، بنده‌ی او می‌گردند و پس از آن که با حمد، روزه‌داری و امساک، نماز و ... در مقابل عظمت او به خاک افتادند، بلند می‌شوند و برای محافظت از حدود الهی «امر به معروف و نهی از منکر» می‌کنند.

«التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ» (التوبه، ۱۲۱)

ترجمه: [آن مؤمنان] همان توبه‏كنندگان، پرستندگان، سپاسگزاران، روزه‏داران، ركوع‏كنندگان، سجده‏كنندگان، وادارندگان به كارهاى پسنديده بازدارندگان از كارهاى ناپسند و پاسداران مقررات خدايند و مؤمنان را بشارت ده.

ب- اما زنان و مردان منافق صفت، به رغم شبیه‌سازی ظاهر خود به یک انسان فهیم و مدنی، یک دیگر و مردم را «امر به منکر» و «نهی از معروف» می‌نمایند. لذا کافرند، دشمن‌اند، بدخواه هستند، اما به خاطر همین تفاوت ظاهر و باطن و دو رویی، منافق خوانده شدند.

«الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُم مِّن بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُواْ اللّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»

ترجمه: مردان و زنان دو چهره [همانند] يكديگرند، (همدیگر و دیگران را) به كار ناپسند وامى‏دارند و از كار پسنديده باز مى‏دارند و دست‌هاى خود را [از انفاق و کار خیر برای مردم] فرو مى‏بندند، خدا را فراموش كردند پس [خدا هم] فراموش‌شان كرد در حقيقت اين منافقان‌اند كه فاسقانند.

ج- پس، احدی نیست که «امر و نهی» معبودش را نپذیرد و با اعمال خود به دیگران «امر و نهی» ننماید. منتهی هر کس در راه رضای معبود خویش گام بر می‌دارد. آنان که عبد و عاشق «الله جلّ و جلاله» هستند، دیگران را به حفظ و ردّ امانت به اهلش و نیز قضاوت عادلانه امر می‌کنند، چرا که معبودشان به آنها چنین امر و موعظه کرده است:

«إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُواْ بِالْعَدْلِ إِنَّ اللّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِ إِنَّ اللّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا» (النساء، )

ترجمه: خدا به شما فرمان مى‏دهد كه سپرده‏ها را به صاحبان آنها رد كنيد و چون ميان مردم داورى مى‏كنيد به عدالت داورى كنيد در حقيقت نيكو چيزى است كه خدا شما را به آن پند مى‏دهد خدا شنواى بيناست.

اگر دقت کنیم، درک نموده و اذعان خواهیم داشت که همه ناهنجاری‌ها در زندگی فردی و اجتماعی، به خیانت در امانت و عدم واگذاری آن به اهلش و نیز قضاوت و حکومت (صدور و اِعمال حکم) ناعادلانه بر می‌گردد.

از ولایت که اعلی مرتبه امانت است گرفته تا بدن که اسفل مراتب است، همه امانت است و صاحبی دارد که باید سالم به آن واگذار شده و برگردد تا رشد فردی و اجتماعی محقق شود؛ و هر تصرف نا به جایی هم که صورت می‌گیرد و هر اعوجاجی که در ذهن و موضع‌گیری‌ها پیش می‌آید، به خاطر قضاوت‌ها و صدور احکام ناصواب است.

و آنان که منافقانه خود را به شکل انسان و آن هم انسانی مدنی، فکور، خیرخواه و آگاه در می‌آورند و مردم را به بدی و فحشا امر می‌کنند نیز به این دلیل است که معبودشان «شیاطین درونی و برونی» آنان را چنین امر کرده است:

«يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي الأَرْضِ حَلاَلًا طَيِّبًا وَلاَ تَتَّبِعُواْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ * إِنَّمَا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَالْفَحْشَاء وَأَن تَقُولُواْ عَلَى اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ» (البقره، ۱۶۸)

ترجمه: اى مردم از آنچه در زمين است ‏حلال و پاكيزه را بخوريد و از گام‌هاى شيطان پيروى مكنيد كه او دشمن آشكار شماست * [او] شما را فقط به بدى و زشتى فرمان مى‏دهد و [وامى‏دارد] تا بر خدا چيزى را كه نمى‏دانيد بربنديد.

د – این که آیا «امر به معروف و نهی از منکر» لسانی باشد یا غیر لسانی، بحث از «شیوه»هاست که از یک سو به «آمر و ناهی» بر می‌گردد و از سوی دیگر به ضرورت‌های مکانی و زمانی.

باید دقت شود که «امر به معروف و نهی از منکر»، نصحیت، موعظه، گوشزد یا تذکر نیست، بلکه «امر و نهی» است. امر و نهی حتماً قوه‌ی قاهره می‌خواهد. حکومت‌ها و دولت‌ها با ابزاری چون قانون، پیگرد، محاکمه و مجازات آن را اِعمال می‌کنند و افراد باید با «لسان یا بیان» آن را اِعمال کنند، اما اینها شیوه است و نه شروط. و امر به معروف و نهی از منکر، شروطی هم دارد.

بدیهی است وقتی کسی به پسر یا دختر خاطی تذکری می‌دهد، اگر چه در نهایت امر به معروف و نهی از منکر هم محسوب می‌گردد، ولی واقعش همان «تذکر» است و نه امر یا نهی. و از شروط امر و نهی این است که اولاً امر و نهی کننده، خودش واقف و عالم باشد و ثانیاً قدرت این کار را داشته باشد و ثالثاً احتمال تأثیر نیز بدهد. بدیهی است اگر در جایی متوجه شد که نه تنها تأثیر ندارد، بلکه نتیجه سوء نیز به بار می‌آورد، از شیوه و روش دیگری استفاده می‌کند. به عنوان مثال در مقابل بدحجابی، توجه و نگاه گویای رضایت و لذت، خودش «امر به منکر» و تشویق کننده است، لذا در مقابل آن، بی‌توجهی، بی‌محلی و نشان دادن عدم پسند و رضایت، خودش بازدارنده است.

http://www.x-shobhe.com

وظيفه در مورد افرادي که با وضع غيرقابل قبولي در دانشگاه رفت و آمد مي‌کنند (مخصوصا خواهران) چيست؟ آيا مي‌توان امر به معروف و نهي از منکر کرد يا خير؟

پاسخ: در اين زمينه خوب است به منابع زير که چندان مفصل نيستند مراجعه فرماييد:

مجله پرسمان

پوشش بانوان، آقاي حسيني

مجله پرسمان، ش ۸، روابط دختر و پسر، آقاي احمدي

تفسير نمونه، ذيل آيه ۱۰۴ سوره آل عمران

شش نکته مهم که توجه بدان‌ها ضروري‌تر است:

اولا، آگاهي دقيق و عميق برادران و خواهران متعهد و حزب اللهي در دانشگاه‌ها نسبت به موارد و مصاديق معروف و منکر.

ثانيا، کار تشکيلاتي با انسجام همه نيروهاي معتقد به مباني ديني و انقلابي اعم از تشکل‌هاي اسلامي، بسيج و ساير تشکل‌هاي مذهبي و متعهد و نيز با همکاري و ارشاد و اقدام جدي دفاتر نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه‌ها در ضمن از اين طريق مي‌توانيد:

۱- کلاس‌هاي آشنايي بيشتر با مبحث امر به معروف و نهي از منکر و راه کارهاي اجرايي آن برگزار کنيد.

۲- در شوراي فرهنگي دانشگاه و ساير مراکز فرهنگي دانشگاه در تصويب مقررات خوب و نيز تضمين اجراي آن نقش خوبي را ايفا کنيد.

۳- گاهي برخورد با بعضي از منکرات به لحاظ حساسيت يا ويژگي خاص، نياز به جريان سازي دارد، تشکل منجسم نيروهاي خودي در اين راستا، کارآيي خوبي مي‌تواند داشته باشد.

ثالثا، کار مطبوعاتي و نشرياتي و درج مقالات علمي و نه تهاجمي تند و بي منطق و پر از شعار.

رابعا، تشکيل يک هسته امر به معروف و نهي از منکر دانشجويي. البته با نهايت دقت که به نام شما با حرکت‌هاي بي‌منطق و تند نابه‌جا و غيرمنطقي، سوء استفاده نشود بهتر است اين اقدام در قالب کار تشکيلاتي مذکور صورت پذيرد.

خامسا، دوستي و محبت و نفوذ در دل خاطيان و همان کساني که با زبان نصيحت پذيراي سخن شما نيستند، در اردوها، در کلاس‌ها، در اوقات فراغت. چه اين که نصيحت به معناي خيرخواهي است بايد راه کار عملي ساختن نصيحت را جستجو نمود. قطعا محبت يکي از بهترين شيوه‌هاي ممکن است.

سادسا، مبارزه با منكرات و مفاسد اجتماعي و ناهنجاري‌هاي موجود در جامعه يک واجب قطعي بر عهده يکايک دانشجويان و همه مسؤولين و مديران دانشگاه‌ها و کل جامعه است، ليکن اين امر مهم را مي‌توان در دو بخش انجام داد:

۱. تك تك آحاد جامعه موظف‌اند با هر گونه منكر و مفسده‌اي مبارزه كنند و به افرادي كه در صدد شكست حريم‌هاي ارزشي و احكام اسلامي مي‌باشند، فرصت ندهند. البته مبارزه‌ي عمومي با فساد و تباهي در جامعه شرايط و ضوابطي دارد؛ از جمله؛ اولا فردي كه در صدد امر به معروف و نهي از منكر است، به خوبي معروف و منكر را بشناسد. ثانيا احتمال تأثير امر يا نهي را بدهد. ثالثا شخصي كه مرتكب منكر يا مفسده‌اي شده , اصرار بر استمرار آن داشته باشد. رابعا در امر و نهي او مفسده‌اي اعم از ضرر جاني يا آبروئي يا مالي قابل توجه وجود نداشته باشد. علاوه بر لزوم مراعات شرايط ياد شده در مقام امر به معروف و نهي از منكر, مراعات مراتب امر به معروف و نهي از منكر نيز لازم است و در صورت حصول مطلوب در مرتبه‌ي پايين‌تر، جايز نيست كه به مرتبه‌ي بالاتر تعدي كند. در مرتبه‌ي اول ناراحتي قلبي و تنفر خود را از فعل منكر آشكار سازد (مانند عبوس كردن صورت، روي بر گرداندن و ترك رابطه كردن با وي و...) در مرتبه‌ي دوم امر و نهي زباني، موعظه و ارشاد طرف است و در صورت فايده نداشتن، گفتار خود را غليظ كرده در امر و تهديد و ترساندن شدت به خرج دهد. مرتبه‌ي سوم، مرحله‌ي اقدامات عملي است. اگر دو مرتبه ياد شده اثر نداشت، واجب است از اعمال قدرت استفاده كند، (تحريرالوسيله، امام خميني، ج ۲، ص ۳۱۵). البته اين در زماني است كه حاكميت و اقتدار حكومت اسلامي وجود نداشته باشد. اما اگر حكومت اسلامي وجود داشته باشد (مانند وضعيت فعلي ما) بر مكلفان واجب است به امر و نهي زباني اكتفا كنند و در صورت نياز به توسل به زور، موضوع را به مسؤولان ذي ربط در نيروي انتظامي و قوه قضائيه ارجاع دهند(استفتائات آيت الله خامنه‌اي، ترجمه‌ي فارسي، ج ۱، ص ۲۳۱).

۲. سازمان‌ها و ارگان‌هاي ويژه (از قبيل نيروي انتظامي، قوه قضائيه، دستگاه‌هاي اطلاعاتي و امنيتي، ستاد احياي امر به معروف و نهي از منكر، ستاد مبارزه با مواد مخدر و...) موظف‌اند بر اساس وظايف و كاركردهاي مشخص شده در قانون، نسبت به انجام مسوئوليت‌هاي خود كوشا باشند و از اقدامات عملي و قهري دريغ نورزند. در پايان گفتني است كه هر چند در مبارزه با منكرات و مفاسد اجتماعي استفاده از عوامل فيزيكي و نيروهاي نظامي و... لازم است، ولي تكيه بر اين عامل به تنهايي نمي‌تواند راه حل مناسب و اساسي باشد. راه حل نهايي اين قبيل معضلات، مبتني بر شناخت و ريشه يابي عوامل بروز اين قبيل مفاسد و ارائه راه كارهاي منطقي و واقع بينانه و مناسب با آن است. راه كارهايي از قبيل حل مشكلات اقتصادي، اشتغال، مسكن، ازدواج، تقويت و تثبيت ارزش‌هاي اسلامي، اجرا شدن فريضه‌ي امر به معروف و نهي از منكر به صورت گسترده و فراگير و در نهايت برخورد قاطع دستگاه‌هاي مربوطه با افراد شرور و مخل به نظم و امنيت اجتماعي و ارزش‌هاي اسلامي و تهديد كننده‌ي سلامت جامعه، مطلوب است. در مورد محيط و اطرافيان: مسلما حفظ ايمان و ارزش‌هاي آن در محيط نامساعد بسي دشوار است ولي ارزش افزون‌تري دارد. خداوند در سوره «تحريم» آيه ۱۱ نمونه‌اي را براي اين گونه افراد يادآوري مي‌نمايد. خداوند براي مومنان آسيه همسر فرعون را مثال و نمونه مي‌آورد هنگامي كه از شوهرش بيزاري جست و عرضه داشت : خدايا! من از قصر فرعون و زيورهاي دنيوي گذشتم و تو خانه اي در بهشت براي من بنا كن و مرا از شر فرعون و كردارش و قوم ستمكار نجات بخش . حفظ ارزش‌ها در محيط مناسب و مساعد هنر نيست. هنر آن است كه در تندباد ضد ارزش‌ها ارزش‌ها مطرح شود. بنابراين سعي كنيد با اعتماد به خدا و يقين به درستي راه دين و ايمان خود را حفظ نموده و همواره آن را تقويت كنيد. از مطالعه قرآن و توجه به معاني آن و همچنين كتاب‌هاي سودمند ديگر و شركت در مجالس وعظ و محافل ديني غفلت نكنيد. بايد بدانيد كه خداوند قدرت و توان مقابله با گناه را در وجود شما قرار داده است , ليكن با عزم و همتي سترگ بايد به مبارزه با گناه برخيزيد و همواره كوشش كنيد كه براي اولين بار كه ميل به گناه آمد با جديت تمام در برابر آن مقاومت كنيد، آن گاه به تدريج مبارزه آسان خواهد شد. در هر صورت نگاه كردن عمدي و يا خيره شدن به نامحرم از روي لذت حرام است , اما اگر در حال عبور از كوچه و بازار و... چشم انسان به نامحرم افتاد اشكال ندارد. البته نگاه كردن به صورت و دست‌هاي زنان نامحرم تا مچ اگر به قصد لذت و شهوت نباشد اشكال ندارد.

وظيفه من به عنوان يک دانشجوي مذهبي در امور امر به معروف و نهي از منکر در دانشگاه چگونه است؟

پاسخ: وظيفه هر مسلمانى در صورتى كه شرايط امر به معروف و نهى از منكر جمع باشد همان امر به معروف و نهى از منكر مى‏باشد. البته در مسأله امر به معروف و نهى از منكر شايسته است جهات متعددى در نظر گرفته شود:

الف) احكام شرعى مربوط به امر به معروف و شرايط وجوب و مراتب آن.

امر به معروف در مورد ترك واجبات و نهى از منكر در مورد انجام محرمات است و شرايطى دارد كه بعضى از آن عبارتند از:

۱ـ آمر به معروف و ناهى از منكر واجبات و محرمات را بشناسد.

۲ـ كسى كه مرتكب معصيت شده قصد تكرار آن را داشته باشد.

۳ـ مراحل امر به معروف و نهى از منكر از آسان به شديد رعايت شود مثلاً اگر با آرامش مى‏توان نهى كرد از پرخاش خوددارى شود.

۴ـ احتمال تأثير داده شود.

۵ـ براى آمر به معروف ضرر جانى يا مالى قابل توجهى نداشته باشد.

ب ) روحيات و ويژگى‌هاى روانى طرف مقابل. طبيعى است با هر كسى به زبان خاصى بايد سخن گفته شود و چه بسا لازم است برخى را به طور غير مستقيم و از طريق برخى وسايط ارشاد نمود.

ج ) حتى الامكان از منطقى‏ترين و بهترين زبان استفاده شود. بهتر است ابتدا امتيازات و خوبي‌هاى افراد به آنان گوشزد شود و سپس تدريجا به بيان ايرادات وارد بر آنها پرداخته شود. در اين زمينه هم سعى شود اول يك مسئله مطرح شود و پس از اصلاح تشويق گردد و سپس به همين ترتيب يكى يكى به ديگر مسائل پرداخته شود.

د ) حتى الامكان بايد به افراد تفهيم نمود كه آنچه به ايشان تذكر داده مى‏شود از سر خيرخواهى ومفيد به حال خود آنها است.

ه ) ضمن توجه به نكات فوق نبايد انتظار داشت كه به هيچ وجه افراد از امر به معروف يا نهى از منكر بدشان نيايد. بلكه وظيفه ما رعايت اصول صحيح اخلاقى و انسانى در تذكر به آنهاست ولى اين كه بپذيرند يا نه و خوششان آيد يا بدشان آيد به ما مربوط نمي‌شود و نبايد از آن خوفى به دل داشت.

حافظ وظيفه تو دعا گفتن است و بس در بند اين مباش كه نشنيد يا شنيد

و) جدولى براى خود تنظيم كنيد و شرح شيوه‏هاى كاربردى خود را با ميزان تاثير آن ثبت نماييد و همواره در پى بكارگيرى شيوه‏اى موثرتر باشيد.

ز ) اخلاص در نيت را حفظ نموده و از خداوند توفيق بخواهيد.

مراتب امر به معروف و نهى از منكر از ديدگاه امام خمينى:

۱- امر به معروف و نهى از منكر چند مرحله دارد: قلبى، زبانى و عملى كه به ترتيب بايد اجرا شود، چنانچه مخالفت قلبى سودى نبخشيد بايد با زبان به نهى پرداخت و چنانچه با زبان نيز مؤثر نبود عملاً شخص را از كار بد بايد بازداشت.

۲- اظهار ناراحتى قلبى در برابر بدى‏ها عبارت است از چهره درهم كشيدن، روى گرداندن، دورى گزيدن و ترك رفت و آمد و مانند آن به طورى كه به طرف بفهماند كه او كار بدى مى‏كند و از او مى‏خواهد كه دست از آن بردارد.

۳- راضى بودن به ارتكاب گناه خود حرام است(رساله نوين، ج ۴، ص ۱۵۵).

در مجموع امر به معروف و نهى از منكر از مهم‌ترين وظايف است و والاترين و مؤثرترين و دلنشين‏ترين آن در قلب‏ها، وقتى است كه عهده‏دار امر به معروف و نهى از منكر، خود آراسته به نيكى‏ها چه واجب و چه مستحب بوده، از بدى‏ها حتى از مكروهات بر كنار و اخلاقى پيامبرگونه و روحانى داشته باشد و از اخلاق نادانان و اهل دنيا منزه بوده تا جايى كه با عمل و رفتارش مردم را به نيكى‏ها ترغيب و از بدى‏ها بازدارد و مردم از وى پيروى كنند.

