احکام شبکه های اجتماعی: تفاوت بین نسخه‌ها

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
(صفحه‌ای تازه حاوی «<div class="head1">احکام شبکه های اجتماعی</div> {{جعبه اطلاعات |نام = |عنوان = مش...» ایجاد کرد)
 
سطر ۲۵: سطر ۲۵:
 
|داده۹  = [http://dl-al-adl.ir/libfiles/ebooks/fabook/fvz/PDF/fabookfvz40.pdf PDF]
 
|داده۹  = [http://dl-al-adl.ir/libfiles/ebooks/fabook/fvz/PDF/fabookfvz40.pdf PDF]
 
}}
 
}}
 +
 +
== مقدمه ==
 +
در دنیای، امروز شکل روابط افراد با یکدیگر، با گذشته تفاوت کرده و افراد کم کم به این سمت می‌روند که روابط مستقیم و حضوری به فراموشی سپرده می‌شود و به جای آن، روابط غیر مستقیم مانند چت و تلفن و تلگرام و سایر مصادیق ارتباط در فضای مجازی جایگزین گردد.<br />
 +
لذا یکی از روش‌هایی که در آن افراد با همدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و در آن به تبادل نظر می‌پردازند، «شبکه‌های اجتماعی» است که روز به روز در حال گسترش می‌باشد. <ref>. تعداد کاربران فیس بوک، یک میلیارد و پانصد و نود میلیون نفر است (www.yjc.ir، مقاله «شما چقدر برای فیس بوک می‌ارزید؟»، 20/11/1394).<br />
 +
کاربران واتس آپ، حدوداً پانصد میلیون نفر می‌باشد (www. isna.ir، مقاله «افزایش تعداد کاربران واتس آپ پس از ادغام در فیس بوک»، 5/2/1393).</ref><br />
 +
شبکه‌های اجتماعی اگر به صورت صحیح و اصولی مورد استفاده قرار گیرد، به یکی از بهترین نعمت‌هایی که خدای متعال به بشریت عطا فرموده است؛ تبدیل می‌شود و موجبات رشد و تعالی جامعه‌ها را فراهم می‌کند؛ ولی اگر نادرست مصرف شود زمینه سقوط و انحطاط کاربران و بالتبع جوامع بشری را مهیا می‌کند.<br />
 +
درباره شبکه‌های اجتماعی، کتاب‌ها و مقالات فراوانی نوشته شده است؛ ولی نوشته ای که در بردارنده همه جوانب شبکه‌های اجتماعی این موضوع باشداین موضوع باشد؛ مانند کارکردهای مثبت و منفی، قوانین و احکام شرعی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما در نگارش حاضر سعی شده در حدّ توان به این رویکرد مهم پرداخته شود. <br />
 +
این کتاب مشتمل بر هشت بخش، شامل مباحثی در زمینه (تولید، فواید و خطرات شبکه‌های اجتماعی، جرائم موجود در شبکه‌های اجتماعی، آداب استفاده از شبکه‌های اجتماعی، وظایف مدیران شبکه‌های اجتماعی و ...) می‌باشد. <br />
 +
در این نوشته، سوالات شرعی را از مراجع تقلید مشهور ذکر کرده‌ایم؛ لذا اگر در کتاب، دیدگاه فقهی مرجع تقلیدی ذکر نشده است یا به آن دست نیافتیم یا در این مورد نظری نداشته اند؛ در صورت امکان در چاپ‌های بعدی اضافه می‌شود.<br />
 +
خوانندگان محترم در صورتی که در یک موضوع خاص، پاسخ به مسئله¬ای شرعی را در این کتاب پیدا نکردند؛ حتماً به رساله مرجع تقلید خودشان یا دفاتر مربوط رجوع و یا از ایشان استفتا کنند.<br />
 +
تذکر: در این کتاب هر جا از آیت الله شبیری زنجانی، مسئله یا استفتایی با قید «احتیاط وجوبی» یا «احتیاط واجب» آمده باشد، عمل به اين گونه احتياط، واجب است و مُقلّد نمى تواند در آن به فتواى مجتهد ديگر رجوع كند. <ref>. توضيح المسائل آیت الله شبيرى زنجانی، ص 8، م 7.</ref><br />
 +
امید است این مجموعه بتواند رسالت خود را در جهت روشن کردن افکار جامعه و تعلیم افراد در زمینه احکام شبکه‌های اجتماعی به انجام رساند و مورد قبول درگاه اَحدیَّت قرار گیرد!<br />
 +
در پایان از زحمات و راهنمایی‌های حجت الاسلام محمد خلیلی و آقای علی نصیری و تمام کسانی که بنده را در تهیه این اثر یاری کردند، تشکر می‌کنم و از خدای متعال توفیق و موفقیت آن¬ها را خواستارم.<br />
 +
محمود صادقی<br />
 +
27 رجب <ref>. مبعث پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله.</ref> 1437، برابر با 16/2/1395<br />
 +
<br />
 +
== بخش اول: کلیات ==
 +
=== تاریخچه پیدایش شبکه‌های اجتماعی ===
 +
نخستین بار مفهومی با عنوان «شبکه‌‌های اجتماعی اینترنتی» در سال (1960م) در دانشگاه ایلی نویز در ایالات متحده امریکا مطرح و پس از آن در سال (1997م) نخستین سایت شبکه اجتماعی اینترنتی به آدرس (Six Degrees.com) راه‌ اندازی شد. در سال (2002م) شبکه‌های اجتماعی «فرنداستر» <ref>. Friendster.</ref>، «اورکات» <ref>. Orkut.</ref> و «لینکداین» <ref>. LinkedIn.</ref> ساخته شد و در سال (2004م) سایت شبکه اجتماعی فیس بوک راه اندازی گردید. <ref>. www. hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با تاریخچه شبکه‌های اجتماعی اینترنتی»، جواد افتاده، 20/3/1390.</ref><br />
 +
=== تعریف شبکه‌های اجتماعی ===
 +
«شبکه‌های اجتماعی»، ساختاری اجتماعی‌اند که افراد و سازمان‌های انسانی میان خود ایجاد کرده‌اند تا در موضوعات و مقوله‌های از پیش تعیین شده با یکدیگر تعامل کنند. <ref>. «سیر تطور شبکه‌های اجتماعی(نگاهی به آغاز و انجام شبکه‌های اجتماعی)»، مصطفی علیمرادی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.</ref><br />
 +
=== انواع شبکه‌های اجتماعی ===
 +
شبکه‌های اجتماعی خارجی و ایرانی دو نوع هستند: عمومی و تخصصی. در شبکه‌های اجتماعی عمومی مانند«تبیان» <ref>. این شبکه با شعار «شبکه اجتماعی تبیان؛ سرای پاک ایرانیان» همزمان با ولادت کوثر پیامبر، حضرت زهرا سلام الله علیها در سوم خرداد، سال 1390 با مدیریت فاطمه غفوری آغاز به کار کرد. شبكه تبیان، در واقع جامعه مجازی شبیه سازی ‌شده همان زندگی واقعی افراد است و در واقع كوشیده است به هویت واقعی افراد بها بدهد. این شبكه به اعضای خود امكان می‌دهد در محیطی امن، به اتفاق خانواده خود حضور یابند و این امنیت را به دیگر اعضای حاضر در این شبكه تسری دهند (www.tebyan.net، خبر «شبکه اجتماعی تبیان راه اندازی شد»).</ref>، «افسران»، «فیس بوک» <ref>. این شبکه اجتماعی توسط مارک زاکربرگ در چهارم فوریه سال (2004 م) راه اندازی شد. در این پايگاه اينترنتي می‌‌توان با دوستانی که دارای حساب کاربری در فيس ‌بوک هستند، عکس، فیلم یا پیغام به اشتراک گذاشت (معرفی شبکه‌های اجتماعی برتر، مهدی امینی مقدم، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31).</ref>، «مای اسپیس» <ref>. در سال (2003 م) چند نفر از کارمندان شرکت «eUniverse» که عضو شبکه اجتماعی «فردندستر: Friendster» بودند، طراحی پايگاه جدیدی را شروع کردند و نام آن را «مای اسپیس» نهادند. با بالا گرفتن کار مای اسپیس در سال (2005 م) رابرت مرداخ، رئیس کمپانی «نیوز کرپیریشن: News Corporation» با پرداخت مبلغ 580 میلیون دلار آن را خریداری کرد. در سال (2006 م) نسخه مخصوص برای کاربران بریتانیایی و به دنبال آن نسخه کاربران چینی و بقیه کشورها نیز راه اندازی شد. با اوج گیری پايگاه فيس بوک، در بین سال‌های (2007 م) تا (2008 م) مای اسپیس نسخه جدید پايگاه خود را برای عقب نماندن از فيس بوک راه اندازی کر. (همان).</ref>، «توییتر» <ref>. توییتر به معنای «چهچه زدن و صداهاى متناوب ایجاد کردن» است که از جولای سال (۲۰۰۶ م) فعالیتش را شروع کرد. سرویس توییتر را «اوان ویلیمامز» و «جک دورسی: Jack Dorsey» و «بیز استون: Biz Stone» طراحی کردند. در حال حاضر، مَقرّ آن در سان فرانسیسکو می‌باشد که دارای ۱۷۵ کارمند است (همان).</ref>و «اینستاگرام» <ref>. شرکت اینستاگرام در سیلیکون واقع است ولی شهر سان فرانسیسکو آمریکا، توسط دو دانشجوی دانشگاه استنفورد کالیفرنیا در اکتبر (2010 م) تولید شد. در آوریل سال (2012 م)، در شرکت فیس‌بوک، اینستاگرام را به قیمت 715 میلیون دلار با 13 کارمند خریداری کرد (www.hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با اینستاگرام» آیدا رزاقی، 9/6/1392).</ref>؛ کاربران با اهداف و انگیزه‌های مختلف و با موضوعات متنوع حضور دارند؛ ولی در شبکه‌های تخصصی مانند «لینکداین» <ref>. شبکه اجتماعی حرفه‌ای لینکداین «LinkedIn» بزرگ¬ترین شبکه حرفه‌ای جهان در بیش از ۲۰۰ کشور فعالیت دارد. این شرکت در سال (2002 م) توسط «رید هافمن» تاسیس شد و افتتاح رسمی آن در تاریخ پنجم مه (2003 م) به ثبت رسید. تیم هدایت این شرکت را مدیرانی از شرکت‌های یاهو،‌ گوگل،‌ مایکروسافت، پی‌پال و الکترونیک آرتز تشکیل داده‌اند. بیش¬ترین بخش درآمد این شبکه اجتماعی از اشتراک کاربران و فروش تبلیغات به دست می‌آید (همان، مقاله «آشنایی با شبکه اجتماعی لینکداین: «LinkedIn»، 9/11/1392).</ref>، افراد حول یک موضوع خاصی بحث و گفت¬گو می‌کنند.<br />
 +
=== علت رو آوردن به شبکه‌های اجتماعی ===
 +
انسان موجودی اجتماعی است که برای برطرف شدن نیازهایش باید با دیگران ارتباط برقرار کند و با آنان تعامل داشته باشد. در طول تاریخ، نوع و شکل ارتباط با دیکران تغییر و تکامل یافته؛ ولی غالباً ارتباط‌ها فیزیکی و حضوری بوده است؛ در حالی¬که امروزه با ورود تکنولوژی‌های جدید مانند شبکه‌های اجتماعی، افراد از راه دور با هم مرتبط هستند.<br />
 +
در این شبکه‌ها از یک طرف، به دلیل نوع ارتباط ها، که متنوع و دارای جذابیت زیادی است و از سوی دیگر به دلیل امکان برقراری ارتباط با هر شخصی از هر جنس و هر ملیت؛ افراد زیادی به این شبکه‌ها رو آورده و در آن¬ها عضو می-شوند.<br />
 +
برخی از کارشناسان علت رو آوردن به شبکه‌های اجتماعی را چنین مطرح کرده اند <ref>. مصطفی حیدرزاده، کارشناس معاونت محتوای شورای عالی فضای مجازی.</ref>: انسان موجودی اجتماعی است و هر ابزاری که انسان را در اجتماعی شدنش کمک کند، یا اجتماعات جدید را به او معرفی کند و حتی به این موضوع کمک نماید که انسان در ارتباط‌های مختلفش بروز و ظهور داشته باشد؛ مورد استقبال این موجود قرار می‌گیرد. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «اعتمادهای مجازی و آسیب‌های اجتماعی»، 9/7/1393.</ref><br />
 +
بر اساس پژوهش‌های انجام شده، افراد به دلایلی، از قبیل میل به نوجویی، هیجان خواهی، محبوبیت، خود شیفتگی، حفظ ارتباط با دیگران، فرار از محرک‌های تنش آور بیرونی، قابل احترام بودن با استفاده از پوشش هویت دوم و چشم و هم چشمی؛ در شبکه‌های اجتماعی عضو می‌شوند. <ref>. www.jahannews.ir، مقاله «همه تهدیدات شبکه‌های اجتماعی/آیا می‌دانید به چه جامعه ای پا گذاشته اید؟!»، منصوره صامتی، 28/2/1394.</ref><br />
 +
== بخش دوم: تولید شبکه‌های اجتماعی داخلی ==
 +
=== فصل اول: ضرورت تولید شبکه اجتماعی ایرانی ===
 +
با توجه به استفاده زیاد کاربران ایرانی از شبکه‌های اجتماعی خارجی مانند تلگرام <ref>. ابوالحسن فیروزآبادی (دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور): در حال حاضر ۲۲ میلیون ایرانی عضو تلگرام هستند که ۱۵ میلیون نفر آنها فعالیت می‌کنند ( www.gerdab.ir، مقاله«آمار فیروزآبادی از کاربران ایرانی تلگرام»، 4/12/1394).</ref>، لازم است دولت، ضمن از متخصصان داخلی به منظور تولید وطراحی بهترین شبکه‌های اجتماعی متناسب با فرهنگ و نیاز جامعه، آن را در اختیار علاقه مندان قرار دهد تا افراد کم¬تر به سراغ شبکه‌های اجتماعی خارجی، که غالباً دارای محتوای مفسده دار هستند؛ بروند.<br />
 +
به گفته دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور <ref>. ابوالحسن فیروز آبادی.</ref>:<br />
 +
۱۱۲ شبکه اجتماعی در کشور وجود دارد. طبق آخرین بررسی‌های انجام شده ۵۰ درصد جمعیت، روزانه بیش از یک ساعت زمان را برای حضور در این فضاها اختصاص می‌دهند که باید از این فرصت مناسب بهترین بهره برداری کرد. <ref>. همان.</ref><br />
 +
بسیاری از کارشناسان معتقدند تولید شبکه اجتماعی ایرانی ضروری است؛ زیرا همه کشورهای پیشرفته دنیا متناسب با فرهنگ جامعه متبوع شبکه‌های اجتماعی دارند <ref>. کره جنوبی (لاین)، ژاپن (تانگو)، چین (وی چت)، آلمان (تلگرام)، آمریکا (واتس آپ و اینستاگرام) و اسرائیل (وایبر).</ref>؛ اما کاربران ما از محصولات بیگانه استفاده می‌کنند که به مرور زمان فرهنگ آن¬ها مورد پذیرش قرار می¬گیرد. پس باید شبکه‌های اجتماعی داخلی به سرعت تولید و با تبلیغات گسترده در اختیار کاربران ایرانی قرار بگیرد.<br />
 +
==== استفتا ====
 +
سؤال: با توجه به این¬که کاربران ایرانی زیادی از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند، آیا تولید شبکه‌های اجتماعی ایرانی توسط متخصصین داخلی واجب است؟<br />
 +
جواب: باید برای جلوگیری از مفاسد <ref>. استفتا پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 16/11/1394.</ref> به مقداری که ضرورت دارد <ref>. استفتا پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله جوادی آملی، 12/11/1394.</ref> و مفسده ای هم ندارد، اقدام شود. <ref>. استفتا پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26631)، 17/11/1394.</ref><br />
 +
=== فصل دوم: راه کارهای حمایت از تولید کنندگان داخلی ===
 +
متخصصان با غیرت و با همت کشورمان، توان تولید شبکه‌های اجتماعی با کیفیت را دارند و این را با تولید چند نرم افزار شبکه اجتماعی ایرانی ثابت کرده‌اند؛ ولی برای تقویت آن¬ها دولت باید با تمام نیروی خود به آنان کمک و موانع پیش روی آن¬ها را بر طرف کند.<br />
 +
طراحان شبکه‌های اجتماعی داخلی در صورتی می‌توانند موفق و موثر باشند که همه آحاد جامعه، از مسئولین تا مردم به این نهال تازه پاگرفته اعتماد ورزند و از آن به هر صورتی که می‌توانند حمایت کنند.<br />
 +
دولت و متخصیین وظیفه دارند از بین صدها شبکه اجتماعی ایرانی، بهترین و کاربردی‌ترین آن¬ها را انتخاب و ضمن معرفی به مردم، به صورت ویژه از شبکه¬های برگزیده از آن¬ها حمایت کنند.<br />
 +
دولت و مردم جامعه می‌توانند با استفاده از راهکارهایی که ذیلاً ارائه می‌شود، به تولید کنندگان شبکه‌های اجتماعی داخلی کمک کنند:<br />
 +
=== ایجاد اینترنت ملی ===
 +
تا زمانی که از اینترنت کشورهای خارجی استفاده می‌کنیم، امنیت و سلامت در فضای مجازی وجود ندارد، لذا باید به سمتی حرکت کنیم که کاربران داخلی با اطمینان خاطر از فضای مجازی استفاده کنند و ضمن این¬که دغدغه سرقت اطلاعات شخصی خویش را نداشته باشند؛ و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی از محتوای فاسد و منحرف کننده پاک باشند و این کار با راه اندازی اینترنت ملی محقق می‌شود. متأسفانه تاکنون این راهکار تحقق پیدا نکرده است.<br />
 +
اگر اینترنت ملی راه اندازی شود، متخصصین داخلی می‌توانند با اطمینان خاطر به ایجاد شبکه‌های اجتماعی ایرانی بپردازند و نیازهای مردم جامعه را برطرف کنند. <ref>. ر.ک: «تدوین راهبرد ملی پدافند غیر عامل در حوزه ارتباطات»، محمد رضا لونی؛ محمد جلالی فراهانی، مجله «نگرش راهبردی»، تیر 1387، ش 92 و www.gerdab.ir، مقاله «شبکه ملی اطلاعات چیست؟ آیا با برقراری شبکه ملی اطلاعات، اینترنت قطع خواهد شد؟»، 17/6/1394.</ref><br />
 +
=== استفاده دولت از شبکه‌های داخلی ===
 +
از بهترین راه‌های حمایت از تولیدات داخلی، خصوصاً ابزار و تکنولوژی‌های جدید؛ حمایت مسئولین کشور از شبکه‌های اجتماعی داخلی و استفاده از این شبکه¬هاست. برخی از مسئولان کشور، عضو بعضی از شبکه‌های اجتماعی ایرانی هستند و در ساعتی مشخص از هفته با کاربران ارتباط برقرار می‌کنند و این کار شایسته موجب دلگرمی تولید کنندگان داخلی و جذب کاربران بیش¬تر برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی داخلی شده بود؛ اما به راستی چرا برخی از مسئولان از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند و از شبکه‌های داخلی غافل هستند؟<br />
 +
برخی از مراکز دینی برای ارتباط با مخاطبان خود از شبکه‌های اجتماعی ایرانی و خارجی استفاده می‌کنند و البته سزاوار است بیش¬تر از شبکه‌های داخلی استفاده کنند تا مردم به پیروی از آنان از تولیدات کشور خودمان استفاده کنند.<br />
 +
برخی از مردم معتقدند: شبکه‌های اجتماعی خارجی از سرعت و کیفیت بیش¬تری برخوردار بوده و اشکالات کم¬تری دارند. لذا استفاده از آنان بهتر است. در جواب این عده از کاربران می‌گوییم: آیا این شبکه‌های اجتماعی خارجی در زمان تولید نیز کیفیت و سرعت امروز را داشتند؟ آیا از ابتدا بدون اشکال بودند؟ قطعاً این گونه نبوده، بلکه با مرور زمان و با استفاده کاربران زیاد، مشکلات آن¬ها برطرف و کیفیت آن بهتر شده است. لذا لازم است همه مردم به نرم افزارهای داخلی اعتماد کنند تا سازندگان بتوانند به کیفیت آنها بیفزایند و مخاطبان خود را راضی کنند.<br />
 +
=== تبلیغ رسانه ای شبکه‌های اجتماعی داخلی ===
 +
امروزه رسانه‌های تصویری از مهم‌ترین ابزار ترویج و تبلیغ به حساب می‌آید. غول‌های رسانه ای استکبار از این وسیله بیش¬ترین استفاده را کرده، اهداف خود را محقق می‌کنند.<br />
 +
صدا و سیما می‌تواند در تولید شبکه‌های اجتماعی داخلی نقش مهم و بسزایی داشته باشد. این سازمان حساس و کلیدی در همه دوران انقلاب، به خوبی در تبیین و ترویج اهداف انقلاب وظیفه خود را انجام داده است.<br />
 +
صدا و سیما باید با ساخت فیلم و سریال‌های جذاب و با محتوا، مردم جامعه را با فضای مجازی بیش¬تر آشنا کرده و آنها را تشویق کند که حتماً با آگاهی لازم به سمت فضای مجازی بروند. مصادیق فراوانی وجود دارد که گویای تأثیر عمیق رسانه¬ها بر افکار عمومی است؛ مثلاً تا چند سال پیش مردم در رانندگی کم¬تر از کمربند ایمنی استفاده می‌کردند؛ ولی رسانه با پخش انیمیشن‌های زیبا و جذاب مردم را با فواید این موضوع آشنا کرد و الان بیش¬تر رانندگان از کمربند ایمنی استفاده می‌کنند. همین کار را می¬توان در مورد فضای مجازی انجام داد؛ به طوری که هیچ شخصی بدون آگاهی از فواید و نیز آسیب‌ها و نحوه استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی به سراغ این ابزار نرود.<br />
 +
صدا و سیما می‌تواند ضمن استفاده از چهره‌های تأثیر گذار و الگوی جامعه، مانند مراجع تقلید، هنرمندان و ورزشکاران، مردم را با فضای مجازی آشنا کند و هم معایب و هم فواید این ابزار را با زبانی زیبا، جذاب و کارآمد بیان کنند.<br />
 +
رسانه‌های داخلی، مخصوصاً صدا و سیما می‌توانند در برنامه‌های خود از مخاطبان بخواهند برای ارتباط با آن¬ها از شبکه‌های اجتماعی داخلی استفاده کنند؛ اما متأسفانه مشاهده می‌شود که بیش¬تر برنامه‌های تلویزیونی از مخاطبین خود می‌خواهند از طریق «تلگرام» <ref>. "تلگرام" یک پیام رسان دارای نسخه‌های موبایل، دکستاپ و افزونه وب است که به کاربرانش این امکان را می‌دهد تا پیام‌ها، تصاویر، ویدئوها و اسناد را تبادل کنند. دو برادر روس به نام «های پل» و «نیکلای دوروف» این برنامه را طراحی کرده‌اند.(www.hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با تلگرام»، 7/3/1394).</ref> با آنها ارتباط داشته باشند و با این کار به زیاد شدن مخاطبان این شبکه اجتماعی خارجی کمک می‌کنند.<br />
 +
=== سوالات فقهی ====
 +
سؤال: آیا تبلیغ و ترویج استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر خلاف قانون بوده و موجب تقویت دشمنان شود <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 3/11/1394 و آیت الله مکارم، 4/11/1394.</ref> یا مفسده دار باشد یا زمینه فساد را فراهم کند، جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26237)، 2/11/1394؛ آیت الله خامنه ای، 3/11/1394 و آیت الله مکارم، 4/11/1394.</ref><br />
 +
=== معرفی گروه‌ها و کانال‌های معتبر از طریق رسانه ===
 +
سزاوار است مسئولان محترم، شبکه‌های اجتماعی داخلی و گروه‌ها و کانال‌های مفید و سالم را شناسایی و آنها را از طریق رسانه با تبلیغات زیبا و جذاب به کاربران معرفی کنند تا هر کاربر، متناسب با نیاز و علاقه خویش از این گروه‌ها و کانال‌ها استفاده کند و کمتر به سراغ شبکه‌های اجتماعی خارجی مفسده دار برود.<br />
 +
=== حضور افراد متخصص در گروه‌ها و کانال ها ===
 +
از بهترین راهکارهای ترویج و استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی، حضور و به کارگیری افراد متعهد و متخصص می‌باشد. امروزه از بهترین وسایلی که می‌توان با آن، معارف بلند دینی را تبلیغ کرد؛ شبکه‌های اجتماعی است و مراکز علمی مانند حوزه‌های علمیه و دانشگاه باید از این فرصت طلایی و استثنایی استفاده کرده و جامعه داخلی و خارجی را به سمت سعادت و سربلندی رهنمون باشند.<br />
 +
مقام معظم رهبری خطاب به حوزه‌های علمیه فرمودند:<br />
 +
امروز وظايف حوزه هاي علميه با گذشته تفاوت هاي زيادي کرده است. امروز شما ببينيد وسايل تبليغ در دنيا چقدر متنوع شده؛ اين طرفِ دنيا يک نفر جوان پاي يک دستگاه کوچک مي نشيند و افکار، تصورات، تخيلات، پيشنهادهاي فکري و عملي را از سوي هر کسي، بلکه هر ناکسي، از آن طرفِ دنيا دريافت مي کند. امروز اينترنت و ماهواره و وسايل ارتباطي بسيار متنوع وجود دارد و حرف، آسان به همه جاي دنيا مي رسد. امروز ما در یک میدان جنگ و کارزار حقیقىِ فکرى قرار داریم. این کارزار فکرى به ‏هیچ‏ وجه به زیان ما نیست؛ به سود ماست. اگر وارد این میدان بشویم و آنچه را که نیاز ماست - از مهمات تفکر اسلامى و انبارهاى معارف الاهى و اسلامى - بیرون بکشیم و صرف کنیم؛ قطعاً بُرد با ماست. <ref>. farsi.khamenei.ir، بيانات در ديدار علما و روحانيون کرمان،۱۳۸۴/۰۲/۱۱.</ref><br />
 +
حوزه‌های علمیه باید افراد متخصصی را تربیت کنند تا در گروه‌ها به فعالیت مشغول شوند و نیاز علمی، دینی، فرهنگی و سیاسی کاربران را تأمین کنند؛ وگرنه دیگران که تخصص و تعهد آن¬ها را ندارند، و محتوای ناسالم و غیر صحیح مقوله¬های دینی و فرهنگی را به افراد منتقل می‌کنند.<br />
