فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۲ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۱۴:۰۴

مشخصات کتاب

نویسنده	معاونت فرهنگی قوه قضائیه
زبان	فارسی
ناشر	معاونت فرهنگی قوه قضائیه
محل انتشارات	تهران
تاریخ نشر	۱۳۹۶
قطع	وزیری
دانلود	[ PDF]

مقدمه

مهارتهای زندگی چیست

باتوجه به رشد و توسعه زندگی آدمی و پیچیدگی‌های ارتباطی وی با دنیای درون و بیرون، آموزش مهارت‌های زندگی، ضرورتی انکارناپذیر است. تعاریف گوناگونی از مهارت‌های زندگی شده است که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم.

(۱ تعریف سازمان بهداشت جهانی :(W.H.O) این سازمان، مهارت‌های زندگی را شامل توانایی‌های آدمی برای رفتارهای مثبت و انطباق پذیر با دیگران می‌داند که او را قادر می‌سازد با چالش‌ها و نیازمندیهای روزانه به گونهای مؤثر روبهرو شود.

(۲ تعریف سازمان یونیسف :(UNICEF) این سازمان، مهارت‌های زندگی را مشتمل بر تمهیداتی برای تحول و یا تغییر رفتار می‌داند تا میان سه حیطه یعنی؛ دانش، بینش (طرز تلقی) و رفتار موازنهای انجام پذیرد.

(۳ در تعریف دیگر:» مهارت‌های زندگی، مهارتهایی است که زندگی موفقی را برای ما رقم می‌زند. «

درنهایت باتوجه به تعاریف بالا؛» مهارت‌های زندگی، توانمندی‌هایی در زمینه‌های دانش و بینش است تا زمینه ساز موفقیت آدمی در زندگی گردد.

انواع مهارتهای زندگی

در حال حاضر سازمان‌های جهانی یونیسف، یونسکو((UNESCO و سازمان بهداشت جهانی در معرفی مهارت‌های زندگی اتفاق نظر دارند. از نظراین سه سازمان، دَه تکنیک و راهبرد، هسته مرکزی مهارت‌های زندگی را شکل می‌بخشد که عبارتند از؛۱ مهارت حل مسئله (Problem solving skill) ۲ مهارت تفکر انتقادی (Critical thinking skill)

۳ مهارت ارتباط مؤثر (Effective communication skill)

۴ مهارت تصمیم گیری (Decision - making skill)

۵ مهارت تفکر خلاق (Creative thinking skill)

۶ مهارت بین فردی (Interpersonal relationship skill)

۷ مهارت خودآگاهی (Awareness building skill)

۸ مهارت همدلی (Empathy skill)

۹ مهارت انطباق با هیجانها (Coping withemotion skill)

۱۰ مهارت سازگاری با فشار روانی (مدیریت استرس) (Coping with stress skill)

علاوه بر تقسیم‌بندی مذکور، طبقه‌بندی‌های دیگری نیز برای مهارت‌های زندگی وجود دارد. در یک تقسیم‌بندی، مهارت زندگی در شش حیطه بررسی می‌شود که عبارتند از؛ خود، خانواده، شغل، جامعه، اوقات فراغت و معنویت. مهارت‌های مذکور در زمینه‌های گوناگونی می‌تواند نقش مؤثری ایفاء کند که شامل مواردی است همچون؛ توانایی تشخیص، تبیین و توضیح احساسات دیگران، دریافت و ارائه بازخورد به آنان، در نظر گرفتن اهداف واقعگرایانه و دستیافتنی و بهکاربردن راهبردهای حل مسئله. ۱

۱ شرفی، محمدرضا، مهارتهای زندگی در سیره نبوی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، ص .۱۸

مهارتهای زندگی از نگاه اسلام

عناوینی که در فراز قبلی در ارتباط با» انواع مهارت‌های زندگی «ذکر شد، درواقع نگاه غربی‌ها به موضوع بوده و با فرهنگ و روحیات جوانان مسلمان ما هم خوانی ندارد؛ زیرا از دیدگاه سکولاریستی رهبران فکری دنیای غرب، همه چیز بر اساس» اصالت سود و منافع شخصی «استوار است و هر آنچه خاطر انسان و منافع مادی وی را آزرده سازد، به عنوان آفت و آسیب تلقی شده و برای مبارزه با آن، چاره اندیشی می‌گردد و طرح مباحثی نظیر؛ ارتقاء مهارت‌های زندگی از همین زاویه بررسی می‌شود. در این مسیر،» ترس «مذموم بوده و صرفنظر از اَنواع و اَشکال مختلفی که دارد، باید با آن مبارزه کرد؛ لذا ترس از خدا، ترس از تضییع حقوق دیگران و ترس از گناه، از اصل و اساس معنی نداشته و باید با آن مبارزه شود تاخاطر انسان هدف در این دیدگاه مکدّر نشود و منافع وی به خطر نیفتد.