- براى كسب آگاهى بيشتر به منابع زیر رجوع کنید.

۱- رساله نوين، ج ۴، مسائل سياسى و حقوقى، امام خمينى(ره).

۲- امر به معروف و نهى از منكر، آيت‏الله حسين نورى.

۳- دو فريضه بزرگ، سيد جعفر ميرعظيمى.

۴- امر به معروف و نهى از منكر، سيد حسن اسلامى

با توجه به وجوب فريضه امر به معروف و نهي از منکر، اگر بخواهيم يک دختري را که از لحاظ حجاب وضع درستي ندارد را امر به معروف و نهي از منکر کنيم با توجه به اين که ممکن است ديگران اين عمل انسان را چيز ديگري تلقي کرده و برداشت نادرستي از انسان داشته باشند چگونه بايد عمل کنيم؟

پاسخ: به طور کلي، دين مجموعه‌اي از بايدها و نبايدها است که مؤمنان بايد در چارچوب آن حرکت کنند و بکوشند بايدها را عمل کنند و از نبايدها دوري کنند، به اين معنا که هر ديني از پيروانش مي‌خواهد به هنجارهايي تن در دهند و از ناهنجاري‌هايي دوري کنند، اين هنجارها در قالب واجبات الهي و ناهنجاري در دسته محرمات الهي قرار مي‌گيرند.

يکي از آموزه‌هاي مؤثر و کارآمد در دين رهايي بخش اسلام و از جمله احکام و هنجارهاي واجب آن، فريضه امر به معروف و نهي از منکر بوده که بر هر زن و مرد مسلمان با وجود شرايط آن واجب است.

به هر حال، امر به معروف و نهي از منکر از مهم ترين ابزارهاي نظارتي در بعد فردي و اجتماعي است و هدف از آن، احياي معروف و محو منکر در جامعه اسلامي مي‌باشد.

تعبير «امر به معروف و نهي از منکر»، از تعبيرات کليدي در قرآن کريم و سخنان حکيمانه پيشوايان راستين اسلام بوده و از جايگاه و اهميت بسيار بالايي در چارچوب آموزه‌ها و مقررات فردي و اجتماعي در اسلام برخوردار مي‌باشد.

امام باقر(ع) در اين باره چنين مي‌فرمايد: «امر به معروف و نهي از منکر، واجب بسيار بزرگي است که در پرتو آن ديگر واجبات اقامه (به پا داشته) مي‌شود ...»، (کافي: ۵/۵۶/۱، به نقل از: ترجمه ميزان الحکمه، محمدي ري شهري، ج ۸، ص ۳۷۰۴). يعني اين واجب (در صورت اجراي درست آن) به تنهايي، ضامن اجراي ساير احکام و دستورات الهي و اسلامي است.

ليکن، امر به معروف و نهي از منکر، با توجه به تأثيرات بالاي خود، داراي زمينه‌ها، شرايط، مراتب و آداب مهمي مي‌باشد که اگر همه آنان به خوبي به اجرا درآيد، مي‌تواند در کاهش جرم و پيشگيري از آن، بسيار تأثيرگذار و داراي نقش باشد.

بنابراين، شناخت اصل اين برنامه اجتماعي، فرهنگي، اخلاقي و تربيتي براي اجرايي کردن آن و دسترسي به اهداف آن، بسيار مهم است.

يکي از شرايط مسلم «امر به معروف و نهي از منکر» آن است که اجراي آن مفسده‌اي در پي نداشته باشد. بدين معنا که هدف از امر و نهي، دعوت به خير و صلاح و باز داشتن از شر و فساد است، اما اگر زماني، اجراي آن نتيجه معکوسي به بار آورد، ترک آن درست‌تر بلکه واجب مي‌باشد. بنابراين، اجراي اين فريضه، نبايد موجب مفسده و ضرر جاني، مالي و آبرويي برای مؤمنین باشد (البته در منکراتي که جزيي و فردي است، اما در جايي که اساس دين در خطر باشد، مسأله فرق مي‌کند).

بديهي است که اگر شرايط امر و نهي فراهم نباشد اصلاً واجب نخواهد بود و نيز اگر در مقام اجرا، مراحل و شرائط آن، به درستي پياده نشود، چه بسا ممکن است تأثيرات منفي و مخربي از خويش بر جاي گذارده و احياناً زمينه دين گريزي را به همراه داشته باشد.

بنابراين، همانگونه که اهتمام به امر و نهي، واجب بوده، اجراي صحيح آن نيز لازم مي‌باشد به اين ترتيب بايد مراقب بود تا در مقام عمل به اين تکليف سياسي - اجتماعي در اسلام، و انگيزه بالا براي بستن پرونده گناه، پرونده گناه ديگري (در اثر بد عملي)، گشوده نشود، چه اينکه بي‌عملي و بدعملي (در صورت تقصير) هر دو، گناه بزرگي، به شمار مي‌آيد.

با تأکيد بر مباحث پيش گفته و حساسيت اين واجب پر اهميت، بايد گفت که امر و نهي بايد شفاف و بدون ابهام باشد و الا ممکن است زمينه سوء تفاهم و حتي تهمت فراهم شود که بايد از کلي گويي، مبهم گويي و ... اجتناب کرد.

اميرالمؤمنين علي(ع) در اين باره مي‌فرمايد: «کسي که خود را در معرض تهمت قرار دهد نبايد کسي را که به او گمان بد برد، سرزنش کند»، (بحارالانوار، ۷۵/۹۰/۴ و ص....................... ، به نقل از ترجمه ميزان الحکمه، ج ۲، ص ۶۳۲).

در مورد سؤال ياد شده مي‌توان گفت، در صورتي که شرايط امر به معروف و نهي از منکر آماده است، لازم است امر و نهي نماييم، اما اگر مورد از مواردي است (مثلاً يک زن است) که در معرض تهمت قرار مي‌گيريد (در صورتي آمر و ناهي يک مرد باشد) بايد از مکانيسم‌هاي ديگر استفاده کنيد از جمله اينکه به صورت جمعي به اين واجب اقدام نمائيد و همچنين با مراجعه به نهادهاي مسؤول و با استفاده از خواهران مسؤول و متعهد، به اين واجب بسيار کارآمد، اهتمام داشته باشيد.

در پايان نکته قابل توجه اين است که در همه مراحل امر به معروف و نهي از منکر، تلاش نماييم. با به کارگيري هوش و درايت و روش‌هاي روانشناسانه و نيز با بهره گيري از اخلاق اسلامي و ادب ديني و صبر و حوصله و بدون درگيري لفظي و فيزيکي (با توجه به مراحل ابتدايي آن)، اقدام شود تا با کم ترين هزينه، بيشترين استفاده را ببريد. بنابراين، با افراد مختلف و سليقه‌هاي متفاوت برخوردهاي متنوع بايد داشت تا موفقيت بيشتري کسب نماييد.

اگر مادرم اسراف کند و دوستم با حجاب بد بيرون بيايد، پدرم خمس ندهد و در تاکسي ترانه بگذارند من حق دارم امر به معروف کنم و نهي از منکر در حالي که خودم هم از گناه دور نيستم!؟

پاسخ: مسأله امر به معروف و نهي از منكر, از وظايف مهم ديني هر مسلمان است . البته برخي از مراتب امربه معروف از وظايف نظام اسلامي است و از همين رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را كه نوعا منجر به برخورد عملي مي‌شود به عهده نيروهاي انتظامي و قضايي دانسته‌اند، ليكن مرتبه اول آن -كه جنبه ارشادي و راهنمايي دارد- به دوش همگان است. درعين حال در اين رابطه بايد چند نكته را درنظر داشت:

۱- جوانان عزيز بايد به دقت احكام شرعي مربوط به امربه معروف و نهي از منكر، موارد معروف و منكر يا شرايط وجوب مراتب آن و كيفيت اجراي نيكوي آن را دقيقا فراگيرند.

۲- آمر به معروف و ناهي از منكر، خود را به زيور اخلاق والتزام عملي بيارايد و حتي الامكان از شيوه‌هاي رفتاري آموزنده و خلاق استفاده كند.

۳- بهتراست امربه معروف و نهي از منكر، به طور متشكل و گروهي همراه با آموزش‌هاي لازم انجام گيرد.

۴- عدم تأثير آني و فوري، نبايد ما را از انجام وظايف خود بازدارد.

۵- حتي الامكان بايد كوشيد تا فرهنگ و پذيرش عمومي نسبت به امر به معروف و نهي از منكر را بالا برد. انسان‌ها در برخورد با حق , چند گونه‌اند:

گونه اول: انسان‌هاي حق گرا. چنين افرادي در صورتي كه اشتباه خود را دريابند، نه تنها ناراحت نمي‌شوند، بلكه بسيار خرسند و شادمان مي‌شوند.

گونه دوم: انسان‌هاي بي‌تفاوت در مقابل حقيقت. چنين افرادي از اين كه كسي روي اشتباهاتشان انگشت بگذارد، استقبال نمي‌كنند.

گونه سوم: انسان‌هاي حق ستيز. اين گونه افراد مسلما" در برابر حرف حق، واكنش منفي نشان مي‌دهند. البته اين گروه اندكند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.

در اينجا يك نكته اساسي وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهي از منكر است. مسلما" اگر آمر به معروف، با درك درستي از طرف مقابل و ويژگي‌هاي روحي، اخلاقي و تربيتي او، شيوه‌اي كارساز و جذاب در امر به معروف برگزيند، عكس العمل مثبت طرف مقابل، بسيار بالا خواهد بود. در امر و نهي شرايط ويژه‌اي حاكم است كه بايد رعايت گردد و چقدر به جا است كه در اين زمينه به تحريرالوسيله يا ترجمه آن از حضرت امام (ره) مراجعه فرماييد ولي در عين حال به برخي از شرايط اشاره مي‌كنيم‌:

۱- نسبت به حرمت موضوعي كه در نظر داريد يقين داشته باشيد.

۲- تذكر و يادآوري شما بايد به تدريج و با مقدمات باشد.

۳- حتي الامكان از صراحت اجتناب نموده و با كنايه و اشاره گوشزد كنيد.

۴- گاهي مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردي به تنبه ايشان بپردازيد.

۵- خودتان در پيرامون موضوع مايه مطالعاتي داشته باشيد كه به مناسبت بتوانيد از بازده شوم آن گناه سخن بگوييد.

۶- از تندي و خشونت به شدت پرهيز كنيد و با حفظ احترام در اين رهگذر ملايمت را شعار خود سازيد.

۷- اگر زمينه‌ي مساعدي مي‌بينيد پيشنهاد كنيد موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همين نامه‌ها از فتواي مرجع و عواقب سوء چنين حرامي بپرسيد و پاسخ را به ايشان ارائه دهيد.

۸- اگر اهل مطالعه هستند كتابي مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ايشان قرار دهيد.

۹- مطمئن باشيد كه يادآوري و تذكر بي‌تأثير نخواهد بود. «فذكر فان الذكري تنفع المؤمنين», (ذاريات، آيه ۵۵). ازاين رو تا آنجا كه احتمال تأثير مي‌دهيد از وظيفه خود دست نكشيد و مأيوس نباشيد.

۱۰- و در نهايت اگر به فرض نتيجه نگرفتيد، شما وظيفه خويش را به انجام رسانده‌ايد كه «و ما علي الرسول الا البلاغ المبين؛ پيامبر وظيفه‌اي جز ابلاغ آشكار ندارد»، (نور/ آيه ۵۴).

بسيار علاقه مندم كه طعم شيرين طاعت و بندگي خدا و معارف الهي راكه به فضل خدا تا حدودي به من چشانده شده است و حقانيت آنها را درك كرده‌ام به ساير دوستان و هم سن و سال‌هاي خودم تذكر دهم لازمه حركت در مسير الي الله تقيد به احكام شرعي و در اولين قدم آن داشتن مرجع تقليد است اما در بحث با ديگران و به تعبيري كار فرهنگي انجام دادن ،طرف مقابل بحث به رفتار و كردار برخي حاملان فرهنگ اسلام(برخي روحانيون) بحث را منحرف مي‌كنند و اساسا به دليل عملكرد بعضي‌ها ديگر حرف اسلام و قرآن و اهل بيت را هم نمي‌شنوند و به نوعي همه حرف‌هايي را كه در كتب معارف مدرسه هم خوانده‌ايم تكذيب مي‌كند و مي‌گويد اينها(روحانيون) به ما دروغ گفته‌اند. در شرايط فعلي وظيفه ما در قالب امر به معروف و نهي از منكر چيست؟

پاسخ: درباره چگونگي امر به معروف، نخست بايد انگيزه کساني که سستي مي‌ورزند شناخته شود چنان که در قرآن مجيد انگيزه برخي منکران معاد را هوسراني دانسته است «بل يريد الانسان ليفجر امامه؛ [انسان برهان برخلاف معاد ندارد] بلکه او مي‌خواهد رها باشد و جلو خود را [براي گناه] باز کند» (قيامت، آيه ۵).

بنابراين براي کساني که آمادگي گفت و گو دارند بايد توجيه شود که نقطه ضعف برخي روحانيان نبايد موجب عدم التزام به احکام شرعي باشد، زيرا احکام شرعي مربوط به اصل دين است و از سوي مراجع تقليدي است که به طور عموم انسان‌هاي وارسته و عالم مي‌باشند، لذا به آنها گفته شود که اصول اعتقادي نياز به تقليد ندارد بلکه خودشان با تفکر و تحقيق بايد توحيد و نبوت و امامت و معاد را باور کنند.

و درباره مسائل ضروري دين مانند اصل نماز و روزه و... باز هم نياز به تقليد نيست اما هر مسلمانان بايد علاوه بر رعايت ارزش‌هاي انساني صداقت و امانت و پاکي از گناه، بايد به احکام شريعت اسلام نيز پايبند باشد اگر خود او تحصيلات لازم براي به دست آوردن احکام را دارد نيازي به تقليد ندارد و در غير اين صورت از حاصل تلاش‌هاي مرجع تقليد مي‌تواند استفاده کند و مسؤوليت حکم الهي را به عهده او بگذارد.

بنابراين در هنگام گفت و گو با ديگران بايد انگيزه مخالفت آنان ريشه يابي شود و متناسب با هر کدام به رفع آن اقدام گردد.

آقاي ايکس در يک خانواده ۵ نفره زندگي مي‌کند او متوجه مي‌شود که برادرش رفت و آمدهاي مشکوکي دارد و با افراد بي‌نماز و صاحب گناهان کبيره دوست است آقاي ايکس متوجه مي‌شود که برادرش در استعمال مواد مخدر، تماشاي فيلم‌هاي مستهجن و غيره با آنها شرکت دارد او بعد از اينکه با زبان امر به معروف و نهي از منکر مي‌کند و سود نمي‌بخشد تصميم مي‌گيرد با برادرش سخن نگويد اين کار ممکن است سال‌ها طول بکشد آيا از نظر اسلام چنين رفتاري پسنديده است. آيا به عنوان امر به معروف و نهي از منکر پذيرفته مي‌شود؟

پاسخ: ابتدا بايد دلسوزي و احساس مسؤوليت در مقابل برادرتان را بستاييم. مطمئنا خداوند در اين مسير به شما کمک خواهد کرد بايد تا آنجا که ممکن است تلاش کرد تا به او کمک کرد و براي او خيرخواهي نمود و از هرگونه تلاش دريغ نکرد. بنابراين براي اصلاح و نجات وي از خطراتي که وي را تهديد کرده و مي‌کند از روي دلسوزي تلاش کنند اما از آنجا که اين تلاش‌ها و دلسوزي‌ها بايد متناسب با اصول خاص خود باشد تا بتوانيد تأثير مناسب را داشته باشيد ما کلياتي را در زمينه چگونگي تأثيرگذاري و راهکارهاي آن خدمتتان عرض مي‌کنيم و اميدواريم با بهره گرفتن از آن اصول و راهکارها بتواند به برادر خود کمک کند.

مسأله تأثيرپذيرى يا تأثيرگذارى در حدود كيفيت آن بستگى به توان‏ها و قابليت‏هاى انسان در ابعاد مختلف دارد. مهم‏ترين امورى كه در تاثيرگذارى دخالت دارند ويژگى‏هاى روحى از قبيل اراده استوار، اخلاق نيكو، حسن معاشرت و آگاهى‏ها و توان علمى بالا است. تأثيرپذيرى مثبت نيز تا حدودى به اين امور و نيز به ميزان انعطاف پذيرى و حقيقت‏طلبى شخص ارتباط دارد و تاثير پذيرى‏هاى منفى برخاسته از ضعف آگاهى و اراده مى‏باشد. بنابراين هر اندازه در تقويت اراده خود گسترش صفات حسنه و خلق و خوى پسنديده و افزون‏سازى آگاهى‏ها ودانش‏هاى خود به ويژه در زمينه مسايل دينى فرهنگى و اجتماعى تلاش كنيد تدريجا توان تاثيرگذارى بيشترى خواهيد يافت.

بنابراين تأثيرگذارى يك مهارتى است كه به تدريج حاصل مى‏شود و تأثيرگذار و تأثير گيرنده و فضاى روانى از آمادگى لازم و شرائط كافى برخوردار باشد كه با تمرين و ممارست به اين مهارت دسترسى پيدا مى‏شود.

بايد دانست که از شرايط امر به معروف انتخاب روشي است که احتمال تأثير بدهيد بنابراين اگر روگرداني و صحبت نکردن مؤثر نيست و احتمال دارد سال‌ها طول بکشد. به امر به معروف عمل نشده است و بايد از طريق ديگري اقدام کند مگر اين که راهي براي او نمانده باشد و ارتباط با مرتکب خلاف موجب تأثير سوء بر خودش يا خانواده اش مي‌شود.

مثلا در صورت امکان از فرد يا افراد ديگري در بين فاميل و اقوام يا دوستان کمک بگيرد تا از راه‌هاي مختلف وي را کنترل کنند و گمان نشود که وي تنها فردي است که مي‌تواند تأثيرگذار باشد. چه بسا آنها بهتر بتوانند نقش امر به معروف و نهي از منکر را ايفا کنند. زيرا گاهي اوقات با تذکردادن فقط يک نفر به کسي که مرتکب خلاف مي‌شود، دست از خلاف برنمي‌دارد ولي اگر افراد مختلف و با روش‌هاي متفاوت وي را از عمل خاصي بازدارند ممکن است تأثيرگذار باشد. پس چه بهتر که تعدادي از اعضاء خانواده و يا فاميل دور هم جمع شوند و هر کدام با زبان خاص خودشان با اين فرد گفتگو کنند و او را از آن عمل نهي کنند.

گفتني است که در اين گونه موارد، دوستان فرد خلاف کار نقش عمده‌اي در به انحراف کشاندن فرد دارند چه خوب و شايسته است که دوستانش را از وي دور کنند و به جاي آنها از برخي هم سن و سال‌هاي شايسته و دوستان خوب بخواهيد که دور او جمع شوند و با ايجاد ارتباط دوستانه و صميمانه اجازه ندهند با افراد ناشايست ودوستان ناباب ارتباط برقرار کند.