 +
حوزه‌های علمیه، نهادهای مسئول فرهنگی و افراد مومن باید اعتقادات مردم را با روش‌های مناسب تقویت کنند تا در برابر آسیب‌های فضای مجازی، مخصوصاً شبکه‌های اجتماعی در امان باشند و در برخورد با شبهات، از مسیر حق خارج نشوند.<br />
 +
=== برگزاری جلسات آموزشی ===
 +
سزاوار است جلسات آموزشی فضای مجازی در تمام نهادها، ارگان ها، مساجد و مراکز علمی برگزار شود و والدین و کاربران را با فواید، آسیب‌ها و نحوه استفاده اصولی و صحیح از شبکه‌های مجازی آشنا کنند. در مدارس نیز باید این گونه جلسات برای دانش آموزان بر قرار گردد تا آن¬ها با آگاهی لازم به سراغ این ابزار بروند و نیاز علمی خویش را برطرف کنند.<br />
 +
آموزش و پروش باید مطالب مفید و آموزنده ای را درباره فضای مجازی در کتاب‌های درسی دانش آموزان قرار دهد و آنها را بیش¬تر با این محیط آشنا کنید.<br />
 +
=== لزوم نظارت جدّی بر شبکه‌های اجتماعی خارجی ===
 +
امروزه در جامعه ما شبکه‌های اجتماعی خارجی زیادی مورد استفاده قرار می‌گیرد و بی¬تردید بسیاری از این شبکه‌ها، با اهداف خاصی ساخته شده و کاربران را به سوی انحراف و تباهی می‌کشاند. از سوی دیگر، اکثر کاربران از آسیب‌ها و اهداف پنهانی آن¬ها بی اطلاع هستند و فقط برای سرگرمی به سمت این نرم افزارها می‌روند. لذا یکی از مهم‌ترین وظایف مسئولان و دست اندرکاران، فیلتر کردن و پاک سازی شبکه‌های اجتماعی غربی از صحنه‌ها و محتوای غیر اخلاقی است؛ گرچه برخی از کارشناسان معتقدند فیلتر کردن شبکه‌های اجتماعی مفسده دار راهکار اساسی و کارآمدی نیست؛ ولی باید توجه داشت که فیلتر کردن محتوای نامناسب در حدّ خودش مفید و کارآمد است؛ هرچند کافی نیست. لذا مسئولان باید علاوه بر فرهنگ سازی استفاده صحیح از فضای مجازی، قوانین و مجازات‌های سنگین و بازدارنده ای را وضع و آنها را با تمام قدرت اجرا کنند تا کاربرانی که قصد آلوده کردن فضای مجازی را دارند، نتوانند به مقاصد شیطانی خود برسند.<br />
 +
مسئولان باید افرادی را برای این کار انتخاب کنند که دارای ایمانی قوی باشند و از آسیب‌ها و آلودگی‌های این کار مهم در امان بمانند.<br />
 +
==== سوالات فقهی ====
 +
سؤال: مسئولین <ref>. مانند کارگروه جرائم رایانه ای و پلیس فتا.</ref> نظارت بر شبکه‌های اجتماعی خارجی، براى تشخيص موارد مجاز آنها، باید به تصاویر مبتذل و مستهجن نگاه کنند؛ آیا اینکار جایز است؟<br />
 +
جواب: در مقام انجام وظيفه قانونى، به مقدار ضرورت اشكال ندارد؛ ولى بايد از قصد لذت و ريبه احتراز كنند و واجب است افرادى كه براى نظارت و بررسى گمارده مى‌شوند، از جهت فكرى و روحى زير نظر و راهنمايى مسئولين باشند. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله نوری همدانی، 11/2/1394 و با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه‏ای، ص 263، سوال 1202.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: نگاه کردن به این تصاویر جایز نیست؛ حتی برای سانسور کنندگان؛ مگر این¬که امر اهمی وجود داشته باشد (استفتای پیامکی از دفتر، 10/2/1394).<br />
 +
آیت الله سیستانی: نگاه کردن با شهوت حرام است؛ بلکه بنا بر احتیاط واجب، بدون شهوت هم جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 10/2/1394).</ref><br />
 +
سؤال: اگر مسئولین نظارت بر سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی خارجی در وظیفه خود کوتاهی کنند؛ درآمد و کارشان حرام است؟<br />
 +
جواب: اگر در انجام وظیفه شرعی و قانونی خود کوتاهی کنند، عمل حرامی را مرتکب شده اند <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 28/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 2/6/1394.</ref> و درآمد آنها نیز حرام است. <ref>. همان؛ آیت الله خامنه ای، 28/5/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20335)، 31/5/1394.</ref><br />
 +
== بخش سوم: فواید شبکه‌های اجتماعی ==
 +
=== آموزش مفاهیم عالی ===
 +
اگر کاربران با آگاهی لازم سراغ شبکه‌های اجتماعی بروند، می‌توانند از این ابزار برای نشر و ترویج معارف الاهی استفاده کنند و انسان‌های مستضعف و تشنه معارف را دست گیری کرده و آنها را از ظلمت و جهل به حقیقت نورانی اسلام رهنمون باشند. <ref>. ر.ک: "ظرفيت‌ها و چالش هاي شبكه هاي اجتماعي مجازي براي تبليغ دين"، محمد علي قيصريان، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.</ref><br />
 +
یکی از بهترین شواهدی که ثابت می‌کند شبکه‌های اجتماعی با شرایط خاصی می‌توانند مردم را به حقیقت و نورانیت برسانند، نامه مقام معظم رهبری به جوانان اروپا است که در آن از جوانان خواسته بودند با تحقیق لازم، از اسلام و حقیقت آن آگاهی پیدا کنند و از سخنان غرض ورزانه رسانه‌های غربی (که غالباً با اهداف خاصی منتشر می‌شوند) خودداری کنند. رهبر معظم انقلاب با استفاده از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی این پیام تاریخی و مهم را به دنیا ارسال کردند. بر این اساس، اگر از این ابزار به خوبی استفاده شود، نه تنها ضرر ندارد؛ بلکه موجب رشد و ترقی خود و دیگران می‌شود.<br />
 +
=== ارتباط آسان با مراکز علمی و مذهبی ===
 +
امروزه بیش¬تر مراکز علمی و مذهبی برای ارتباط با مخاطبان خود از شبکه‌های اجتماعی استفاده و نیازهای آنان را برطرف می¬کنند. گستره این استفاده تا آن¬جاست که مراجع تقلید نیز از این تکنولوژی استفاده کرده و دیدگاه¬های فقهی خود را در اختیار مقلّدان قرار می‌دهند.<br />
 +
کاربران باید توجه داشته باشند که برخی از افراد، صفحات و گروه‌هایی را به نام مراکز علمی و دینی ایجاد کرده و با کاربران ارتباط برقرار می‌کنند؛ لذا بهترین راه این است که به سایت‌های رسمی این مراکز رجوع؛ آدرس صفحات اجتماعی آنها را به دست آورده و با آنان ارتباط برقرا کنند و از هر صفحه یا گروهی که به نام این مراکز علمی و دینی ارائه شده است، استفاده نکنند.<br />
 +
همچنین یکی از راه‌هایی که استادان می‌توانند با دانشجویان ارتباط برقرار کنند، شبکه‌های اجتماعی می‌باشد؛ و طبعاً مسئولین دانشگاه‌ها باید برای تبادل علمی بین مراکز دانشگاه زمینه مناسبی فراهم کنند. <ref>. ر.ک: "استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در آموزش(فرصت‌ها و چالش ها)" و لیلا چراغ ملایی، پروین کدیور، غلامرضا صرامی، مجله «اندیشه‌های نوین تربیتی»، پاییز 1393، ش 39.</ref><br />
 +
=== صله رحم ===
 +
سفارش تمام ادیان الاهی، ارتباط انسان با خویشاوندان خود و نیز تلاش برای برطرف کردن نیازهای آنان می-باشد. <ref>. ر.ک: كافي، ج‏2، ص 150، بَابُ صِلَةِ الرَّحِم‏.</ref> پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این باره فرمودند:<br />
 +
به امت خود، به حاضرین و غائبین و افرادی که در آینده متولد می‌شوند، سفارش می‌کنم صله رحم به جا بیاورند؛ اگر چه نیاز باشد یک سال راه بروند؛ زیرا صله رحم جزئی از دین حساب می‌شود. <ref>. "أُوصِي‏ الشَّاهِدَ مِنْ‏ أُمَّتِي‏ وَ الْغَائِبَ‏ مِنْهُمْ‏ وَ مَنْ فِي أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَنْ يَصِلَ الرَّحِمَ وَ إِنْ كَانَتْ مِنْهُ عَلَى مَسِيرَةِ سَنَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الدِّين" (همان، ص 151، ح 5).</ref><br />
 +
صله رحم علاوه بر آگاه شدن از مشکلات خویشاوندان و بر طرف کردن آنها فواید دیگری است؛ چنان¬که امام باقر علیه السلام درباره فواید صله رحم فرمودند:<br />
 +
صله رحم؛ اعمال را تزکیه <ref>. معنای این قسمت روایت این است که ثواب اعمال را زیاد کرده یا نقص آنها را از بین می‌برد و یا موجب قبول شدن آنها می‌شود (مرآة العقول، ج ‏8، ص 364).</ref> و اموال را زیاد و بلاها را دفع و حساب و کتاب قیامت را آسان می‌کند و مرگ را به تأخیر می‌اندازد. <ref>. "صِلَةُ الْأَرْحَامِ تُزَكِّي الْأَعْمَالَ‏ وَ تُنْمِي الْأَمْوَالَ وَ تَدْفَعُ الْبَلْوَى وَ تُيَسِّرُ الْحِسَابَ وَ تُنْسِئُ فِي الْأَجَل" (كافی، ج‏2، ص 150، ح 4).</ref><br />
 +
متأسفانه شاهد هستیم که با ورد تکنولوژی‌های جدید (تلفن، ایمیل، شبکه اجتماعی) روز به روز ارتباط حضوری اقوام و بستگان کم‌تر شده و افراد به جای این¬که به خانه و محل کار فامیل خود بروند از طریق تلفن، پیامک و شبکه‌های اجتماعی از حال یکدیگر با خبر می‌شوند. البته با این مقدار از ارتباط، وظیفه شرعی انجام می‌شود؛ ولی این شیوه ارتباط، جای رفت و آمد خانوادگی را نمی‌گیرد، زیرا خانواده و فامیل، به حضور فیزیکی افراد نیاز دارند و با آمدن و رؤیت آنها شاداب گشته و نیازهای روحی و عاطفی‌شان برطرف می‌شود؛ ضمن این¬که با دیدن وضع زندگی اطرافیان متوجه مشکلات آنها می‌شویم و پر واضح است که این دستاوردها با ارتباط از طریق ابزار جدید تحقق نمی¬یابد.<br />
 +
سزاوار است افراد تا جایی که ممکن است با حضور فیزیکی خود نزد فامیل، صله رحم به جا بیاورند و در صورتی که شرایط فراهم نبود، می‌توانند از این ابزار استفاده کرده و وظیفه شرعی و انسانی خویش را ادا کنند.<br />
 +
=== ارتباط با دوستان و آشنایان ===
 +
شبکه‌های اجتماعی، بستری را فراهم کرده است که افراد و دوستان می‌توانند از هر نقطه دنیا با کمترین هزینه ای با همدیگر ارتباط برقرار کنند و از حال یکدیگر آگاه شوند؛ ولی باید توجه شود که این ارتباط از نوع ارتباط نامحرم و روابط نامشروع نباشد که این کار دارای آسیب‌های فراوانی است؛ لذا کاربران شبکه‌های اجتماعی باید از آن خودداری کنند.<br />
 +
=== اطلاع رسانی عمومی ===
 +
شبکه‌های اجتماعی از بهترین وسایل اطلاع رسانی به حساب می‌آید، زیرا در دسترس بیش¬تر افراد است؛ لذا کاربران می‌توانند مطلبی را به سرعت در بین جامعه منتشر کنند و به اطلاع همه برسانند.<br />
 +
=== تبلیغ کالاهای تجاری ===
 +
در دنیای امروز، شبکه‌های اجتماعی از بهترین ابزار تجارت به حساب می‌آید؛ لذا تجّار و شرکت‌های خرید و فروش می‌توانند از شبکه‌های اجتماعی برای تبلیغ کردن کالای خویش استفاده کنند و کالاهای خود را مخصوصاً محصولات با کیفیت ایرانی را با تبلیغات زیبا به فروش برسانند. <ref>. ر.ک: "53 اصل کسب درآمد از شبکه‌های اجتماعی"، پاتریس آنه راتلیج، ترجمه ریحانه هاشم پور، تهران، 1390؛ "تاثیر شبکه اجتماعی بر عملکرد کسب وکار" اثر تعدیل کنندگی الگوی نقش و انگیزه کارآفرینانه (مورد مطالعه ایران، کرواسی و دانمارک)، محمدرضا زالی، توماس شات، اسدالله کرد ناییج، مینا نجفیان، مجله «پژوهش‌های مدیریت در ایران (مدرس علوم انسانی)»، دوره شانزدهم، تابستان 1391، ش 2.</ref><br />
 +
=== دسترسی به اخبار و اطلاعات روز دنیا ===
 +
امروزه بیش¬تر مراکز دینی و علمی و سایت‌های خبری دنیا برای نشر مطالب خود از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و به روزترین اخبار و مطالب خود را با کاربران به اشتراک می‌گذارند و آنها را از مسائل جهان آگاه می‌کنند.<br />
 +
=== پر کردن اوقات فراغت با مطالب مفید ===
 +
شبکه‌های اجتماعی می‌توانند کاربران خود را با مطالب مفید و آموزنده سرگرم و آنها را در جهت رشد و تعالی خویش و جامعه یاری کنند. این کار از یک سو فنابخشی به اوقات فراغت افراد است و از سویی آگاهی¬های عمومی و حتی تخصصی آنها را ارتقا می¬بخشد.<br />
 +
== بخش چهارم: خطرها و پیامدهای شبکه‌های اجتماعی ==
 +
شاید بسیاری از کاربران اطلاع نداشته باشند که شبکه‌های اجتماعی خارجی با اهداف خاصی ایجاد شده و حتی تصور کنند این شبکه‌ها فقط برای سرگرم کردن مخاطبان ساخته شده اند. باید دانست از مهم‌ترین اهداف این شبکه‌ها تغییر مبانی اعتقادی، اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کاربران و القای تفکرات خود به آنان است. و این نکته همان خطر عمیق و آسیب بزرگ این شبکه¬هاست.<br />
 +
البته این آسیب عمدتاً متوجه شبکه‌های اجتماعی خارجی می‌باشد؛ ولی ممکن است برخی از شبکه‌های داخلی نیز دارای چنین آسیب‌هایی باشند؛ لذا کاربران باید خودشان مواظب دین و [[ایمان]] و اخلاقیات خود باشند تا از این وسائل، آسیبی نبینند<br />
 +
با توجه به این حقیقت، ممکن است کاربران با استفاده از این شبکه‌ها، با آسیب‌هایی رو به رو شوند که رهایی از آنها کار آسانی نخواهد بود. در این فصل به این آسیب‌ها به صورت اختصار اشاره می‌شود. <ref>ر.ک: "آسیب شناسی شبکه‌های اجتماعی مجازی"(golohtaPA fo lautriv laicos skrowten)، صمد عدلی پور، تهران، انتشارات پارسینه، 1393 و "شبکه‌های اجتماعی؛ فرصت‌ها و تهدیدها"، روح الله سلیمانی پور، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.</ref><br />
 +
=== آسیب‌های اعتقادی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
مهم‌ترین آسیب شبکه‌های اجتماعی خارجی، ضررهای اعتقادی و ضربه به مبانی دینی است؛ <ref>. ر.ک: "نقش شبكه هاي اجتماعي در باورهاي ديني"، شعبان علي خان صنمی، فريده پيشوايی، فاطمه خان صنمی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.</ref> زیرا در این شبکه‌ها اطلاعات و معلومات عقیدتی، یا تضعیف می‌شوند و یا اعتقادات مخرب ترویج می¬گردند؛ در ادامه برخی از این آسیب‌ها خواهد آمد:<br />
 +
==== تضعیف اعتقادات <ref>. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «آیا انتقال مفاهیم دینی از طریق فضای مجازی امری ممکن است؟»، 4/3/1395.</ref> ====
 +
مهم‌ترین موضوع برای هر شخصی باورهای اعتقادی اوست؛ به طوری که زیر بنای وجودی او را تشکیل می‌دهند. در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی خارجی با پیش¬رفته¬ترین روش‌ها مسائل اعتقادی کاربران مورد هدف سازندگان قرار می‌گیرد.<br />
 +
در این شبکه‌ها باورهای اعتقادی کاربران مانند توحید، معاد، نبوت، امامت و [[حجاب]]، مورد هجوم تولید کنندگان قرار می‌گیرد. آنان با شبهه افکنی و طرح مسائل اختلافی، ذهن مخاطب خود را درگیر کرده و به مرور زمان او را نسبت به این موضوعات، سست و بی علاقه می‌کنند. مثلاً [[حجاب]] را که یک دستور الاهیِ مطابق با فطرت زنان است، مورد حمله فکری و فرهنگی خویش قرار داده و با استفاده از روش‌های خاصی، این دستورات را با عناوین «عقب افتادگی» و «دوری از آزادی و تمدن» معرفی می‌کنند و حتی از کاربران می‌خواهند که برای مخالفت با [[حجاب]]، عکسی‌های بدون [[حجاب]] و پوشش خود را در شبکه‌های اجتماعی قرار دهند.<br />
 +
چندی پیش کمپینی با عنوان «آزادی‌های یواشکی زنان» <ref>. این عنوان با ظرافت خاصی بیان می‌کند که زنان با [[حجاب]]، اسیر و در بند هستند و برای رهایی از زندان [[حجاب]] به صورت پنهانی پوشش خود را کنار کذاشته و آزادی را؛ ولو برای مدت کوتاهی، احساس کنند. لازم است زنان با حیا و با عفت با حفظ هوشیاری خود، در دام این شیطان صفتان نیفتند و گوهر زیبای وجودی خویش را به چشمان ناپاک نفروشند.</ref> در فیس بوک ایجاد شد این کمپین زنان را تشویق می‌کرد که برای مخالفت با [[حجاب]] شرعی در ایران، از خود عکس‌های بدون پوشش و بی [[حجاب]] بگیرند و آنها را در صفحات شخصی خویش قرار دهند. متأسفانه برخی از زنان در این دام بی حیایی و بی عفت افتادند و عکس‌هایی از خود را که بدون پوشش و روسری بود، در این صفحات منتشر کردند که این کار نوعی همراهی با آرمان‌های دشمنان انقلاب حساب بود و مخالفان پاکدامنی را شادمان کرد.<br />
 +
برای اثبات هدفدار بودن ایجاد شبکه‌های اجتماعی و از جمله کمپین مذکوره کافی است اعتراف یکی از مسئولین این شبکه‌های را مطرح کنیم و آن این¬که مدیر اجرایی فیس بوک <ref>. شریل سند برگ.</ref>مشاهده صفحه «آزادی‌های یواشکی زنان» در فیس بوک را یکی از بخش‌های محبوب شغل خود دانست! <ref>. www. gerdab.ir، مقاله «صفحه محبوب مدیر فیس ‌بوک چیست؟!»، 20/7/1393.</ref><br />
 +
=== تمسخر معارف و احکام دینی ===
 +
در برخی شبکه‌های اجتماعی، بعضی از احکام الاهی مورد تمسخر واقع می‌شود؛ مثلاً تصاویر و فیلم‌های توهین آمیز که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، ولایت فقیه، روحانیت و مرجعیت را مسخره می‌کنند؛ در این شبکه‌ها پخش می‌شود.<br />
 +
==== ترویج باورهای انحرافی <ref>. ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «مراقب گوساله‌های سامری در فضای مجازی باشیم»، 19/8/1394.</ref> ====
 +
اتاق‌های گفت ‌و گو و شبکه‌های اجتماعی، محلّی برای اِبراز عقاید و باورها و طرح شبهات است؛ به ویژه آن¬که در بسیاری از موارد، جوانان و نوجوانان ما مجال مناسبی برای ابراز وجود و بیان دیدگاه‌ها و شبهات دینی خود پیدا نمی‌‌کنند؛ اما در مقابل، اغلب کسانی که توانایی پاسخ‌ گویی به این سؤالات و شبهات را دارند، در این شبکه‌ها عضو نیستند؛ یا حضورشان آن ‌چنان کم‌ رنگ است که در عمل، این فضاهای اینترنتی به محلّی برای ترویج باورهای انحرافی و طرح شبهات بدون ارائه پاسخی مناسب تبدیل می‌شود که این، می‌تواند زیر بنای فکری جوان و نوجوان را دستخوش تغییر کند. <ref>. www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»</ref><br />
 +
مسئولان دینی و فرهنگی کشور باید در ارتقای اعتقادات مردم جامعه تلاش بیش¬تری از خود نشان دهند و کاربران را با غنی سازی مطالب دینی فضای مجازی در برابر هجمه‌های دشمنان ایمن کنند؛ و گرنه روز به روز شاهد سست شدن باورهای دینی مردم خواهیم بود.<br />
 +
=== آسیب‌های ضد اخلاقی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
مهم‌ترین عاملی که می‌تواند انسان را در برابر انحرافات حفظ کند، پایبندی به اصول اخلاقی است؛ ولی متأسفانه در برخی از شبکه‌های اجتماعی، این پایبندی کم¬تر دیده می¬شود و یا به کلی در این مقوله چیزی دیده نمی¬شود. مهم‌ترین پیامدهای ضد اخلاقی شبکه‌های اجتماعی به این شرح می‌باشد:<br />
 +
==== قبح زدایی از [[گناه]] <ref>. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله‌های «حیا زدایی در نشریات به اصطلاح علمی»، 20/5/1389، «خنجر سایت‌های مستهجن بر شاهرگ خانواده ايراني»، 22/6/1390، «سنگرهای کمین دشمن در وبلاگ‌های زنانه»، 20/2/1391.</ref> ====
 +
در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی غربی، مسائل اخلاقی مانند حیا، عفت و [[حجاب]]، تضعیف می‌شوند و کاربر را با روش‌ها و تکنیک‌های روانشناختی تشویق می‌کنند که به این امور پایبند نباشد.<br />
 +
آنچه به وضوح ملاحظه می¬شود، آن است که اینترنت و شبکه‌های اجتماعی غربی از امنیت اخلاقی برخوردار نیستند؛ زیرا در این شبکه‌ها با نشان دادن تصاویر و فیلم‌های مبتذل و مستهجن زنان، کاربران را به سوی بی غیرتی و بی حیایی می‌کشانند و شخص بعد از مدتی ناخواسته، تحت تأثیر کارهای زشت و ناپسند قرار می¬گیرد و مانند گذشته نسبت به این امور حساسیت نخواهد داشت. <ref>. ر.ک: www.snn.ir، مقاله «بیش از یک میلیارد جستجوی غیر اخلاقی در اینترنت/ واریز 20 سنت به حساب رژیم صهیونیستی توسط هر کاربر وایبر+ فیلم.»</ref><br />
 +
در این شبکه‌ها، با پوشش و [[حجاب]] شرعی زنان مسلمان به شدت مبارزه می‌شود و از هر روشی استفاده می‌کنند تا زنانِ با عفتِ مسلمان را مانند برخی از خانم‌های غربی به منجلاب بی حیایی سوق داده و آنها را نسبت به رعایت این واجب الاهی سست و تضعیف و تمایل به هرزگی را در آنان ایجاد کنند.<br />
 +
در برخی از شبکه‌های اجتماعی که بیش¬تر برای ارسال تصاویر به کار برده می‌شود، گروه‌ها و کانال‌های مستهجن بسیاری وجود دارد که به راحتی در اختیار کاربران قرار می‌گیرد و افراد را به سمت نابودی و انحطاط اخلاقی می‌کشاند؛ لذا مسئولان باید از انتشار این گروه‌ها و کانال جلوگیری و با افراد خطاکار به شدت برخورد کنند.<br />
 +
=== تحریک شهوت کاربران ===
 +
یکی از آسیب‌ها و خطرهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی، آن است که محتوای فاسد و مستهجن برخی از آنها شهوت کاربران را تحریک می‌کند و آنها را به سمت [[گناه]] و آلودگی‌های جنسی می‌کشاند.<br />
 +
آیا با وجود این همه مسائل غیر اخلاقی که در شبکه‌های اجتماعی غربی وجود دارد، جوانان و نوجوانان کشور می‌توانند از آسیب‌های جنسی در امان بمانند؟ آیا همسران و شوهران می‌توانند خود را از ضررهای این شبکه‌های اجتماعی حفظ کرده و بنیان خانواده را پا برجا نگه دارند؟ آیا والدین می‌توانند نوجوانان خود را که در آستانه سنین بلوغ جنسی هستند، در برابر این آسیب‌ها حفظ کنند؟ به راستی چرا برخی از والدین تبلت، لپ تاپ و موبایل‌های پیشرفته را در اختیار فرزندان خردسال و نوجوان خود قرار می‌دهند؛ در حالی که آنها توان تحلیل محتوای فاسد این شبکه‌های اجتماعی منحرف کننده را ندارند؟ آیا تضمینی وجود دارد که به مرور زمان خاکریز عصمت و حیای این نوجوانان و جوانان به تصرف صحنه¬های منحرف کننده این شبکه¬ها رد نیاید؟<br />
 +
==== بلوغ جنسی زودرس <ref>. ر.ک: WWW. gerdab.ir، مقاله «بلوغ زودرس ارمغان شبکه‌های اجتماعی برای کودکان و نوجوانان»، 18/5/1394.</ref> ====
 +
بسیاری از محتواهای ارائه شده در فضای مجازی، به خصوص شبکه‌های اجتماعی، نظیر ‌فیس بوک و اتاق‌های گفت و گو، بدون در نظر گرفتن اقتضای سنی مخاطب، در معرض دید و برداشت و تحلیل وی قرار می‌گیرد. اغلب این محتواها، اعم از متن، عکس و فیلم دارای زمینه‌‌های انحرافی هستند <ref>. www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»</ref>و در نتیجه کاربران قبل از زمان لازم، به بلوغ جنسی می‌رسند که دارای ضررهای جسمی و روحی برای آنها است؛ لذا والدین تا جایی که ممکن است باید از ورود فرزندانشان به شبکه‌های اجتماعی خارجی جلوگیری و در صورت نیاز، فقط با نظارت آنها از فضای مجازی استفاده کنند.<br />
