فرهنگ مصادیق:در خصوص معرفت وحدانیت خدا دلیل بیاورید.: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۵۷

دربارهٔ وحدانیت و یگانگی خداوند دلائل متعدّدی وجود دارد که برخی از آن‌ها برهان فلسفی و علمی و برخی دیگر دلائل نقلی... هستند.^[۱] در این جا به برخی اشاره می‌شود:

فطرت

همان گونه که فطرت^[۲] بر وجود خداوند دلالت دارد، بر یگانگی او نیز دلالت دارد؛ زیرا انسان در برابر مشکلات و گرفتاریها (که امیدش از همه جا قطع می‌شود و همه درهای عالَم اسباب به روی وی بسته می‌گردد) آهنگ توحید را در ژرفای وجود خود می‌شنود که او را به سوی "مبدأ یگانه‌ای" فرامی خواند که قدرت مافوق همه مشکلات و فراتر از تمامی عالم اسباب است.^[۳] اگر قدرت دیگری وجود داشت، باید انسان در هنگام مشکلات به او توسّل می‌شد. عدم توسّل به قدرت دیگر بهترین دلیل بر یگانگی خداوند است. در قرآن آمده است: "هنگامی که سوار بر کشتی می‌شوند، خدا را با اخلاص می‌خوانند (و غیر او را فراموش می‌کند) امّا هنگامی که خدا آن‌ها را به خشکی رسانید و نجات داد، باز مشرک می‌شوند".^[۴]

برهان وحدت و همآهنگی

از جمله راه‌هایی که اندیشمندان عقاید و فلاسفه برای رسیدن به یگانگی خداوند پیموده‌اند. مطالعه جهان هستی است که مجموعه‌ای است همآهنگ و واحدی است به هم پیوسته. این وحدت و همآهنگی از وحدت و یگانگی خداوند خبر می‌دهد. از این برهان به عنوان "برهان وحدت و همآهنگی" یاد می‌شود.^[۵]
اگر بر این جهان دو یا چند قدرت حاکم بود، موجب بروز اختلاف و ناهمآهنگی می‌گردید.^[۶]چند قدرت بودن اقتضا می‌کرد که نظم و وحدت در جهان وجود نداشته باشد. در آیات متعدّد آمده است که خالق جهان تنها خداوند است.^[۷] این آیات اشاره برهان عقلی و فلسفی است: "لوکان فیهما آلهه إلااللَّه لفسدتا؛^[۸] اگر در آسمان و زمین خدایان و معبودهایی جز اللَّه بود، نظم جهان بر هم می‌خورد و آسمان و زمین ویران می‌شدند".
هشام بن حکم از امام صادق(ع) سؤال کرد: چه دلیلی داریم بر این که خداوند یگانه است، حضرت فرمود: "اتِّصَالُ التَّدْبِيرِ وَ تَمَامُ الصُّنْع‏...؛^[۹] انجام و پیوستگی تدبیر جهان و کامل بودن آفرینش".

دلیل صرف الوجود

یکی از دلائل یگانگی خداوند برهان صرف الوجود است. منظور از برهان صرف الوجود آن است که خداوند هستی مطلق است، و از هر نظر بی قید و بی شرط و نامحدود است. نامحدود بودن معنایش آن است که دومی برای او فرض نمی‌شود، چون وقتی سخنی از دوگانگی پیش می‌آید، که هر یک فاقد هستی دیگری است. به تعبیر دیگر به جایی می‌رسیم که وجود اوّل پایان می‌گیرد و وجود دوّم شروع می‌شود، بنابراین هم وجود اول محدود است و هم وجود دوم چون هر کدام پایان و آغاز دارد. بر این اساس هیچ کدام نمی‌تواند خداوند و هستی مطلق باشد.
در آیات نیز به نامحدود بودن خداوند و این که خداوند یگانه است، اشاره شده است.^[۱۰] در روایتی از امام سجاد(ع) آمده است: "خداوند به هیچ محدودیّتی توصیف نمی‌شود. او برتر از چنین توصیفی است. چگونه ممکن است کسی که هیچ حدی ندارد، توصیف به محدودیت گردد؟!".^[۱۱]

دلیل فیض و هدایت

یکی از دلائل مهم یگانگی خداوند دلیل فیض و هدایت است، یعنی خداوند وجودی است کامل و چنین وجودی مسلّماً منبع فیض و کمال برای دیگران است. آیا ممکن است چنین منبع کمالی موجودات دیگر را از فیض خود محروم بگذارد و حداقل خود را به آن‌ها معرّفی نکند و نشناساند؟ بر این اساس اگر خدایان متعدّدی وجود داشت، باید هر کدام رسولانی داشته باشند و خود را به مخلوقات معرفی نموده و هر کدام از پیامبران از خدایان متعدد خبر دهند و خدایان متعدد با فرستادن پیامبران خود به هدایت مردم بپردازند، حال آن که همه پیامبران از خداوند یگانه خبر داده‌اند. پس روشن می‌شود غیر از او معبود و خداوندگار دیگری نیست.
در برخی از آیات به این مطلب اشاره شده است که همه پیامبران از خداوند یگانه خبر داده‌اند:^[۱۲] "و ما أرسلنا مِن قبلک مِن رسول إلا نوحی إلیه أنّه لا إله الاّ أنا فاعبدون؛^[۱۳] ما پیش از تو هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر این که به او وحی کردیم که معبودی جز من نیست، بنابراین تنها مرا پرستش کنید".

پانویس