خلاصه آن که همت جمعي اعضا خانواده و فاميل و دوستان را مي‌طلبد. اميد است با تلاش دسته جمعي آنها در اصلاح وي مؤثر باشد.

در مورد ترك امر به معروف و نهي از منكر از طرف خودم نگرانم ولي بيشتر اوقات كه آن را ترك مي‌كنم به دليل اين است كه نمي‌دانم چگونه موضوع را مطرح كنم كه وضع طرف مقابل بدتر نشود؟

پاسخ: مشکل شما در واقع پياده کردن اين برنامه‌ها و عمل به آنها در موارد مختلف است. البته اين مطلبي بسيار ظريف و حساس است و بايد همه جوانب و اطراف آن به خوبي مورد توجه و ارزيابي قرار گيرد. يعني تشخيص اين که اين مورد خاص جاي عمل کردن به کدام مرحله از امر به معروف و نهي از منکر است مهم و اساسي است. انتخاب قالب مناسب براي عمل به امر به معروف و نهي از منکر داراي نقش اساسي است. مثلا اگر راننده اتوبوس از نوار غير مجاز و غير مناسب که حرمت آن مسلم و قطعي است استفاده مي‌کند در اينجا دو نوع عکس العمل در راستاي امر به معروف و نهي از منکر مي‌توان انجام داد. يکي اين که با شدت و خشونت از او بخواهيم صداي آن را خاموش کند و ديگر اين که با ملايمت و به کار بردن کلماتي مثل «ببخشيد، معذرت مي‌خواهم» از او بخواهيم که صداي نوار را کم کند به حدي که فقط خود او بشنود. راه اول معمولا مفيد و مؤثر نمي باشد و گاه وضع را بدتر مي‌کند و او رادر خلافش جري تر و جسورتر مي‌سازد و گاه منجر به درگيري مي‌گردد. ولي راه دوم معمولا مؤثرتر و اثربخش تر است و علاوه بر تحقق اين دو واجب آثاري مخربي در پي ندارد. در همين مورد جو مسافرين حاضر در اتوبوس و چگونگي اعتقاد و باور و عکس العمل آنها نيز نقش مؤثري دارد. اگر تعداد متدينين و مؤمنين زياد باشد، راحت‌‌تر مي‌توان اين کار را انجام داد چون وجود آنها به منزله پشتوانه و حمايت است. در همين مثال اگر شرايط به گونه‌اي باشد که تنها شما معترض به کار راننده هستيد با توجه به خانم بودن شما و نداشتن پشتيبان کافي است که شما به آن نوار مبتذل گوش ندهيد و همين ناراحتي و نارضايتي دروني و قلبي شما خود نوعي امر به معروف و نهي از منکر است چون گفته اند حداقل مرتبه امر به معروف و نهي از منکر نارضايتي قلبي است. بررسي روحيات فردي که مي‌خواهيم او را امر به معروف و يا نهي از منکر نماييم بسيار مهم است. گاه ممکن است فردي بدزبان و بي ادب باشد و باعث آبروريزي و هتک حرمت گردد و فسادي بالاتر به بار آورد. مثلا اگر فردي از افراد خانواده، نماز نمي خواند، نحوه برخورد با او و در پيش گرفتن راهي مناسب براي راهنمايي و هدايت او، بستگي مستقيم با روحيات و اخلاق او دارد. ممکن است او فردي باشد که با کمي سرسنگيني از طرف شما و بي‌اعتنايي به او، به خود بيايد و متوجه شود شما به خاطر ترک نماز چنين با او برخورد مي‌کنيد. ولي گاه ممکن است اين نوع رفتار تأثيري منفي داشته باشد و او را در ادامه راه غلط خود لجوج‌تر و مصرتر گرداند. يعني کنار آمدن با او و گرم گرفتن او و در موارد مناسب با عمل و حرف به او تذکر دادن و نصيحت کردن در مورد اين فرد بهتر جواب مي‌دهد.

مثال ديگر مجالس عروسي و جشن است که گاهی رعايت حدود شرعي در آنها نمي‌شود و مسائلي مانند نوار حرام و رقص و اختلاط محرم و نامحرم در اين گونه مجالس معمول است. در اينجا اگر تشخيص فرد شرکت کننده در اين مجالس اين است که ممکن است آلوده به حرام گردد نبايد در اين مجالس شرکت کند. حال اگر مجبور و مضطر به شرکت در اين مجالس گرديد، اگر مي‌تواند بايد مانع ادامه اين برنامه گردد و اگر نمي‌تواند بايد از اين مجلس خارج گردد و اگر خروج او به هر دليل ممکن نبود بايد به گونه‌اي رفتار نمايد که ديگران ناراحتي و نارضايتي او را در اين مورد متوجه شوند و اين خود نوعي امر به معروف و نهي از منکر است. با توجه به اين مثال‌ها مي‌توانيد در موارد ديگر نيز اقدامات لازم و مناسب را انجام دهيد و از نظر وجداني و شرعي خشنود باشيد.

در زمينه‌ي امر به معروف و نهي از منكر در جامعه بسيار مشكل دارم با انكه شرايط آن را مي‌دانم وقتي با شرايطي مواجه مي‌شوم كه احتمال تاثير مي‌دهم (زيرا دليلي نمي‌بينم كه تاثير نداشته باشد)يك حس بسيار بدي به من دست مي‌دهد با خود كمي ور مي‌روم چيزي به من مي‌گويد برو و چيزي مخالفت مي‌كند. تشويش فكري بدي مي‌گيرم از خودم نا اميد مي‌گردم. نمي‌دانم كه آيا اين تشويش هم جزو مفسده محسوب مي‌شود يا خير. البته در انتها وظيفه‌ام را انجام مي‌دهم و احساس مي‌كنم كه راحت شدم. اما درك مي‌كنم كه نيروي زيادي را هدر داده‌ام. اين حالت طوري شده كه من حتي قبل از سوار شدن به تاكسي حالت دلهره به من دست مي‌دهد و مرا بسيار اذيت مي‌كند. شيرهايي كه چكه مي‌كند توجهم را جلب مي‌كند و مرا وا مي‌دارد به مسول مغازه با آن حالت دلهره كه گفتم تذكر دهم. يا خيلي به چراغ‌هاي روشن توجه مي‌كنم و مرا وا مي‌دارد به مسول مغازه با آن حالت دلهره كه گفتم تذكر دهم. لطفا مرا در مورد اين مشكل كمك كنيد و آيا اين تشويش فكري خود مفسده‌اي هست يا خير؟

پاسخ: در مورد تشويش فکري و کلنجار شناختي توجه شما را به راهکارهاي زير جلب مي‌کنيم.

دوست عزيز خوب بود توضيح مي‌داديد اين تشويش بيشتر درمورد چه موضوعاتي است؟ آيا بيشتر در مسائل شرعي است يا مسائل اجتماعي؟ ترس و دلهره از انجام تکاليف شرعي داريد يا از قضاوت مردم و يا عدم رعايت يافته‌هاي علمي آلودگي‌هاي ميکروبي و...؟ بهر حال به امور زير حداقل براي مدت ۲۰ روز عمل کنيد و گزارشي بفرستيد و به سئوالات بالا به صورت مشروح پاسخ دهيد تا دوره درمان را به لطف خداوند کامل کنيم:

۱. مدت زمان ترديد را طولاني نکنيد بر اساس يک تصميم قطعي هر چند به کمک شير يا خط کردن و يا گل يا پوچ نمودن سريع يک طرف قضيه را انتخاب و به همان عمل کنيد.

۲. بعد از عمل به آنچه برگزيده ايد ديگر به طرف ديگر و خوب و بد بودن تصميم خود فکر نکنيد و مسير زندگي عادي و اعمال بعدي را پي بگيريد.

۳. چنانچه در فضاي ذهنتان سؤالات متعددي بروز مي‌کند سريع آن را يادداشت کنيد و از دامن زدن به سؤالات و ابهام‌هاي ذهني پرهيزکنيد . ۴. به سوال‌هاي يادداشت شده پاسخ دهيد و جواب آن را نيز بنويسيد و اگر جواب آن را نمي‌دانيد از کساني که آگاهي دارند بپرسيد و پاسخ را مجددا بخوانيد.

۵. بعد از يادداشت سؤال ديگر به آن فکر نکنيد چون خودتان پاسخش را نمي‌دانيد و اين موجب دامن زدن به تشويش ذهني شما مي‌شود.

۶. مسائل کوچک و جزيي و پيش پا افتاده که دانستن و ندانستن تأثيري ندارد مانند چکه کردن يا نکردن شير آب، دلهره به هنگام تاکسي و... توجه نکنيد. راه عدم توجه اين است که فکر جايگزين براي ذهن خود داشته باشيد و به اموري ذهن خود را مشغول سازيد که اهميت و تأثير دارد.

۷. مطالعه را فراموش نکنيد. در مباحث و مسائلي که ذهن شما را مشغول کرده و مي‌کند مطالعه علمي و دقيق انجام دهيد و اگر در مسئله‌اي اين گونه منابع در اختيارتان نيست و يا ندارد معلوم مي‌شود که اهميت ندارد و نبايد خودتان را سرگرم آن سازيد.

۸. به اين سخن بيشتر از اين بينديشيد شما برتر از آن و بهتر از آن هستيد که سرمايه عمر خود را صرف امور پيش پا افتاده نمائيد لذا تفکر کنيد توجه سماجت گونه همراه با دل مشغولي طولاني به اين امور آيا ارزش دارد؟

۹. در مورد امر به معروف و نهي از منکر و تعيين تکليف شرعي خود در ديگر مسائل شرعي فقط به رساله مرجع خودتان مراجعه کنيد و بعد از مطالعه مطابق آنچه او گفته عمل کنيد مثلا ببينيد آيا شما موظف هستيد به مغازه داري در مورد اسراف‌ها و روشنايي لامپها و... تذکر دهيد؟ پس مردم بايد دائم در حال تذکر دادن باشند و زندگي عادي خود را رها کنند، ذهن و فکر خود را به صورت صحيح با تکاليفتان آشنا سازيد و آنگاه اقدام نماييد، براساس تصور ذهني خودتان عمل نکنيد و بر پايه تشخيص خودتان، خودتان را موظف و مکلف ندانيد.

۱۰. ورزش شنا، کوهنوردي، پياده روي و دو را فراموش نکنيد يقينا به يکي از آنها بصورت متناوب مشغول باشيد.

۱۱. طي روز با حفظ قرآن و حديث، فکر کردن در مورد مسائل تحصيلي و علمي خود را سرگرم امور عالي نماييد و اجازه ندهيد ديگران و حوادث روزمره برايتان محتواي ذهني تعيين کنند.

آخرين سخن ما با كسى كه دين را نمی ‏پذيرد، چيست؟

پاسخ: برخى رانندگان، وسائلى را كه احتمال مى‏دهند در جاده مورد نيازشان باشد همراه خود برمی دارند، (از قبيل زنجير چرخ، جك، چرخ اضافه، چراغ سيار) و بعضى بى‏خيال به جاده مى‏روند، چيزى با خود برنمى‏دارند. به هر حال، يا نيازى به اين وسائل پيش مى‏آيد و يا پيش نمى‏آيد. اگر نيازى نبود، راننده‏اى كه آنها را برداشته، ضررى نكرده فقط چند كيلو بار اضافه حمل كرده است ولى اگر به آن وسائل نياز شد، كسى كه آنها را برنداشته در وسط جاده چه خواهد كرد؟

آرى، شرط عقل آن است كه انسان نسبت به حوادث احتمالى، پيش‏بينى لازم را بكند. بعد از اين مثال به سراغ دين مى‏رويم؛

پيامبران از حساب و كتاب پس از مرگ در قيامت خبرهايى داده و دستوراتى داده‏اند. گروهى پذيرفته و گروهى منكر شده‏اند. كسانى كه پذيرفته‏اند در شبانه‏روز چند دقيقه‏اى با خدا گفتگو كرده و نماز مى‏خوانند. در سال چند روزى غذاى ظهر را تا به غروب تأخير انداخته و از انجام برخى كارها دورى كرده‏اند. بر فرض كه حساب و كتابى در كار نباشد، چه ضررى كرده‏اند و چه چيزى را از دست داده‏اند؟ ولى كسانى كه به نداى انبيا گوش ندادند، اگر با حساب دقيق خداوند برخورد كنند و دستشان خالى باشد، چه خواهند كرد؟

آرى، عاقل كسى است كه حتى اگر يقين به قيامت ندارد به خاطر حساب و كتاب، خود را آماده كند و هشدارهاى انبيا را جدى بگيرد.

هنگامى كه فرعون تصميم گرفت موسى‏عليه السلام را بكشد، يكى از اطرافيان فرعون كه ايمان خود را كتمان كرده بود گفت: آيا كسى را كه مى‏گويد پروردگار من اللّه است و دلائل روشنى براى شما آورده، مى‏كشيد؟ اگر دروغ بگويد به ضرر خودش خواهد بود (و كارى به حكومت شما ندارد) ولى اگر راست بگويد، آن قهر و عذابى را كه به منكران وعده مى‏دهد به شما خواهد رسيد. «اِن يك كاذباً فعليه كِذبُه و اِن يَكُ صادقاً يُصِبكم بَعض الّذى يَعِدكم»

چگونه مردم را به كارهاى نيك دعوت كنيم؟

پاسخ: راه‏هاى دعوت مردم به حق، گوناگون است كه به موارد آن اشاره‏اى مى‏كنيم:

۱- دعوت زبانى: آياتى كه مى‏فرمايد: «قل» يعنى بگو.

۲- دعوت عملى: «و ثيابك فطهّر»(سوره مدّثر، آيه ۴.) لباس خود را تطهير كن (تا ديگران نيز لباسشان را تطهير كنند).

۳- دعوت مستقيم: «أقيموا الصّلوة»(سوره بقره، آيه ۸۳ .) به طور مستقيم به مردم بگو: نماز به پا داريد.

۴- دعوت غيرمستقيم: داستان‏هاى قرآن. مثلاً وقتى مى‏گويد: برادران حسود، يوسف را به اسم بازى بردند و او را در چاه انداختند، به طور غير مستقيم به همه نوجوانان هشدار مى‏دهد كه دشمنان نيز به نام ورزش، شما را گمراه و از هدف اصلى پرت مى‏كنند و به چاه ذلّت مى‏كشانند.

۵ - دعوت جمعى: «و كان رَسولاً نَبيّاً»(سوره مريم، آيه ۵۱ ) پيامبران مأمور دعوتِ عموم مردم بودند.

۶- دعوت خصوصى: «و كان يَأمر أهله بِالصّلوة»(سوره مريم، آيه ۵۵ ) پيامبر موظّف است خانواده خود را به نماز دعوت كند.

۷- دعوت همسر و فرزند: «قل لازواجك و بَناتك»(سوره احزاب، آيه ۵۹ .) اى پيامبر! به همسران و دخترانت بگو...

۸ - دعوت فاميل: «و أنذر عَشيرتك الاقربين»(سوره شعراء، آيه ۲۱۴.) بستگان نزديك‏تر را هشدار ده.

۹- دعوت هموطنان: «لِتُنذر اُمّ القُرى‏ و مَن حَولها»(سوره انعام، آيه ۹۲.) مردم مكّه و اطراف آن را هشدار ده.

دعوت جامعه بشريّت: «اِنّى رسول اللّه اليكم جَميعاً»( سوره اعراف، آيه ۱۵۸.) من به سوى همه شما فرستاده شده‏ام.

آرى، غوّاصى كه به دنبال لؤلؤ و مرجان است و صيّادى كه به دنبال صيد ماهى است، نبايد تلاش خود را به يك گوشه دريا و به يك ماهى و لؤلؤ متمركز كند.

افرادى كه به دنبال بدست آوردن سود بيشترى هستند، عمر خود را در داد و ستد يك كالا تلف نمى‏كنند.

آنجايى كه امر به معروف و نهى از منكر اثر نمى‏كند، وظيفه چيست؟

پاسخ: اولاً اگر شخص ديگرى با بيان بهترى بگويد اثر مى‏كند، از او بخواهيد كه اين كار را انجام دهد. هنگامى كه خداوند به حضرت موسى دستور داد نزد فرعون برود و او را ارشاد كند، موسى عليه السلام از خداوند خواست كه برادرش‌هارون كه بيان بهترى دارد را همراه او بفرستد. «و أخى‌هارون هو أفصحُ منّى لِساناً فَارسله مَعى»(سوره قصص، آيه ۳۴)

ثانياً گاهى با يكبار اثر نمى‏كند، امّا با تكرار اثر مى‏كند، آن هم با بيان‏هاى گوناگون. چنانكه چوب سخت با يك ضربه تبر شكسته نمى‏شود، تكرار لازم است. قرآن مى‏فرمايد: ما مطالب خود را در قالب‏هاى گوناگون بيان كرديم تا شايد اثر كند. «لقد صَرّفنا فى هذا القرآن»( سوره اسراء، آيه ۴۱)

ثالثاً ممكن است شيوه ما صحيح نبوده كه اثر نكرده است. چون امر به معروف و نهى از منكر شرايط و اصولى دارد و با هر منكر بايد به گونه‏اى متناسب برخورد كرد؛

گاهى گرد و غبار روى لباس شما مى‏نشيند و گاهى دوده. غبار با ضربه محكمى كه بر لباس مى‏زنيد برطرف مى‏شود، امّا اگر همين ضربه را به دوده بزنيد، هم دستتان سياه مى‏شود و هم دوده به لباس فرو مى‏رود. برطرف كردن دوده با فوت است و برطرف كردن غبار با ضربه. پس هر منكرى را بايد به گونه‏اى خاص برطرف كرد.

چنانكه قرآن مى‏فرمايد: «واتوا البيوت من أبوابها»( سوره بقره، آيه ۱۸۹) يعنى هر خانه‏اى را بايد از راهش وارد شد.

رابعاً براى بازداشتن مردم از فساد بايد راه‏هاى حلال را به روى آنان باز كرد. حضرت لوطعليه السلام هنگامى كه ديد مردم به مهمانانش، سوء قصد دارند فرمود: من حاضرم دخترانم را به ازدواج شما در آوردم تا شما دست از مهمانان من برداريد. من راه حلال را براى شما باز مى‏كنم تا شما به گناه گرفتار نشويد. «هؤلاء بَناتى هُنّ أطهرلكم فاتّقوا اللّه و لا تخزونى فى ضَيفى» (سوره هود، آيه ۷۸)

يكى از دوستانم در خواندن نماز كوتاهى مى‏كند، چگونه با وى رفتار كنم؟

پاسخ: احساس مسئوليت شما در قبال دوستى كه وظيفه دينى خود را انجام نمى‏دهد بسيار قابل تقدير است. اميدواريم كه خداوند پاداش نيك به شما عطا نمايد. خلأ عمده‏اى كه موجب ترك نماز از سوى فرد مزبور شده است مشكل فكرى است. ظاهراً ايشان در فلسفه نماز دچار اشتباه شده و آن گاه نتيجه نادرستى گرفته است. بنابراين راه اصلاح وى نيز تصحيح انديشه ايشان است كه البته كار آسانى هم نيست و نيازمند فرصتى طولانى و نيز استفاده از روش‏هاى اصولى و تدابير خردمندانه است. براى نمونه بايد با زبانى خوش و همراه با محبت به ايشان تفهيم كرد كه: نماز اولاً، نياز روحى و روانى هر انسانى است زيرا آدمى بدون ياد خدا گم گشته‏اى حيران در ظلمت سراى جهان است أَلا بِذِكْرِ اَللَّهِ تَطْمَئِنُّ اَلْقُلُوبُ،(۱) بالاخره رابطه اين انسان با آفرينش چيست. آيا مى‏تواند در قبال آن بى‏تفاوت باشد، نماز پاسخى به اين نياز فكرى و اين سئوال اساسى انسان است.