 +
==== دوستی‌ها و ارتباط‌های بی قید و بند <ref>. ر.ک: www.snn.ir، مقاله «لایک به این [[حجاب]] زیبا؛ دمتون گرم خواهر!/ حدود شرعی (ارتباط با نامحرم) درشبکه‌های اجتماعی+ تصاویر»، 1/6/1394.</ref> ====
 +
پنهان بودن هویّت کاربران، یکی از ویژگی‌های فضای مجازی، مانند شبکه‌های اجتماعی است. برخی از افراد از این فرصت استفاده کرده و کارهایی را که در عالم واقعیت توانایی انجام دادن آنها را ندارند در دنیای مجازی به راحتی انجام می‌دهند. از اعمالی که در فرهنگ دینی ما نسبت به آن حساسیت بالایی وجود دارد؛ ارتباط دختر با پسر خارج از چارچوب دستورات اسلامی است که بعضی از اشخاص نمی‌توانند به راحتی آن را در محیط واقعی محقق کنند؛ در حالی¬که در شبکه‌های اجتماعی به آسانی و بدون هیچ گونه محدودیتی با هم ارتباط برقرار می‌کنند؛ حتی تصاویر خصوصی همدیگر را برای یکدیگر ارسال کرده و به راحتی آن¬ها را مشاهده می‌کنند و یا ممکن است ارتباط تصویری برقرار کرده؛ همدیگر را با پوشش نامناسب مشاهده کنند.<br />
 +
در این شبکه‌ها، چون نظارت کمتری از جانب والدین اِعمال می‌شود، نوجوانان و جوانان، ضمن برقراری با رابطه‌های عاطفی با جنس مخالف، اطلاعات خصوصی همدیگر را مشاهده و ذخیره می‌کنند و ممکن است بعداً مورد اخاذی افراد شیطان صفت واقع شوند. <ref>. ر.ک: www. gerdab.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟!»، 9/6/1394.</ref><br />
 +
هر روز در خبرها و مجلات می‌خوانیم دختری از دوست اینترنتی خود مورد سوء استفاده قرار گرفت و از او اخاذی شد. <ref>. ر.ک: "شبكه هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادی آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعی"، بيسواجيت داس، مترجم: منا نادعلی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5).</ref> با بررسی قضیه متوجه می‌شویم علاوه بر دختر، والدین در این ماجرای وحشتناک مقصر هستند؛ زیرا پدر و مادر با رها کردن فرزندان خود و فراهم کردن همه تکنولوژی‌های جدید و اعتماد بیش از اندازه به آنها، زمنیه بروز چنین پیامدهایی را مهیا می‌کنند.<br />
 +
حس اطميناني كه ناشناس بودن در فضاي مجازي به انسان مي‌دهد، سبب مي‌شود انسان‌ها به سراغ جرايمي بروند كه در دنياي واقعي هرگز به تجربه آنها فكر هم نمي‌كنند. در نمونه‌اي، پسري 19ساله از ايالت ويسكانسين در فيس‌بوك، خود را دختر معرفي و 30 تن از همكلاسي‌اش را تشويق ‌كرده ‌بود تا عكس‌هاي برهنه‌شان را برايش بفرستند. در نهايت، وي با تهديد آنان به وسيله همين عكس‌ها و ويدئو‌ها، آنان را مجبور كرده بود تا به خواسته‌هاي جنسي اش تن دهند. اين موارد، بيش¬تر در شبكه هاي اجتماعي رخ مي‌دهد؛ ولي قرباني از ترس آبروي خود مسئله را آشكار نمي‌كند.<br />
 +
از بهترین و مهم¬ترین راهکاری جلوگیری از ارتباط بی قید و بند دختران و پسران در فضای مجازی، آسان کردن زمینه [[ازدواج]] است زیرا با [[ازدواج]] کردن بسیاری از نیازهای روحی، عاطفی و جنسی افراد تأمین می‌شود و دیگر نیازی به ارتباط با جنس مخالف ندارند. این آسان جلوه دادن امر [[ازدواج]]، یک سوی قضیه است؛ مفاسد مرتبت یر آن امری مهلک می¬باشد.<br />
 +
==== گسترش تجسس در امور خصوصی دیگران ====
 +
در برخی از شبکه‌های اجتماعی تبلیغ می‌شود: "با استفاده از این نرم افزار می‌توانید به صورت مخفیانه و بدون فهمیدن شخص، پیام‌های دریافتی و ارسالی او را مشاهده کنید؛ چه پیام‌هایی از گوشی همسرتان دریافت و ارسال شده و نمی‌دانید!؟" و یا: "اگر به کسی شک داری به دردت می‌خوره! به نامزدت شک داری!؟ به رفیقات چطور!؟" و همچنین: «فرزندانتان را مدیریت کنید! به راحتی و در چند ثانیه اطلاعات لازم را به دست آورید!» و در قبال دریافت این برنامه از افراد متقاضی هزینه ای دریافت می‌شود.<br />
 +
این تبلیغات فریبنده، علاوه بر سلب امنیت روانی، فرهنگ «تجسس» در زندگی دیگران را ترویج می‌دهد؛ زندگی خصوصی افراد، حاوی مسائل و اسراری است كه نمی‌‌خواهد دیگران بدانند یا عیوب و ضعف‌هایی دارد كه از مردم پنهان است.<br />
 +
تجسس در امور دیگران حتی در امور همسر و فرزندان، نوعی افشای راز و ورود به حریم زندگی خصوصی دیگران و طبعاً كاری زشت و ناپسند است و خدای متعال از این کار نهی فرموده است:<br />
 +
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ... وَ لا تَجَسَّسُوا؛ اى اهل ايمان! ... و [در امورى كه مردم پنهان ماندنش را خواهانند] تفحص و پى جويى نكنيد. <ref>. حجرات/12.</ref><br />
 +
از این رو می‌توان این گونه تبلیغات کلاهبردارانه را با سبک زندگی اسلامی ایرانی مغایر دانست؛ زیرا ترویج فرهنگ تجسس و فضولی در جامعه علاوه بر بردن آبروی دیگران، ترویج فساد و فحشاء‌ در میان مردم را باعث می‌‌شود. <ref>. www.jahannews.com، مقاله «سرقت امنیت روانی مردم با هک تلگرام +تصاویر»، 22/12/1394؛ با کمی تغییر.</ref><br />
 +
=== آسیب‌های روحی روانی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
==== ایجاد یا تشدید انزوا و گوشه گیری <ref>. ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «انزوا طلبی ارمغان استفاده از شبکه‌های اجتماعی»، 6/2/1395؛ www.asriran.com، مقاله «شبکه‌هایی که تنهایم کردند».</ref>====
 +
این ابزار به علت جذابیت و تنوع در ارتباط، ممکن است به مرور زمان برخی از کاربران را به انزوا و تنهایی بکشاند؛ زیرا این شبکه‌ها با ذائقه سازی، ارتباط‌های مجازی را به جای جمع‌های واقعی ترویج می‌کنند. <ref>. ر.ک: آسیب شناسی اجتماعی «اجتماعی کردن مانع اجتماعی شدن است»، عبدالعظیم کریمی، مجله «پژوهش‌های تربیت اسلامی» زمستان 1384، ش 1.</ref><br />
 +
برخی از کاربران، به علت کم رویی، از رو در رویی و ارتباط با دیگران ترس دارند و لذا به گوشه گیری و انزوا دچار می‌شوند. این افراد برای جبران نیاز خود از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند؛ در حالی¬که بهتر است اینان، خود را با جمع‌های دوستانه و خانوادگی مشغول کنند و برای برطرف شدن این مشکل به روانشناس مومن مراجعه کنند. <ref>. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «گوشه گیر‌ها بیش‌تر از وایبر استفاده می‌کنند»، 4/8/1393.</ref><br />
 +
اريك سيگمن، عضو جامعه سلطنتي دارو، بر اين باور است: «شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي در منزوي ساختن مردم نقشي اساسي ايفا كرده‌اند. عدم ارتباط رو در رو به تغيير عملكرد ژن ها، واكنش هاي ايمني بدن، سطح هورمون‌ها و عملكرد شريان‌ها منجر می¬شود و بر عملكرد ذهن هم تأثيرگذار خواهد بود. اين مسئله مي تواند ميزان خطر مشكلات جسمي، نظير سرطان، سكته، بيماري قلبي و جنون را افزايش دهد.» <ref>. شبكه هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادي آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعي، بيسواجيت داس، برگردان: منا ناد علی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5.</ref><br />
 +
==== کاهش اعتماد به نفس <ref>. ر.ک: www.farsnews.com، مقاله «کاهش اعتماد به نفس در کودکان با ظهور شبکه‌های مجازی اجتماعی»، 12/4/1394؛ hamshahrionline.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی، تصویر ذهنی و کاهش اعتماد به نفس»، 10/10/1393.</ref> ====
 +
طبق تحقیقات دانشگاه گلاسکو، هر قدر‌ که‌ زنان‌ و‌ دختران به تصاویر زنان دیگر در شبکه‌های اجتماعی دقت کنند‌ و به این تصاویر اهمیت بدهند؛‌ به مرور، برداشت منفی‌ از‌ خصوصیات‌ ظاهری‌ خود‌ در‌ آنها‌ تشدید‌ خواهد شد. این پژوهش نشان می¬دهد که برای اکثر‌ زنان، مقایسه خود با‌ تصویر‌ دوستان‌ و‌ آشنایان،‌ از‌ مقایسه‌ با‌ تصویر‌ افراد سرشناس مهم‌تر و تاثیر‌ گذارتر است.  <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «فیس بوک اعتماد به نفس دختران و زنان را کاهش می‌دهد»، 28/1/1393.</ref><br />
 +
سه نفر از محققان جامعه شناس دانشگاه"Utah Valley" معتقدند:<br />
 +
بیش¬تر کاربران فیس بوک، به جای آگاهی از حقایق و زندگی واقعی دوستان خود، تنها با دقت تمام به عکس‌های آنها که در لحظات شاد زندگی‌شان گرفته شده است، نگاه می‌کنند؛ لذا تصور می‌کنند که دوستانشان از آنها شادترند. همچنین افرادی که مدت زمان کمتری را در فیس بوک می‌گذرانند، و بیش¬تر وقت خود را با دوستان واقعی در زندگی حقیقی صرف می‌کنند؛ کمتر احساس ناراحتی و ناخشنودی دارند. <ref>. همان، مقاله «چرا فیس بوک افراد را افسرده می‌کند؟»، 5/11/1390.</ref><br />
 +
==== افسردگی <ref>. ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «استفاده از شبكه‌های اجتماعی شما را گوشه گير و افسرده می‌كند»، 3/2/1394؛ www.tabnak.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی افسرده می‌کنند!»، 22/1/1395.</ref>====
 +
به گفته برخی روان شناسان <ref>. حسین ابراهیمی مقدم (روانشناس و استاد دانشگاه).</ref>:<br />
 +
کسانی که از شبکه‌های اجتماعی، مانند فیس بوک استفاده می‌کنند؛ نسبت به افراد عادی افسردگی بیش¬تری از خود نشان می‌دهند؛ زیرا این کاربران با باز کردن صفحات دیگران و دیدن صحنه‌های زیبا و مطالب خوب، به خوبی‌های زندگی آنها فکر می‌کنند و این رویکرد زندگی دیگران را با دشواری‌های زندگی خود مقایسه می‌کنند [در نتیجه دچار افسردگی می‌شوند]. <ref>. همان، مقاله « افسردگی، از اثرات منفی شبکه‌های اجتماعی مجازی است»، 4/8/1393، با کمی تغییر.</ref><br />
 +
==== افزایش احساس نیاز به توجه ====
 +
برخی از کاربران به دلیل کمبود محبت و مشکلات خانوادگی، بیش¬تر وقت خود را با افراد دیگر در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند. این افراد برای این¬که نیاز عاطفی خویش را ارضا کنند، کارهایی انجام می‌دهند که مورد توجه دیگران، مخصوصاً کاربران اینترنتی قرار بگیرند؛ مثلاً عکس‌های خاص و حتی خصوصی خود را در این شبکه‌ها به اشتراک می‌گذارند و یا این¬که خود را با عناوین جذابی <ref>. دکتر، مهندس، استاد دانشگاه، تاجر و... .</ref> معرفی می¬کنند تا مخاطبان بیش¬تری با آنها ارتباط برقرار سازند؛ ولی غافل از این¬که این گونه ارتباط‌ها نیاز واقعی او به محبت را جبران نمی‌کند، بلکه این افراد محبت کاذب را دریافت کرده. در عوض، حیثیت خود را در بازار هوسرانی به حراج گذاشته-اند.<br />
 +
==== افزایش شکست‌های عاطفی ====
 +
شناختی که از طریق ارتباط واقعی با افراد به دست می‌آید، از شناخت دنیای مجازی بهتر و واقعی‌تر است؛ زیرا در دنیای واقعی، شخص روحیات و اخلاقیات مخاطب خویش را می‌بیند و آن را درک می‌کند؛ ولی در دنیای مجازی، برخی افراد خود را در پشت نقاب پنهان کاری مخفی می‌کنند و اجازه شناخت واقعی خویش را به دیگران نمی‌دهند. حال اگر در این شرایط کسی دلبسته دیگری شود، نمی‌تواند ادعا کند که فرد مورد علاقه خویش را به دست آورده است؛ زیرا معمولاً این گونه ارتباط‌ها دوام ندارد؛ چون فرد، هنگام رو به رو شدن با واقعیت متوجه می‌شود که ادعاهای مطرح شده در این شبکه‌ها با واقعیت خیلی تفاوت دارد و او فرد ایده آل او نیست و طبعاً احتمال شکست عاطفی از این رهگذر بیش¬تر می‌شود.<br />
 +
==== جرأت برای ارتکاب جرم <ref>. ر.ک: www.farsnews.com، مقاله «سوءظن، طلاق و قتل در بین زوج‌های جوان؛ ثمره شبکه‌های اجتماعی»، 1/11/1393.</ref> ====
 +
بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی، تصور می‌کنند در دنیای مجازی می‌توانند هر کاری را انجام دهند و هیچ کس از آن اطلاعی نداشته باشد؛ لذا ممکن است اَعمال مجرمانه ای را که در دنیای واقع نمی‌توانند انجام دهند، در فضای مجازی عملی سازند.<br />
 +
کاربران باید یقین داشته باشند که همه اعمال و رفتار آنها در دنیای مجازی توسط متخصصین پلیس فتا قابل ردیابی است. <ref>. ر.ک: www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»</ref><br />
 +
=== آسیب‌های جسمی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی موجب می‌شود به بدن کاربر آسیب‌هایی وارد شود. <ref>. ر.ک: www.tabnak.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی قوای ذخیره بدن را از بین می‌برند»، 5/4/1395.</ref> که ذیلاً به برخی از این ضررهای جسمی اشاره می‌شود:<br />
 +
==== ضعف بینایی ====
 +
برخی از کاربران به علت استفاده زیاد و مداوم از نرم افزارها و سایت‌های شبکه‌های اجتماعی و خیره شدن به صفحه رایانه و تلفن همراه، به خشکی چشم و طبعاً اختلال در بینایی مبتلا می‌شوند.<br />
 +
کارشناسان برای رهایی از این مشکل، به کاربران توصیه می‌کنند:<br />
 +
پلک زدن را فراموش نکنید تا دچار خشکی و قرمزی چشم نشوید. هر نیم ساعت یک بار، پشت سر هم ده بار پلک بزنید و در هر 2 ساعت، 15 دقیقه به چشمانتان استراحت دهید و هر 20 دقیقه‏ای به مدت 20 ثانیه به تصویری [غیر از صفحه] کامپیوتر نگاه کنید تا عضلات چشمتان استراحت کند. <ref>. www. rasekhoon.net، با استفاده از مقاله «عوارض جسمی استفاده از کامپیوتر و بهبود آنها»، حمید فرودیان.</ref><br />
 +
استفتا<br />
 +
سوال: اگر استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی موجب شوند کاربر به بیماری‌هایی مانند ضعف بینایی مبتلا شود، آیا استفاده کردن برای او جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر این نرم افزارها دارای ضرر جدی و اساسی باشند، استفاده از آنها جایز نیست و شخص باید اجتناب کند. <ref>. با استفاده از استفتای پیامکی «بازی‌های رایانه ای و ضعف بینایی» از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، آیت الله سیستانی، 17/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19799)، 17/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 18/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 19/1/1394.</ref><br />
 +
==== چاقی ====
 +
استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی، ممکن است به علت کم تحرکی کاربران، برخی از آنان را به چاقی و اضافه وزن دچار کند. کاربران باید در استفاده از این شبکه‌ها اعتدال را رعایت کنند و بعد از مدتی استفاده از رایانه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، در حالت بی تحرکی، مانند نشستن؛ بلند شوند، مقداری حرکت کرده و با حرکات نرمشی خود را از بی حالی و خستگی رها کنند.<br />
 +
==== مشکلات ستون فقرات ====
 +
برخی از کاربران، از طریق رایانه و لپ تاپ از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و طبعاً ممکن است در نشستن بر روی صندلی به ستون فقرات آنها فشار بیاید؛ لذا باید در انتخاب صندلی دقت کنند که مناسب کار باشد؛ به طوری که به ستون فقرات فشار نیاورد. بهتر است آنان بعد از مدتی از روی صندلی بلند شده و نرمش‌های مناسب را انجام دهند تا بدن آنها آرامش یابد.<br />
 +
==== بیماری‌های پوستی ====
 +
افرادی که با رایانه از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، در معرض مشکلات پوستی قرار می‌گیرند. متخصصان و پزشکان معتقدند: «این افراد، پوستشان در معرض مداوم اشعه‌هایی قرار می¬گیرد که از صفحه رایانه پخش می‌شود [و همین امر سبب بیماری‌های پوستی آنان می‌گردد].» <ref>. با استفاده از سایت: www. isna.ir، مقاله «مهم‌ترین عوارض اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای.»</ref><br />
 +
=== آسیب‌های فرهنگی اجتماعی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
شبکه‌های اجتماعی بر هنجار و ناهنجاری‌های جامعه تأثیر فراوانی دارند؛ به طوری که می‌توانند فرهنگ ساز و یا هنجار شکن باشند. در ادامه برخی از آسیب‌های فرهنگی اجتماعی <ref>. ر.ک: "پایش آسیب‌های اجتماعی شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه"، محمود سوری، حمید فلاحتی، مجله «پایش سبک زندگی» خرداد 1393، ش 2.</ref> این شبکه‌های اجتماعی غربی بیان می‌شود:<br />
 +
==== ترویج و تغییر سبک زندگی <ref>. ر.ک: شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و سبک زندگی جوانان: مطالعه موردی بزرگ‌ترین جامعه مجازی ایرانیان، حسن بشیر، محمدصادق افراسیابی، مجله «تحقیقات فرهنگی»، سال پنجم، بهار 1391، ش 1؛ مطالعات شبکه‌های اجتماعی و سبک زندگی جوانان، محمد صادق افراسیابی، تهران، انتشارات سیمای شرق، 1393؛ تحلیل سبک زندگی جوانان کاربر شبکه اجتماعی فیس بوک، آسیه شپهری، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، سال 4، ش 13.</ref> ====
 +
یکی از مهم‌ترین اهداف شبکه‌های اجتماعی، تغییر باورهای زندگی کاربران می‌باشد. در این شبکه ها، افراد با دنیای جدیدی رو به رو می‌شوند و بسیاری از مطالب این شبکه¬ها برای آنها تازگی دارد؛ به طوری که هر روز با مسئله و موضوع تازه ای آشنا می‌شوند؛ غافل از این¬که همه این اطلاعات و موضوعات، هدفمند در اختیار کاربران قرار می‌گیرد و به مرور زمان سبک رفتار و کردار شخص تغییر می‌کند. مثلاً شخصی که در گروه‌های سیاسی حضور دارد بعد از مدت کوتاهی نسبت به مسائل سیاسی کشورش دچار بی تفاوتی می‌شود و یا به مسئولین سیاسی بی اعتماد می‌گردد.<br />
 +
این شبکه‌ها با استفاده از بهترین تکنیک‌های روانشناسی و بهره بردن از تجربه و آموزه¬های متخصصین فرهنگی، سیاسی و اجتماعی؛ اهداف خود را به کاربران القا می‌کنند. به عنوان نمونه به یک مورد از تغییر سبک زندگی کاربران در کشورهای غربی <ref>. تصور نشود که این امور در کشور ما اتفاق نمی‌افتد ؛بلکه ممکن است اتفاق افتاده باشد و به مرور زمان در ایران هم امری متداول شود.</ref> اشاره می‌شود:<br />
 +
یک جراح پلاستیک در نیویورک <ref>. آدام شافنر.</ref> می‌گوید:<br />
 +
حس غروری که شبکه‌های اجتماعی به افراد تزریق می‌کند، جراحان پلاستیک را به تأمین نیازهای این بازار رو به رشد ترغیب کرده است. در این میان، جراحی صورت برای زیباتر به نظر رسیدن در فیس بوک رشد فراوانی داشته است. مردم پیش من می‌آیند و می‌گویند: من خود را در آینه نگاه می‌کنم؛ اما متوجه چیزی نمی‌شوم تا آن¬که در فیس بوک یا آی‌ فون یا آی پد به خودم نگاه می‌کنم [آن¬گاه زیبایی خود را متوجه می‌شوم؛ زیرا در این شبکه ها، کاربران و مخاطبان از زیبایی من شگفت زده می‌شوند و من متوجه زیبایی خودم می‌شوم].<br />
 +
این پزشک آمریکایی در ادامه سخنانش می‌گوید:<br />
 +
حتی برخی پزشکان دست به جراحی‌های تخصصی برای زیبا به نظر رسیدن در فیس بوک و اسکایپ می‌زنند و نام آن را "FaceTime Facelift" گذاشته اند. تا چندی قبل، استفاده از نرم افزارهای ویرایش تصاویر، مشکلات کاربران اینترنت را حل می‌کرد؛ اما امروزه با زنده شدن بسیاری از ارتباطات اینترنتی، این روش دیگر کاربردی ندارد. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «نقش فیس بوک در افزایش جراحی‌های پلاستیک».</ref><br />
 +
اگر در زندگی افراد اطراف خود توجه کنیم می‌بینیم نوع سخن گفتن، سبک لباس پوشیدن <ref>. محمد صادق افراسیابی(معاون مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال): «آخرین نظر سنجی انجام شده در خصوص شبکه‌های اجتماعی اینترنتی بیانگر این است که حدود ۲۰ درصد خانم‌ها و ۱۰ درصد آقایان اعتراف کرده‌اند که سبک پوشش آنها از مشاهده تصاویر مربوط به پوشش دیگر اعضای شبکه‌های اجتماعی اینترنتی متأثر بوده است.»(همان، مقاله «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر پوشش بانوان ایرانی»، 20/4/1391)</ref> و ... کاربران برخی از شبکه‌های اجتماعی غربی با دیگران فرق می‌کند؛ در حالی که قبلاً چنین رفتار و منشی نداشتند.<br />
 +
==== تأخیر در ازدواج ====
 +
برخی از کاربران به علت ارتباط و تماس زیاد و طبعاً خارج از چارچوب دین، با نامحرم؛ از [[ازدواج]] منصرف می‌شوند؛ زیرا نیاز واقعی خود را با این گونه رابطه‌های عاطفی مجازی برطرف می‌کنند؛ در حالی که با این کار، غریزه خدادادی خویش را سرکوب می‌سازند؛ زیرا برطرف شدن نیازهای عاطفی از طریق فصاهای مجازی، رفع نیاز است، به صورت کاذب و هرگز جای [[ازدواج]] طبیعی را نخواهد گرفت.<br />
 +
بعضی از کاربران در این شبکه‌ها با افراد مختلف و متفاوتی، اعم از زن و مرد ارتباط برقرار می‌کنند و بین آنها دلبستکی ایجاد می‌شود؛ ولی هنگام رویارویی با واقعیت، متوجه می‌شوند که فریب خورده‌اند؛ لذا به همه مردان و زنان بدبین شده، همه را بد می‌دانند؛ زیرا اکثر زنان در این شبکه‌ها با کوچک‌ترین ارتباط و ابراز علاقه ای، با مردان ارتباط برقرار می‌کنند و از سوی دیگر، مردان هم در واقعیت به هیچ زنی اعتماد نمی‌کند؛ <ref>. ر.ک: همان، مقاله «شبكه هاي مجازي عامل طلاق در ايران»، 6/12/1394.</ref> در نتیجه از [[ازدواج]] و تشکیل خانواده منصرف شده یا آن را به تأخیر می‌اندازند که همین مقدار، به ضرر شخص و جامعه است. <ref>. ر.ک: www.afkarnews.ir، مقاله «حیازدایی در فضای مجازی»؛ www.balagh.ir، مقاله «تأملی در تأثیر شبکه‌های مجازی بر [[ازدواج]].»</ref><br />
 +
==== طلاق و فروپاشی خانواده <ref>. ر.ک: www.tasnimnews.com، مقاله «شبکه‌های اجتماعی، می‌تواند تسهیل کننده خیانت در روابط زناشویی باشند»، 23/4/1395؛ www.gerdab.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی زوجین را به طلاق عاطفی سوق می‌دهد/ شخصیت‌های مجازی انسان‌ها را از چهره‌های حقیقی اطراف خود دلسرد می‌کند»، 5/2/1395 و www.iribnews.ir، مقاله «تاثیر شبکه¬‌های اجتماعی و فضای مجازی بر روابط اعضای خانواده»، 5/4/1395.</ref> ====