در این مکاتب فکری» تحمل صبر و مقاومت «نوعی» خودآزاری «تلقی شده و با ارائه نسخه مهارت‌های زندگی، شهروندان دنیای کفر و بی‌دینی می‌آموزند تا با ارتکاب انواع گناهان و عبور از خط قرمزهایی نظیر؛ روابط دختر و پسر و استفاده از مشروبات الکلی و انواع مواد مخدر و در بعضی نِحله‌های فکری از طریق تمسک به شیطان و خرافه پرستی، تحت درمان قرار گیرند. متأسفانه بسیاری از نویسندگان متعهد و مسلمان نیز بدون توجه به تفاوت ماهوی دیدگاه‌های اسلام و غرب در موضوع مهارت‌های زندگی، الگوهای القاء شده توسط آنها را به عنوان قالب و فرم قطعی پذیرفته‌اند و برخی نیز با چاشنی کردن چند آیه و حدیث، تلاش می‌کنند تا الگوهای آنها را اسلامیزه کرده و به آنها رنگ و بوی دینی دهند، در حالی که دیدگاه آنها از ریشه و اساس، با نگاه اسلام عزیز و کتاب آسمانی ما تفاوت دارد.

البته بیان این مطلب به معنای عدم استفاده صحیح از مطالعات و پژوهشهای تجربی، علمی و روانشناسی غربیها و نفی همه دستاوردهای آنها در این رابطه نیست، بلکه باید مواظب بود تا مرز بین دستاوردهای قطعی مبتنی بر رشد و تعالی انسان، از طریق تجربه و آزمایش، با القاء اباحه گری و دینستیزی شناسایی و تفکیک گردیده و از این قبیل دستاوردها به عنوان چاشنی و روش‌های تکمیلی در مباحث مربوط به ارتقاء مهارتهای زندگی استفاده شود.

در همین راستا پس از پژوهش‌ها و مطالعات فراوان و تفحص عمیق در آیات و روایات و تفاسیر معتبر نظیر؛ تفسیر المیزان علامه طباطبایی» ره «تفسیر مجمع البیان مرحوم طبرسی» ره «تفسیر نمونه آیتاالله مکارمشیرازی، تفسیر منشورجاوید آیت االله جعفرسبحانی و تفسیر تسنیم آیتاالله جوادیآملی برای نخستین بار در جهان اسلام، در این کتاب طرح جدیدی تحت عنوان کلی» قرآن و مهارتهای زندگی «ارائه می‌شود.

در این نگاه، همه مهارت‌های مورد نیاز جوانان عزیز و آحاد طبقات جامعه در چهار عرصه ارتباط با خدا، خود، مردم و محیط زیست (دنیا) وجود دارد و هیچگونه نیازی به کپی کردن افکار باطل غربیها نمی‌باشد. این الگوی جدید می‌تواند به عنوان» زیربنای آموزش کاربردی قرآن و عترت «مطرح شده و سرلوحه فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی قرآن کریم قرار گیرد.

نکته بسیار جالب و قابل توجه در نگاه قرآن و روایات، جامع نگری و عنایت به همه ابعاد وجودی انسان و زندگی می‌باشد. از این نگاه،» مهارت تنظیم روابط با خدا، خود، مردم و دنیا «از چنان گستردگی برخوردار است که هیچ‌یک از نیازهای واقعی انسان را بلاتکلیف نگذاشته و برنامه زندگی وی را با اصل قرار دادن فطرت و جوهره وجودی انسانی تدوین و تبیین می‌نماید.

در نگاه قرآن و اهلبیت عصمت و طهارت «علیهمالسالم»، مهارتهای زندگی در چهار حوزۀ شناخت و تنظیم روابط با «خالق، مخلوق، خود و محیط زیست» بررسی شده و به همۀ نیازهای واقعی انسان پاسخ می‌دهد.

قرآن، بهترین کتاب مهارتهای زندگی است

ساختار این کتاب، بر اساس روایتی از امام صادق (ع) استوار شده است. این امام بصیر با روش کلاسیک و منظم، همه مهارت‌های مورد نیاز انسان را به چهار گروه اصلی تقسیم می‌کنند که عبارتند از؛ (۱ مهارت خداشناسی

(۲ مهارت خودشناسی

(۳ مهارت مردمشناسی

(۴ مهارت دنیاشناسی سپس هریک از مهارت‌های یادشده را به هفت بخش تقسیم نموده‌اند. این مجموعه می‌تواند به عنوان سرفصل‌های آموزشی و طرح درس، در کارگاه‌های آموزشی و کلاس‌های درسی تدریس شده و تحولی بنیادین در زندگی جوانان عزیز و آحاد جامعه جهانی ایجاد کند و آرامش هدفمند و خوشبختی ماندگار و نشاط و شادمانی را به ارمغان آورد.