ثانياً، نماز دعوت كننده انسان به خير است. نمازهاى پنجگانه همانند چراغ‏هايى هستند كه در مسير طولانى و پيچ در پيچ و ظلمانى زندگى مسير انسان را مشخص مى‏سازند و او را به راه مى‏خوانند تا اسير ديو و دد نگردد و متاع خويش را به دزدان واننهد.

ثالثاً، نماز زير بناى تشكيل جامعه اسلامى و تشكل آن است. هنگامى كه در ساعات معين همه مسلمان‌ها رو به يك قبله مى‏ايستند و با اذكار و حركاتى معين به درگاه خدا عبادت مى‏كنند. عالى‏ترين هماهنگى عميق در پرتو عبادت الهى در مسلمانان شكل مى‏گيرد و البته اين شمه‏اى از آنچه بود كه درباره نماز مى‏توان گفت، اميد آن داريم كه شما با روش صحيح و گفتار نرم بتوانيد در افكار ايشان تغييراتى حاصل نماييد. در اين زمينه اگر بتوانيد از افرادى كه بر روى ايشان نفوذ بيشترى دارند استفاده كنيد مناسبتر است. ضمناً خود نيز با مطالعه در اين زمينه سعى كنيد آمادگى بيشترى براى مقابله با چنين افكارى در خود پديد آوريد كتابهاى زير در مورد نماز توصيه مى‏شود.

راز نماز، محسن قرائتى راز نماز، بى‏آزار شيرازى پرواز در ملكوت، امام خمينى از ژرفاى نماز، آيت‏الله خامنه‏اى اين است نقش عبادات، محمد باقر صدر رفتار شما با وى نيز بايد به گونه‏اى باشد كه تحت تأثير اخلاق، عواطف و نحوه برخوردتان قرار گيرد به افكار و انديشه‏هاى شما -به عنوان يك فرد نماز خوان مذهبى- علاقه‏مند شود و با نفوذ در قلب و دل او، بتوانيد تغييرى در فكر وانديشه وى ايجاد كنيد بنابراين: ۱- حتى المقدور در كارهاى اتاق (مثل نظافت، مرتب كردن اشيا و كتاب‏ها) پيش قدم باشيد.

۲- اگر مشكل تحصيل و درسى براى وى ايجاد شد، با كمال خوش‏رويى به او كمك نموده، مشكل درسى وى را حل كنيد.

۳- او را سرزنش و توبيخ نكنيد (به خصوص در برابر دوستان خود) واز جر و بحث و مجادله با وى پرهيز كنيد.

۴- جملات، مقالات و كتاب‏هايى كه در زمينه اهميت و نقش و آثار نماز نوشته شده، تهيه و يا به وى معرفى كنيد و يا به گونه‏اى در معرض ديد او قرار دهيد تا بخواند.

همه آن چه تا به اين جا گفته شد، صورتى است كه شما بتوانيد با اين روش‏ها در وى تأثير بگذاريد فكر وانديشه وى را اصلاح نماييد ولى اگر نمى‏توانيد و يا خداى نكرده ممكن است تحت تأثير افكار و اعمال بى توجهى او به تماز شمانيز سست عقيده و بى‏مبالات به نماز شويد، در روابط صميمى نزديك خود با او فاصله ايجاد كنيد و در حفظ باورهاى دينى و اعمال عبادى خود كوشا باشيد.

پى ‏نوشت‏

(۱) (رعد، آيه ۲۸)

اگر كسى با جنس مخالف رابطه دارد چگونه مى‏توان او را راهنمايى نمود؟

پاسخ: ارتباط با نامحرم به نحو مذكور حرام و از گناهان بزرگ است و موجب عذابى الهى در آخرت خواهد بود مگر اين كه قبل از مرگ توبه واقعى كند و در هر صورت وظيفه شما آن است كه با زبان لين و اخلاق اسلامى آن فرد را ارشاد و امر به معروف نماييد و احاديثى كه در زمينه سنگينى اين گناه وارد شده به او تذكر دهيد.

براى اطلاع از اين روايات مى‏توانيد به كتاب گناهان كبيره، شهيد دستغيب و عقاب‏الاعمال، شيخ صدوق مراجعه نماييد.

اگر برای مسئولین به طور قطعی ثابت شود که بعضی از کارمندان ادارات در خواندن نماز کوتاهی کرده یا اصلاً نماز نمی‌خوانند و نصیحت و راهنمایی هم تأثیری نداشته باشد، در برابر اینگونه افراد چه وظیفه‌ای دارند؟

پاسخ: در عین حال واجب است که از تأثیرات مداومت بر امر به معروف و نهی از منکر با رعایت شرایط آن غفلت نکنند، در صورت ناامیدی از تأثیر امر به معروف نسبت به آنان، اگر بر حسب مقررات قانونی محروم ساختن اینگونه افراد از مزایای شغلی مجاز باشد، باید در مورد آنان اجرا شود و به آنان تذکر هم داده شود که این محرومیت بر اثر سستی و کوتاهی‌شان در انجام این فریضه الهی اتخاذ شده است.

بهترين شيوه ي برخورد با منكرات چيست؟

پاسخ : بستگى به اين دارد كه چه كسى بخواهد برخورد بكند. اگر شما بخواهيد برخورد كنيد، «زبان» است. شما به غير از زبان، هيچ تكليف ديگرى نداريد. نهى از منكر براى مردم، فقط زبانى است. البته براى حكومت، اين طور نيست. اگر منكر بزرگى باشد، برخورد حكومت احياناً ممكن است برخورد قانونى و خشن هم باشد؛ ليكن نهى از منكر و امر به معروفى كه در شرع مقدس اسلام هست، زبان است؛ «انّما هى اللسان».

تعجب نكنيد، من به شما عرض مى كنم كه تأثير امر و نهى زبانى - اگر انجام بگيرد - از تأثير مشت پولادين حكومتها بيشتر است. من چند سال است كه گفته ام امر به معروف و نهى از منكر. البته عده يى اين كار را مى كنند؛ اما همه نمى كنند. همه تجربه نمى كنند، مى گويند آقا چرا اثر نمى كند؛ تجربه كنيد. منكرى را كه ديديد، با زبان تذكر دهيد. اصلاً لازم هم نيست زبان گزنده باشد و يا شما براى رفع آن منكر، سخنرانى بكنيد؛ يك كلمه بگوييد: آقا! خانم! برادر! اين منكر است. شما بگوييد، نفر دوم بگويد، نفر سوم بگويد، نفر دهم بگويد، نفر پنجاهم بگويد؛ كى مى تواند منكر را ادامه بدهد؟

البته به شما بگويم عزيزان من! منكر را بايد بشناسيد. چيزهايى ممكن است به نظر بعضى منكر بيايد؛ در حالى كه منكر نباشد. بايد معروف و منكر را بشناسيد. واقعاً بايد بدانيد اين منكر است. بعضى گفته اند كه بايد احتمال تأثير وجود داشته باشد. من مى گويم احتمال تأثير همه جا قطعى است؛ مگر در نزد حكومتهاى قلدر، قدرتمندها و سلاطين. آنهايند كه البته حرف حساب به گوششان فرو نمى رود و اثر نمى كند؛ اما براى مردم چرا. براى مردم، حرف اثر دارد. بنابراين، پاسخ من اين شد كه بهترين روش براى شما كه از من سؤال كرديد، «زبان» است.

لطفاً بفرماييد آيا در زمينه ي فرهنگي، اقدام انقلابي را صلاح مي دانيد؟ به عبارت ديگر، در زمينه ي فسق و فجور، آيا برخورد فيزيكي را در مواردي كه مسؤولان كوتاه آمده و به وظيفه ي خود عمل نمي كنند، صلاح مي دانيد؟

پاسخ: نه. شما شرعاً به هيچ وجه موظف به برخورد فيزيكى با منكر نيستيد؛ شما فقط موظف به گفتن هستيد. شما چه كار داريد؛ حرف خود را بگوييد. شما نمى گوييد، خيال مى كنيد كه اگر بگوييد، نمى شود. امتحان كنيد، بگوييد؛ بارها هم بگوييد. البته يك نفر بگويد، معلوم است كه اثر نمى كند؛ ديگران را وادار كنيد بگويند. خودِ گفتن، اثرش به مراتب از مشت بيشتر است؛ حتّى گاهى از اخم هم اثرش بيشتر است؛ با اين كه اخم اثر سازنده دارد و مثل مشت نيست. به هرحال، در نهى از منكر، اگر برخورد فيزيكى لازم باشد، كار حكومت است، نه كار مردم؛ مگر وقتى كه حكومت اجازه بدهد و كسى را مأمور كند؛ آن بحث ديگرى است كه ما الان چنين وضعى نداريم. ما واقعاً كسى را مأمور نمى كنيم و مصلحت نمى دانيم كه اين طور چيزها وجود داشته باشد.

یک دختر در مقابل جوانان نامحرمی که در حال انجام گناه هستند چگونه باید برخورد کند؟ آنان كه از نيت من خبر ندارند مي ترسم كه گناه باشد پس سكوت مي كنم. وظیفه چیست؟

پاسخ : امر به معروف و نهي از منکر داراي شرايطي است که انسان بايد به خوبي از آنها آگاه باشد. از جمله شرط هاي وجوب امر به معروف و نهي از منکر احتمال تأثيراست. اگر کسي بداند امر و نهي او هيچ گونه اثري در طرف مقابل ندارد و امري بي فايده و غير مفيد است وظيفه اي در اين مورد ندارد. از شرايط ديگر بي ضرر بودن و بي خطر بودن آن است، يعني اگر امر به معروف و نهي از منکر ضرري جسمي يا روحي يا آبروئي براي انسان در پي داشته باشد وجوب آن برداشته مي شود و مسئوليتي متوجه انسان نمي باشد. بنابراين اگر راهنمائي و ارشاد و امر به معروف و نهي از منکر انسان را در معرض تهمت و آزار قرار دهد و ضرر و زياني را متوجه انسان سازد واچب نمي باشد. بهترين راه امر به معروف و نهي از منکر اين است که خود انسان در آغاز معروف و منکر را بشناسد و سعي کند خود عامل به معروف و دوري کننده از منکرات باشد. چنين فردي عملش نه حرفش، نمونه بارز امر به معروف و نهي از منکر است و با کردار و رفتار واعمالش ديگران را به معروف و نيکي و خوبي دعوت مي کند و از بدي و زشتي باز مي دارد در اين حال است که سخنش نيز مفيد و موثر است و مي تواند امر کننده به معروف و بازدارنده از منکرات و بدي ها باشد.

در مورد افرادي كه به مسائل ديني معتقد هستند ولي در مسأله موسيقي محدوديتي براي خود قائل نمي شوند چه بايد كرد؟

پاسخ :بايد به وظيفه امر به معروف و نهي از منكر عمل نمود، و با رعايت شرايط و مراحل تدريجي آن، يعني تذكر دادن و رابطه را سرد و سست كردن و در مرحله بعد قهر كردن به منظور متوجه كردن آن ها، اين وظيفه را ادا نمود و البته اين در صورتي است كه احتمال تأثير در فرد مورد نظر را بدهيم ولي اگر بدانيم هيچ گونه اثري ندارد، امر به معروف و نهي از منكر واجب نمي باشد. ذكر اين نكته ضروري است كه امر كننده به معروف و نهي كننده از منكر بايد با شرايط و احكام اين دو واجب آشنا باشد و با حوصله و شكيبايي از مراحل پايين كه همان تذكر صميمانه و همراه با لطف و مهرباني است، شروع كند و اگر فرد نكته سنج و تيزبيني باشد معمولاً مي تواند در همان مراحل پايين، در آن فرد اثر بگذارد ولي اگر از همان ابتدا خشونت، سختگيري بي مورد به خرج دهد و مراتب را رعايت نكند، معمولاً به لج بازي آن فرد و پافشاري او بر اعمال خلافش منجر مي گردد و نيز بايد مطمئن باشد كه اين موسيقي، موسيقي حرام است و اگر صرفا احتمال مي دهد، وظيفه اي ندارد بايد با مطالعه ي كتاب هايي كه درباره موسيقي نوشته شده و تشخيص حرام از جايز آن و نيز بيان آثار زيانبار موسيقي حرام در روح و جان انسان با بياني شيوا و مستدلّ آن فرد را قانع نمايد و اين اولين گام است كه اگر به خوبي و پخته برداشته شود شايد نيازي به گام هاي ديگر نباشد.

نحوه رفتار با جواني كه نوارترانه گوش مي دهد، چيست ؟

پاسخ : امر به معروف و نهي از منكر در صورت احتمال تاثير واجب است ولي در مورد شما آنچه ضرورت دارد روشنگري و روشن ساختن فلسفه احكام براي آنهاست . بايد سعي كنيد با كار زيربنايي و فردي بر روي افراد و توضيح اينكه ترانه هاي مبتذل آدمي را به خير دعوت نمي كند و نيز ساير تائثيراتي كه در روان و اخلاق و بينش آدمي مي گذارد آنان را براي پذيرش احكام الهي آماده نماييد و از راه كارهاي زير بهره جسته و به كار بنديد:

۱- ضمن معرفي بعضي مقالات و كتاب هايي كه درباره مضرات غنا و موسيقي غنايي وي را به زشتي و بدي اين عمل آگاه گردانيد و عواقب دنيوي و اخروي اين كار را به او متذكر شويد.

۲- در صورتي كه قطع رابطه شما با وي باعث متنبه شدن وي مي شود از اين اهرم به طور موقت استفاده نماييد و بگوييد من دوست ندارم با كسي كه مرتكب حرام مي شود و موسيقي حرام گوش مي دهد هم سخن شوم و يا به حداقل ارتباط با وي اكتفا كنيد.

۳- اگر به سخنان شما چندان اهميت نمي دهد از فرد قابل اعتمادي بخواهيد با دلسوزي كامل او را از اين عمل باز دارد و پيامدهاي عملش را به او متذكر شود تا شايد متنبه شود.

۴- از همدلي و دلسوزي كردن نسبت به وي دريغ نورزيد و ضمن احترام گذاشتن و اظهار علاقه به وي , او را از اين عمل بازداريد نه اين كه او را طرد كرده از پيش خود برانيد.

۵- به جاي اين گونه نوارها, نوارهايي كه هيجاني نيست و جذابيت كافي دارد و غنا نيست تهيه نموده و در دسترس وي قرار داده تا به جاي آن گونه نوارها از اين نوارها استفاده كنيد.

چرا امر به معروف و نهي از منكر در كشور ما اجرا نمي شود؟

پاسخ : احياي امر به معروف نيازمند امور زير است:

(۱) فرهنگ امر به معروف و نهي از منكر در جامعه زنده شود؛ يعني جامعه آن را به عنوان يك ارزش بپذيرد و ديدگاه هاي منفي نسبت به آن زدوده شود؛ مثل اين كه برخي آن را «فضولي» تلقي مي كنند. در اين زمينه تبليغ گسترده امر به معروف و بيان اهميت و فلسفه آن نقش به سزايي دارد.

(۲) آمران به معروف و ناهيان از منكر داراي ويژگي هاي زير باشند:

الف) خود عامل به معروف و ترك كننده منكرات باشند.

ب ) موارد معروف و منكر را به درستي بشناسند، و عقايد و باور داشت ها و عادات شخصي، سليقه اي و محلي را جايگزين تعاليم حقيقي دين نسازند.

ج ) مراتب و شرايط شرعي امر به معروف و نهي از منكر را به درستي بدانند.

د ) در انجام امر به معروف و نهي از منكر نيز بايد از شيوه هاي زير بهره برد:

۱- در درجه اوّل به تبليغ عملي بپردازند و با رفتار خود، ديگران را جذب كنند.

۲- حتي الامكان از شيوه هاي غيرمستقيم استفاده كنند، مانند آنچه در شيوه امام حسن(ع) و امام حسين(ع) در آموزش وضو به مرد كهنسال نقل شده است.

۳- از افراط و تفريط بپرهيزند.

۴- با تشكل و سازماندهي و انتقاد از بهترين تجربيات و شيوه هاي جذب اقدام نمايند.

لازم به ذكر است شايسته ترين افراد براي احياي جدي امر به معروف و نهي از منكر همان بسيجيان و رزمندگان و جوانان با ايمان هستند؛ بنابراين توصيه مي شود در اين زمينه با ديگر برادران بسيجي به تلاش و فعاليت بپردازيد؟ در صورتي كه امثال شمابه اين مهم اقدام نكنند، مشكل فوق همواره باقي است.

برخي نوارهاي خوانندگان طاغوت را گوش مي كند و مي گويند اشعار حافظ ومولوي است آيا اشكال ندارد چگونه اينها را نهي از منكر كنيم؟

پاسخ : معمولا آهنگهايي كه در دوران طاغوت اجرا مي شده حاوي آهنگ مطرب و مضامين لهوي است و از اين رو مورد اشكال است، ولي اگر به كلي فاقد هر دو جنبه فوق يا مقارنات حرام ديگرباشد به فتواي حضرت امام(ره) بلامانع است. در مسئله امر به معروف و نهي از منكر شايسته است جهات متعددي در نظر گرفته شود:

الف) احكام شرعي مربوط به امر به معروف و شرايط وجوب و مراتب آن.

ب ) روحيات و ويژگي هاي رواني طرف مقابل. طبيعي است با هر كسي به زبان خاصي بايد سخن گفته شود و چه بسا لازم است برخي را به طور غير مستقيم و از طريق برخي وسايط ارشاد نمود.

ج ) حتي الامكان از منطقي ترين و بهترين زبان استفاده شود. بهتر است ابتدا امتيازات و خوبيهاي افراد به آنان گوشزد شودو سپس تدريجا به بيان ايرادات وارد بر آنها پرداخته شود. در اين زمينه هم سعي شود اول يك مسئله مطرح شود و پس از اصلاح تشويق گردد و سپس به همين ترتيب يكي يكي به ديگر مسائل پرداخته شود.

د ) حتي الامكان بايد به افراد تفهيم نمود كه آنچه به ايشان تذكر داده مي شود از سر خيرخواهي و مفيد به حال خود آنها است.