 +
خانواده ای که اعضای آن عضو شبکه‌های اجتماعی مختلفی بوده و هر عضو خانواده ساعاتی را با این نرم افزارها مشغول است، از وظایف خود نسبت به همدیگر غافل می‌شود. این کار به مرور زمان، زمینه دوری اعضای خانواده را از همدیگر فراهم می‌سازد. <ref>. ر.ک: "اثر شبکه‌های اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد"، مریم اسکافی نوغانی، فرح ترکمان، باقر ساروخانی، مجله «علوم اجتماعی (فردوسی مشهد)»، سال دوازدهم، بهار و تابستان 1394، ش 1.</ref><br />
 +
مادری که در خانه به جای تربیت صحیح فرزندان، به شبکه‌های اجتماعی سرگرم باشد و یا پدری که به جای فعالیت بیش-تر برای فراهم کردن امکانات رفاهی خانواده، ساعات با برکت خود را با این نرم افزارها هدر می‌دهد و یا فرزندی که باید مشغول تحصیل علم باشد؛ اما اوقات خود را با این‌گونه ابزارها پر می‌کند؛ آیا [[انتظار]] می‌رود که روابط این خانواده مانند قبل، گرم و صمیمی باشد؟ هرگز این اتفاق نمی‌اُفتد؛ زیرا روابط صمیمی زمانی محقق می‌شود که افراد در کنار هم باشند و از احوال همدیگر اطلاع داشته باشند؛ ولی این خانواده‌ها به دلیل سرگرم شدن به این نرم افزارها و تأثیرپذیری از آن¬ها از یکدیگر دور شده‌اند و هر کدام مشغول کار خود هستند.<br />
 +
در ادامه برخی از گزارش‌ها و تحقیقاتی که درباره تأثیرات منفی و مُخرب شبکه‌های اجتماعی را بر روی خانواده‌ها ذکر می‌کنیم تا خانواده‌های ایرانی ارزش کانون گرم خود را بدانند و با آگاهی کامل به سراغ این نرم افزارها بروند و مراقب تأثیر این شبکه¬ها بر کانون اصیل خانواده باشند.<br />
 +
یک وکیل <ref>. کارین کنستانتین.</ref> آمریکایی گفته است:<br />
 +
در بیش از ۹۰ درصد موارد منجر به طلاق، فیس بوک و دیگر رسانه‌های اجتماعی عامل اصلی اختلاف میان زوجین هستند. موارد بسیاری را می‌توان یافت که افراد به دلیل یافتن عکس نامناسبی از همسرشان در فیس بوک به طلاق دادن آنها راضی می‌شوند. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «عضو فیس بوک باشید، طلاق بگیرید»، با کمی تغییر.</ref><br />
 +
یکی از محققان <ref>. راسل کلایتون.</ref> دانشکده خبرنگاری دانشگاه میزوری آمریکا درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر روابط اعضای خانواده می‌گوید:<br />
 +
افرادی که به طور مداوم از توییتر و فیس بوک استفاده می‌کنند، بیش¬تر در معرض جدایی از همسر خود قرار دارند. آمار خیانت در بین این افراد نسبت به افرادی که از این شبکه‌‌ها استفاده نمی‌کنند و یا استفاده آنها کم¬تر است، بالاتر است. شبکه اجتناعی توییتر بر روابط تمام زوجین تأثیر منفی دارد؛ به گونه ‌ای که حضور مداوم در این شبکه اجتماعی می‌تواند تنش‌های شدید و حتی جدایی بین زوج‌‌های با سابقه [[ازدواج]] بیش از ده سال را باعث شود. <ref>. همان، مقاله «تاثیر منفی فیس بوک و توییتر بر بنیان خانواده»، با کمی تغییر.</ref><br />
 +
در یک نظر سنجی که از سوی اتحادیه وکلای آمریکا انجام شده، معلوم گردید که عامل اصلی یک پنجم طلاق‌ها در آمریکا فیس بوک است. علاوه بر این، ۸۰ درصد طلاق‌ها به دلیل استفاده افراد از رسانه‌های اجتماعی، به منظور برقراری ارتباط میان زوجین صورت می‌گیرد. <ref>: همان، مقاله «عضو فیس بوک باشید، طلاق بگیرید.»</ref><br />
 +
به گفته مدیر اجرایی <ref>. مارک کینان.</ref> شرکت «طلاق آن لاین» انگلیس:<br />
 +
رواج هر چه بیش¬تر انواع شبکه‌‌های اجتماعی، مخصوصاً فیس بوک باعث شده است که زوج‌های شکاک، افرادی را ترغیب کنند که در فضای فیس بوک، به سراغ همسران‌شان بروند تا بتوانند با جمع کردن شواهد، از همسران‌شان طلاق بگیرند! <ref>. همان، مقاله «شبکه‌های اجتماعی موتور محرک طلاق در جوامع پیشرفته»، 2/2/1392.</ref><br />
 +
شبکه‌های اجتماعی خارجی بر روی خانواده‌های ایرانی نیز تأثیرات منفی و خانمان سوزی داشته است؛ کارشناسان پلیس فتا <ref>. سرهنگ یلی، رئیس پلیس فتا، خراسان شمالی.</ref> معتقدند که فیس بوک، عامل یک سوم طلاق‌ها در ایران شناخته می‌شود. <ref>: www.yjc.ir، مقاله «فیس بوک تنفر آمیزترین ابزار جاسوسی دنیا.»</ref><br />
 +
از دیگر آسیب‌هایی که شبکه‌های اجتماعی خارجی بر روی خانواده کاربران دارد، این است که مردان با دیدن تصاویر افرادی که خود را مانکن و مدل می‌نامند، سطح توقعاتشان از همسرانشان بالا رفته و در صورتی که همسر آن‌ها قادر نباشد خود را به زن ایده¬آل آن‌ها نزدیک کند، زندگی‌شان دچار مشکل می‌شود. همچنین بسیاری از زنان با الگو قرار دادن این مدل‌های دروغین، هر روز به انواع عمل‌های زیبایی و کلاس‌های لاغری و مدل‌های گوناگون لباس تمایل پیدا می‌کنند و در نهایت اگر همسرشان به تأمین مخارج آن‌ها قادر نباشد؛ زندگی‌شان از هم پاشیده می‌شود. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «عرض اندامی به سبک مدلینگ در اینستاگرام+تصاویر»، 14/9/1394.</ref><br />
 +
استفتا<br />
 +
سوال: اگر شبکه‌های اجتماعی موجب طلاق و جدایی زن و شوهر شود، آیا استفاده از آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: استفاده صحیح و مناسب از چنین شبکه‌هایی مستلزم طلاق و جدایی نمی‌شود؛ ولی اگر مفسده داشته باشد، <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 27/11/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر همراه با حرام یا ترس از وقوع در حرام نباشد، اشکال ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 27123، 29/11/1394).<br />
 +
آیت الله سیستانی: اگر با ترس افتادن به [[گناه]] (هر چند به صورت تدریجی) همراه باشد، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 29/11/1394).</ref> استفاده از آنها جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 29/11/1394.<br />
 +
آیت الله صافی گلپایگانی: استفاده مشروع از شبکه‌های اجتماعی اشکال ندارد؛ ولی اگر کسی دریابد که شبکه‌های اجتماعی به زندگی او لطمه می‌زند، انجام آن به نفع او نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 30/11/1394).</ref><br />
 +
==== عادی سازی قمار بازی <ref>. ر.ک: www.farsnews.com، مقاله «از کازینوهای شبانه تا تورهای قمار؛قمار باز همیشه می‌‌بازد!»</ref> ====
 +
کارشناسان پلیس فتا هشدار می‌دهند، بازی‌‌های شرط بندی <ref>: ر.ک: مجله فقه اهل بيت عليهم السلام، ج ‌18-17، ص320 – 384 و حقوق مدنى، حبیب الله طاهرى، ج‌4، ص380 - 385.</ref> زیادی بر روی فیس بوک می‌باشد که کودکان را ترغیب می‌کند تصور کنند قمار بازی، تفریحی بدون ضرر می‌باشد. هر چند که این بازی‌ها رایگان می‌باشد؛ کاربران تشویق می‌‌شوند که برای ادامه یا افزایش جوایز، پول خرج کنند [و همین کار، آنها را به قمار بازی معتاد می‌کند]. <ref>: www. Cyber Police.ir، مقاله «فیس بوک کودکان را قمار باز می‌کند.»</ref><br />
 +
=== قوانین قمار بازی اینترنتی ===
 +
قمار بازی با هر وسیله‌ای ممنوع و مرتکبین آن به یک تا شش ماه حبس و یا تا (74) ضربه شلاق محکوم می‌شوند و در صورت تجاهر <ref>. آشکار کردن.</ref> ‌به قمار بازی به هر دو مجازات محکوم می‌گردند. <ref>. قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده، ماده 208، مصوب 2/3/1375.</ref><br />
 +
هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بخرد یا حمل یا نگهداری کند، به یک تا سه ماه حبس یا پانصد هزار تا یک میلیون و ‌پانصد هزار ریال جزای نقدی محکوم می‌شود. <ref>. همان، ماده 209.</ref><br />
 +
هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بسازد، یا بفروشد، یا در معرض فروش قرار دهد، یا از خارج وارد کند، یا در اختیار دیگری‌قرار دهد، به سه ماه تا یک سال حبس و یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شود. <ref>. همان، ماده 210.</ref><br />
 +
هر کس قمارخانه دایر کند، یا مردم را برای قمار به آن¬جا دعوت نماید، به شش ماه تا دو سال حبس و یا از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال‌جزای نقدی محکوم می‌شود. <ref>. همان، ماده 211.</ref><br />
 +
تمام اسباب و نقود متعلق به قمار حسب مورد معدوم یا به عنوان جریمه ضبط می‌شود.  <ref>. همان، ماده 212.</ref><br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
مسئله: قمار بازی حرام است و کسب درآمد از این راه هم جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 8/8/1393 و آیت الله شبیری زنجانی، 11/8/1393.</ref><br />
 +
سؤال: آیا بازى با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد، از طريق كامپيوتر با کامپیوتر، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر با آلات قمار و شرط ‏بندی ([[برد و باخت]]) باشد، حرام است. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، بازی‌های کامپیوتری؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌4، ص 554، س 6444؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج ‌1، ص 303، س 1043‌ و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 12/12/1393.<br />
 +
آیت الله مکارم: اشکال ندارد (www.makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات).<br />
 +
آیت الله خامنه ای: در قمار و شرط بندی باید دو نفر با هم بازی کنند؛ ولی در بازی با کامپیوتر، چون شخص با خودش بازی می‌کند، اشکال ندارد(www. farsi.khamenei.ir، رساله آموزشی، ج 2، قمار و غش و نَجَش).<br />
 +
آیت الله سیستانی: اگر در عرف محل این وسایل از آلت قمار شمرده شوند، بنابر احتیاط واجب بدون [[برد و باخت]] هم جایز نیست (www.sistani.org، پرسش و پاسخ، بازی‌های کامپیوتری).</ref><br />
 +
سؤال: آیا بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد، از طریق کامپیوتر یا اینترنت با شخص دیگری، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر با آلات قمار و شرط بندی ([[برد و باخت]]) باشد، حرام است. <ref>. أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص247، س1124؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 554، س 6444؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌1، ص 303، س 1043‌ و استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 12/12/1393.</ref><br />
 +
==== ایجاد هویّت و شخصیت مجازی <ref>. ر.ک: "بررسی آثار و پیامدهای جامعه شبکه ای روی هویت اجتماعی جوانان"، صمد کلانتری، فروغ عریضی، رسول ربانی، مهدی قادری، مجله «پژوهشی دانشگاه اصفهان»، ش 28، 1386؛ "بررسی نقش شبکه اجتماعی وایبر در برساخت هویت نسلی جوانان"، توحید علیزاده، نریمان محمدی، مجله «مطالعات فرهنگ – ارتباطات» سال شانزدهم، زمستان 1394، ش 32؛ "شبکه‌های اجتماعی مجازی و بحران هویت (با تأکید بر بحران هویتی ایران)"، ثریا معمار، صمد عدلی پور، فائزه خاکسار، مجله «مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران»، دوره اول، زمستان 1391، ش 4 و "بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی در تغییر ویژگی‌های شخصیتی جوانان"، الهه ودودی، علی دلاور، مجله « روانشناسی تربیتی»، سال یازدهم، بهار 1394، ش 35.</ref> ====
 +
هر شبكه اجتماعي، دارای منش و گفتار مخصوص و منحصر به فردي است. فرد با عضويت در هر شبكه اجتماعي درگير نوع خاصي از فرهنگ ارتباطي مي‌ شود كه شامل برخورد، تكيه كلام، اصطلاحات مخصوص، رفتار، تيپ شخصيتي و ظاهري است. پس هر شبكه اجتماعي، هويت مطلوب خود را ترويج مي كند. فرد در تاثير پذيري از فرهنگ ارتباطاتي اين گروه‌ها، بر خود لازم مي بيند كه سبك و هويت خويش را در ارتباط با ديگران را تغيير دهد. به طور كلي، همه اجزاي يك شبكه اجتماعي كه فرد با آن در تعامل است، در ضمير ناخودآگاه فرد تاثير مي‌گذارد. مثلاً زناني كه گرايش افراطي به ارتباطات اجتماعي مجازي دارند، همدلي، نزديكي و صحبت با اعضاي خانواده و اطرافيان خويش را از دست مي دهند و چون بيش¬تر وقت خود را در شبكه هاي اجتماعي مصروف مي دارند، ديگر نمي توانند آن¬طور كه بايد و شايد به همسر و فرزندان و امور خانواده بپردازند و همين مسئله به بروز اختلافات در خانواده منجر مي گردد. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «شبكه هاي مجازي عامل طلاق در ايران»، 6/12/1394.</ref><br />
 +
کودکان و نوجوانان در فضای مجازی فعالیت نمی‌کنند؛ بلکه زندگی می‌کنند؛ دوستانی از نقاط مختلف با فرهنگ و عقاید مختلف پیدا می‌کنند، هیچ مرزی در دسترسی اطلاعات و محتوا برای آن‌ها وجود ندارد، آن‌ها همانند بسیاری از کاربران دیگر این فضا، به دلیل این ویژگی فضای مجازی که حیات افراد مساوی با فعالیت کردن‌شان است؛ باید شب و روز وقت بگذارند. در این شبکه ها هیچ کس از عیب و نقص‌های خود چیزی نمی‌گوید و به این ترتیب هویت دومی ساخته می‌شود که مطلوب سایرین نیز هست و کم کم بر خود کاربر القاء می‌شود که خیلی فرد بی عیب و نقصی هست و به این ترتیب نیمی از زندگی¬اش در اوهام و توهم پیش می‌رود.  <ref>. همان، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟! »، 9/6/1394.</ref><br />
 +
==== حجم گسترده اطلاعات بی ‌سانسور ====
 +
در شبکه‌های اجتماعی هر فردی متناسب با سلیقه و تخصص خود اطلاعاتی را به اشتراک می‌گذارد؛ کاربران نیز آنها را مطالعه می‌کنند؛ ولی بعد از مدتی با حجم گسترده ای از معلومات (غالباً غیر مستند) رو به رو می‌شوند و چون بیش¬تر آنها توان تحلیلی صحیح از محتوای این اطلاعات را ندارند در یک سر در گمی علمی گرفتار می‌شوند. <ref>. ر.ک: همان.</ref><br />
 +
فرد در مواجهه با حجم بالای اطلاعاتِ بی تحلیل، سطحی و گسسته، بمباران اطلاعاتی می¬شود؛ در نتیجه قدرت تحلیل و جمع بندی او کاهش یافته و در گذر زمان رفتار و گفتار بدون تحلیل و گرایش به اطلاعات کم ارزش در دنیای حقیقی نیز از ویژگی‌های شخصیتی¬اش خواهد بود <ref>. www.jahannews.ir، مقاله «همه تهدیدات شبکه‌های اجتماعی/ آیا می‌دانید به چه جامعه‌ای پا گذاشته‌اید؟!»، منصوره صامتی، 28/2/1394.</ref> و او را به فردی غیر محقق تبدیل کرده و به مرور هر چیزی را بدون تحقیق و جست¬وجو می‌پذیرد. <ref>. ر.ک: www. gerdab.ir، مقاله «اعتمادهای مجازی و آسیب‌های اجتماعی»، 9/7/1393.</ref><br />
 +
حجم بسیار زیاد اطلاعاتی که در فضای مجازی جا به جا می‌شود، به فرد نوعی احساسِ کاذبِ عالِم بودن می‌دهد؛ در حالی که علمی که از این طریق به دست می‌آید، بسیار سطحی است. <ref>. همان، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟! »، 9/6/1394.</ref><br />
 +
==== دریافت اطلاعات از کانال غیر سالم ====
 +
یکی از مهم‌ترین آفات و آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی، دریافت اطلاعات دینی و علمی از راه‌های غیر معتبر می‌باشد. مثلاً کاربران معلومات دینی را که جنبه عملی و کاربردی دارد، از افراد غیر عالِم و غیر متخصص علوم دینی دریافت کرده و به آنها عمل و جالب توجه این¬که تصور می‌کنند وظیفه شرعی خویش را ادا کرده‌اند؛ در حالی که چه بسا به دستوری غیر دینی عمل کرده باشند؛ زیرا بسیار مشاهده شده است که یک نکته دینی و شرعی به صورت غلط در بین گروه‌ها و کانال‌ها منتشر شده است.<br />
 +
کاربران باید مسائل شرعی خود را از طریق مراجعه به توضیح المسائل و استفتائات مراجع تقلید یا از سایت‌های آنان دریافت کنند و از مراجعه به مراکز غیر معتبر دینی خودداری ورزند.<br />
 +
==== تخریب زبان فارسی <ref>. ر.ک: www.isna.ir، مقاله «تهدیدهایی برای زبان فارسی»، 18/4/1395 و www.tabnak.ir، مقاله «تغییر زبان فارسی در شبکه‌های اجتماعی»، 9/6/1394.</ref> ===
 +
برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی از ادبیات و واژگان صحیح فارسی استفاده نمی‌کنند. کلمات و جملات را خلاصه می‌کنند یا آنها را تغییر می¬دهند و یا از واژگان بی مفهوم استفاده می‌کنند. مثلاً به جای کلمه مقدس «سلام» از «س» و یا به جای واژه «تک زنگ بزن»، از واژه «بِزَنگ» استفاده می‌کنند که همه این امور، زبان فارسی را از بین می‌برند. و با لااقل نوعی اباحه¬گری ادبی را رواج می¬دهد.<br />
 +
به گفته دبیر شورای عالی فضای مجازی <ref>. محمد حسن انتظاری.</ref>؛ تسلط زبان های خارجی از جمله تهدیدهای فضای مجازی به شمار می‌رود. <ref>. www.tebyan.net، مقاله «وجود شبکه‌های اجتماعی،تهدیدی بزرگ برای دانش آموزان»، 17/9/1393.</ref><br />
 +
سزاوار است کاربران از واژگان صحیح و با مفهوم فارسی بیش¬تر از بقیه زبان‌ها استفاده کنند و کلمات زبان‌ها دیگر را تا جایی که ممکن است به کار نبرند؛ زیرا با این کار، زبان شیرین و اصیل فارسی در جامعه رشد و توسعه پیدا می‌کند. همچنین واژگان فارسی را نیز درست و کامل به کار برند و از به کار بردن واژه¬های جعلی و بی¬هویت خودداری ورزند.<br />
 +
==== کم شدن مطالعه و اُفت تحصیلی <ref>. ر.ک: www.tabnak.ir، مقاله «ضربه‌ای که توسعه شبکه‌های اجتماعی به سرانه مطالعه می‌‌زند»، 13/8/1394.</ref> ====
 +
یکی از آفات استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی، افزایش مشکلات تحصیلی است؛ زیرا افرادی که دائماً از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند، کم¬تر به درس و تحصیل خود می‌پردازند و بیش¬تر وقتشان را با دوستان خود در گروه‌ها یا کانال‌ها می‌گذارند.<br />
 +
آیت الله حسینی بوشهری فرمود: «امروزه با توجه به شکل گیری شبکه‌های ارتباطی و سرگرم کننده، متأسفانه میزان مطالعه در جامعه کاهش یافته است، درگیر شدن با ابزارهای ارتباطی جدید بدون مدیریت زمان، جامعه آموزشی را از رسالت اصلی خود عقب می‌اندازد، و این مسئله شامل همه دانش پژوهان اعم از طلاب و دانشجویان می‌شود.» <ref>. www.jahannews.ir، مقاله «تاثیر مخرب شبکه‌های اجتماعی بر تربیت»، 3/4/1394.</ref><br />
 +
سؤال: اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی سبب اُفت شدید تحصیلی یا مردود شدن شود، در این¬صورت آیا استفاده از شبکه‌های اجتماعی جایز است؟<br />
 +
جواب: باید از افراط و زیاده روی در استفاده از شبکه‌های اجتماعی اجتناب شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 5/6/1394.<br />
 +
آیت الله خامنه ای: اُفت تحصیلی سبب حرمت استفاده از شبکه‌های اجتماعی مُجاز نمی‌شود؛ مگر برای کسی که درس خواندن برای او واجب باشد (استفتای پیامکی از دفتر، 5/6/1394).<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر به ترک واجب منجر شود؛ مثلا سبب شود به تعهدی که درباره تحصیل داده، عمل نکند، جائز نیست (استفتای ایمیلی از دفتر، کد استفتا: 27962، 23/12/1394).</ref><br />
 +
==== کودک‌ ربایی و سوء استفاده جنسی ====
 +
بسیاری از کارشناسان، استفاده از تکنولوژی، به¬ویژه شبکه اجتماعی را برای افراد زیر 18 سال مضرّ می‌دانند. این کارشناسان معتقدند:<br />
 +
چون کودکان و نوجوانان به مهارت‌های عاطفی و ارتباطی آشنا نیستند و معیارهای اخلاقی و شخصیتی هنوز به خوبی در آنها شکل نگرفته، ممکن است آنها را در معرض سوء استفاده‌های مجرمان خطرناک قرار دهد. کودک ربایی یکی از اتفاقاتی است که به دلیل در اختیار قرار دادن اطلاعات شخصی و در نظر نگرفتن حریم خصوصی توسط کودک و نوجوان در شبکه‌های اجتماعی، به راحتی اتفاق می‌اُفتد. مجرمان می‌توانند به سادگی به اطلاعات شخصی افراد به واسطه عدم رعایت نکات امنیتی، دسترسی پیدا کنند و کودکان و نوجوانان آسیب پذیرترین کاربران این شبکه‌ها هستند. بنابراین، سوء استفاده سایبری و سوء استفاده جنسی <ref>. ر.ک: "شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادي آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعی"، بيسواجيت داس، مترجم: منا ناد علی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5.</ref> (به صورت کلام یا تصویر) از جمله آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی برای کودک و نوجوان است. <ref>. www. gerdab.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟! »، 9/6/1394.</ref><br />
 +
والدین محترم باید تا جایی که ممکن است از دسترسی کودکان خود به اینترنت جلوگیری کنند و در صورت نیاز، به مقدار ضرورت و با نظارت دقیق خودشان، استفاده از فضای مجازی را به فرزندانشان اجازه بدهند.<br />
 +
=== آسیب‌های امنیتی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
بسیاری از شبکه‌های اجتماعی خارجی جدا از فوایدی که دارند؛ دارای آسیب‌های امنیتی فراوانی هستند. به نظر کارشناسان امنیتی و سایبری، خیلی از شبکه‌های اجتماعی خارجی، مانند فیس بوک و وایبر، بهترین وسیله برای جاسوسی از کاربران محسوب می‌شود. یکی از مأموران ارشد سرویس امنیت فدرال روسیه (اف. ‌اس. ‌بی) می‌گوید: «اگر توانایی‌های فیس بوک محدود نشود، تمام مردم جهان آزادی‌های خود را کاملا از دست خواهند داد.» این مامور ارشد از مقامات روسیه خواسته بود: «استفاده از اسکایپ، جی میل و هات میل را به عنوان مهم‌‌ترین تهدیدات امنیت ملی، ممنوع کنند.» <ref>: www.farsnews.com، مقاله «فیس بوک؛ خطرناک‌ترین سلاح جنگ اطلاعاتی آمریکا.»</ref> همچنین کارشناسان پلیس فتا معتقدند: «فیس بوک تنفرآمیزترین ابزار جاسوسی دنیا است.» <ref>: www.yjc.ir، مقاله «فیس بوک تنفر آمیزترین ابزار جاسوسی دنیا.»</ref><br />
 +
برای آگاهی بیش¬تر کاربران، برخی از آسیب‌های امنیتی شبکه‌های اجتماعی خارجی را بیان می‌کنیم:<br />