ما در این کتاب، ابتدا متن فرمایش امام صادق (ع) را آورده و سپس بر اساس آیات قرآن کریم و روایات نقل شده از سایر معصومین» علیهم السلام «موضوع خاص کتاب حاضر را شرح دادهایم.

متن کامل حدیث مهارتهای زندگی در بیان امام صادق (ع)

۱ الف: متن روایت از مِصْباحُ کتاب» الشریعَ ومِفْتاحُ الحَقیقه «تألیف شهید ثانی استخراج شده و سندیت و استحکام حدیث به دلیل (ارجاع به کتاب مِصْباحُ الشریعه)، توسط امام خمینی» درره «کتاب عُروَ ة الوُثقی، متن عربی، ج ۱، ص ۶۱۴ و نیز به خاطر استفاده از روایت در تفسیر موضوعی آیتاالله جوادیآملی، ج ۱۷، ص ۱۸۴ تأیید شده است.

ب: ترجمه و شرح حدیث و تدوین نموداری و مقایسه آن با» مهارتهای زندگی «مصوب سازمان جهانی یونسکو، تحت عنوان» قرآن و مهارت‌های زندگی «برای نخستین بار در این کتاب ارائه شده است.

بهتر است ابتدا در یک نگاه اجمالی و کلی این مهارت‌های چهارگانه اصلی و بیست و هشت بخش فرعی آنها را تبیین نماییم.

ترجمه و شرح موضوعات فرعی مهارتهای زندگی

مهارت خداشناسی

اصول هفتگانه تعامل با خدا

امَااُصُولُ مُعامَلَۀِ الله فَبِسَبْعَۀِ اَشْیا

۱ اداء کردن عملیِ حقوق الهی

۲ استمرار عمل و حفظ حدود الهی

۳ شکر نعمتهای اله

۴ راضی بودن به قضای الهی

۵ صبر و تحمل سختیها

6 بزرگداشت مرزهای خدایی

7 اشتیاق برای رسیدن به خدا

مهارت خودشناسی

اصول هفتگانه تعامل با خود اُصُولُ مُعامَلَۀِ لنَفْسِ سَبْعَۀ َ

۱ جهاد و خودسازی

۲ ترس از جهنم

۳ تحمل ریاضت

۴ راستی همه‌جانبه

۵ انجام کارها فقط برای کسب رضایت الهب

۶ اخراج غیرخدا از سرزمین دل ُ

۷ تنظیم همه کارها با شاقول دین، عقل وفهم

مهارت مردم شناسی

اصول هفتگانه تعامل با مردم

اُصُولُ مُعامَلَۀِلْخَلْقِ سَبْعَۀ

- ۱ بردباری و تحمل دیگران

- ۲ بخشندگی

- ۳ تواضع و فروتنی تواضع

- ۴ سخاوتمندی و کرم و بزرگواری

- ۵ مهربانی قلب مهربانی	

- ۶ مهربانی عملی نصیحت

- ۷ انجام درست هر کارعیاعدا عدالت و هرچه را برای خود خواستن، برای دیگران نیز خواستن

مهارت دنیاشناسی

اصول هفتگانه تعامل با وَدنیا اُصُولُ مُعامَلَۀِ الدُنْیا َالسَبْعَۀ

1 قناعت و راضی بودن به کمترین امکانات

2 تقسیم شادی و دارایی خود با دیگران

3 نرفتن به دنبال چیزی که نیست

4 پرهیز از زیاده خواهی

5 بیرغبتی نسبت به دنیا

6 آفت شناسی

7 فرار از خواسته‌های نفسانی

و ریاست طلبی

اهداف سهگانه مهارتهای زندگی از نگاه امام صادق (ع)

- ۱«بنده اختصاصی خدا شدن »

(- ۲ کسب» قرب الهی

- ۳ عضویت در جمع» عاشقان خدا «

امید است محتوای این کتاب گامی باشد در راستای تحقق توصیه رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت الله خامنه‌ای «اَطالَ اللهُ عُمْرَهُ الشﱠریف «درخصوص ارائه الگوی» سبک زندگی اسلامی و ایرانی «و شناخت هرچه بیشتر مبانی و مبادی موضوعات مرتبط با نیازهای ضروری آحاد جامعه به ویژه جوانان عزیز.