ه ) ضمن توجه به نكات فوق نبايد انتظار داشت كه بهيچوجه افراد از امر به معروف يا نهي از منكر بدشان نيايد. بلكه وظيفه ما رعايت اصول صحيح اخلاقي و انساني در تذكر به آنهاست ولي اينكه بپذيرند يا نه و خوششان آيد يا بدشان آيد خيلي دست ما نيست و نبايد از آن خوفي به دل داشت.

P}حافظ وظيفه تو دعا گفتن است و بس {E}در بند اين مباش كه نشنيد يا شنيد كس{P

و ) جدولي براي خود تنظيم كنيد و شرح شيوه هاي كاربردي خود را با ميزان تأثير آن ثبت نماييد و همواره در پي بكارگيري شيوه اي مؤثرتر باشيد. ز ) اخلاص در نيت را حفظ نموده و از خداوند توفيق بخواهيد.

وظيفه من در مورد افراد بد حجاب چيست؟

پاسخ : مسأله امر به معروف و نهي از منكر, از وظايف مهم ديني هر مسلمان است . البته برخي از مراتب امربه معروف از وظايف نظام اسلامي است و از همين رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را كه نوعا منجر به برخورد عملي مي شود به عهده نيروهاي انتظامي و قضايي نهاده اند, ليكن مرتبه اول آن - كه جنبه ارشادي و راهنمايي دارد - به دوش همگان است . درعين حال در اين رابطه بايد چند نكته را درنظر داشت :

۱- جوانان عزيز بايد به دقت احكام شرعي مربوط به امربه معروف و نهي از منكر, موارد معروف و منكر يا شرايط وجوب مراتب آن و كيفيت اجراي نيكوي آن را دقيقا فراگيرند.

۲- آمر به معروف و ناهي از منكر, خود را به زيور اخلاق والتزام عملي بيارايد و حتي الامكان از شيوه هاي رفتاري آموزنده و خلاق استفاده كند.

۳- بهتراست امربه معروف و نهي از منكر, به طور متشكل و گروهي همراه با آموزش هاي لازم انجام گيرد.

۴- عدم تأثير آني و فوري , نبايد ما را از انجام وظايف خود بازدارد.

۵- حتي الامكان بايد كوشيد تا فرهنگ و پذيرش عمومي نسبت به امر به معروف و نهي از منكر را بالا برد. انسان ها در برخورد با حق , چند گونه اند:

گونه اول- انسان هاي حق گرا. چنين افرادي در صورتي كه اشتباه خود را دريابند, نه تنها ناراحت نمي شوند, بلكه بسيار خرسند و شادمان مي شوند.

گونه دوم- انسان هاي بي تفاوت در مقابل حقيقت . چنين افرادي از اينكه كسي روي اشتباهاتشان انگشت بگذارد, استقبال نمي كنند.

گونه سوم - انسان هاي حق ستيز. اين گونه افراد مسلما" در برابر حرف حق , واكنش منفي نشان مي دهند. البته اين گروه اندكند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.

در اينجا يك نكته اساسي وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهي از منكر است . مسلما" اگر آمر به معروف، با درك درستي از طرف مقابل و ويژگي هاي روحي , اخلاقي و تربيتي او, شيوه اي كارساز و جذاب در امر به معروف برگزيند, عكس العمل مثبت طرف مقابل , بسيار بالا خواهد بود. در امر و نهي شرايط ويژه اي حاكم است كه بايد رعايت گردد و چقدر به جا است كه در اين زمينه به تحريرالوسيله يا ترجمه آن از حضرت امام (ره ) مراجعه فرماييد ولي در عين حال به برخي از شرايط اشاره مي كنيم :

۱- نسبت به حرمت موضوعي كه در نظر داريد يقين داشته باشيد.

۲- تذكر و يادآوري شما بايد به تدريج و با مقدمات باشد.

۳- حتي الامكان از صراحت اجتناب نموده و با كنايه واشاره گوشزد كنيد.

۴- گاهي مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردي به تنبه ايشان بپردازيد.

۵- خودتان در پيرامون موضوع مايه مطالعاتي داشته باشيد كه به مناسبت بتوانيد از بازده شوم آن گناه سخن بگوييد.

۶- از تندي و خشونت به شدت پرهيز كنيد و با حفظ احترام در اين رهگذر ملايمت را شعار خود سازيد.

۷- اگر زمينه ي مساعدي مي بينيد پيشنهاد كنيد موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همين نامه ها از فتواي مرجع و عواقب سوء چنين حرامي بپرسيد و پاسخ را به ايشان ارائه دهيد.

۸- اگر اهل مطالعه هستند كتابي مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ايشان قرار دهيد.

۹- مطمئن باشيد كه يادآوري و تذكر بي تأثير نخواهد بود. «فذكر فان الذكري تنفع المؤمنين», (ذاريات , آيه ۵۵). ازاين رو تا آنجا كه احتمال تأثير مي دهيد از وظيفه خود دست نكشيد و مأيوس نباشيد.

۱۰- و در نهايت اگر به فرض نتيجه نگرفتيد, شما وظيفه خويش را به انجام رسانده ايد كه «و ما علي الرسول الا البلاغ المبين ; پيامبر وظيفه اي جز ابلاغ آشكار ندارد»، (نور, آيه ۵۴).

شرايط شرعي امر به معروف و نهي از منکر به طور خلاصه اين است:

الف. کسي که امر يا نهي مي کند خودش عالم به معروف و منکر باشد يعني بداند چيزي که طرف مقابل ترک کرده شرعا واجب است انجام دهد مانند نماز و همين طور چيزي که فرضا انجام مي دهد شرعا حرام است مانند قمار.

ب. شخص گناهكار اصرار بر گناه خود داشته باشد يا احتمال بدهد كه قصد دارد كار خود را تكرار كند.

ج. احتمال تأثير بدهد.

د. ضرر مهم جاني يا مالي براي امر کننده يا نهي کننده در کار نباشد.

مطالعه كنيد: حكايت هاي امر به معروف و نهي از منكر «مؤسسه فرهنگي قدر ولايت».

در مورد مشكل بدحجابى بايد گفت كه اين معضل در ايران ريشه در عوامل متعددي دارد که بايد آن عوامل را در جامعه مورد شناسايى قرار داد و با توجه به آنها اقدامات اساسى و حسابشده انجام داد. بر اين اساس عوامل بدحجابى در جامعه به دو دسته تقسيم مى شود:

الف) عوامل درونى: منظور از عوامل درونى، مجموعه مؤلّفه هايى است كه به وجود آوردن اين پديده دخالت داشته و ناشى از عملكرد افراد يك جامعه و سيستم سياسى، اجتماعى و فرهنگى حاكم بر آن است. مهم ترين آنها عبارت است از:

۱. از نظر انسان شناختى و روان شناختى انسان موجودى است كه داراى قدرت اختيار مى باشد، يعنى، هم توانايى انتخاب راه درست و طى كردن مراتب كمال انسانى را دارد و هم توانايى پيروى از اميال و هواهاى نفسانى و طى كردن مدارج انحطاط و سقوط را. قرآن مى فرمايد:«انا هديناه السبيل اما شاكرا و اما كفورا»، (انسان، آيه ۳).

بر اين اساس در جامعه اى مانند جامعه اسلامى ما ـ كه بسيارى از احكام، ارزش ها و معارف اسلامى براى اداره جامعه تبيين شده و جاى هيچگونه عذر و بهانه اى نيست ـ بعضى از احكام الهى (مانند حجاب) از سوى برخى افراد ناديده گرفته مى شود، به اين اصل و عنصر روان شناختى باز مى گردد. به عبارت ديگر يكى از مهم ترين عوامل بدحجابى در جامعه، پيروى از هواهاى نفسانى است كه خود ناشى از ضعف ايمان و تقوا،تزلزل شخصيت است و... مى باشد و در مظاهرى از قبيل تجمل گرايى، خودنمايى در مقابل بيگانگان و... نمود پيدا مى كند.

در بسياري از موارد خودباختگي و تزلزل شخصيت و عدم اعتماد به نفس موجب تقليد و تظاهر به رفتارهاي ناصحيح ديگران مي گردد. بر اثر خودباختگي ملاک در کرامت و شايستگي اجتماعي را محبوب بودن و مطرح بودن در چشم ديگران مي دانند. البته اگر انسان با تقوا و پاکدامن و مقيد به رعايت ارزش هاي الهي باشد هم محبوب خواهد بود و هم در چشم و دل و زبان اولياء مطرح خواهد بود، ليکن اين مسأله نياز به خودباوري و ايمان قوي و انگيزه هاي عالي و معرفت صحيح از حيات طيبه دارد. چنين انساني براي خود رسالتي عظيم را قايل است که به رفتارهاي او جهت مي دهد.

يكى از راه هاي اصلاح جامعه از اين معضل، مقابله با عوامل روان شناختى آن و تقويت ايمان و تقواى افراد جامعه و تقويت انگيزه، عزم و اراده آنان در اجراىاحكام الهى و موازين و مقررات اسلامى در سطح جامعه مى باشد. قرآن كريم مى فرمايد: «ان الله لا يغير ما بقومٍ حتى يغيروا ما بأنفسهم...»؛ خداوند سرنوشت هيچ قومى را تغييرنمى دهد، مگر آن كه آنان آنچه را در خودشان است تغيير دهند، (رعد، آيه ۱۱).

اين عامل دروني اختصاص به جامعه اي خاص يا پيروان دين مخصوصي ندارد اما در هر جامعه اي عوامل تشديد كننده يا كنترل كننده وجود دارد كه بايد پيشينه تاريخي و وضعيت فرهنگي را بررسي كرد. در خصوص جامعه ايراني به ريشه هاي تاريخي آن اشاره مي كنيم.

۲. ريشه هاى تاريخى اين مسأله كه به اقدامات رژيم پهلوى براى گسترش فرهنگ برهنگى، بى بند و بارى و كشف حجاب بر مى گردد، كه توانست بخشى از جامعه ما را دچار اين انحراف كند و بى حجابى را در خانواده ها به صورت يك هنجار و ارزش درآورد. روند گسترشاين معضل، هر چند با وقوع انقلاب اسلامى و فضاى ناشى از دوران دفاع مقدس، تا حد زيادى كنترل شد؛ ولى به دلايل متعددى، رگه ها و ريشه هاى خود را همچنان حفظ نمود و بعد از تغيير محيط ارزشى جامعه و فاصله گرفتن از فضاى معنوى حاصل از انقلاب و دفاع مقدس، دوباره مجال ظهور و بروز پيدا كرد.

۳. كوتاهى و بى توجهى برخى از مسؤولان فرهنگى كشور در تثبيت ارزش ها و احكام اسلامى و تعميق بخشيدن به آن، از وسايل ديگر گسترش بدحجابى است.

گفتنى است كه به علت وجود مشكلات ناشى از تثبيت انقلاب اسلامى، جنگ تحميلى، فشارهاى خارجى محاصره هاى گوناگون اقتصادى، سياسى و... باعث شد كه بيشترين وقت و انرژى مسؤولان و دستگاه هاى دولتى به اين امور صرف شود و توجه چندانى به مسائل فرهنگى جامعه و اجراى راه كارها و برنامه هايى در جهت تثبيت و تعميق ارزش ها و احكام اسلامى مبذول نگردد.

۴. بعضى از اقدامات انجام گرفته بعد از سال ۱۳۶۸ (از قبيل سياست هاى پولى و ارزى و...) كه به منظور تسريع در روند توسعه و رشد اقتصادى، صنعت و... انجام گرفت، ناخواسته موجب تغيير ارزش هاى جامعه، به سوى هنجارهاى مادى، مدرك گرايى، تجمل پرستى و...گرديد.

۵. عملكرد منفى و نامطلوب برخى از دستگاه هاى فرهنگى (از جمله وزارت ارشاد و مطبوعات وابسته در سال هاى اخير) و ميدان دادن به افراد و عناصرى كه هيچ اعتقادى به نظام اسلامى ندارند و با استفاد از تسهيلات مادى و معنوى وزارت ارشاد و فضاى باز و بدون نظارت جامعه، موجبات نشر و ترويج فرهنگ فاسد منحط دوران پهلوى و ارزشهاى حاكم بر جوامع غرب را فراهم و اوضاع فرهنگى كشور را به شدت مسموم و آلوده نمودند به گونه اى كه مقام معظم رهبرى هشدارهاى شديد به مسئولين فرهنگى داده، نارضايتى خود را از عملكرد وزارت ارشاد اعلام نمودند كه در نهايت منجر به استعفاى وزير ارشاد گرديد.

۶. برخى از افراط و تفريطهايى كه در سالهاى اوليه انقلاب و بعد از آن در مبارزه با بى حجابى و بد حجابى شد از قبيل استفاده روشهاى خشونت آميز و فيزيكى و... باعث بوجود آمدن تنفر و انزجار و بدبينى به اين حكم الهى گرديد.

۷. اجرا نشدن فريضه مهم امر به معروف و نهى از منكر يا نظارت ملى به صورت فراگير و گسترده و نظام مند از طرف آحاد جامعه، كه در روايات متعدد ضامن حفظ و سلامت جامعه از فساد، نا امنى و... شمرده شده است.

ب) عوامل بيرونى: مهمترين عامل بيرونى تهاجم فرهنگى گسترده و همه جانبه غرب به ارزش هاى اسلامى و ملّى ما، براى بى هويت نمودن نسل جوان، تضعيف باورهاى عقيدتى در مردم و در نهايت شكست نظام اسلامى در ايران با استفاده از پيشرفته ترين وسايل تكنولوژى ـاعم از نرم افزارى و سخت افزارى، عناصر وابسته داخل در عرصه هاى فرهنگى و اقتصادى و... در جهت حاكم نمودن فرهنگ و ارزش ها و مظاهر تمدن غرب.

مجموعه عوامل فوق سبب گرديده كه متأسفانه عليرغم گذشت بيش از دو دهه از انقلاب اسلامى، معضل بد حجابى در جامعه اسلامى ما وجود داشته باشد. اما در مورد راه هاى برخورد و مقابله با اين پديده زشت دو راهكار قابل پيش بينى مى باشد:

۱. راهكارهاى فيزيكى و برخورد از موضع قدرت با متخلفين البته اين برخورد بايد حساب شده و هنجارمند باشد.

۲. كار بنيادى فرهنگى. مسلما برخورد با اين پديده به صورت فيزيكى و از طريق دستگاههاى دولتى، بسيار دشوار و تا حدّى ناممكن است. زيرا اگر ما در مسئله لباس و پوشش اسلامى صرفا بخواهيم از طريق زور وارد شويم، استدلال و منطق نداشته باشيم و نتوانيم حقانيت و لزوم پوشش اسلامى، آثار مثبت و فوايد و بركات اجراى اين فريضه الهى در ابعاد مختلف زندگى شخصى و اجتماعى افراد و فلسفه حجاب و... را با كار فرهنگى مستمر عميق و ريشه اى با استفاده از دستگاههاى فرهنگى و رسانه هاى جمعى و مطبوعات و... به زيباترين و بهترين صورت، ارائه دليل و برهان، ثابت كنيم، متأسفانه بايد منتظر رواج و گسترش بدحجابى و رواج ارزشهاى غربى به صورت گسترده در جامعه اسلاميمان باشيم. عامل مهم ديگرى كه مى تواند ما را در مقابله با اين معضل اجتماعى يارى نمايد اهتمام جدى جامعه و دانشجويان به انجام فريضه امر به معروف و نهى از منكر است. بديهى است اگر جامعه در اين زمينه به صورت جدى وارد عمل شود و اين فريضه الهى را منطبق با شرايط و مراتبى كه در شرع مقدس معين گرديده، عملى سازد دستگاه هاى فرهنگى و مراكز موجود در دانشگاه ها نيز بهتر مى توانند در حل اين معضل اجتماعى اقدام نمايند و ضمن تشويق و ترغيب دانشجويان به انجام شؤونات اسلامى، راه كارها و اقدامات بنيادى فرهنگى را در جهت گسترش ارزش هاى اسلامى در بين دانشجويان فراهم سازند. به اميد روزى كه با همكارى مسؤولين و دانشجويان شاهد محيطى سرشار از پاكى و صفا و اهتمام جدى به رعايت ارزش هاى اسلامى در دانشگاه ها باشيم، ان شاءالله.

ناگفته نماند بسياري از ناهنجارهاي اجتماعي از جمله بدحجابي به بي ساماني اقتصادي نيز گره خورده است، معضل بيکاري، تورم و... مولد بسياري از مفاسد اجتماعي هستند که ظهور و بروزهاي آن در شکل هاي مختلف صورت مي پذيرد. از اين رو نظام اسلامي و همه علاقه مندان به اين نظام مقدس بايد در جهت کارآمدي نظام و حل معضلات اقتصادي و اجتماعي تلاش جدي انجام دهند. فرمايشات و رهنمودهاي مقام معظم رهبري در زمينه مبارزه با مفاسد اقتصادي و اجتماعي به شکل قاطع و نيز نهضت خدمت رساني به مردم، در اين راستا ارزيابي مي شود.

براى آگاهى بيشتر ر.ك:

۱ـ حداد عادل، فرهنگ برهنگى و برهنگى فرهنگى

۲. فرامرز رفيع پور، توسعه و تضاد

۳. على ذوعلم، انقلاب و ارزشها

۴. شهيد مطهرى، مسأله حجاب

روش برخورد با فردي كه رعايت مسائل اخلاقي و دینی را نمي كند چيست؟

پاسخ : درباره عدم رعايت مسائل مذهبي و اخلاقي بايد گفت كه، هيچ پديده ضد اخلاقي چه در غرب و چه در شرق، چه در زنان و چه در مردان، يك شبه روى نمى دهد و اگر پديده اى زشت و ناهنجار باشد، زشتى آن در آغازش به اندازه ى نقطه انجامش نيست. به عنوان مثال: كسى كه از راه مستقيم منحرف مى شود، انحرافش در نقطه ى آغاز يك قدم است و در نقطه ى انجام آن قدر زياد مى شود كه ديگر صداى راهدار را كه بانگ مى زند: «راه اين جاست و آن كه تو پيش گرفته اى بى راهه است» به گوش او نمى رسد.

بنابراين، براى برون رفت از چنين وضعيتى و ارشاد اين دسته از افراد، راه كارهاى زير پيشنهاد مى شود:

۱ـ امر به معروف و نهى از منكر: از امتيازات اسلام آن است كه همه ى مردم را ولى و سرپرست همديگر مى داند به هيچ كس اجازه نمى دهد كه (البته در صورت جمع بودن شرايط) راضى به گناه ديگران شده و آنان را باز ندارد. بلكه به مسلمانان دستور داده كه امر به معروف و نهى از منكر كنند و با امر به معروف، جوّ جامعه (خوابگاه) را براى رشد خوب ها و خوبى ها، آماده سازند و با نهى از مكر هم جو جامعه را براى رشد زشتى ها نامساعد و تنگ كنند و در نتيجه گناهان، انحراف ها و پليدى ها نتوانند در محيط اسلامى رشد كرده و ريشه بدوانند. و اين فرصت (امر به معروف و نهى از منكر) پالايشگاه معنوى بزرگى است كه مى تواند جامعه را حداقل از غرق شدن در فساد بيشتر، حفظ كند.