 +
==== سرقت اطلاعات کاربران ====
 +
بسیاری از کاربران، نسبت به مسائل امنیتی شبکه‌های اجتماعی غافل هستند و با خیالی آسوده از این شبکه‌ها استفاده کرده و اطلاعات شخصی و خصوصی خود را با دوستان و آشنایان به اشتراک می‌گذارند؛ در حالی که با این کار، با دست خود زمینه سرقت اطلاعاتشان را فراهم می‌کنند.<br />
 +
معاون اجتماعی پلیس فتا، <ref>. سرهنگ محسن میر بهرسی.</ref> نسبت به استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی به کاربران هشدار داده؛ می‌گوید:<br />
 +
عکس و ویدئوهای شخصی و خانوادگی خود را در سایت‌ها، به‌ خصوص در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک نگذارید؛ چرا که این گونه محتواها به سرعت به وسیله مجرمان اخلاقی منتشر می‌شوند و در پی آن سوء استفاده‌های بعدی صورت می‌گیرد. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «اشراف کامل پلیس به فیس ‌بوک»، 3/11/1390.</ref><br />
 +
این کارشناس پلیس فتا می‌گوید:<br />
 +
زمانی که افراد از دستگاه‌های مجهز به (GPS)، نظیر برخی تلفن‌های همراه و تبلت‌ها استفاده می‌کنند و در مکانی خارج از محل زندگی خود هستند، اطلاعات مکانی و زمانی خود را در سیستم‌های جانمایی مثل «گوگل مپ» یا «گوگل ‌ارت» به اشتراک نگذارند، یا سیستم جانمایی خود را غیر فعال سازند زیرا [در غیر این صورت زمینه سرقت اطلاعات خود را فراهم می‌کنند]. <ref>. همان.</ref><br />
 +
بنا به گفته برخی از کارشناسان <ref>. محمد مومن نسب.</ref>شبکه‌های اجتماعی:<br />
 +
روزانه 10 میلیون مکالمه، معادل دو میلیارد دقیقه و بیش از شش میلیون پیامک در ماه در شبکه اجتماعی وایبر رد و بدل می‌شود که همه در اختیار تحلیل گران اسرائیلی قرار می‌گیرد.» <ref>. شبکه خبر، خبر 20، برنامه مثلث، فضای مجازی، فرصت یا تهدید؟</ref><br />
 +
به گفته تحلیل‌گر ارشد شرکت امنیتی (Bitdefender):<br />
 +
«بعضی از کاربران درک صحیحی از اهمیت (graph search) فیس ‌بوک ندارند و از تهدیداتی که ممکن است آن‌ها با آن مواجه شوند، نا‌آگاه‌ اند. این نرم افزار به کاربران اجازه می‌‌دهد با جست¬وجوی یک عبارت بتوانند به نتایج و عکس‌های کاملا شخصی دیگران و دوستان خود دست پیدا کنند.» <ref>. www. gerdab.ir، مقاله «نگرانی کارشناسان سایبری از ویژگی جدید جستجوی فیس‌ بوک + عکس»، 29/11/1391.</ref><br />
 +
شرکت ریتیون «Raytheon» یکی از بزرگ¬ترین تولید کنندگان تجهیزات نظامی ایالات متحده آمریکا، در حال توسعه نرم ‌افزاری بحث ‌برانگیزی به نام«Riot» <ref>. مخفف "Rapid Information Overlay Technology"، به معنای فناوری هم‌ پوشانی سریع اطلاعات است.</ref> است که این نرم افزار می‌تواند با استفاده از شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای آن، به تمام اطلاعات زندگی یک فرد، اعم از دوستان، عکس‌های شخصی و مکان‌هایی که فرد به آن جا سفر کرده است، دسترسی داشته باشد و حتی مهم‌تر از آن، قادر است رفتار بعدی شما را پیش بینی کند. <ref>. همان، مقاله «نرم افزاری که به ‌راحتی رفتارهای شما را پیش ‌بینی می‌کند + فیلم»، 24/11/1391.</ref><br />
 +
کاربران باید بدانند هنگامی که فایل شخصی ای از آنها توسط خودشان یا دیگران در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی گذاشته شود، هرگز از فضای مجازی پاک نمی‌شوند؛ حتی اگر (delete) شده باشند؛ بلکه در سروری ذخیره شده است. پس، سزاوار است در حفظ فایل‌های شخصی و خصوصی خود دقت بیش¬تری داشته باشند.<br />
 +
استفتا<br />
 +
سؤال: برای نصب برخی از شبکه‌های اجتماعی، <ref>. نرم افزارهای شبکه اجتماعی، مانند واتس آپ، وایبر و فیس بوک.</ref> باید به شرکت سازنده اجازه داده شود تا به اطلاعات خصوصی و مهم گوشی دسترسی داشته باشند، یا از ابزار گوشی مانند دوربین، ضبط صوت استفاده کنند. آیا استفاده از این نرم افزارها و اجازه دسترسی به آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: هرگاه این کار خلاف قانون بوده، <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 23/3/1394 و آیت الله مکارم، 25/3/1394.</ref> یا سبب تقویت دشمنان اسلام گردد، یا مفاسد اخلاقی، اعتقادی و اجتماعی داشته باشد، <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 25/3/1394.</ref> یا سبب افشای سر و هتک حرمت شخص یا دیگری شود، جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 16310)، 31/3/1394.</ref><br />
 +
==== شناخت رفتارهای جامعه ====
 +
بسیاری از کاربران معتقدند که اطلاعات رایانه و موبایل آنها برای کسی مفید نیست و اگر به سرقت برود برایشان ضرری ندارد؛ ولی تصور آنها غلط است؛ زیرا این اطلاعات برای سرویس‌های جاسوسی بسیار مفید و کاربردی است. سازمان‌های اطلاعاتی دنیا از مباحث مطرح شده در گروه‌های مختلف به سطح آگاهی کاربران، نوع علائق آنها، میزان تأثیر پذیری آنان از مطالب گروه‌ها و بسیاری دیگر از رویکردهای اجتماعی پی می¬برند و از این طریق برای نفوذ فرهنگی و سایر اهداف استفاده می¬کنند.<br />
 +
مثلا در گروهی که مباحث دینی مطرح می‌شود، از استقبال یا عدم استقبال کاربران این گروه متوجه می‌شوند که افراد در این گروه چه مقدار تقید مذهبی دارند و یا از کامنت‌هایی که برای مطالب گروه می‌گذارند، از معتقد بودن یا سست بودن باورهای اعضای گروه با خبر می‌شوند.<br />
 +
بر این اساس، که اطلاعات به ظاهر جزئی و ناچیز کاربران برای سرویس‌های جاسوسی و اطلاعاتی به اجزای پازل اطلاعاتی تبدیل می‌شود و از آنها نقشه‌های مختلفی برای کشور ما پی ریزی می‌کنند و به جای این¬که میلیون‌ها دلار برای تربیت جاسوس هزینه بکنند، از اطلاعات ما به بهترین شیوه استفاده می¬کنند و نیاز اطلاعاتی خود را از مطالب رد و بدل شده بین گروه‌های مختلف به دست می‌آورند.<br />
 +
==== راهنمای سارقان ====
 +
بنا به گفته معاون اجتماعی پلیس فتا <ref>. سرهنگ محسن میر بهرسی.</ref>:<br />
 +
سایت‌های اجتماعی، مانند فیس بوک و گوگل پلاس، با توجه به این نکته که به (GPS) مجهز هستند، به وسیله مناسبی برای سارقان تبدیل شده تا با استفاده از اطلاعات خصوصی کاربران و آگاهی از نبود آنها در منازلشان، خانه‌های این افراد را مورد سرقت قرار دهند.» <ref>. همان، مقاله «اشراف کامل پلیس به فیس ‌بوک»، 3/11/1390.</ref><br />
 +
==== فیلم برداری از زندگی خصوصی کاربران ====
 +
مدیر یکی از بزرگ¬ترین شبکه‌های سایت‌های مستهجن نگاری فارسی زبان <ref>. سعيد ملك پور.</ref> می‌گوید: «يكي از روش هايي كه براي توليد تصاوير مستهجن و هرزه‌ نگاري استفاده مي ‌كرديم، این بود که وب‌ كم افراد را با يك سري نرم ‌افزارهايي كه از كانادا يا انگليس خريداري کرده بودیم، هك مي ‌كرديم. وقتي ما وب ‌كم را هك مي ‌كرديم، کاربر فكر مي ‌كرد وب کم او خاموش است و ما تصاویر مختلفی را که مربوط به حريم خصوصي شخص بود، ضبط کرده، آنها را روي سايت قرار مي داديم. این تصاویر و فیلم‌ها از پر بازدیدترین قسمت‌های سایت‌های ما بود؛ زیرا همه آنها به صورت طبیعی و غیر مصنوعی ضبط شده بودند.» <ref>. www.farsnews.com، مقاله «ناگفته‌هاي پرونده يك سايت مستهجن»، 16/8/1389.</ref><br />
 +
با این همه آسیب امنیتی، گاهی شنیده می‌شود مسئولین کشوری؛ مانند برخی از نمایندگان مجلس، از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند؛ در حالی که با عضویت در این شبکه‌ها ممکن است به کشور آسیب‌های جدّی وارد شود؛ حتی بعضی از مسئولان اعتراف کرده‌اند که موبایل آنها توسط سِرور برخی از شبکه‌های اجتماعی هک شده است. <ref>. ر.ک: www. gerdab.ir، مقاله «من که چیز بدی در وایبر ندیدم؛ پس خوب است!»، 8/9/1393.</ref><br />
 +
=== آسیب‌های سیاسی <ref>. ر.ک: "مطالعه آثار و پیامدهای سیاسی شبکه‌های اجتماعی مجازی"، صمد پور عدلی، زهرا پیرنیا، مجله «مطالعات اجتماعی و رسانه»، پاییز 1393، سال اول، ش 4.</ref>، اقتصادی شبکه‌های اجتماعی ===
 +
==== انقلاب‌های مخملی ====
 +
از بهترین و موثرترین ابزاری که در فتنه سال 1388 ایران، مورد استفاده قرار گرفت، شبکه‌های اجتماعی فیس بوک و توییتر بود. سران و دولت¬مردان سلطه طلب و مستکبر آمریکا و انگلیس با حمایت همه جانبه از مخالفان، از طریق این شبکه‌ها، طرفداران خود را به خیابان‌ها می‌کشاندند و از آنها می‌خواستند اهداف و برنامه هایشان را در کشور اجرا کنند. <ref>. ر.ک: "نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و مهار بحران ها"، احمد اکبری، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31؛ "نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در ساماندهی فتنه سال 1388"، ناصر شعبانی، مجله «پاسداری فرهنگی»، تابستان1390، ش 4؛ "نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در فتنه 88"، حمید رضا حاتمی، علیرضا حمیدی فر، مصطفی قنبر پور، مجله «امنیت ملی»، پاییز 1392، سال سوم، ش 9 و "تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سازماندهی سیاسی فضای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران"، یحیی صفوی، سجاد کرمی پاشاکی، سعید رضا خلخالی، مجله «پژوهش‌های حفاظتی و امنیتی»، تابستان 1392، ش 6.</ref><br />
 +
کلینتون در دیداری با وزیر خارجه اسرائیل <ref>. آویگدور لیبرمن.</ref> گفت:<br />
 +
تويیتر، ابزاری مهم است که به معترضان ایرانی به ویژه جوانان اجازه می‌دهد در جریان حوادث اخیر انتخابات ریاست جمهوری با یکدیگر در تماس باشند.» این اظهارات کلینتون، پس از آن عنوان شد که روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد: «وزارت خارجه آمریکا با ارسال ایمیلی از شبکه اجتماعی تويیتر درخواست کرده به جهت کاربران ایرانی، قطعی شبکه خود را به تعویق بیندازد. <ref>. "نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و مهار بحران ها"، احمد اکبری، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.</ref><br />
 +
==== تعیین ریاست جمهور ====
 +
شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی، از جمله فیس بوک و توئیتر و غول‌های جست و جوگر اینترنتی، مانند گوگل؛ در تعیین نتیجه انتخابات امسال ریاست جمهوری آمریکا نقشی را ایفا خواهند کرد که از نظر وسعت، بی سابقه است. از یک طرف، گوگل با توجه به اطلاعات خصوصی ای که از هر کاربر در اختیار دارد، الگوریتم‌هایی را به کار می‌گیرد تا رأی دهندگان مردد را متقاعد کند به یک نامزد خاص رأی دهند. از طرف دیگر، فیس بوک با «دست کاری احساسات» کاربران خود، آنها را به رأی دادن به یک نامزد خاص تشویق می‌کند. نامزدهای انتخابات آمریکا نیز با اطلاع از این واقعیت ها، تمام تلاش خود را می‌کنند تا نهایت استفاده را از شبکه‌های اجتماعی ببرند. این نفوذ گسترده می‌تواند نه تنها انتخابات در آمریکا، بلکه انتخابات در کشورهای سراسر جهان را تحت تأثیر قرار دهد. <ref>. www. mashreghnews.ir، مقاله «گوگل و فیس بوک چگونه رئیس جمهور آمریکا را انتخاب می‌کنند + فیلم و عکس»، 14/2/1395.</ref><br />
 +
==== خروج ارز از کشور ====
 +
اگر به هزینه‌هایی که سازندگان شبکه‌های اجتماعی برای طراحی این نرم افزارها می‌کنند، دقت کنیم؛ معلوم می‌شود که آنها در برابر استفاده (ظاهراً رایگان) کاربران، میلیون‌ها دلار سود می‌برند. سازندگان این شبکه‌ها در قبال فروش اطلاعات کاربران یا تبلیغات کالا و خدمات شرکت‌های معتبر دنیا در این شبکه‌ها، به ثروتمند‌ترین افراد جهان تبدیل شده اند. مثلاً شبکه اجتماعی فیس بوک یک میلیارد و ششصد و پنجاه میلیون کاربر دارد که به صورت ماهانه از فیس بوک استفاده [و درآمد آن را تأمین] می‌کنند که بیشتر از طریق تبلیغات به دست می‌آید. درآمد سه ماهه اول سال 2016 مطابق انتظارات 5.38 میلیارد دلار شد. <ref>. www. isna.ir، مقاله «فیس بوک همچنان می‌تازد»، 12/2/1395.</ref><br />
 +
استفتا<br />
 +
سؤال: به گفته کارشناسان، با هر مرتبه ورود به برخی از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی، ارزش مالی آنها بالا می‌رود. اگر با این¬کار دشمنان اسلام، مانند آمریکا و اسرائیل رشد مالی پیدا کنند و تقویت شوند؛ آیا استفاده از این سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر شخص علم و یقین داشته باشد که ورود و عضو شدن او سبب رشد دشمنان اسلام، مانند صهیونیسم و اسرائیل می‌شود، جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 1/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 4/5/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی که تأیید و کمک ظالم در [[ظلم]] کردن نباشد و موجب تضعییف اسلام یا تقویت کفر یا تقویت کفار در جنگ با مسلمانان نشود؛ اشکالی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 18989؛ 3/5/1394).<br />
 +
آیت الله خامنه ای: اگر خلاف قانون نبوده و مفسده ای نداشته باشد، اشکالی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، 3/5/1394).<br />
 +
آیت الله سیستانی: اگر مستلزم حرامی شود، مانند این¬که ترویج برای شرکتی باشد که کار او حرام است، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر،11/7/1394).</ref><br />
 +
== بخش پنجم: جرائم شبکه‌های اجتماعی ==
 +
یکی از مهم‌ترین موضوعات در حوزه اینترنت، مسئله «جرایم رایانه ای» <ref>. ر.ک: www.rc.majlis.ir، "قانون جرائم رایانه ای"؛ فصلنامه «دیدگاه‌های حقوق قضایی»، مقاله «تحلیل و مقارنه ای میان قانون جرائم رایانه ای و قانون سمعی و بصری»، حسین آقایی نیا، رسول عابد، پاییز 1391، سال هفدهم، دوره جدید، ش 59، ص 13 تا 52؛ فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، مقاله «جرائم رایانه ای و روش‌های مقابله و پیشگیری از آن»، مهدی فهیمی، پاييز و زمستان 1380، ش 23 و 24 و فصلنامه علمی پژوهشی حقوق، مقاله «جاسوسی رایانه ای در حقوق ایران و وضعیت بین المللی آن»، محسن رهامی،  سیروس پرویزی،  پاییز 1391،دوره 42، ش 3.</ref> است که بسیاری از آنها در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود و به کاربران آسیب‌های جبران ناپذیری وارد می‌کند.<br />
 +
=== مهم‌ترین جرم‌های اینترنتی در جهان ===
 +
مهم‌ترین و پرکاربردترین جرم‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود، به شرح زیر است: انتشار اخبار کذب، ارسال مطالب، تصاویر و فیلم‌های مستهجن، آموزش و تبلیغ تروریسم، هتک حرمت افراد، طراحی و ارسال برنامه‌ها و پیام‌های مخرب، نقض حق مالکیت، هک و ویروسی کردن سایت ها، ورود به حریم خصوصی افراد، کلاهبرداری، سوء استفاده از نام شرکت ها، سرقت اینترنتی و استفاده از علایم اینترنتی، نفوذ به سایت‌های دولتی و خصوصی، باج خواهی از افراد و ... . <ref>. www. hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با تاریخچه جرایم اینترنتی»، مهدی فتاحی، 21/9/1385.</ref><br />
 +
در ادامه جرم‌هایی را که در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود؛ از منظر شرع و قانون بررسی می‌کنیم:<br />
 +
==== عبور از فیلترینگ ====
 +
از موضوعاتی که ذهن هر کاربر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی را به خود مشغول کرده است، مسئله «فیلترینگ» می‌باشد. برخی از کاربران از ابزار دور زدن فیلترینگ استفاده می‌کنند و حال آن¬که از آسیب‌های آن بی خبر هستند.<br />
 +
علل و زمينه پيدايش فيلترينگ<br />
 +
در دنیای امروز خیلی از مردم با اینترنت ارتباط دارند و بسیاری از کارهای خود را با این ابزار جهانی انجام می‌دهند. متأسفانه بعضی از افراد یا کشورها برای این¬که اعتقادات، دین، اخلاق و فرهنگ افراد دیگر را تغییر دهند به تولید و توزیع مطالب غیر انسانی و غیر اخلاقی اقدام می‌کنند. متقابلاً کشورها برای این¬که از آسیب‌های این پدیده شوم و فراگیر (و البته بسیار تأثیر گذار) در امان باشند، سعی می‌کنند از ابزاری استفاده کنند تا مردم و جامعه خود را از تهاجم این رویه حفظ کنند. یکی از ابزارهایی که جامعه را تا حدودی از خطرها و آسیب‌های اعتقادی، اخلاقی، سیاسی فضای مجازی حفظ می‌کند، فیلتر کردن سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی است. البته بهترین راه محافظت جامعه از این آسیب ها، فرهنگ سازی استفاده صحیح از فضای مجازی است که کمتر به آن توجه می‌شود؛ اما فیلتر کردن سایت¬ها و شبکه¬های ناهنجار نیز راهکاری است که تا حدودی از این آسیب¬ها می¬کاهد و در واقع راه حل موقتی محسوب می¬گردد.<br />
 +
پاسخ به یک شبهه<br />
 +
برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی معتقدند که ایران در حوزه اینترنت بسیار سخت گیر است و افراد را برای استفاده از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی با فیلتر کردن، محدود می‌کند و حال آن¬که مردم کشورهای دیگر به راحتی به هر سایت و شبکه ای که بخواهند دسترسی دارند!<br />
 +
این کاربران محترم با اندکی جست¬وجو و تحقیق متوجه می‌شوند که فیلترینگ در همه کشورها به اشکال مختلف اجرا می‌شود و حتی در برخی از این کشورها <ref>. کشور چین بیش¬ترین فیلترینگ را اجرا می‌کند ( www. internet.ir، مقاله «فيلترينگ و نظارت بر اينترنت در كشورهاي جهان»)</ref> به مراتب از کشورمان جدّی‌تر اجرا می‌شود. <ref>. ر.ک: همان.</ref><br />
 +
برای نمونه فیلترینگ در برخی از کشورهای اروپایی را ذکر می‌کنیم:<br />
 +
فیلترینگ در فرانسه<br />
 +
كشور فرانسه با تصويب قانون (LSQ) در سال (2001م)، كليه (ISP) هاى اين كشور را موظف كرد فعاليت¬هاى اينترنتى و پيام¬هاى پست الكترونيك مشتريان خود را حداقل به مدت يك سال، ذخيره و نگهدارى كنند. همچنين اين قانون به قضات و پليس اين كشور اجازه داد در پيام هاى شخصى كاربران به منظور كشف يا اثبات جرم، به تفحص بپردازند. این کشور نزدیک به 22 میلیون کاربر اینترنت دارد که یک سوم جمعیتش را تشکیل می‌دهند. به این ترتیب، فرانسه یکی از آنلاین‌ترین کشورهای دنیا به نسبت جمعیتش است. قوانین اینترنتی در این کشور، بیش‌تر شامل قوانین تجارت الکترونیک و رعایت حریم شخصی و جرایم رایانه ای آن بیش‌تر به مسایل امنیت ملی و آسیب‌های اقتصادی مربوط است؛ ضمن اینکه فیلترینگ به طور جدی در مدارس این کشور و با بستن ( IP) ‌ها اعمال می‌شود.<br />
 +
قانون (Hadopi) که در سال (2009م) در فرانسه به تصویب رسید، این اجازه را به ارائه دهندگان خدمات اینترنتی می‌‌دهد که کاربرانی را که به صورت غیر قانونی، محتوای دارای حق کپی رایت را از اینترنت دانلود می‌کنند؛ از دسترسی به اتصال اینترنتی محروم سازند. همچنین لایحه (LOPPSI 2) که در سال 2009 توسط دولت فرانسه به پارلمان این کشور تقدیم شد؛ به (ISP)‌های فرانسوی اجازه می‌دهد که یک فهرست مشخص از تارنماهای غیر اخلاقی را تحت نظارت وزارت کشور فرانسه، مسدود و فیلتر کنند. <ref>. همان.</ref><br />
 +
فیلترینگ در انگلیس<br />
 +
در انگليس، فيلترينگ بيش¬تر بر روي مسائلي مانند پورنوگرافي كودكان، نژاد پرستي و مسائل تروريستي اعمال مي شود. یک سازمان غیر دولتی و غیر انتفاعی در انگلستان، به نام «بنیاد نظارت بر اینترنت»، <ref>. Internet Watch Foundation.</ref> فهرستی از تارنماهای غیر اخلاقی را تهیه کرده و بر اساس آن، دسترسی 98 درصد از کاربران اینترنت در انگلستان به این تارنماها مسدود شده است. وزیر کشور انگلیس، <ref>. ورنون کوکر.</ref> ضرب ‌الاجلی را تا پایان سال 2007 برای همه سرویس دهندگان خدمات اینترنتی در این کشور تعیین کرده بود تا یک سیستم مسدود سازی محتوا بر اساس سبک (cleanfeed) طراحی و اجرا کنند.<br />
 +
در اواسط سال (2006 م)، دولت انگلیس گزارش داد که دسترسی 90 درصد کاربران اینترنت پر سرعت در این کشور به تارنماهای غیر اخلاقی مسدود شده است. <ref>. . www. internet.ir، مقاله «فيلترينگ و نظارت بر اينترنت در كشورهاي جهان.»</ref><br />
 +
فیلترینگ در آلمان<br />
 +
آلمان کشوری است که مسدود سازی محتوای سیاسی در آن به وفور دیده می‌شود و اکثر کاربران نمی‌توانند به محتوای مقالات و نوشته‌هایی که به نفی هلوکاست می‌پردازند، دسترسی داشته باشند. <ref>. همان.</ref><br />
 +
با توجه به مطالب مذکور، به جد می‌توان ادعا کرد که «فیلترینگ» در همه کشورها اجرا می‌شود و از جمله آن¬ها کشور ایران است. ولی دشمنان اسلام و ایران این شبهه را در ذهن جوانان ما القا می‌کنند تا نسبت به جمهوری اسلامی بدبین شوند؛ در حالی¬که نظام اسلامی فقط به منظور [[حفظ سلامت]] اخلاقی و دینی مردم به این کار مبادرت می¬ورزد.<br />
 +
آسیب‌های استفاده از ابزار عبور از فیلترینگ<br />
 +
بر اساس آنچه گفته شد، مسئولان کشور برای حفظ کاربران از خطرها و آسیب‌های سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی مفسده دار و مُخرب، آنها را فیلتر کرده‌اند؛ ولی برخی از افراد بدون توجه به آسیب‌های استفاده از ابزار دور زدن فیلترینگ و استفاده از به اصطلاح «فیلتر شکن» در دام‌هایی می‌افتند که در بعضی اوقات ضررهای وارد شده غیر قابل جبران است.<br />
 +
کارشناسان پلیس فتا می‌گویند:<br />
 +
استفاده کنندگان از فیلتر شکن توجه کنند که اطلاعات آنها بر روی سرورها ثبت می‌شود و افراد ارائه دهنده این فیلتر شکن‌ها، به آنها دسترسی دارند؛ <ref>. www.cyberpolice.ir، مقاله «هشدار پلیس فتا درباره فیلتر شکن»، 14/10/1390.</ref>حتی به اطلاعات بانکی کاربران دسترسی دارند و اموال آنها را سرقت می‌کنند. در این نمونه از کلاهبرداری‌‌ها، شخص فروشنده از طریق ارسال ایمیل یا از طریق تارنما، کاربر یا خریدار را به درگاه جعلی جهت خرید اینترنتی انتقال و به سرقت اطلاعات وارد شده توسط وی دست می‌زند. سپس موجودی حساب را به طریقی که قابل شناسایی نباشد، به حساب اشخاص دیگری، انتقال می‌‌دهد. <ref>. همان، مقاله «هشدار پلیس فتا فارس در خصوص فیلتر شکن»، 10/6/1393.</ref><br />
 +
افرادی که از VPN و فيلترشکن استفاده می‌کنند، نمي ‌دانند، که ارائه کنندگان این ابزار، نه تنها تمامي اطلاعات رد و بدل شده را بررسي و کنترل مي کنند، بلکه با پورت ‌هاي باز رايانه کاربر، به اطلاعات درون رايانه وي دسترسي پيدا کرده و امکان کپي ‌برداري و يا ديدن اطلاعات داخلي رايانه کاربر، براي سرورهاي خارجي مُيَّسر مي ‌شود. اگر کاربر در شبکه محل کارش، اين نوع ارتباط را برقرار کند، سرور مي ‌تواند از طريق رايانه کاربر به اطلاعات شبکه داخلي آن اداره نيز دسترسي پيدا کند و نيز با نرم ‌افزارهاي پيشرفته بدون آگاهي کاربر، اطلاعات موجود را در رايانه يا شبکه داخلي کاربر براي خود کپي کند. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «خطرات استفاده از نرم ‌افزارهای فيلترشکن و VPN»، با کمی تغییر.</ref><br />
 +
به صورت کلی می‌توان خطرها و آسیب‌های استفاده از فیلترشکن و VPN را چنین بیان کرد:<br />
 +
۱. زمینه برداشت کلیه اطلاعات شما از کامپیوترتان را فراهم می‌سازد؛<br />
 +
۲. آنتی ویروس و فایروالتان <ref>. "فایروال" یک برنامه و یا دستگاه سخت افزاری است که با تمرکز بر روی شبکه و اتصال اینترنت، تسهیلات لازم را در جهت عدم دستیابی کاربران غیرمجاز به شبکه و یا کامپیوتر شما را ارائه می‌نماید (www.cyberpolice.ir، مقاله «فایروال چیست؟»)</ref> را خنثی می‌کند؛<br />
 +
۳. زمینه انتقال بدافزارها <ref>. واژه "بدافزار" به ویروس، کرم، تروجان و هر برنامه دیگری که با نیت اعمال خرابکارانه ایجاد شود، اطلاق می‌شود ( www.certcc.ir، مقاله «همه چیز درباره بدافزار - 1»).</ref> به کامپیوتر شما را فراهم می‌کند؛<br />
 +
۴. امکان ضبط تمامی فعالیت‌های شما در اینترنت را فراهم می‌سازد؛<br />
 +
۵. یوزر و پسورد سایت، وبلاگ، کامپیوتر، ایمیل و تمامی قسمت‌های فضای مجازی را که به تایپ رمز نیاز دارد، افشا می‌کند؛<br />
 +
۶. زمینه نفوذ هکرها به کامپیوتر شما را فراهم می‌سازد؛<br />
 +
۷. آمار و مشخصات شما را در تمامی سایت‌های مورد نظر هکر، ثبت می‌کند؛<br />
 +
8. مشخصات کامل شما، به عنوان یک متخلف در تمامی سایت‌های معتبر علمی و اجتماعی جهان ثبت می‌شود. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «وقتی از فیلتر شکن استفاده می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟»، 19/2/1391.</ref><br />
 +
به گفته این کارشناسان، استفاده از پروکسی <ref>. «پروکسی»، سروری است که به عنوان یک واسطه بین کاربر و سرور عمل می‌کند. هنگامی که رایانه ای از طریق پروکسی به اینترنت وصل است و می‌خواهد به یک فایل دسترسی پیدا کند؛ ابتدا درخواستش را به یک سرور پروکسی می‌فرستد؛ آن گاه پروکسی به رایانه مقصد متصل شده، فایل درخواستی را دریافت می‌کند و بعد آن را برای رایانه درخواست کننده می‌فرستد (www.rasekhoon.net، مقاله «آیا می‌دانید پروکسی چیست؟»).</ref> نیز همین آسیب‌ها را دارد. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «وقتی از فیلتر شکن استفاده می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟.»</ref><br />
 +
قوانین عبور از فیلترینگ<br />
 +
قانون برای استفاده غیر صحیح و غیر مجاز از ابزار دور زدن فیلترینگ، مجازاتی را در نظر گرفته است که به آنها اشاره می‌شود:<br />
 +
هرکس مرتکب اعمال زیر شود، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد:<br />
 +
1. فروش یا انتشار یا در دسترس قرار دادن گذرواژه، یا هر داده ای که امکان دسترسی غیر مجاز به داده‌ها یا سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی متعلق به دیگری را فراهم می‌کند. <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل هفتم، ماده 25.</ref><br />
 +
2. آموزش نحوه ارتکاب جرایم دسترسی غیرمجاز، شنود غیرمجاز، جاسوسی رایانه‌ ای و تخریب و اخلال در داده‌‌ها یا سیستم‌‌های رایانه‌ ای و مخابراتی. <ref>. همان.</ref><br />
 +
تبصره: چنانچه مرتکب، اعمال یاد شده را حرفه خود قرار داده باشد، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد. <ref>. همان.</ref>طبق این ماده قانونی، «انتشار، خرید و فروش فيلتر شكن ها» جرم است. <ref>. همان، "فهرست مصاديق محتواي مجرمانه" (موضوع ماده 21 قانون جرايم رايانه اي).</ref><br />
 +
گرچه قانون برای استفاده از فیلتر شکن، مجازات‌هایی را قرار داده است؛ به گفته دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه، <ref>. عبد الصمد خرم ‌آبادی.</ref> «استفاده از فیلترشکن در صورتی جرم است که برای انجام عمل مجرمانه باشد» <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «اگر استفاده از فیلترشکن و vpn جرم است، مجازات آن چیست»، 9/10/1389.</ref>پس اگر برای استفاده‌های مفید، مانند کارهای علمی و ترویج معارف الاهی باشد (به شرط این¬که برای آنها آفات دینی و اخلاقی نداشته باشد) اشکال ندارد.<br />
 +
سوالات فقهی عبور از فیلترینگ<br />
 +
سؤال: آیا استفاده از فیلتر شکن، حتی برای فعالیت‌های علمی اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: اگر مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران بوده <ref>. آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir، استفتائات کپی رایت؛ آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 12/6/93.</ref> و یا برای استفاده از سایت‌های غیر اخلاقی، مستهجن و منحرف باشد و کاربر از دیدن صحنه‌های عریان در امان نباشد، اشکال دارد؛ <ref>. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 12/6/93.</ref> ولی بر مراکز علمی لازم است امکان استفاده از منابع علمی سالم را برای دانشجویان فراهم کنند [تا نیازی به استفاده از فیلتر شکن نباشد]. <ref>. آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت.</ref><br />
 +
سؤال: آیا نصب فیلتر شکن بر روی رایانه خود، یا رایانه دیگران اشکال دارد؟ درآمد به دست آمده حرام است؟<br />
 +
جواب: اگر بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله مکارم، آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394 و آیت الله نوری همدانی، 25/5/1394.</ref> و شخص نصب کننده بداند <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 21/5/1394.</ref> یا بترسد که دیگری وارد سایت‌های منحرف و مستهجن می‌شود و برای او مفسده دارد <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی (کد استفتا: 20002)، 24/5/1394.</ref>؛ نصب کردن و درآمد آن حرام است. <ref>. آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات سؤال 429؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394 و آیت الله خامنه ای، 22/5/1394.<br />
 +
آیت الله مظاهری: استفاده از فیلتر شکن، حرام است (www.almazaheri.ir، استفتائات قوانین دولتی و اداری، کپی رایت).</ref><br />
 +
سوال: آیا صِرف نگهداری فیلتر شکن (البته بدون استفاده از آن) در رایانه یا موبایل اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: اگر مخالف قانون باشد <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 26/11/1394.</ref> و فرد از مفسده‌های آن (مانند ورود به سایت‌های منحرف یا دیدن تصاویر مستهجن) در امان نباشد، نگهداری آن اشکال دارد. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 26/11/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27088)، 27/11/1394 و آیت الله خامنه ای، 28/11/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا فروش فیلتر شکن و VPN جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر مخالف قوانین و مقررات حکومت اسلامی باشد، جایز نیست. <ref>. آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای و آیت الله شبیری زنجانی، 23/6/1393.</ref><br />
 +
سؤال: آیا نصب نرم افزارهای شبکه اجتماعی فیلتر شده، مانند فیسبوک، توییتر و عضویت در آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر عضویت در این شبکه‌ها مفسده داشته، <ref>. مانند ترویج فساد و عریان گری، نشر اکاذیب و مطالب باطل.</ref> یا ترس افتادن به [[گناه]] وجود داشته باشد، <ref>. آیت الله سیستانی: هر چند به صورت تدریجی باعث انجام [[گناه]] شود (استفتای پیامکی از دفتر، 5/6/93).</ref> یا موجب تقویت دشمنان اسلام شود، جایز نیست؛ و گرنه اشکال ندارد. <ref>. آیت الله صافی گلپایگانی: www.saafi.net؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 5/6/93 و آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394.</ref><br />
 +
سؤال: درآمد حاصل از نصب نرم افزارهای شبکه اجتماعی فیلتر شده، مانند فیس بوک و توییتر، حلال است؟<br />
 +
جواب: چون عضویت در این شبکه‌های اجتماعی مخالف مقررات حکومت اسلامی است و مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و ... دارد و خوف آلوده شدن به [[گناه]] وجود دارد؛ کسب درآمد از این راه جایز نیست و پول به دست آمده حرام است. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394 و آیت الله خامنه ای، 25/5/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا هدیه دادن فیلتر شکن و نرم افزار شبکه‌های اجتماعی فیلتر شده، مانند فیس بوک و توییتر به دیگران، جایز است؛ و هدیه گیرنده مالک آن می‌شود؟<br />
 +
جواب: هدیه دادن جایز نیست و هدیه گیرنده مالک آن نمی‌شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله خامنه ای، آیت الله شبیری زنجانی، 2/6/1394 و آیت الله نوری همدانی، 3/6/94.</ref><br />
 +
آیت الله مکارم شیرازی درباره علت حرمت عضویت در فیس بوک فرموده اند:<br />
 +
عزيزان من! دليل حرمت همان نشر گسترده فساد و انواع گناهان از اين طريق مى باشد؛ زيرا فيس بوك مانند شهر بى در و دروازه اى است كه همه كس از دانشمندان و افراد نخبه گرفته تا دزدان و شيّادان و كلاهبرداران و كسانى كه به انواع فساد آلوده اند؛ هر كدام در اين شهر مغازه اى دارد و در اين مغازه‌ها گاه وسائل ضرورى زندگى و در بسيارى از موارد، ابزار [[گناه]] و مفاسد و انحراف هاى اخلاقى فراگير و ايجاد اختلاف در ميان ملّت‌ها با برچسب‌ هاى زيبا و پوشش‌ هاى فريبنده در اختيار همگان قرار مى‌گيرد. حال اگر ورود در اين شهر براى همه (از جوانان كم سن و سال گرفته تا بزرگ سالان ناآگاه) ممكن شود؛ آيا هيچ فرد آگاهى مى‌تواند ورود به چنين شهرى را براى همه آزاد بگذارد؟! حتى جاسوسان و مفسدان فى الارض مى‌توانند در اين شهر بى در و پيكر مبادله اطّلاعات كنند و با رموز و اشاراتى بذر توطئه بپاشند. ما مى‌گوييم بايد بر مطبوعات و رسانه‌ها به طور عام نظارتى باشد تا افراد فاسد و مفسد نتوانند از اين طريق جامعه را آلوده كنند. با اين حال، چگونه فيس‌بوك بايد از هر قيد و شرطى آزاد باشد، آيا آزادى بى قيد و شرط در دنيا داريم؟ پاره‌اى از محدوديّت ‌هاى غربى به هيچ وجه مشكلى را حل نمى كند. آرى، اگر ورود در اين شهر، مخصوص افراد دانشمند و فرهيخته كه خوب و بد را كاملاً مى شناسند و سِره از ناسِره را تشخيص مى دهند، آن هم براى تحقيقات اجتماعى آزاد بود؛ مانعى نداشت؛ درست مانند كتب گمراه کننده كه [طبق نظر] فقها مطالعه آن براى عموم حرام است؛ ولى براى محققان مذهبى آزاد شمرده مى شود. <ref>. آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت، با کمی تغییر.</ref><br />
 +
==== جاسوسی رایانه ای ====
 +
از دیگر جرم‌هایی که در فضای مجازی، مخصوصاً شبکه‌های اجتماعی اتفاق می‌اُفتد، جاسوسی و سرقت اطلاعات از کاربران و ملت‌ها است. همه کشورها برای این جرم مجازات سنگینی قرار داده اند.<br />
 +
جاسوسی آن است که اخبار و اطلاعات کسی یا موسسه ای و یا کشوری را مخفیانه گرد آورند و به شخص یا موسسه و یا کشوری بدهند. <ref>. "جاسوسی رایانه ای در حقوق ایران و وضعیت بین المللی آن"، محسن رهامی، سیروس پرویزی، فصلنامه «حقوق»، پاییز 1391، ش 27، ص 180.</ref> اگر این جاسوسی با ابزار رایانه ای و مخابراتی انجام شود، «جاسوسی رایانه ای» <ref>. cyber espionage.</ref> نامیده می‌شود. <ref>: www.persianacademy.ir.</ref><br />
 +
جاسوسی اگر برای امر مهمی، مانند آگاهی از تحرکات و اطلاعات دشمنان اسلام باشد، اشکال ندارد؛ چون در سیره پیامبر اکرم <ref>: دعائم الإسلام، ج‏1، ص 369.</ref> (صلی الله علیه و آله) و علی علیه السلام  <ref>: همان.</ref>فرستادن جاسوس در بین سپاه دشمن برای جمع آوری اطلاعات، لازم و امری متداول بوده است؛ <ref>: ر.ک: مجله "فقه اهل بيت عليهم السلام"، ج‌26، ص 76 تا 101.</ref> ولی مسلمانان و کشورهای اسلامی باید مراقب باشند تا هدف جاسوسی دشمن قرار نگیرند.<br />
 +
قوانین جاسوسی رایانه ای<br />
 +
در قانون برای جاسوسی رایانه ای، قوانین و مجازاتی در نظر گرفته شده است که به آنها اشاره می‌شود: <br />
 +
هرکس به طور غیر مجاز، نسبت به داده ای سری <ref>. داده ای است که افشای آنها به امنیت کشور یا منافع ملی لطمه می‌زند ( www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش 1، فصل 1، مبحث 3، ماده 3).</ref> در حال انتقال یا ذخیره شده در سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده مرتکب اعمال زیر شود؛ به مجازات‌های مقرر محکوم خواهد شد: <br />
 +
الف) دسترسی به داده مذکور، یا تحصیل آنها، یا شنود محتوای سری در حال انتقال؛ به حبس از یک تا سه سال یا جزای نقدی از بیست تا شصت میلیون ریال یا هر دو مجازات. <br />
 +
ب) در دسترس قرار دادن داده مذکور برای اشخاص فاقد صلاحیت؛ به حبس از دو تا ده سال. <br />
 +
ج) افشا یا در دسترس قرار دادن داده مذکور برای دولت، سازمان، شرکت، یا گروه بیگانه یا عاملان آنها؛ به حبس از پنج تا پانزده سال. <ref>. همان، بخش 1، فصل 1، مبحث 3، ماده 3.</ref><br />
 +
‎‎‎هرکس به قصد دسترسی به داده سری موضوع ماده قبلی <ref>. همان.</ref> این قانون، تدابیر امنیتی سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی را نقض کند، به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. <ref>. همان، ماده 4.</ref><br />
 +
سوالات فقهی جاسوسی رایانه ای<br />
 +
سؤال: حکم جاسوسانى كه اطّلاعات نظامى يا غير نظامى كشور اسلامى را با علم و آگاهى، در اختيار دشمن مى گذارند، چیست؛ آيا محاربند؟<br />
 +
جواب: اطلاق عنوان "مُحارب" بر جاسوس مشكل است. به طور كلّى جاسوسى را بايد مطابق محتواى آن تقسيم كرد؛ هرگاه مربوط به اخبارى بوده باشد كه پايه هاى احكام اسلامى يا حكومت اسلامى را متزلزل سازد و يا جان مسلمانان را به وسيله آن به خطر مى اندازد، مسلّماً محكوم به اعدام است. همچنين اگر اخبار او سبب گسترش فساد در مقياس وسيعى گردد؛ به طورى كه عنوان مفسد "فى الارض" به معناى قطعى اش بر او صادق شود؛ نيز محكوم به اعدام است؛ ولى اگر در موضوعات كوچك ترى باشد كه هيچ يك از مسائل فوق در آن نيست؛ مثل اين كه اطّلاعات غير مهم و خالى از خطر عمده را در اختيار بيگانگان بگذارد؛ در اين صورت، مشمول قانون تعزيرات است و مقدار تعزير تناسب با ميزان ضرر جاسوسى او خواهد داشت. <ref>: استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌1، ص 361، س 1219.</ref><br />
 +
==== سرقت رايانه‌اى ====
 +
برخی از سارقان با استفاده از جهل و ناآگاهی کاربران، از طریق اینترنت و شبکه‌های اجتماعی اطلاعات و اموال آنان را سرقت می‌کنند. <ref>. ر.ک: "سرقت اینترنتی حدّی یا تعزیری؟"، علی اکبر ایزدی فرد؛ علی پیردهی حاجیکلا، فصلنامه «فقه و اصول»، بهار و تابستان 1389، ش 84، ص 47.</ref><br />
 +
اگر کاربران شبکه‌های اجتماعی، نسبت به تدابیر امنیتی بی توجه بوده و یا از آموزش‌های لازم برای استفاده از دنیای مجازی بی اطلاع باشند، ممکن است مورد هدف سارقان اینترنتی قرار بگیرند.<br />
 +
قوانین سرقت رایانه ای<br />
 +
هرکس به طور غیر مجاز، به داده‌ها یا سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی که به وسیله تدابیر امنیتی حفاظت شده است، دسترسی یابد؛ به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل اول، مبحث اول، ماده اول.</ref><br />
 +
هر کس به طور غیر مجاز، داده ای متعلق به دیگری را برباید؛ چنانچه عین داده‌‌ها در اختیار صاحب آن باشد؛ به جزای نقدی از یک تا بیست میلیون ریال و در غیر این صورت، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. <ref>. همان، فصل سوم، ماده 12.</ref><br />
 +
سوالات فقهی سرقت رایانه ای<br />
 +
مسئله: سرقت اطلاعات کاربران شبکه‌های اجتماعی حرام است و باید افراد از این کار خودداری کنند. <ref>. آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص330، س 5708؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج‌2، ص364، س143 و استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌2، ص496، س 1435.</ref><br />
 +
سؤال: شخصی هنگام خرید کالا به جای پرداخت پول از کارت اعتباری خود از حساب اشخاص دیگر این پول را پرداخت می‌کند؛ آیا باید دست او را قطع کنند؟<br />
 +
جواب: گرچه مرتکب حرام شده و ضامن است؛ ولی حد سرقت بر او جاری نمی‌شود. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، سرقت، سؤال 6.</ref><br />
 +
سؤال: آیا سرقت نرم افزار از طریق اینترنت از سایت‌های دشمنانی که ما راتحریم کرده‌اند؛ جايز است؟<br />
 +
جواب: بدون اجازه صاحب اصلی جايز نيست؛ مگر از کفار حربی باشند، یا از کفاری باشند که با مسلمانان قراردادی در این زمینه نداشته باشند که در این¬صورت اشکال ندارد. <ref>. استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 339، س 5742؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/11/1393.</ref> <br />
 +
==== لینک دادن به شبکه‌های اجتماعی فیلتر شده ====
 +
یکی از راه‌هایی که کاربران می‌توانند با آن، مطلب، گروه و کانالی را گسترش دهند؛ "لینک دادن" <ref>: یعنی کاربران را به سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی دیگری منتقل می‌کنند که در سایت ها، معمولاً با عناوین «لینک دوستان و. ..» و در شبکه‌های اجتماعی، نام آن را نشان می‌دهند.</ref> می‌باشد. سزاوار است کاربران، سایت، گروه و کانالی را که به آن لینک می‌دهند، نسبت به محتوایش اطمینان داشته باشند؛ یعنی با مذهب و فرهنگ کشورمان منافاتی نداشته باشد؛ چون انسان در برابر کارها و اعمالش باید در محضر خدای متعال پاسخگو باشد. پس، اگر با لینک دادن به شبکه اجتماعی ای که محتوای حرام و منحرف کننده ای داشته باشد، آسیب دیدن و [[گناه]] کردن افراد دیگر را موجب شویم، در [[گناه]] این افراد شریک هستیم؛ زیرا با این کار زمینه گمراهی و [[گناه]] کردن افراد را فراهم کرده ایم. علی علیه السلام در این باره فرمودند:<br />
 +
الرَّاضِي بِفِعْلِ قَوْمٍ كَالدَّاخِلِ فِيهِ مَعَهُمْ وَ عَلَى كُلِّ دَاخِلٍ فِي بَاطِلٍ إِثْمَانِ إِثْمُ الْعَمَلِ بِهِ وَ إِثْمُ الرِّضَى بِهِ؛ آن كس كه به كار جمعيتى راضى باشد، همچون كسى است كه در آن كار دخالت دارد؛ منتها آن كس كه در كار باطل دخالت دارد، دوگناه مي‏كند: [[گناه]] عمل و [[گناه]] رضايت. <ref>. نهج البلاغه ، کلمات قصار، ح 154.</ref><br />
 +
قانون و استفتاء درباره لینک دادن<br />
 +
بر اساس قانون، درج پیوند (لینک) یا تبلیغ تارنماهای فیلتر شده در پایگاه‌های اینترنتی، مانند شبکه‌های اجتماعی فیس بوک و گوگل پلاس جرم است. <ref>. www. Cyber Police.ir، 24/11/1391.</ref><br />
 +
سوال: برخی از کاربران، با لینک کردن سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی دیگر در گروه یا کانال خویش؛ این امکان را فراهم می‌کنند که کاربران به سایت‌های فیلتر شده و مفسده دار وارد شوند؛ آیا این کار جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر مفسده داشته باشد و موجب گمراهی کاربران شود؛ جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 25/11/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27068)، 28/11/1394.</ref><br />
 +
==== تولید و توزیع محتویات مستهجن ====
 +
از جرم‌های غیر انسانی در شبکه‌های اجتماعی که روز به روز در حال گسترش است؛ تولید، توزیع و استفاده از محتویات مستهجن می‌باشد. <ref>. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «آمار بازدید ایرانی‌ها از صفحات سکسی، فریب و حیله غربی ‌هاست»، 3/7/1389.</ref><br />
 +
برخی کاربران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، تصور می‌کنند محیط فضای مجازی، پاک و بدون آفت است؛ در حالی که تحقیقات میدانی درباره هرزه نگاری در فضای مجازی خلاف این تصور را ثابت می‌کند.<br />
 +
تحقیقات نشان می‌دهد که 30% از کل ترافیک اینترنت برای دیدن تصاویر مستهجن و هرزه‌ نگاری صرف می‌شود <ref>. همان، مقاله «مستهجن ‌نگاری در اینترنت و تاثیر آن بر جوانان و نوجوانان، قسمت دوم.</ref>و ماهانه در فضای اینترنت حدود 29 پتابایت <ref>. هر «پتابایت» برابر«۱۰۲۴ ترابایت» است.</ref> مطالب مستهجن، اعم از متن، فیلم، تصویر و... منتشر می‌‌شود. <ref>. همان.</ref><br />
 +