به نظر مى رسد اگر از امر به معروف و نهى از منكر به طور اصولى و منطقى بهره بگيريم تا حد زيادى تأثير خواهد گذاشت و البته هميشه عده ى اندكى پيدا مى شوند كه هيچ هنجارى را برنمى تابند كه اسلام در برخورد با چنين افرادى علاوه بر امر به معروف و نهى از منكر، عناوين ديگرى هم دارد. نظير: وجوب قطع رابطه با اهل منكر و بزه كار و حرمت همنشينى با آنان و وجوب دوستى با اطاعت كاران و افراد صالح و بهنجار و احترام و تشويق آنان.

البته همه ى موارد امر به معروف و نهى از منكر (غير از مواردى كه به حكومت برمى گردد و با قاطعيت همراه است) مى تواند با چاشنى محبت همراه باشد.

۲ـ با چنين افرادى به عنوان يك بيمار، برخوردى آكنده از مهر داشته باشيم. همچون برخورد يك پزشك حاذق و مهربان با بيمار خويش.

۳ـ با رفتار شايسته مان به آنان بفهمانيم كه اين رفتار و اخلاق نيكو، ثمره ى ايمان به خدا و ترس از اوست تا بدين وسيله حساسيت هاى موجود را نه در حد يك سليقه ى شخصى و خشكه مقدسى، بلكه ناشى از رفتارهاى منطبق با عقل و شرع معرفى كرده و آنان را به سوى مكتب متمايل سازيم. يعنى رفتار ما بايد اسلامى باشد، چرا كه اگر ما از اسلام فقط چند چيز از جمله نماز و روزه آن را رعايت كنيم و اين اعمال در رفتار ما تأثير نداشته باشد، نه تنها نمى توانيم آنان را تحت تأثير خويش قرار داده و ارشاد كنيم، بلكه آنان را از اسلام منزجر كرده و دور مى كنيم.

۴ـ با دليل و برهانى قانع كننده، مفاسد كارهاى غيراخلاقى، و برون دينى را براى چنين افرادى تشريح كرده و با ارائه نمونه هايى از عواقب چنين رفتارهايى در عملكرد جوامع و انسان هاى سرخورده، از انحرافات آنان جلوگيرى كنيم.

احكام نورانى اسلام از پشتوانه ى منطقى بالايى برخوردار است. بنابر اين هيچ حكمى از احكام اسلام تحميلى نيست (تحميل به معناى آن است كه چيزى كه مخالف عقل و مصلحت است با منطق سرنيزه بر انسان ها تحميل كنند). بلكه بر اساس حكم عقل و توأم با مصلحت است و اگر هم جايى باشد كه ما به اَسرار آن حكم واقف نباشيم لااقل مخالف با حكم عقل نيست.

۵- در صورتي كه قطع رابطه شما با آنها باعث متنبه شدن آنها مي شود از اين اهرم به طور موقت استفاده نماييد و بگوييد من دوست ندارم با كساني كه مرتكب حرام مي شوند هم سخن شوم و يا به حداقل ارتباط با آنها اكتفا كنيد.

۶- اگر به سخنان شما چندان اهميت نمي دهند از فرد قابل اعتمادي بخواهيد با دلسوزي كامل آنها را از اين عمل باز دارد و پيامدهاي عملشان را به آنها متذكر شود تا شايد متنبه شوند.

۷- از همدلي و دلسوزي كردن نسبت به آنها دريغ نورزيد و ضمن احترام گذاشتن و اظهار علاقه به آنها, آنها را از اين عمل بازداريد نه اين كه آنها را طرد كرده از پيش خود برانيد.

افرادي که در يک مکان با هم زندگي مي کنند شايسته است به آداب و شرايطي که بر زمان و مکان حاکم است احترام بگذارند تا با مراعات آن آداب، محيطي مطلوب براي ايشان مهيا شود.

انسان آزاده و فرهيخته، حرمت و ادب حضور ديگران را نگه مي دارد و از آنچه موجب رنجش هم نوع شود مي پرهيزد بر همين اساس اگر به امور ديني هم نگاه کنيم حرمت ها و مرزها کاملا حفظ شده است هر کس در امور مربوط به خود آزادي هايي نسبي دارد و در عين حال تا جائي که آزادي ديگران خدشه دار نشود، از نعمت آزادي عمل برخوردار است. هر کجا آزادي عمل شخص با آزادي ديگران تنافر و تناقض ايجاد کند، بايد شخص حدود و اندازه هاي خود را بشناسد و سپس در حفظ حريم ديگران بکوشد همان طور که خود نيز دوست دارد تا حرمتش محفوظ بماند.

در خصوص افرادي که رعايت احكام و مسائل مذهبي و اخلاقي را نمي کنند همين قاعده جاري است که افراد بايد قوانين و ضوابط و اخلاق فردي و اجتماعي را مراعات کنند

علاوه بر اين مواردي که برخلاف عرف و شرع رخ مي دهد بايد با فرد خاطي از سر خيرخواهي و مصلحت انديشي، گفتگو شود و با بيان متين و بهترين و مؤثرترين شيوه مواجهه صورت گيرد تا انشاءالله متنبه شود.

چرا در اين مملكت كسي مسئول نهي از منكر نيست؟ اگر هست پس اين همه گناه و منكرات براي چه؟

پاسخ : اين سوال را در دو بخش بررسي مي كنيم:

الف :در كشور ما علاوه برآنكه ستاد امربه معروف ونهي از منكر داريم در كنار آن نيروي انتظامي نيز در اين راستا انجام خدمت مي كند.از جمله اقدامات نيروي انتظامي مي توان مبارزه با بدحجابي ومبازره با اراذل واوباش وافراد شرور ومتجاوز به حريم خصوصي مردم در اين زمينه اشاره كرد.(جالب آنست كه اين گونه اقدامات درجامعه را بعضي رسانه ها ،از شديدترين عمليات مبازره با منكرات ياد كرده اند).

البته اين موضوع(امربه معروف ونهي از منكر )به عنوان يك اصل همگاني ومتقابل برعهده مردم نسبت به يكديگر ،دولت نسبت به مردم ومردم نسبت به دولت در فصل اول اصل هشتم قانون اساسي گنجانده شده است كه شرايط وحدود وكيفيت آن را نيز قانون مشخص مي كند

و اين اصل از آيه شريفه۷۱ سوره توبه اخذ شده است «والمومنون والمومنات بعضهم اولياءبعض يأمرون بالمعروف وينهون عن المنكر» آيه مردان وزنان با ايمان ،ولي (يار وياور)يكديگرند،امربه معروف ونهي از منكر مي كنند.(ترجمه آيةالله مكارم)

در همين راستا امر به معروف ونهي از منكر به شيوه هاي گوناگون اجرا مي شود،مثلا به شيوه گفتاري در خانواده ها از طريق والدين به كودكان وجوانان،توسط ائمه جماعات وخطباء ووعاظ درمنابر عمومي و محيطهاي آموزشي ،در مدارس ودبيرستانها ودانشگاهها و...وبه شيوه عملي درجامعه توسط الگوهاي نيكو مانند مراجع عظام تقليد، خطباء روحانيون وافراد صالح ديگرورسانه ها وصدا وسيما،وبه شيوه هنري توسط هنرمندان به زبان هنري ونيز به شيوه نوشتاري ؛توسط نويسنگان ومحققان دلسوز،دركتاب ومقالات وروزنامه ها؛به صورت هاي فردي وگروهي ونيز مستقيم وغير مستقيم در سطح جامعه انجام مي شود به طور كلي تشكل های مردمی ، هيئت ها ، صنوف و اساتيد و فرهيختگان و. NGO دراجرا و احيای فريضه امر به معروف و نهی از منكر تصريح كرد.

با اين حال اجراي كامل امر به معروف خالي ازآفات و آسيب نبوده است از جمله آسيبها مي توان به اين موارد اشاره كرد :

۱- ناهماهنگي :از عواملي است كه جريان مبارزه با منكرات در جامعه را با مشكل مواجه ساخته است ،اين آسيب گاه در زمينه اجراست که به خوبي ودرستي اجرا نمي شود ،وگاه آمران وناهيان از منكر، داراي تجربه كافي در اين زمينه نيستند ويا انگيزه قوي ندارند.

۲-افراط وتفريط :همانگونه كه افراط وتفريط در هر امري نتيجه عكس مي دهد ،افراط وتفريط در اجراي امر به معروف نيز مي تواند نتيجه معكوس دهد .زيرا كه گاه بايد به مرتبه لساني در اجراي آن بسنده شود ،ولي گاه از اين مرحله تجاوز كرده وعملا با منكرات مبارزه شود. اين گونه برخوردها سبب مي شود كه اين اصل به طور مطلوب نتيجه ندهد.

۳- صحيح اجرا نشدن نهي ازمنكر: درست انجام نشدن اين امر باعث روي گرداني افراد از آن وگستاخي زياد در انجام منكرات مي شود ؛ آن كسى كه مى خواهد امر به معروف و نهى از منكر بكند بايد كلاس ببيند و ياد بگيرد و مجاز باشد براى اين كار و محدود باشد به طورى كه آن كسى كه در يك رشته مى تواند امر به معروف و نهى از منكر بكند و نه در رشته ديگرى , از حد خودش تجاوز نكند به علاوه همه مراكز امر به معروف و نهى از منكر كه بايد تمام كشور را بپوشاند با يكديگر در ارتباط باشند و از يك مركز دستور بگيرند و يك نوع هماهنگى باشد و در حقيقت يك نوع پرورش دينى و مذهبى هماهنگ وجود داشته باشد .(شهيدمطهري ؛پيرامون جمهوري اسلامي؛ص۲۷)

ب:اما اينكه اين همه گناه ومنكرات در جامعه براي چيست؟

در اين رابطه مجموعه عواملي دخيل هستند :كه ميتوان به اين عوامل اشاره كرد:

۱- جهالت مردم به وظيفه شرعي وديني خود،درقبا ل يكديگر، برداشت وفهم نادرست در انجام اين امر، ونيز آن موجب فراموشي و تغافل از اين اصل(امر به معروف ونهي از منكرات) در جامعه و مجموعه دلايلي هستندند كه موجب رواج منكرات در جامعه شده اندحضرت علي (ع)جهل وعدم آگاهي را ريشه ومنشأ هر شر و فتنه اي دانسته اند:جهل خواستگاه هر شري ،قرار مي گيرد.(غررالحكم):شهيد مطهري دراين باره مي فرمايد: , اساسا آنچه بيشتر جاى تاسف است اينست كه اين فكرها به كلى از فکر مسلمين خارج شده , آن چيزهائى را كه آنروز جزء وظيفه حسبه مى دانسته اند و به نام حسبه امر به معروف و نهى از منكر , امور اجتماعى خود را اصلاح مى كردند اساسا جزء امور دينى شمرده نمى شود , اگر احيانا كسى در فكر امر به معروف و نهى از منكر بيفتد فكر نمى كند كه آن اصلاحات هم جزء اين وظيفه و تكليف است , يعنى معروف و منكر آن معناى وسيع خود را از دست داده و محدود شده اند به يك سلسله مسائل عبادى كه بدبختانه آن هم عملى نمى شود .(ده گفتار،ج۱،ص۷۸)

۲- تساهل وتسا مح وبي اعتنايي مردم نسبت به اين اصل: در اين باره استاد شهيد مي فرمايد:

يك نفر در جامعه مشغول فساد مى شود , مرتكب منكرات مى شود . يكى نگاه مى كند مى گويد به من چه؟ديگرى مى گويد من و او را كه در يك قبر دفن نمى كنند . فكر نمى كند كه مثل جامعه , مثل كشتى است . اگر در يك كشتى آب وارد بشود , ولو از جايگاه يك فرد وارد بشود , تنها آن فرد را غرق نمى كند بلكه همه مسافرين را يكجا غرق مى كند . (سيري درسيره نبوي ج۱ ص )۲۷۹.

درمورد بي تفاوتي مردم مي گويد: چون فكر امر به معروف و نهى از منكر در نظر مردم محدود شده و مردم از جنبه امر به معروف و نهى از منكر توجهى به اصلاحات امور زندگى اجتماعى خود ندارند نتيجه اين شده كه اگر احيانا, بخواهند جلو گرانفروشى را بگيرند , و يا اينكه بخواهند مقررات خوبى براى عبور و مرور اتومبيلها معين كنند مردم احساس نمى كنند كه پاى يك امر مذهبى در ميان است , زيرا حس نمى كنند كه اين هم از جنبه دينى يك وظيفه است , و حال آنكه به قول صاحب جواهر : به هر وسيله و هر طريق هست بايد كارى كرد كه معروف تقويت و منكر ريشه كن شود . علت اينكه مردم فعلا در اين كارها كوتاهى مى كنند اينست كه اين امور را از دائره معروف و منكر خارج كرده اند. (ده گفتارص: ۷۹).

۳-تجمل گرايي وغرب گرايي دربين مرتكبان به مفاسد ومنكرات ،يكي ديگر از عوامل افزايش اين امر در جامعه مي باشد.اين كار نوعي پيروي از هوس هاي خود ويا خواسته ديگران نيز مي تواند به حساب آيد خداند متعال ما را از اين امر برحذر داشته است ؛«ولا تتبع الهوي فيضلك عن سيبل الله»از هوي وهوس پيرو ي مكن كه تورا از راه خدا گمراه مي سازد(سوره ص۲۶).ويا آنجا كه مي فرمايد«ولا تتبعوا اهواءقوم قد ضلّوا من قبل واضلّوا كثيرا »از هوس هاي مردمي كه پيش ازاين گمراه شدند وبسياري را به گمراهي كشيده اند،پيروي نكنيد.(مائده ۷۷).مقام معظم رهبري در اين زمينه فرموده اند :آمريكايي ها مي گويند حجاب شما از بين برود ،مرزهاي اخلاقي وديني شكسته شود ،حكومت قرآن وانطباق قوانين با اسلام كه جزء قانون اساسي است ،نبايد باشد۰(محمد اسحاق مسعودي ؛اصلاحات وامربه معروف ونهي از منكر؛ ص۲۵)

لا تعبدوا الشيطان انه لكم عدوّمبين وان اعبدوني هذا صراط مستقيم ،ولقد اضل منكم جبلا كثيرا...»شيطان را نپرستيد ،قطعا او دشمن آشكار شماست واينكه مرا بپرستيد ،اين راه راست است ،واو بسياري از شما را گمراه ساخت.(يس ۶۱)

۴-ضعف ايمان

۵- فقدان تربيت صحيح افراد خاطي

۶- تقليد از الگوهاي نادرست

راهكارهاي مناسب :۱- .آگاهي عمومي جهت اجراي مناسب نهي از منكر وامربه معروف ؛به نظر مي رسد ،نخست بايد در جامعه به طور صحيح فرهگ سازي شود..مردم نسبت به اين امر وآثار وبركات اجراي آن توجيه شوند.عدم آگاهي مردم موجب سوءاستفاده قرارگرفتن از طرف منحرفان ونيز دشمنان داخلي وخارجي نظام مي شود.رسانه در اين زمينه نقش مهمي مي توانند ايفا ئ كنند،صدا وسيما با نمايش فيلمهاي سالم وبا معرفي الگوهاي موفق،ونيز با نشان دادن قباحت منكرات از جمله قبح بدحجابي وآثار وعواقب آن، افكار عمومي جامعه را نسبت به اين امر روشن كند.ارگانهاي فرهنگي وسياسي دركنار هم با برنامه ريزي هاي مناسب وبااهتمام مجدانه مي توانند گامهاي مثبتي در اين راه بردارند .ونيز فرهيختگان ودلسوزان جامعه با نوشتن كتاب ومقاله ونشر ورواج فرهنگ اسلامي نگرش مردم را نسبت به اين امرعوض كنند.

۲- تعيين اهداف ؛در اجراي نهي از منكر اهداف بايد به خوبي به منحرفان تبيين شود ،وتبعات كار منكر او به گوش زد شود.شناساندن معروف ها ومنكر ها تبيين حد ومرز واهميت هر يك از آنها.

۳- ارائه الگوها وجانشين هاي مناسب :ارائه الگوهاي كامل وصحيح در اجراي اين امر نيز ضروري به نظر مي رسد.وفراهم آوردن زمينه پذيرش آنها براي گروهاي منحرف ومفسد ،مي تواند راهگشا باشد. اين گونه ممكن است جامعه شاهد آثار و نتايج حقيقی و عينی اين فريضه و تأثير مستقيم آن بر روند كاهنده جرم و جنايت و خسارت و آسيب های اجتماعی گرديده و ميثاق اجتماعی مستحكم شده و همبستگی مردم و امنيت ملی ارتقا يابد.

نقش امربه معروف ونهي ازمنكر

آري اگرامر به معروف ونهي از منكركه يك فريضه ديني ما مسلمانان مي باشد و در متون ديني مورد تاكيد قرار گرفته است بايد وشايد در جامعه اجرا شود ،اثرات مفيدي در جامعه خواهد داشت .در اينجا فرمايش امام محمد باقر(ع)در حديث گهرباري نقش امر به معروف را بيان نموده اند:...بها تقام الفرائض ،وتامن الفرائض ،وتحل المكاسب وتردالمظالم وتعمر الارض و...بوسيله اين اصل دستورها زنده ،راه ها امن،كسبها حلال ،مظالم به صاحبان اصلي خودبرگردانده مي شود ،زمين آباد مي شود،از دشمنان انتقام گرفته مي شود ،كارها روبه راه مي شود۰(وسائل الشيعه ،ج۱۶ ،ص۱۱۹). اگر در منطق اسلام امر به معروف و نهى از منكر آن اندازه توسعه نمى داشت به ما نمى گفتند كه : بها تقام الفرائض , و تأمن المذاهب , و تحل المكاسب , و ترد المظالم , و تعمر الارض , و ينتصف من الاعداء , و يستقيم الامر (ده گفتار،شهيد مطهري ص۷۸)

ونيزحضرت پيامبر (ص)در اين باره فرموده است:« كلكم راع وكلكم مسئول عن رعيته» بدانيد همه شما نگهبانيد وهمه در برابر كساني كه مآمور نگهباني آنها هستيد،مسئوليد ( تفسيرنمونه ج۲۴،ص۲۹۳).اين حديث همه مسلمين را در قبال همديگر مسئول مي داند .درتوضيح اين مطلب استاد مطهري مي فرمايد: پيغمبر اكرم(ص) آنجا كه فرمود : كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته ، تمام افراد شما مسلمانان به منزله حافظ و نگهبان و شبان ديگران هستيد و تمام شما نسبت به تمام خودتان مسئوليد . تعبيرى از اين بالاتر نمى توان كرد . يعنى ايجاد نوعى تعهد و مسئوليت مشترك ميان افراد مسلمان براى حفظ و نگهدارى جامعه اسلامى بر مبناى تعليمات اسلامى . چنين وظيفه سنگينى اولا آگاهى و اطلاع زياد مى خواهد , يعنى هر فرد يا اجتماع ناآگاهى نمى تواند اين وظيفه را به خوبى انجام دهد , و ثانيا قدرت و امكان مى طلبد . انجام دادن چنين مسئوليت بزرگ و چنين تكليف بسيار بزرگى , احتياج به قدرت و نيرو دارد .(ص۵۶حماسه حسيني ج۲)

شهيد مطهري درجايي مي فرمايد:

اين اصل يكى از اركان تعليمات اسلامى است , يكى از اركانى است كه به نص صريح متون اسلامى و گفته پيغمبر اكرم , اگر از بين برود , تمام تعليمات اسلامى از بين رفته است . اگر اين اصل منسوخ شود , جامعه اسلام به صورتى كه بايد وجود داشته باشد , هرگز وجود نخواهد داشت . كارنامه ما در اين باب چگونه كارنامه اى است ؟ متاسفانه كارنامه ما مسلمين در اين زمينه درخشان نيست . از آن نظر كارنامه درخشانى نيست كه اولا ما آن حساسيتى را كه اسلام در اين زمينه دارد نداريم , يعنى آن اهميتى را كه اسلام به اين موضوع داده است , درك نكرده ايم , و ثانيا حدودى هم كه به حساب و خيال خودمان به اهميت اين موضوع پى برده ايم , واجد شرايط آن نبوده ايم (حماسه حسيني ج۲ص۱۵۵.)

اميد است با شناخت دقيق واجراي دقيق اين امرجامعه اي بدون منكرات را شاهد باشيم.

منابع:۱-.شهيد مطهري ،ده گفتار،ج۱،ص۷۸)

۲- شهيدمطهري، سيري درسيره نبوي ج۱ ص )۲۷۹

۳-.شهيدمطهري ؛پيرامون جمهوري اسلامي؛ص۲۷)

۴- شهيدمطهري حماسه حسيني ج۲(ص۵۶و۱۵۶

۵-( تفسير نمونه ج۲۴،ص۲۹۳)

۶-(وسائل الشيعه ،ج۱۶ ،ص۱۱۹).

۷-(محمد اسحاق مسعودي ؛اصلاحات وامربه معروف ونهي از منكر؛نشر ستاد احياءامر به معروف ونهي از منكر ؛چاپ اول ؛۸۳ ص۲۵)

لزوم امر به معروف و نهي از منكر براي كارهاي مستحب و مكروه هم هست يا خير؟

پاسخ : امر به معروف در مستحبات ومکروهات,مستحب است.

اجراى امر به معروف و نهى از منكر داراى شرايطى است از جمله:

۱) آمر به معروف و ناهى از منكر داراى شخصيت علمى و عملى باشد.

۲) شناخت ويژگى هاى روحى و روانى طرف مقابل و به تناسب آنها با وى برخورد نمودن.

۳) بدست آوردن خصوصيات مثبت طرف مقابل و از راه آنها او را جذب كردن.

۴) با زبان منطقى و عاطفى به شخص فهماندن كه آنچه به وى تذكر داده مى شود در رابطه با مصالح خود و و به نفعاوست.

۵) تشكيلاتى و هماهنگ عمل كردن در امربه معروف و نهى ازمنكر.

۶) دورى از تندروى ها و سليقه ها و تعصبات عاميانه.

۷) احياى فرهنگ امربه معروف نهى ازمنكر. يكى از ويژگى هاى نظام تربيتى اسلام اصل (نظارت همگانى)است.

يعنى بايد اين مسئله در جامعه و بويژه دانشجويان جا بازكند كه بر خلاف تفكر آزادى لجام گسيخته غربى در جامعهاسلامى همه نسبت به يكديگر مسئولند. زيرا هر جامعه و امتى داراى سرنوشت مشترك است و مانند مسافران يك كشتى اند كه اگر در گوشه اى كسى آن را سوراخ كند همه غرق خواهند شد. همچنين باانحراف يك نفر وگسترش آنسرنوشت كل جامعه اسلامى دگرگون خواهد شد و آن جا كه آزادى فرد مضر به سعادت جامعه باشد بايد آن را محدودساخت.

از امربه معروف و نهي از منكر كردن واهمه دارم، چه كنم؟

پاسخ : مسأله امر به معروف و نهي از منكر, از وظايف مهم ديني هر مسلمان است .

البته برخي از مراتب امربه معروف از وظايف نظام اسلامي است و از همين رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را كه نوعا منجر به برخورد عملي مي شود به عهده نيروهاي انتظامي و قضايي نهاده اند, ليكن مرتبه اول آن - كه جنبه ارشادي و راهنمايي دارد - به دوش همگان است . درعين حال در اين رابطه بايد چند نكته را درنظر داشت :

۱- جوانان عزيز بايد به دقت احكام شرعي مربوط به امربه معروف و نهي از منكر, موارد معروف و منكر يا شرايط وجوب مراتب آن و كيفيت اجراي نيكوي آن را دقيقا فراگيرند.

۲- آمر به معروف و ناهي از منكر, خود را به زيور اخلاق والتزام عملي بيارايد و حتي الامكان از شيوه هاي رفتاري آموزنده و خلاق استفاده كند.

۳- بهتراست امربه معروف و نهي از منكر, به طور متشكل و گروهي همراه با آموزش هاي لازم انجام گيرد.

۴- عدم تأثير آني و فوري , نبايد ما را از انجام وظايف خود بازدارد.

۵- حتي الامكان بايد كوشيد تا فرهنگ و پذيرش عمومي نسبت به امر به معروف و نهي از منكر را بالا برد. انسان ها در برخورد با حق , چند گونه اند:

گونه اول- انسان هاي حق گرا. چنين افرادي در صورتي كه اشتباه خود را دريابند, نه تنها ناراحت نمي شوند, بلكه بسيار خرسند و شادمان مي شوند.

گونه دوم- انسان هاي بي تفاوت در مقابل حقيقت . چنين افرادي از اينكه كسي روي اشتباهاتشان انگشت بگذارد, استقبال نمي كنند.

گونه سوم - انسان هاي حق ستيز. اين گونه افراد مسلما در برابر حرف حق , واكنش منفي نشان مي دهند. البته اين گروه اندكند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.

در اينجا يك نكته اساسي وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهي از منكر است . مسلما اگر آمر به معروف، با درك درستي از طرف مقابل و ويژگي هاي روحي , اخلاقي و تربيتي او, شيوه اي كارساز و جذاب در امر به معروف برگزيند, عكس العمل مثبت طرف مقابل , بسيار بالا خواهد بود. در امر و نهي شرايط ويژه اي حاكم است كه بايد رعايت گردد و چقدر به جا است كه در اين زمينه به تحريرالوسيله يا ترجمه آن از حضرت امام (ره ) مراجعه فرماييد ولي در عين حال به برخي از شرايط اشاره مي كنيم :

۱- نسبت به حرمت موضوعي كه در نظر داريد يقين داشته باشيد.

۲- تذكر و يادآوري شما بايد به تدريج و با مقدمات باشد.

۳- حتي الامكان از صراحت اجتناب نموده و با كنايه واشاره گوشزد كنيد.

۴- گاهي مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردي به تنبه ايشان بپردازيد.

۵- خودتان در پيرامون موضوع مايه مطالعاتي داشته باشيد كه به مناسبت بتوانيد از بازده شوم آن گناه سخن بگوييد.

۶- از تندي و خشونت به شدت پرهيز كنيد و با حفظ احترام ملايمت را شعار خود سازيد.

۷- اگر زمينه ي مساعدي مي بينيد پيشنهاد كنيد موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همين نامه ها از فتواي مرجع و عواقب سوء چنين حرامي بپرسيد و پاسخ را به ايشان ارائه دهيد.

۸- اگر اهل مطالعه هستند كتابي مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ايشان قرار دهيد.

۹- مطمئن باشيد كه يادآوري و تذكر بي تأثير نخواهد بود. «فذكر فان الذكري تنفع المؤمنين», (ذاريات , آيه ۵۵). ازاين رو تا آنجا كه احتمال تأثير مي دهيد از وظيفه خود دست نكشيد و مأيوس نباشيد.

۱۰- و در نهايت اگر به فرض نتيجه نگرفتيد, شما وظيفه خويش را به انجام رسانده ايد كه «و ما علي الرسول الا البلاغ المبين ; پيامبر وظيفه اي جز ابلاغ آشكار ندارد»، (نور, آيه ۵۴).

شرايط شرعي امر به معروف و نهي از منکر به طور خلاصه اين است:

الف. کسي که امر يا نهي مي کند خودش عالم به معروف و منکر باشد يعني بداند چيزي که طرف مقابل ترک کرده شرعا واجب است انجام دهد مانند نماز و همين طور چيزي که فرضا انجام مي دهد شرعا حرام است مانند قمار.

ب. شخص گناهكار اصرار بر گناه خود داشته باشد يا احتمال بدهد كه قصد دارد كار خود را تكرار كند.

ج. احتمال تأثير بدهد.

د. ضرر مهم جاني يا مالي براي امر کننده يا نهي کننده در کار نباشد.

براي آگاهي بيشتر مطالعه كنيد:

- حكايت هاي امر به معروف و نهي از منكر «مؤسسه فرهنگي قدر ولايت»

- امر به معروف و نهي از منکر، آيت الله نوري همداني، ترجمه محمدي اشتهاردي

برای تحقق این دو فریضه بزرگ الهی چه باید كرد؟

پاسخ: ۱. فعالیتهای پژوهشی ۲. فعالیتهای اطلاع رسانی ۳. فعالیتهای تبلیغی ۴. فعالیتهای اجرائی • تأسیس نهادهای مورد نیاز دو فریضه • تدوین قوانین مورد نیاز دو فریضه • تأمین هزینه مورد نیاز دو فریضه ۵. فعالیتهای آموزشی

وظایف حوزه های علمیّه نسبت به دو فریضه بزرگ چیست؟

پاسخ: ۱. آموزش عمومی حوزویان. ۲. آموزش تخصصی استادان و پژوهشگران این رشته. ۳. تأسیس كتابخانه تخصصی این رشته ۴. برنامه ریزی برای آموزش عموم جامعه ۵. اطلاع رسانی پیرامون دو فریضه ۶. انجام پژوهش‌های مورد نیاز نظام در زمینه‌ی دو فریضه ۷. تدوین متون مورد نیاز برای سطوح گوناگون ۸. ‌تولید نرم افزارآموزشی ویژه این دو فریضه

وظایف آموزش و پرورش در برابر این دو فریضه چیست؟

پاسخ: ۱. گنجاندن درس امر به معروف و نهی از منكر در متون آموزشی ۲. تربیت معلمّان مورد نیاز در علوم ومعارف ضروری ۳. تبیین فلسفه معروف‌گرایی و منکر‌ستیزی برای دانش‌آموزان و معلمان. ۴. حمایت از آمران و ناهیان در تمام بخش‌های آموزشی و اداری ۵. اجرای سیاست‌ها و قوانین اسلامی در سطوح اداری و آموزشی

جایگاه رهبری با این دو فریضه بزرگ چه نسبتی دارد؟

پاسخ: ۱. تأسیس نهاد خاص این دو فریضه در سطح عالی ۲. هماهنگی فعالیتهای مرتبط با این دو فریضه ۳. ارائه رهنمودها و دستورات لازم در زمینه این دو فریضه به مردم ومسئولان ۴. حمایت از عاملان به این دو فریضه ۵. مقابله با موانع اقامۀ این دو فریضه

شورای نگهبان و مجلس شورای اسلامی (قوه مقننه) نسبت به این دو فریضه چه وظایفی دارند؟

پاسخ: ۱. لغو تمام قوانین خلاف دو فریضه ۲. تصویب قوانین مورد نیاز اقامه دو فریضه ۳. كنترل مصوبات از دیدگاه دو فریضه قبل از ابلاغ ۴. تصویب بودجه مورد نیاز دو فریضه ۵. تصویب چارت تشكیلاتی در دولت یا شورای عالی انقلاب فرهنگی یا مجلس شورا تبصره: كلیة لوایح و طرحهای ارسالی به مجلس می تواند مصداق معروف یا منكر و یا بخشی معروف و بخشی منكر باشد که شورای نگهبان و مجلس نسبت به آن مسؤول‌اند.

وظایف دولت و مدیران نظام اسلامی نسبت به معروف و منکر چیست؟

پاسخ: ۱. اقامه فرایض الهی از قبیل: نماز، روزه، حج، زكات، جهاد ۲. تربیت دینی و اخلاقی امت اسلامی و تهذیب اخلاق جامعه ۳. تعلیم قرآن، سنت، حلال و حرام الهی به مردم ۴. امر به معروف و نهی از منكر به معنای وسیع آن ۵. حفاظت از مرزهای بلاد اسلامی ۶. دفاع از حقوق حقّه مسلمین ۷. جهاد با دشمنان اسلام و مسلمین ۸. اصلاح و عمران بلاد اسلامی ۹. ایجاد امنیت در سراسر بلاد اسلامی ۱۰. جلوگیری از ظلم و تجاوز دشمنان داخلی ۱۱. بازگرداندن حقوق پایمال شده و اموال ملت به آنان و مصادره اموال نامشروع ۱۲. گردآوری صدقات و زكوات و بیت المال و تقسیم عادلانة آن. ۱۳. لغو قوانین جاهلی و ظالمانه و رهاندن مردم از ذلت و خواری ۱۴. شناخت خدمت گزاران و خائنان و حمایت از خادمان و تنبیه خائنان ۱۵. تأمین امکانات نهاد قضاوت و فصل خصومت بر اساس عدالت و اجرای حدود الهی ۱۶. ایجاد برادری و صلح و صفا و زندگی مسالمت آمیز بین مسلمانان ۱۷. عفو و بخشش و رفق و مدارا با رعیت و برخورد پدرانه ۱۸. پاسداری از استقلال مسلمین و مقابله با سلطة كفار با مسلمین ۱۹. اقامه سنت های حسنه ۲۰. محو بدعت ها و آداب و اخلاق غیراسلامی ۲۱. حمایت از ضعفا در برابر زورمندان ۲۲. حمایت از فقرا و نیازمندان

وظایف نهادهای پژوهشی در این قلمرو چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هر چه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظایف افراد و تشکل ها در این میدان چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هر چه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظایف صدا و سیما نسبت به این دو فریضه چیست؟

پاسخ:

۱. خودسازی عوامل دست اندر كار ـ سیاستگذاران ـ تهیه كنندگان ـ فیلم سازان ـ برنامه نویسان ـ بازیگران -خبرنگاران وگزارشگران ۲. نشر فرهنگ اسلامی ۳. تجلیل از معروف و معروف گرایان، مستقیم و غیر مستقیم. ۴ـ مبارزه فرهنگی با منكر و منكرگرایان ۵ـ آموزش، توجیه و تربیت عناصر مؤمن به اهداف رسانه های اسلامی ۶ـ پاكسازی صدا و سیما از برنامه ها، سیاست ها، عادت ها و عناصر غیر معتقد به اهداف فرهنگی جامعه اسلامی ۷-تولید برنامه روزانه ویژه این دو فریضه

وظایف مطبوعات در این میدان چیست؟

پاسخ:

۱. تشویق و معرّفی معروف ها و معروف گرایان. ۲. انتفاد نسبت به منكرات و روشنگری جامعه. ۳. انتقادات نسبت به منكرات دولتی و تصمیم های نادرست دولت ها و نهادها.

وظایف شهرداریها در این میدان چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظایف قوه قضائیه در این قلمرو چیست؟

پاسخ:

۱. پاسداری از معروف و مبارزه با منكرات در خود قوّه قضائیه و ضابطان آن ۲. معرفی دقیق و فقهی، حقوقی معروف و منكر برای جامعه. ۳. پیشگیری از منكرات با اقدامات هدایتی و آموزشی. ۴. حمایت قضائی از آمران به معروف. ۵. ستن راههای گریز منكرگرایان. ۶. تأکید و پایبندی قضات بر اجرای قاطعانه احکام دین به دور از تأثیر فشارهای داخلی و خارجی ۷. تلاش برای پاکسازی فضای جامعه و اماکن عمومی از منکرات ۸. همکاری و هماهنگی با تشکیلات فعال در این زمینه

وظایف اولیه و مستقیم ستاد احیای دو فریضه چیست؟

پاسخ:

۱. آموزش ۲. پژوهش ۳. اطلاع رسانی ۴. تبلیغ ۵. اقدام قضائی ۶. اقدام اجرائی ۷. حمایت از فعّالیت‌های خودجوش مردمی

ساختار مورد نیاز در زمینه اجرای این دو فریضه كدام است؟

پاسخ:

۱. سازمان وابسته به رهبری ۲. وزارت خانه مستقل ۳. نهاد حوزوی در بعد معروف ۴. نهاد انتظامی در بعد منكرزدایی ۵. نهاد وابسته به وزارت اطلاعات در هر دو بخش ۶. سازمان وابسته به ریاست جمهوری ۷. ستاد هدایت كننده كلیه نهادهای كشوری زیر نظر مجلس شورای اسلامی ۸. تشكیل ستاد خاص هر یك از فروع دین در نهاد مربوط به آن.مثلاً:ستاد زكات در وزارت دارایی، ستاد امر به معروف در سازمان تبلیغات اسلامی ۹. تشکیل سازمانی متشکل از نمایندگان حوزه، رهبری، دولت

وظایف «پژوهشکدة امر به معروف» و نهی از منكر چیست؟

پاسخ:

۱. تدوین، تفسیر و تبیین احکام دو فریضه از منابع اسلامی ۲. تهیه پیش نویس قوانین برای ارائه به مجلس و تهیه طرح‌های مورد نیاز در بخشهای تبلیغی و اجرایی ۳. تهیه مواد و متون آموزشی برای آمران و ناهیان در بخشهای گوناگون ۴. پژوهش و تحقیق میدانی در زمینه وضعیت موجود ۵. جستجوی راهکار عملی برای اقامه دو فریضه ۶. معرفی الگوهای دو فریضه و تدوین زندگی شهدای آن.