حدود 35% از کل دانلود‌های انجام شده در فضای اینترنت به مستهجن نگاری اختصاص پیدا کرده است <ref>. همان، مقاله «آمارهای پشت ‌پرده هرزه ‌نگاری + اینفوگرافیک»، 21/11/1391.</ref> و شرکت‌های بزرگی مانند «جنرال موتورز، "برادران وارنر" و مایورت» جزء تولید کنندگان اصلی مطالب مستهجن هستند و با فروش آنها سالانه، میلیاردها دلار درآمد مالی دارند. <ref>. همان.</ref><br />
 +
مجازات تولید و توزیع محتویات مستهجن<br />
 +
هرکس به وسیله سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌‌های داده؛ محتویات مستهجن <ref>. به تصویر، صوت یا متن واقعی یا غیر واقعی اطلاق می‌شود که گویای برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است ( www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل چهارم، ماده 14).</ref> را تولید، ارسال، منتشر، توزیع یا معامله کند، یا به قصد ارسال یا انتشار یا تجارت تولید یا ذخیره یا نگهداری کند؛ به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.<br />
 +
تبصره 1: ارتکاب اعمال فوق، در خصوص محتویات مبتذل موجب محکومیت به حداقل یکی از مجازات‌های فوق می‌شود. محتویات و آثار مبتذل به آثاری اطلاق می‌گردد که دارای صحنه‌ها و صور قبیحه باشد.<br />
 +
تبصره 2: هرگاه محتویات مستهجن به کمتر از ده نفر ارسال شود، مرتکب به یک تا پنج میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.<br />
 +
تبصره 3: چنانچه مرتکب، اعمال مذکور در این ماده را حرفه خود قرار داده باشد، یا به¬طور سازمان‌ یافته مرتکب شود؛ چنانچه مفسد فی‌الارض شناخته نشود، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد. <ref>. همان.</ref><br />
 +
حکم فقهی تولید و توزیع محتویات مستهجن<br />
 +
مسئله: تولید و توزیع آثار مبتذل و مستهجن که دارای مفاسد اخلاقی فراوانی است؛ حرام است و از این کار باید خودداری شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 19/11/1394.</ref><br />
 +
==== تشویق به دیدن سایت مستهجن ====
 +
خدای متعال در قرآن می‌فرماید: «برخی از افراد مریض دل (في‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ‏) <ref>. "در دل هایشان مرض است" (بقره/10).</ref> چون خودشان منحرف شده‌اند، دیگران را هم منحرف می‌کنند: «قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا كَثيراً.» <ref>. "يقيناً پيش از اين گمراه شدند و بسيارى را گمراه كردند" (مائده/77).</ref> همین امر در دنیای مجازی وجود دارد. برخی از افراد با تولید و انتشار مطالب مستهجن و هرزه نگاری و تشوق کاربران به تماشای سایت‌ها و مطالب منحرف، زمینه انحراف تعدادی از کاربران را فراهم می‌کنند که در قانون جمهوری اسلامی ایران جرم محسوب می‌شود و مجازات سنگینی در پی دارد.<br />
 +
"هرزه نگاری" بر روی کاربران تأثیرات مخرّب و خانمان سوزی دارد. تصور برخی از کاربران اینترنتی، آن است که دیدن تصاویر مستهجن بر آنها تأثیری ندارد؛ در حالی¬که کاملاً در اشتباه هستند؛ چون خدای متعال تأثیر وسوسه‌های شیطان را گام به گام معرفی می‌کند «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ‏ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ‏ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَر» <ref>. "اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از گام هاى شيطان پيروى نكنيد! هر كس پيرو شيطان شود [شیطان گمراهش مى‏سازد؛ زيرا] او به فحشا و منكر فرمان مى ‏دهد" (نور/21).</ref> در واقع شیطان در ابتدا دیدن تصاویر مستهجن را توصیه نمی‌کند؛ بلکه ابتدا فرد را عادت می‌دهد که تصاویر مختلفی را ببیند؛ ولی لا به لای آنها برخی تصاویر مبتذل را هم جا می‌دهد. به مرور زمان انسان را نسبت به دیدن تصاویر مستهجن وسوسه می‌کند و بعد از مدتی بدون این¬که شخص تغییر در روحیات و اخلاق خود را متوجه شود، به تماشای صحنه‌های محرک و مستهجن عادت کرده است. <ref>. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «4 مرحله تاثیر سایت‌های مستهجن بر سلامت روانی.» </ref><br />
 +
قوانین تشویق به دیدن سایت مستهجن<br />
 +
هرکس از طریق سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده مرتکب اعمال زیر شود، به ترتیب زیر مجازات خواهد شد:<br />
 +
الف) چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن، آنها را تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع کند یا فریب دهد یا شیوه دستیابی به آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد؛ به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات. ارتکاب این اعمال در خصوص محتویات مبتذل موجب جزای نقدی از دو تا پنج میلیون ریال است. <br />
 +
ب) چنانچه افراد را به ارتکاب جرائم منافی عفت یا استعمال مواد مخدر یا روان‎گردان یا خودکشی یا انحرافات جنسی یا اعمال خشونت آمیز تحریک یا ترغیب یا تهدید یا دعوت کند یا فریب دهد یا شیوه ارتکاب یا استعمال آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات. <br />
 +
تبصره: مفاد این ماده و ماده (١٤) شامل آن دسته از محتویاتی نخواهد شد که برای مقاصد علمی یا هر مصلحت عقلایی دیگر تهیه یا تولید یا نگهداری یا ارائه یا توزیع یا انتشار یا معامله می‌‌شود. <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل چهارم، ماده 15.</ref><br />
 +
استفتا<br />
 +
سوال: آیا تشویق و تحریک کردن دیگران برای شنیدن یا دیدن یا خواندن مطالب مستهجن و مفسده دار اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: حرام است و از این کار باید خودداری شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 19/11/1394؛ آیت الله خامنه ای، 24/11/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26845)، 25/11/1394.</ref><br />
 +
==== نشر اکاذیب و شایعات ====
 +
از اموری که کاربران شبکه‌های اجتماعی باید به آن توجه داشته باشند؛ این است که از ایجاد یا انتشار اخبار [[دروغ]] به صورت جدِّی پرهیز کنند و با حیثیت افراد محترم بازی نکرده و شخصیت آنها را نزد مردم تخریب نکنند.<br />
 +
برخی از کاربران، به محض اینکه مطلبی برای آنها ارسال می‌شود، بدون بررسی صحت و درستی آن، به نشر و ترویج آن اقدام می‌کنند؛ غافل از این¬که با این کار چه بسا آبروی انسانی را لکه¬دار می¬کنند. امام صادق علیه السلام فرمودند: «حُرْمَةُ الْمُؤْمِنِ‏ أَعْظَمُ مِنْ حُرْمَةِ هَذِهِ الْبَنِيَّة؛ حرمت و آبروی مومن، از حرمت خانه خدا بالاتر است.» <ref>. إختصاص، ص 325.</ref><br />
 +
افرادی که با نشر مطالب تخریب کننده و [[شایعه پراکنی]]، آبروی دیگران را می‌برند؛ باید به این نکته توجه کنند که همین اقدام در [[انتظار]] آنان خواهد بود. چنان¬که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:<br />
 +
مَنْ‏ عَيَّرَ مُؤْمِناً بِشَيْ‏ءٍ لَمْ يَمُتْ حَتَّى يَرْكَبَه‏؛ هر کس عیبی را به مومنی نسبت دهد، نمی‌میرد تا این¬که خودش به آن دچار شود.» <ref>. كافی، ج‏2، ص 356، ح 2.</ref><br />
 +
قانون و استفتا<br />
 +
طبق قانون، هر کس به قصد ضرر زدن به غیر یا تشویش اذهان عمومی، یا مقامات رسمی به وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی، اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام‌های رسمی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد؛ اعم از این¬که از طریق یاد شده به نحوی از انحاء، ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود؛ افزون بر اعاده حیثیت به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.  <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل پنجم، ماده 18.</ref><br />
 +
سؤال: آیا انتشار شایعه و سخنان غیر واقعی در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر این مطالب [[دروغ]] و غیر واقعی باشند، نشر آنها حرام است <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 18/11/1394، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26812)، 20/11/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 25/11/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر مخاطبین این سخنان و مطالب را مطابق با واقعیت تلقی کنند، یا عناوینی مانند غیبت، تهمت و مانند آن صدق کند یا مفسده دیگری داشته باشد، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 26812؛ 20/11/1394).</ref> و باید از ارسال چنین مطالبی جداً خودداری شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 18/11/1394.</ref><br />
 +
==== تغییر چهره دیگران ====
 +
هر کس به وسیله سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی،‌ فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر یا تحریف کند و آن را منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود؛ به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.  <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل پنجم، ماده 16.</ref><br />
 +
تبصره: چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب، به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.  <ref>. همان.</ref><br />
 +
استفتا<br />
 +
سوال: برخی افراد با استفاده از نرم افزارهایی، مانند فتو شاپ، چهره یا تصویر دیگران را تغییر می‌دهند؛ مثلاً آنها را در کنار یک زن نامحرم قرار می‌دهند یا آنها را در مکان‌هایی نشان می‌دهند که هیچ گاه در آن¬جا نبوده‌اند؛ در حالی که با این کار آبرو اشخاص را می‌برند و یا از آنها اخاذی می‌کنند؛ آیا این کار اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: این کار حرام می‌باشد <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26880)، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 20/11/1394 و آیت الله خامنه ای، 22/11/1394.</ref> و در برابر از بین رفتن آبروی دیگران ضامن است و اگر برای این کار پولی دریافت کرده باشد؛ حلال نیست و واجب است جبران کند. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 22/11/1394.</ref><br />
 +
====  اخاذی اینترنتی ====
 +
برخی از کاربران اینترنتی به علت عدم اطلاع کافی از آسیب‌ها و خطرهایی که آنها را تهدید می‌کند، با کاربران دیگری ارتباط برقرار می‌کنند و در کمال تعجب، فایل‌های شخصی خودشان را در اختیار آنها قرار می‌دهند، ولی با اخاذی افراد سودجو مواجه می‌شوند. قانون برای این امور غیر اخلاقی مجازات سنگینی را در نظر گرفته است، که ذیلاً ملاحظه می-کنید:<br />
 +
هر كس با سوء استفاده از آثار مبتذل و مستهجن تهيه شده از ديگري، وي را تهديد به افشا و انتشار آثار مزبور نمايد و از اين طريق با وي [[زنا]] نمايد، به مجازات زناي به عنف محكوم مي‌شود؛ ولي اگر عمل ارتكابي غير از [[زنا]] و مشمول حد باشد، حد مزبور بر وي جاري مي‌گردد و درصورتي‌كه مشمول تعزير باشد، به حداكثر مجازات تعزيري محكوم خواهد شد. <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون سمعی و بصری، ماده 4، مصوّب 19/10/1386.</ref><br />
 +
مرتكبان جرائم زير به دو تا پنج سال حبس و ده سال محروميت از حقوق اجتماعي و هفتاد و چهار ضربه شلاق محكوم مي‌شوند: <br />
 +
الف) وسيله تهديد قراردادن آثار مستهجن به ‌منظور سوء استفاده جنسي، اخاذي، جلوگيري از احقاق حق يا هر منظور نامشروع و غيرقانوني ديگر. <br />
 +
ب) تهيه فيلم يا عكس از محل هايي كه اختصاصي بانوان بوده و آنها فاقد پوشش مناسب مي باشند؛ مانند حمام‌ها و استخرها و يا تكثير و توزيع آن. <br />
 +
ج) تهيه مخفيانه فيلم يا عكس مبتذل از مراسم خانوادگي و اختصاصي ديگران و تكثير و توزيع آن.  <ref>: همان، ماده 5.</ref><br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
مسئله: اخاذی کردن از دیگران به هر صورتی که باشد، حرام است؛ مثلا از افراد عکس‌های بدون پوشش گرفته شود یا این¬که عکس‌های خصوصی آنان را در صورت همراهی نکردن، پخش کند. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26880)، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 20/11/1394.</ref><br />
 +
سؤال: اگر کسی تصاویر خصوصی افراد را که با پوشش لازم گرفته نشده است، در شبکه‌های اجتماعی قرار دهد، اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: اگر بدون اجازه باشد <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 18/11/1393.</ref> و موجب آشکار شدن عیب و ریختن آبروی شخص شود یا مفسده داشته باشد، حرام است. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 12087)، 18/11/1393.</ref><br />
 +
==== کلیک دزدی ====
 +
«کلیک دزدی» <ref>. Clickjacking.</ref> روش هوشمندانه‌ ای است که هکرها برای ترغیب کاربران به کلیک کردن روی آیکن و یا فایلی ویروسی به کار می‌‌گیرند. در این روش کاربر بدون این که بداند ممکن است با یک کلیک کردن ساده چه اتفاقات ناگواری برای سیستم او رخ بدهد؛ در دام هکرها می‌افتد. این تکنیک به شکل‌های مختلفی ظاهر می‌شود؛ به عنوان مثال: آگهی‌های تبلیغاتی و یا جملاتی مانند «هرگز روی این فایل کلیک نکنید»؛ که می‌تواند هر کاربری از مبتدی گرفته تا پیشرفته را برای کلیک کردن دچار وسوسه کند.<br />
 +
برای خنثی کردن این ترفند امنیتی، این توصیه‌ها را جدی بگیرید:<br />
 +
• از کلیک روی لینک‌های مشکوک پرهیز کنید. این گونه صفحات مخرب اغلب کاربر را به کلیک روی لینک‌هایی ترغیب می‌کند که توضیحاتی جذاب دارد.<br />
 +
• این فایل مخرب اینترنتی ممکن است در قالب یک ایمیل معمولی ارسال شود که لینکی را در خود دارد که به فایل ویدئویی حاوی خبری مهم و یا جالب توجه می‌رسد؛ اما شما تنها با کلیک روی دکمه اجرای فایل تصویری به صفحه مورد نظر هکر منتقل می‌شوید.<br />
 +
• اگر از مرورگر فایرفاکس استفاده می‌کنید، پیشنهاد می‌کنیم حتما افزونه «No Script» را که برای وبگردی امن در فایرفاکس در نظر گرفته شده است، نصب کنید؛ زیرا این افزونه در مواردی که از اسکریپت‌های مخرب برای کلیک دزدی استفاده شده باشد؛ از حملات ممکن جلوگیری می‌کند.<br />
 +
• پیش از کلیک کردن روی لینکی در هر صفحه، به بخش «URL» یا همان آدرس اینترنتی آن که با نگه داشتن ماوس روی لینک پدیدار می‌شود؛ دقت کنید. این آدرس یا باید با آدرس اصلی وب ‌سایت که در نوار آدرس مرورگر است، همخوانی داشته باشد و یا با توضیحاتی که برای لینک مورد نظر نوشته شده است. توصیه ما این است که حتی اگر درصد کمی هم به آدرس لینک شک داشتید، از کلیک روی آن پرهیز کنید. <ref>. www. hamshahrionline.ir، مقاله «مفاهیم: کلیک دزدی چیست؟»</ref><br />
 +
==== هک کردن ====
 +
یکی از معضلات و آسیب‌های جدی و خطرناک در دنیای مجازی مسئله «هک کردن» <ref>: واژه «hack»، به معنای «دست یافتن غیر مُجاز به داده ‏ها در رایانه است» که معمولاً به قصد تخریب یا سوء استفاده است (www.persianacademy.ir).</ref> می‌باشد. <ref>. باید توجه داشت که هک کردن، همیشه کار ناشایست و مضرّی نیست، بلکه گاهی اوقات از کارهای مفید به حساب می‌آید؛ مثلا برخی از سایت‌ها یا برنامه نویسان برای این¬که از امنیت سایت و نرم افزار خودشان اطمینان پیدا کنند، از هکرها می‌خواهند سایت یا نرم افزار آنها را هک کنند تا حفره‌های امنیتی آن مشخص شود و آنها را برطرف کنند.</ref> متأسفانه در بعضی از مواقع خود ما زمینه آن را فراهم می‌کنیم؛ یعنی بر اثر نداشتن اطلاعات کافی و لازم در حوزه اینترنت و شبکه‌های اجتماعی راه را برای هکرها <ref>. به کسی که از رایانه برای دستیابی غیر مجاز به داده‌ها و معمولاً به قصد تخریب، بهره می‏گیرد، "هکر" «hacker» گفته می‌شود (همان).</ref> هموار کرده، حتی آنها را برای هک سیستم شخص حریص‌تر می‌کنیم؛ مثلا هنگام خروج از ایمیل فقط صفحه ایمیل را می‌بندیم؛ در صورتی که باید گزینه «sing out» را انتخاب کرده تا به صورت کامل از صفحه خارج شویم، یا اطلاعات شخصی خود را در رایانه قرار داده و به راحتی به دنیای مجازی وارد می‌شویم و یا از نرم افزارهایی مانند فیلتر شکن استفاده می‌کنیم؛ ولی خبر نداریم که ممکن است این نرم¬افزارها از ابزار جاسوسی باشند.<br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا هک کردن سایت‌های دشمنان اسلام برای منافع حکومت اسلامی جایز است؟<br />
 +
جواب: اشکال ندارد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 16/6/93.</ref> مگر این که بر خلاف قوانین کشور باشد. <ref>. همان، آیت الله مکارم، 16/6/93 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 6992)، 24/6/93.</ref><br />
 +
==== ترساندن کاربران ====
 +
سؤال: آیا اگر کسی از طریق وب کم، شخصی را بترساند و باعث سکته یا فوت او شود <ref>. برای اطلاع بیش¬تر از این موضوع، به سریال هوش سیاه 1 مراجعه شود.</ref>، ضامن است؟<br />
 +
جواب: این کار حرام و موجب ضمان است. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 29/6/93.</ref><br />
 +
13. نرم افزار‌های مورد استفاده در جرم<br />
 +
هر کس اقدام به تولید یا انتشار یا توزیع یا معامله داده‌ها یا نرم افزارها یا هر نوع ابزار الکترونیکی که صرفاً به منظور ارتکاب جرائم رایانه ای به کار می‌روند، نماید؛ به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.  <ref>. www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل هفتم، ماده 25.</ref><br />
 +
== بخش ششم: آداب استفاده از شبکه‌های اجتماعی ==
 +
عضویت در شبکه‌های اجتماعی، و استفاده از آنها مستلزم رعایت نکاتی است که کاربران باید حتما آنها را فرا گرفته؛ سپس از این ابزار استفاده کنند؛ و گرنه به مشکلات شرعی، قانونی و حقوقی برخورد می‌کنند که خلاصی از آنها مشکل است. این آداب در دو قسمت «باید‌های استفاده از شبکه‌های اجتماعی» و « نبایدهای استفاده از شبکه¬های اجتماعی» مطرح می‌شود:<br />
 +
=== فصل اول: بایدهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی ===
 +
==== شناخت و آگاهی لازم ====
 +
شناخت و آگاهی، شرط لازم و اساسی استفاده از هر ابزاری است. در کشور ما معمولاً تکنولوژی‌های جدید بدون آمادگی مردم جامعه وارد کشور می‌شوند و بعد از مدتی که آسیب‌های خود را نشان می‌دهند و افراد دچار مشکلات شدند، تازه به فکر آگاه کردن مردم می‌افتیم؛ در حالی که باید قبل از ورود این ابزار، مردم را از آسیب‌ها و فواید آنها آگاه کرد.<br />
 +
یکی از تأثیر گذارترین ابزار و تکنولوژی‌های جدید، شبکه‌های اجتماعی است. معمولاً افرادی که از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند، از آگاهی لازم نسبت به فواید و آسیب‌های آنها برخوردار نیستند و فقط برای این¬که از قافله جا نمانند از آنها استفاده می‌کنند لذا هر روز شاهد متضرر شدن برخی از کاربران هستیم؛ به طوری که درصد قابل توجهی از پرونده‌های قضایی و انتظامی به شبکه‌های اجتماعی مربوط است.<br />
 +
بر هر کاربری لازم است از اهداف ساخته شدن این شبکه‌ها آگاهی و اطلاعات کافی داشته باشد تا ناخواسته در مسیر مقاصد سازندگان آنها حرکت نکند.<br />
 +
==== اعتدال در استفاده از شبکه‌های اجتماعی ====
 +
انسان در همه چیز باید اعتدال را رعایت کند: «خَيْرُ الْأُمُورِ أَوْسَطُهَا» <ref>. امام موسی کاظم علیه السلام فرمودند: «بهترین [حالت در] امور، حد وسط آنهاست» (كافي، ج‏6، ص 541).</ref> و از هر‌گونه افراط و تفریط در رفتار و گفتار خویش اجتناب کند.<br />
 +
اسلام به مسلمانان دستور می‌دهد که از هر کاری (حتی کارهای مستحبی) که سبب فوت و [[ترک واجبات]] می‌شود اجتناب کنند: «إِذَا أَضَرَّتِ‏ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا.» <ref>. امام علی علیه السلام فرمودند: «هنگامی که نافله‌ها به واجبات ضرر می‌رساند، باید نوافل و مستحبات ترک شوند» (نهج البلاغة، ص 525، حکمت 279).</ref> این نکته گویای رعایت اهم در برابر مهم و رعایت اعتدال در هر حالی است.<br />
 +
مقام معظم رهبری درباره استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی فرمودند:<br />
 +
خیلی از بچّه‌های جوان ما (دانشجو و غیر دانشجو) وقت هایشان را در این شبکه‌های اجتماعی هدر می‌دهند؛ یا در بعضی از جلسات‌ [به] بحث و جدل‌های بیهوده [مشغول می‌شوند]. وقتتان را بیهوده به هدر ندهید، وقتتان را درست مصرف کنید، هم به درس برسید، هم به کار تشکیلاتی برسید؛ به هردوی این¬ها باید برسید. <ref>. farsi.khamenei.ir، بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان، 20/4/1394.</ref><br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا عضویت در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟<br />
 +
جواب: هر گاه این کار خلاف قانون بوده یا سبب تقویت دشمنان اسلام گردد و یا مفاسد اخلاقی یا اعتقادی و یا اجتماعی داشته باشد، جایز نیست و در غیر این صورت، اشکال ندارد. <ref>. آیت الله مکارم شیرازی: www.makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، کتب و افکار ضالّه.</ref><br />
 +
سؤال: اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی موجب ضایع شدن و هدر رفتن عمر شود، آیا استفاده از آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: اتلاف وقت دلیل بر حرمت نمی‌شود؛ ولی شایسته است انسان نسبت به عمر خود که بزرگ¬ترین سرمایه اوست، نهایت دقت را داشته باشد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27797)، 24/12/1394.</ref> زیرا در برابر هدر دادن عمر در قیامت مسئول و جواب گو خواهد بود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 5/6/1394.</ref><br />