مركز آموزش امر به معروف چه وظایفی به عهده دارد ؟

پاسخ:

آموزش مسؤلان تبلیغات دو فریضه آموزش مسؤلان اجرای دو فریضه(پلیس( توجیه نیروهای قضایی نسبت به حمایت از آمران و ناهیان

مركز اطلاع رسانی و خبرگزاری امر به معروف چه وظایفی بر عهده دارد؟

پاسخ:

۱. خبر رسانی مؤثر درباره ی معروف ها ۲. الگوسازی از آمران به معروف و ناهیان از منكر. ۳. كشف و انتقال روش های ابتكاری مردم برای مبارزه با منكرات. ۴. افشای خلأها و زمینه های منكرساز در قوانین، قضاوت و اجرا. ۵. گردآوری، ساماندهی و اطلاع‌رسانی آمار معروف‌ها و منکرات آشکار

اقدامات و مراحل اجرای دو فریضه در نظام اداری چیست؟

پاسخ:

۱. تذکر ۲. تذکر کتبی ۳. کسر حقوق ۴. کسر پایه ۵. تعلیقی ۶. اخراج ۷. معرفی به دادگاه‌های عمومی ۸. جریمه مالی ۹. تعزیر بدنی ۱۰. زندان ۱۱. اجرای حدود ۱۲. قصاص

ابزار و روشهای ممکن برای ابلاغ امر و نهی در شرایط كنونی جامعه چیست؟

پاسخ:

۱. تذكر لسانی ۲. پیام كوتاه ۳. تلفن ۴. سایت و وبلاگ ۵. نامه خصوصی ۶. فاكس ۷. دیدار فردی ۸. دیدار گروهی ۹. نامه های سرگشاده ۱۰. قطع ارتباط ۱۱. تحصن ۱۲. هجرت ۱۳. چاپ كارت های تک برگی برای تذکر و راهنمایی و پخش آن ۱۴. كتب درسی و کمک درسی ۱۵. زیرنویس تلویزیونی ۱۶. بولتن های خبری ۱۷. دیوار نویسی ۱۸. نصب پوستر و تراكت ۱۹. پلاکارد و بنر ۲۰. بلندگوی ثابت و سیار ۲۱. کارناوال ۲۲. ابزارهای هنری از قبیل نقاشی، خوشنویسی، شعر، گرافیک، کاریکاتور، کاریکلماتور، اینفوگرافی ۲۳. فیلم ۲۴. داستان ۲۵. تئاتر ۲۶. موسیقی (نوا( ۲۷. عکس ۲۸. مسابقات فرهنگی ۲۹. اسلاید و پاورپوینت

واحدها و فعالیت های مرتبط با ستاد احیای امر به معروف كدامند؟

پاسخ:

۱. سایت های امر به معروف ۲. سایت های نهی از منكر ۳. نرم افزارهای امر به معروف و نهی از منكر ۴. كتابخانه تخصصی امر به معروف و نهی از منكر ۵. مركز تدوین متن آموزش دو فریضه برای سطوح گوناگون ۶. تشکل‌های مردمی و مسجدی و جهادی ۷. سازمان بسیج ۶. مركز مشاوره در زمینه پیش گیری از منکرات اجتماعی ۷. مراكز شبهه شناسی پیرامون دو فریضه و شبهه زدایی ۸. دفتر برگزاری كتاب برتر سال در زمینه دو فریضه ۹. مركز ترجمه آثار دو فریضه به زبان های مورد نیاز ۱۰. واحدهای مسؤول امر به معروف و نهی از منكر در نهادهای مختلف. ۱۱. نشریات امر به معروف و نهی از منکر ۱۲. نهادهای مورد نیاز در قلمرو دو فریضه بزرگ الهی ۱۳. دفاتر دفاع حقوقی از آمران و ناهیان احكام الهی ۱۴. بهره گیری از شعر و سرود در جهت منكر ستیزی و معروف گرایی ۱۵. نامگذاری سالها و هفته ها و اماکن و جمعیّت ها به نام این دو فریضه و به نام معروف‌های خاص

درباره دو فریضه چه کارهای نرم‌افزاری ضرورت دارد؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

اولویت های کاری ستاد احیای امر به معروف چیست؟

پاسخ: ـ تربیت گروهی كارشناس امر به معروف ـ تدوین متون درسی امر به معروف ـ تأسیس پژوهشکده امر به معروف و نهی از منكر ـ كتابخانه تخصصی امر به معروف و نهی از منكر ـ تأسیس رشته تخصصی امر به معروف و نهی از منكر ـ تأسیس مركز اطلاع رسانی امر به معروف ـ تأسیس دفتر هماهنگی مجریان دو فریضه.

پیام های امر به معروف و نهی از منکر از چه راههایی بهتر به جامعه منتقل می شود؟

پاسخ: ۱. تولید فیلم و سریالهای تلویزیونی طنز و غیر طنز و مشورت بازیگران معروف با بچه های حزب اللهی. همفکری اهل هنر و حوزویان در این جهت ضروری است و برنامه تشکیلاتی در این زمینه لازم است. ۲. تولیدکتابهای داستانی ، ویژه امر به معروف و نهی از منكرمثل كتابهای روزنامه همشهری که رایگان منتشر می شود. ۳. تبلیغ در اماکن عمومی به شیوه‌های مختلف

فعالیت های اجتماعی مؤثر در كاهش منكرات چیست؟

پاسخ: ۱. تقویّت وحدت و برادری ۲. گسترش حجاب و پوشش اسلامی ۳. كنترل فقر و رسیدگی به محرومان ۴. تقویت جلسات قرآنی ۵. تشكیل هیئات مذهبی ۶. ایجاد كار و اشتغال تولیدی و خدماتی مشروع ۷. ایجاد مسكن ۸. تسهیل ازدواج ۹. نقد رقابت مادی و چشم و هم چشمی در وسائل زندگی ۱۰. ساده زیستی مسؤولان و فرهنگ¬سازی برای زهد عمومی ۱۱. هشدار و اندرز عمومی و خصوصی ۱۲. آغاز اصلاح از خانواده بزرگ دولت اسلامی ۱۳. برنامه ریزی، اطلاع رسانی و آموزش روشهای مؤثر امر به معروف و نهی از منکر. ۱۴. زیارت ائمه و امامزادگان ۱۵. تردد روحانیون ملبس در اماکن عمومی ۱۶. راه‌اندازی برنامه مشاوره و حلقه‌های معرفت در مساجد و مراکز اجتماع عمومی ۱۷. گسترش جایگاه‌های پاسخگویی و محافل پرسش و پاسخ عمومی

چه پیشنهادهایی برای پژوهشكده امر به معروف دارید؟

پاسخ: ۱. تولید نرم افزارهای صوتی و تصویری در زمینه امر به معروف (برای سه سطح) ۲. راه اندازی درس خارج فقه امر به معروف در حوزه های علمیه ۳. تدوین فرهنگ جامع معروف های دینی ۴. تدوین فرهنگ جامع منكرات شرعی ۵. تدوین متون آموزشی مورد نیاز دو فریضه ۶. راه‌اندازی دوره‌های آموزشی و تربیتی امر به معروف و نهی از منکر در سازمان، نهادها، ارگان‌ها و غیره ۷. راه اندازی دفتر جذب، تدوین و انتشار تجارب و آثار مراكز نظارتی مثل شورای نگهبان، مجلس خبرگان، سازمان بازرسی در زمینه معروف¬یاری و منكرستیزی. ۸. حمایت از چاپ و نشر و تبلیغ آثار مربوط به دو فریضه.

فعالیتهای سخت افزاری لازم در جهت معروف گرایی و منكرستیزی کدامند؟

پاسخ: ۱. تولید محصولات برای تسهیل فعالیتهای معروف . ۲. تولید محصولات برای دشوارسازی فعالیتهای منكر. ۳. تولید ابزارهای امر به معروف و نهی از منکر ۴. تولید ابزارهای چند منظوره برای دفاع از ارزشها و مقابله با ضد ارزشها

وظایف والدین در قبال فرزندان برای اقامه معروف و مصونیت از منکر چیست؟

پاسخ: ۱. تأمین بهداشت روانی خانواده ۲. تقویت ایمان اعضای خانواده به همه معارف الهی. ۳. ازدواج به موقع فرزندان ۴. عدالت در میان اعضای خانواده ۵. همكاری خانواده در تأمین نیازهای مادی و روحی.

برگزاری کلاس‌های تخصصی امر به معروف برای چه کسانی ضرورت و یا اولویت دارد؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

آیا ادغام شوراهای امر به معروف و پیشگیری از جرم به مصلحت کشور نیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

چه ساختار و چه نهادهایی برای اقامه دو فریضه ضرورت دارد؟ مردمی؟ دولتی؟ فرادولتی؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

وظیفه نظام اسلامی درباره دو فریضه چیست؟

پاسخ: ۱. معرفی معروف و منکر ۲. تشویق معروف و مبارزه با منکر ۳. حمایت فرهنگی از آمران و ناهیان ۴. حمایت قضایی آمران و ناهیان ۵. حمایت اقتصادی آمران و ناهیان ۶. شناسایی ناهیان از معروف ۷. شناسایی آمران به منکر ۸. هدایت و نظارت بر کار آمران و ناهیان ۹. تلاش برای جذب مخالفان ۱۰. سازماندهی آمران و ناهیان

آیا می‌توان چند ساختار موازی برای اجرای دو فریضه در نظر گرفت؟

پاسخ: ۱. در حوزه کارکنان نظام با مدیریت عالی دولت ۲. در حوزه مردم با مدیریت حوزه‌ها ۳. در حوزه ملت و دولت با مدیریت رهبری

آیا پیشگیری از منکرات و اقامه معروف‌ها از وظایف نمایندگی‌های رهبری در برخی نهادها، مثل دانشگاه‌ها، صدا و سیما و ... است؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

اقدامات عملی و مقدور (۱. فردی ۲. گروهی ۳. دولتی) در زمینه ی احیای معروف و محو منکر چیست؟

پژوهشگران عزیز می‌توانند با تحقیق و بهره‌گیری از اساتید حوزه و دانشگاه به این پرسش‌ پاسخ داده و با ارسال آن به پژوهشکده امر به معروف، ما را جهت هرچه غنی‌تر کردن سایت و پرداختن به این فریضه مهم یاری نمایند.

مراتب اجرای دو فریضه چیست؟

پاسخ: ۱. انکار قلبی (هجر و اعراض) ۲. انکار لسانی و کتبی ۳. قطع رابطه ۴. افشاگری ۵. دستگیری ۶. ضرب و جرح ۷. مصادره ابزار گناه ۸. تبعید ۹. قتل و اعدام

اگر در شرايطي امر به معروف زباني جواب ندهد و برخي از نيروهاي انتظامي هم کوتاهي کنند تکليف چيست؟

پاسخ استاد فلاح زاده: وقتي که رهبر معظم انقلاب فرموده‌اند وظيفه‌ عمومي فقط تذکر زباني است، شما تا حد تذکر زباني اگر مي‌بينيد مؤثر است و شرايط موجود است اقدام کنيد؛ بالاتر از آن شما وظيفه نداريد؛ الآن در بعضي از کشورها مسلمان‌ها دارند کشته مي‌شوند اما خيلي از مسلمان‌ها هم در کشور ما مشغول کار خودشان هستند آيا تکليف و وظيفه‌اي ندارند؟ وقتي که مي‌شنوند واقعاً ناراحت مي‌شوند اما نمي‌توانند بروند آن‌ها را کمک کنند پس تکليفي ندارند؛ وقتي شرع جلويتان را گرفته است به اين معنا که شما در آن حيطه تکليف و وظيفه نداري و وظيفه‌ي ديگران است. مثل‌ اينکه يک کسي حقش خورده شده است و تنها دادگاه مي‌تواند حق او را بگيرد. خب او بايد برود شکايت کند و حکم قاضي حق او را بگيرد، شما که اقدام نکرديد گناه نکرده‌ايد، چون طريق آن است. بنابراين توسل به زور و قدرت و قوه‌ي قهريه براي جلوگيري از اين منکر نه‌تنها وظيفه‌ي آحاد مردم نيست، بلکه جايز نيست و موجب هرج‌ومرج مي‌شود. حضرت آقا فرموده‌اند جايز نيست فلذا وظيفه هم نيست و در اين موارد تکليف نداريد.ولي يک تکليف ديگر داريد، زيرا امر به معروف و نهي از منکر فقط به گفتن به خود آن فرد يا استفاده از قوه‌ قهريه عليه آن فرد نيست، شما امر به معروف و نهي از منکرتان اين است که به نيروهاي انتظامي اطلاع دهيد، به کساني که مسئوليت دارند اطلاع دهيد، همين اطلاع دادن وظيفه‌ي شماست که انجام مي‌دهيد. حالا اگر آن‌ها به وظيفه عمل نکردند شما معذوريد و گناهکار نيستيد.

آيا مي‌شود براي از بين بردن منکري، به جاي تذکر زباني، کار تربيتي درازمدت کرد؟ در صورت تزاحم اين دو روش، کدام‌يک مقدم است؟

پاسخ استاد فلاح زاده: اولاً بايد مطمئن شويم که اگر به‌جاي تذکر لساني، کارهاي تربيتي انجام دهيم، آيا غرض امر به معروف و نهي از منکر تحقق پيدا مي‌کند يا نه؟ يک وقت هست اگر بخواهيم تذکر زباني ندهيم تا بعداً کار تربيتي انجام دهيم، اصلاً موضوع منتفي مي‌شود و فرد گناه را مرتکب شده و معروف را ترک مي‌کند؛ در اين موارد اصلاً جا ندارد که تذکر زباني را رها کنيم. اما اگر براي اينکه فرد اصلاح شود و ديگر گناه نکند، تذکر زباني فايده‌اي ندارد يا فايده‌اش چندان تأثير زيادي ندارد و مقطعي است؛ و در اين حال اگر ما بگذاريم تا يک کار تربيتي درازمدت انجام دهيم، آن وقت ايشان کلاً اصلاح مي‌شود و در آينده ديگر گناه نمي‌کند و دور گناه نمي‌رود، خب در اينجا کار تربيتي مقدم است. بنابراين خودتان بايد شرايط را بسنجيد و ببينيد که کدام اقدام تأثير و دوامش بيشتر است؟ هر کدام که مؤثرتر و مفيدتر بود، آن کار را انجام دهيد.

از منظر شما نواقص و کاستی‌های قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان چیست؟

خدا را شکر که پس از سال‌ها، با همت برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی مظلومیت دو فریضه، تا حدودی کاهش یافت و خون شهید خلیلی فضای جامعه را برای دفاع از این دو فریضۀ مظلوم آماده ساخت بسیاری قوانین کشور دارای کاستی و ابهام و احیاناً دارای مواد و تبصره‌های زائدی است که همیشه نهاد قانون گذاری باید برای اصلاح و تکمیل آن بکوشد ولی این قانون هنوز اجرا نشده تا نقاط قوت و ضعف آن بخوبی آشکار شود. ما معتقدیم امر به معروف و نهی از منکر کاری در کنار دیگر فعالیت‌ها و قانونی در کنار دیگر قوانین نیست- بلکه نهاد نظارتی نظام اسلامی است که بر تمام دستگاه‌های دولتی و مردمی باید نظارت کند. و همچون ساختار نظارت مردم بر فعالیت‌های بخش خصوصی و دولت فراگیر است و در هر چهارگونه نظارت مردم بر مردم، مردم بر دولت، دولت بر کارگزاران خود و دولت بر مردم باید ساختار و شرح وظایف متناسب خود را پیدا کند ولی این قانون، بخشی از حوزه‌ها را شامل می‌شود.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

این قانون و نیز دستورالعمل نسبت به حوزه پژوهش چه نگاهی داشته وجایگاه آن را چگونه توصیف کرده؟

ماده ۱۶ این قانون که وظایف ستاد امر به معروف را بر می‌شمارد. دوازده وظیفه‌ی مهم برای ستاد بر شمرده بخش اعظم آن به فعالیت‌های پژوهشی، آموزشی و اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی اختصاص دارد. کارهایی مثل: تبادل اطلاعات و نظرات برای شکل‌گیری سیاست‌ها. آسیب‌شناسی و ریشه‌یابی علل ترک دو فریضه تعیین الگوهای رفتاری رصد اقدامات انجام شده در اجرای قانون و انعکاس آن به مراجع ذی ربط. تدوین راهبردهای آموزشی برای سطوح مختلف. فراهم آوردن متون آموزشی پژوهش و تحقیق در زمینه دو فریضه شناسائی ظرفیت‌ها و هدایت تشکل‌های مردمی در زمینه اجرای دو فریضه. و برخی دیگر از وظایف ستاد نیاز به پژوهش‌های بنیادی، راهبردی و کاربردی دارد. پژوهشکده امر به معروف به عنوان بازوی پژوهشی و اطلاع‌رسانی مرکز همفکری برای علاقمندان شناخت و تبلیغ و اجرای این دو فریضه بزرگ محسوب می‌شود.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

آیا این قانون به ویژه گزینش ضابطین آن از بسیج و سپاه امر به معروف و نهی را حکومتی نمی کند تبعات آن چه خواهد بود؟

هر قانونی برای اجرا، نیاز به ضابط و نیروی اجرائی دارد. انتخاب بسیج و سپاه برای پشتوانه اجرائی این فریضه به معنای نفی دیگر انگیزه‌ها و عوامل حمایتی نیست. ایمان مردم، وجدان عمومی، تجارب امت اسلامی، فرهنگ عاشورائی که در جای جای کشور و فکر و فرهنگ نیروهای مردمی و نظامی و انتظامی وجود دارد و هدایت‌های رهبری ضامن اجرای این دو فریضه بزرگ است. از آنجا که سپاه و بسیج به عنوان پاسداران انقلاب اسلامی وظیفه دفاع از ارزش‌های اسلامی و انقلابی را بر عهده دارند، به عنوان ضابطان اجرائی این قانون حیات بخش انتخاب شده‌اند. مهم‌ترین منکرات ضربه بر نظام اسلامی است و طبیعی است که نهاد پاسدار انقلاب و نظام اسلامی در رأس پاسداری از این دو فریضه بزرگ قرار گیرد.

(درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

دربخش پژوهشی امر به معروف و نهی منکر را بیشتر در کدام طبقه از حرام واجب مستحب و مکروه دیده اید و چه اقداماتی داشته اید؟

گام نخست در پژوهش‌های دو فریضه، شناخت معروف‌ها و منکرات بنیادی و بزرگ است که نسبت به دیگر معروف‌ها، یا دیگر منکرات نقش مادر دارد. پژوهشکده در دو بخش پژوهش‌های بنیادی، کار دانشنامه دو فریضۀ بزرگ را آغاز کرده و در بخش مصادیق معروف و منکر، فعالیت خود را در فاز اوّل از شناخت معروف‌های واجب و منکرات حرام سامان داده است و بیش از هزار مصداق معروف و منکر را در قالب فرهنگ مصادیق معروف و منکر شناسایی کرده است. فهرست مصادیق معروف و منکر در فاز اوّل هم اینک در سایت پژوهشکده امر به معروف al.adl.ir بارگذاری شده و حدود نهصد مقاله مرتبط با مباحث نظری و مصادیق امر به معروف هم اکنون در پرتال جامع پژوهشکده امر به معروف در دیدرس شیفتگان این دو فریضه بزرگ و محققان و نویسندگان و برنامه‌سازان و نهادهای فرهنگی است. (درج شده در شماره ۱۸۹ مجله ی حریم امام)

درحوزه برخورد با توریست ها و مسافران خارجی و نظارت بر کالاهای وارداتی خارجی آیا نکته ای در این قانون وجود دارد شما چه تدابیری اندیشیده اید؟

پژوهشکده امر به معروف در حوزه های فضای مجازی چه اقداماتی داشته و دارد؟

لطفا از اقدامات دیگری که تاکنون داشته اید سخن بگویید؟ و به چه میزان از اندیشه‌های امام و علما خاصه مراجع بهره گرفته‌اید؟

با توجه به شئون قضائی و انتظامی که برای آمران و ضابطین وجود دارد برای جلوگیری از سوء استفاده و آگاه کردن به احکام و آراء دین چه اقداماتی در جهت آموزش آمران و ناهیان داشته و دارید؟

به چه میزان از اندیشه امام و علما خاصه مراجع عظام بهره گرفته اید؟