 +
سؤال: اگر عضویت در شبکه‌های اجتماعی موجب شود [[نماز]] انسان قضا شود، آیا استفاده از آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: جایز نیست <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، 17/3/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 16097)، 21/3/1394.<br />
 +
آیت الله صافی گلپایگانی: ترک کردن عبادت حرام است و انسان در برابر اتلاف عمر در [شبکه‌های اجتماعی] باید در آخرت جواب گو باشد. (استفتای پیامکی از دفتر، 18/3/1394).</ref> و لازم است به امور واجب پرداخته شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/3/1394.</ref><br />
 +
سؤال: اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی موجب شود انسان از کارهای واجب (مانند اطاعت از دستورات والدین، صله رحم و تحصیل علم) باز بماند؛ آیا مشغول شدن به آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: حرام است. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 20463)، آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 2/6/1394.<br />
 +
آیت الله خامنه ای: هر کاری که موجب اذیت و [[آزار والدین]] شود، حرام است و [[گناه]] کرده است (استفتای پیامکی از دفتر، 1/6/1394) و آیت الله صافی گلپایگانی: ترک [[نماز]] و [[قطع رحم]]، حرام است(استفتای پیامکی از دفتر، 5/6/1394).</ref><br />
 +
==== نقل مطالب مفید و مستند ====
 +
یکی از آداب استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی، این است که مطالب مفید و آموزنده را برای اعضای گروه‌ها ارسال کنیم و از هر مطلبی که موجب گمراهی و انحراف کاربران می‌شود اجتناب کنیم.<br />
 +
آیت‌الله جوادی آملی در این باره به مسئولین فرمودند:<br />
 +
شما باید فضای [مجازی] را به حقیقت تبدیل کنید و [آن را] به دست بگیرید و بیش¬ترین پیام را در آن منتقل [و ارسال] ‌کنید. لذا بر سرعتتان بیفزایید و این نظام را با هنر دینی تان به سمت پیشرفت بکشانید. امروز خیلی از بزرگان در حوزه‌ها و دانشگاه‌های کشور وجود دارند. [شما] باید فقط حرف و سخن این بزرگان را منتشر [کنید] و مردم هم می‌شنوند؛ همانگونه که یک کودک به صدای مادر خود توجه می‌کند، خاصیت انسان‌ها نیز این است که به حقیقت‌های عالَم و سخنان انبیا که در این راستاست توجه می‌کند. <ref>. www.mehrnews.com، مقاله «توصیه آیت الله جوادی درباره فضای مجازی»، 15/2/1394.</ref><br />
 +
برخی از کاربران هر مطلبی را که می‌بینند یا برای آنها ارسال می‌شود، در گروه استفاده می‌کنند و به صحت و درستی آن اهمیتی نمی¬دهند و تنها قصد دارند مطالب گروه یا کانال خود را زیاد کرده تا مخاطبان بیش¬تری به دست بیاورند؛ در حالی که ممکن است بعضی از این حرف‌ها و نوشته ها، آبروی افراد را از بین ببرد و یا موجب تخریب شخصیت دیگران شود.<br />
 +
کاربران و مدیران گروه‌ها یا کانال‌های شبکه‌های اجتماعی، اگر می‌خواهند مطلبی را نقل کنند؛ باید اولاً، از منابع معتبر باشد؛ ثانیاً، خودشان آنها را مطالعه کرده، بعداً در اختیار دیگران قرار دهند؛ ثالثاً، مطالب دیگران را به نام خودشان منتشر نکنند و حتماً آدرس سایتِ منبع را بیان کنند.<br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سوال: آیا استفاده از مطالب سایت‌هایی که در آنها نوشته شده است: «نقل مطالب با ذکر منبع اشکال ندارد»؛ بدون ذکر اسم آن سایت اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: این کار بدون رضایت صاحبان آن سایت‌ها جایز نیست. <ref>: آیت الله مکارم: www. makarem.ir، استفتائات رسانه، اینترنت و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 20/11/1393.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر عقلا در این موارد برای تولید کنندگان آثار، حقوقی را قائل هستند، بنا بر احتیاط باید رعایت شود (استفتای ایمیلی از دفتر، کد استفتا: 27963؛ 23/12/1394).</ref><br />
 +
سوال: آیا استفاده از مطالب سایت‌هایی که در آنها هیچ گونه عنوانی وجود ندارد مبنی بر این¬که «استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع اشکال ندارد»؛ جایز است؟<br />
 +
جواب: اشکال ندارد. <ref>. همان.</ref><br />
 +
4. احترام نهادن به قوانین گروه ها<br />
 +
التزام به قوانین و مقررات در همه امور، لازم و پسندیده است. در شبکه‌های اجتماعی نیز مدیران برای گروه‌های خود قوانین و مقرراتی وضع می‌کنند که از جهت اخلاقی لازم است اعضای گروه آنها را رعایت کنند؛ اما برخی از کاربران به رعایت مقررات گروه‌ها پایبند نیستند؛ در حالی که این کار موجب به¬هم ریختگی گروه شده و اعضا را از اهداف تعیین شده گروه‌ها دور می‌کند.<br />
 +
استفتا<br />
 +
سؤال: آیا رعایت کردن قوانین و مقرراتی که مدیران گروه‌های شبکه‌های اجتماعی برای اعضا قرار می‌دهند، واجب است؟<br />
 +
جواب: رعایت این مقررات واجب نیست؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 22/12/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 24/12/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27928)، 25/12/1394 و آیت الله خامنه ای، 1/1/1395.</ref> مگر قوانینی که ریشه در حکم شرعی داشته باشند، <ref>. مدیر گروه، شرط عضویت را اموری معرفی کند که حکم شرعی هستند؛ مانند این¬که حرمت دیگران را از بین نبرند؛ شخصیت دیگران را تخریب نکنند و شایعات بی اساس را منتشر نکنند (استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 1/1/1395).</ref> یا کاربران برای عضویت در این گروه‌ها تعهدی داده باشند که در این صورت، رعایت آنها واجب است. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 23/12/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر فضای این گروه در اختیار مدیر گروه باشد، یا عنوان حرامی محقق شود، رعایت مقررات لازم است (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 27928، 25/12/1394).</ref><br />
 +
5. رعایت [[انصاف]] در انتقاد از دیگران<br />
 +
خدای متعال انسان‌ها را با ظرفیت ها، استعدادها و سلیقه‌های گوناگون آفریده است. گاهی ممکن است فردی نسبت به انسان دیگری خشنود نباشد و از او انتقاد کند ولی باید در نقد کردن [[انصاف]] را رعایت کند و از اعتدال خارج نگردد.<br />
 +
امام صادق علیه السلام درباره [[انصاف]] داشتن فرمودند:<br />
 +
سَيِّدُ الْأَعْمَالِ ثَلَاثَةٌ... [[انصاف]] النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ حَتَّى لَا تَرْضَى بِشَيْ‏ءٍ إِلَّا رَضِيتَ لَهُمْ مِثْلَهُ ...؛ آقا و سرور همه اعمال سه چیز است: ... و رعایت [[انصاف]] با مردم؛ به طوری که به چیزی راضی و خشنود نباشی؛ مگر این¬که همانند آن را برای مردم بخواهی. <ref>. كافي، ج 2، ص 144، ح 3.</ref><br />
 +
برخی از افراد در مسائل سیاسی با بی انصافی درباره دیگران مخصوصاً رجال سیاسی [[قضاوت]] می‌کند و به راحتی آبروی آنها را لکه¬دار می¬کنند و موجب تخریب شخصیت آنها می‌شوند؛ در حالی که غالباً این قضاوت¬ها با شتاب و عجله انجام می‌شود و از تحقیق و اطمینان کافی برخوردار نیست.<br />
 +
امیر المومنین، علی علیه السلام فرمودند:<br />
 +
أَلا إِنَّهُ مَنْ يُنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ لَمْ يَزِدْهُ اللَّهُ إِلا عِزّاً؛ آگاه باشید؛ هر شخصی که با مردم با [[انصاف]] برخورد کند، خدای متعال عزت او را زیاد می‌کند. <ref>. همان، ح 4.</ref><br />
 +
==== برخورد مناسب با بد رفتاری ها ====
 +
برخی از افراد در شبکه‌های اجتماعی کارهای ناشایستی انجام می‌دهند؛ مثلاً عکس‌های نامناسب خود و دیگران را در صفحات و گروه‌ها می‌گذارند یا با جملات سخیف و مبتذل آبروی خود و دیگران را خدشه¬دار می¬سازد. در این صورت، لازم است با آنها برخورد شده و با زبانی نرم به آنان تذکر داده شود و از هر کاری که آنها را جسورتر می‌کند، خودداری شود.<br />
 +
برخی از کاربران عکس‌های نامناسب خود را برای پروفایل قرار می‌دهند یا آنها را در صفحات و گروه‌ها پخش می‌کنند. اگر به آنها تذکر ملایم داده شود و آثار منفی این کارها برایشان بیان شود، ممکن است از این کار دست بردارند.<br />
 +
یکی از کاربران، روش مناسب خود در را [[نهی از منکر]] کاربر دیگر چنین برای نگارنده نقل کرد: «در یکی از شبکه‌های اجتماعی، خانمی عکس نامناسب خود را در پروفایل قرار داده بود؛ به او گفتم: می خواهم عکسی از شما را در موبایلم داشتم باشم، اگر ممکن است برایم عکس خود را بفرستید. با ناراحتی گفت: این کار را هرگز نخواهم کرد! به او گفتم: خواهرم؛ شما این کار را انجام داده‌اید و عکس‌های خود را در این شبکه‌ها در اختیار هزاران مرد نامحرم قرار داده‌اید؛ ولی توجه ندارید. چند لحظه بعد دیدم عکس‌های خود را از صفحه شخصی اش حذف و از من تشکر کرد که او را به کار اشتباهش آگاه کرده بودم.» عکس العمل این خانم در برابر تذکر این کاربر، مصداق روایت امام صادق علیه السلام است که فرمودند:<br />
 +
أَحَبُّ إِخْوَانِي إِلَيَّ مَنْ أَهْدَي إِلَيَّ عُيُوبِي‏؛ بهترینِ برادرانم، کسی است که عیب هایم را به من هدیه بدهد [و آنها را به من بگوید]. <ref>. همان، ج‏2، ص 639، ح 5.</ref><br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا باید افرادی را که در حال استفاده از شبکه‌های اجتماعی مفسده دار و فیلتر شده هستند، [[نهی از منکر]] کنیم؟<br />
 +
جواب: در صورتی که شرایط [[نهی از منکر]] وجود داشته باشد، واجب است که [[نهی از منکر]] انجام شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 9493)، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 8/9/1393.</ref><br />
 +
سؤال: آیا حذف کردن شبکه‌های اجتماعی مفسده دار از روی رایانه و موبایل دیگران بدون اجازه و اطلاع آنها از باب [[نهی از منکر]] جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر بدون اجازه وارد رایانه و موبایل دیگران شود و تجسس کند تا شبکه اجتماعی را پیدا کرده و حذف کند، جایز نیست؛ <ref>. استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای و آیت الله سیستانی، 1/6/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: جایز نیست، مگر این¬که جلوگیری از منکر، متوقف بر حذف کردن باشد؛ در این صورت اشکال ندارد؛ ولی باید لحاظ شود که مفسده دیدن این شبکه اجتماعی مفسده دار (برای حذف کردن) بیش¬تر است، یا مفسده تصرف در اموال دیگران (استفتا پیامکی از دفتر، کد استفتا: 20422 و 1/6/1394)<br />
 +
آیت الله جوادی آملی: [[امر به معروف]] مراحلی دارد؛ از تذکر زبانی شروع می‌شود؛ ولی تصرف در لوازم شخصی دیگران جایز نیست؛ تذکر زبانی کافی است (استفتای پیامکی از دفتر، 4/6/1394).</ref> اما اگر حذف کردن آنها بدون تجسس باشد <ref>. مثلا صاحب رایانه و موبایل، خودش شبکه اجتماعی مفسده دار را نشان دهد یا خودش تعریف کند که چنین نرم افزاری در رایانه و موبایلش وجود دارد و یا از راه¬های دیگری غیر از تجسس، علم پیدا شود که این‌گونه شبکه‌های اجتماعی وجود دارد.</ref> و مفسده ای (مانند اختلاف و درگیری) نداشته باشد؛ اشکال ندارد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 31/5/1394.</ref> ولی بهتر است در صورت امکان ابتدا با زبان نرم و ملایم آنها را ارشاد کنند تا خودشان نرم افزار را حذف کنند. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 31/5/1394.</ref><br />
 +
=== فصل دوم: نبایدهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی ===
 +
==== ساختن گروه و کانال به نام دیگران ====
 +
بی¬تردید نمی¬توان و نباید بدون اجازه افراد به نام آنها گروه یا کانال ساخته شود؛ زیرا ممکن است در این گروه‌ها مطالبی گذاشته شود که موجب بد نامی این اشخاص گردد، در حالی آنها از این مسائل اطلاعی ندارند.<br />
 +
سؤال: برخی از افراد بدون اجازه و رضایت در شبکه‌های اجتماعی، صفحات یا گروه‌هایی را به نام افراد دیگر، مانند هنرمندان، ورزشکاران و چهر‌های سیاسی و مذهبی ایجاد می‌کنند که غالباً موجب اذیت و آزار آنها می‌شود؛ آیا این کار جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر این کار موجب اذیت و آزار دیگران شود، حرام است <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 17/11/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 20/11/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر ایجاد این صفحات و گروه‌ها به قصد اذیت کردن دیگران باشد یا موجب استناد مطالب غیر واقعی به آنان گردد؛ جایز نیست (www. zanjani.net، استفتائات، س 610).</ref> و باید حقوق افراد در شبکه‌های اجتماعی محترم شمرده شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله جوادی آملی، 17/11/1394.</ref><br />
 +
==== ارسال مطالب، بدون مطالعه محتوای آن ====
 +
از آداب دیگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی، آن است که تا از صحت و سالم بودن مطالب و فایل‌هایی که برای ما می‌فرستند، مطمئن نشده‌ایم، آنها را برای دیگران نفرستیم.<br />
 +
سؤال: برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی بدون مطالعه کردن مطالبی که برای آنها ارسال شده است، آنها را برای دیگران می‌فرستند؛ در حالی که بعضی از این مطالب، دارای محتوای مفسده دار و حرام هستند؛ آیا این کار جایز است؟ <br />
 +
جواب: اگر مفسده داشته باشد، <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 18/11/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 22/11/1394 و آیت الله خامنه ای، 27/11/1394.<br />
 +
آیت الله خامنه ای: اگر نسبت به مفسده دار بودن آن مطالب شک دارند، باید از مفسده نداشتن محتوای آن مطالب مطمئن شوند؛ و الاّ در کناه آن شریک هستند (استفتای پیامکی از دفتر، 27/11/1394).</ref> جایز نیست <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله جوادی آملی، 17/11/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر بداند مشتمل بر حرام است یا دین را تضعیف می‌کند، جایز نیست. اگر احتمال بدهد که مشتمل بر حرام است، در عرض و آبروی مومن باید احتیاط کند.(استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 26773؛ 9/12/1394).<br />
 +
آیت الله سیستانی: جایز است (استفتای پیامکی از دفتر، 18/11/1394).</ref> و باید از این کار خودداری شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/11/1394.</ref><br />
 +
==== منتشر کردن تصاویر خصوصی ====
 +
از مهم‌ترین آداب شبکه‌های اجتماعی، رعایت حریم شخصی خود و دیگران است. برخی از کاربران تصور می‌کنند صفحات و گروه‌ها جای منتشر کردن هر‌گونه عکس و مطلبی است و در این زمینه آزادی کامل دارند؛ در حالی که باید توجه داشت آزادی انسان به رعایت حریم دیگران مشروط است و آزادی تا جایی محترم است که موجبات آلودگی اخلاقی دیگران را فراهم نکند. شاید بتوان علت نشر این‌گونه تصاویر را همان حس خود نمایی و ارضای این نیاز کاذب دانست. <ref>. ر.ک: www. gerdab.ir، مقالات «تبلیغ #فشن_[[حجاب]] در شبکه‌های اجتماعی؟+تصاویر»، 5/11/1393 و «عرض اندامی به سبک مدلینگ در اینستاگرام+تصاویر»، 14/9/1394.</ref><br />
 +
آسیب‌های انتشار عکس‌های خصوصی<br />
 +
انتشار تصاویر نامناسب خود و دیگران آفات و آسیب‌هایی را به دنبال دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:<br />
 +
 قُبح شکنی<br />
 +
این افراد با انتشار تصاویر نامناسب، قُبح شکنی می‌کنند. آن‌ها به دیگران این جرأت را می‌دهند که عکس‌های نامناسب خود را در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. به همین ترتیب، به اشتراک گذاشتن این تصاویر به امری طبیعی در جامعه تبدیل شده و تبعات منفی زیادی دارد. <ref>. همان، مقاله «عرض اندامی به سبک مدلینگ در اینستاگرام+تصاویر»، 14/9/1394.</ref><br />
 +
 الگو گیری<br />
 +
نوجوانان و جوانان با دیدن عکس این افراد آن‌ها را ایده آل‌های خود فرض و در جهت شبیه شدن به آن‌ها تلاش می‌کنند. آن‌ها معیارهای زیبایی و تناسب اندام را از این گروه یاد می‌گیرند و مطابق معیارهای آن‌ها پیش می‌روند. به همین دلیل گرایششان به عمل‌های زیبایی بیش¬تر می‌شود. <ref>. همان.</ref><br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا قرار دادن عکس‌های شخصی خود در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر با پوشش مناسب و کامل باشد، مفسده ای هم نداشته باشد، اشکال ندارد. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 7/11/1393 و استفتا ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری(کد استفتا: 27962)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا قرار دادن عکس‌های خصوصی خود و دیگران (که دارای پوشش لازم نیستند) در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر نوعاً دارای مفسده‌هایی مانند تحریک شهوت، تضعیف روحیه دین داری افراد شود، یا صاحب عکس را بشناسد، <ref>. آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 616.</ref> حرام است <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 7/11/1393.</ref> و وظیفه همگان، انجام فریضه [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] با لحاظ همه شرایط و جوانب است. <ref>. آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 616.</ref><br />
 +
سؤال: برخی از زنان، تصاویر بدون پوشش خود را برای تضعیف فرهنگ [[حجاب]] در شبکه‌های اجتماعی قرار می‌دهند؛ آیا این کار دو [[گناه]] (گذاشتن عکس بی [[حجاب]] و تضعیف فرهنگ [[حجاب]]) حساب می‌شود؟<br />
 +
جواب: این کار حرام است و باید از آن اجتناب کنند. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، 12/5/1394 و آیت الله شبیری زنجانی، 13/5/1394.</ref> [[گناه]] و عقاب چنین افرادی قطعاً شدیدتر است. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19509)، 13/5/1394.</ref><br />
 +
==== نشر و تأیید همه مطالب ====
 +
کاربران با تأیید یا ردّ کردن مطالب منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی، نقش مهمی در گسترش معارف یا جلوگیری از مطالب انحرافی دارند. گاهی در گروه‌ها یا کانال‌ها مطالب خلاف شرعی منتشر می‌شود و کاربران می‌توانند با اعتراض نسبت به این محتوا از گسترش آنها جلوگیری کنند و یا با تأیید، آن مطالب را در سطح وسیع تری گسترش دهند. که در این صورت به نشر مطالب ناهنجار و خلاف شرع کمک کرده¬اند.<br />
 +
در بعضی موارد که مطالب مفید و آموزنده در شبکه‌های اجتماعی گذاشته می‌شود، اگر کاربران استقبال نکرده و آن مطالب را مطالعه نکنند؛ زمینه دلسردی افراد را فراهم می‌کنند. لذا سزاوار است از مطالب مفید و آموزنده با تأیید کردن آنها استقبال کرده و با ردّ کردن محتوای فاسد و انحرافی جلو نشر آنها را بگیرند.<br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا خواندن، نشر و تأیید مطالبی حاوی تهمت زدن، غیبت کردن، تحقیر و تمسخر و ... که در شبکه‌های اجتماعی منشر می‌شود، جایز است؟<br />
 +
جواب: خواندن، نشر و تأیید این‌گونه از مطالب جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله جوادی آملی، 21/3/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، 23/3/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 16249)، 26/3/1394.</ref> <br />
 +
سؤال: برخی از اعضای شبکه‌های اجتماعی مطالب حرامی مشتمل بر توهین، تهمت زدن به افراد و افشای اسرار خصوصی دیگران را در صفحات یا گروه‌های خود می‌گذارند و متأسفانه بعضی از افراد گروه‌ها هم آنها را تأیید می‌کنند. اگر تأیید این مطالب موجب شود که این شخص، مطالب بیش¬تری بگذارد؛ آیا تأیید کردن آنها جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر موجب گذاشتن مطالب بیش¬تری شود، تأیید کردن حرام است و باید با زبان ملایم آنها را [[نهی از منکر]] کنید. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 17356)، 10/4/1394؛ آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی و آیت الله جوادی آملی، 11/4/1394.</ref><br />
 +
==== عضو شدن در هر کانال و گروهی ====
 +
انسان در برابر وقت و عمر خود باید در قیامت جوابگو باشد؛ لذا باید کارهای او از منطق و دلیل برخوردار باشد. امام باقر علیه السلام در این باره فرمودند:<br />
 +
اعْلَمْ أَنَّكَ سَتُسْأَلُ غَداً إِذَا وَقَفْتَ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ أَرْبَعٍ شَبَابِكَ‏ فِيمَا أَبْلَيْتَهُ‏ وَ عُمُرِكَ فِيمَا أَفْنَيْتَه‏...؛ بدان، فردای قیامت، هنگامی که در برابر خدای متعال قرار می‌گیری، درباره چهار چیز از تو سوال و بازخواست می‌شود: جوانی خود را در چه راهی سپری کردی، و عُمرت را در چه تمام کردی .... <ref>. كافي، ج‏2، ص 134، ح 20.</ref><br />
 +
برخی از کاربران در هر شبکه اجتماعی و گروهی عضو می‌شوند؛ در حالی که عضویت در هر گروه وقت زیادی از شخص می‌گیرد؛ لذا سزاوار است افراد در شبکه‌ها و گروه‌هایی که با نیازهای اعتقادی، دینی، اخلاقی، اجتماعی آن¬ها متناسب است عضو شوند تا از تلف کردن عمر خود در این راه خودداری کنند.<br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا عضویت در گروه‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی که می‌دانیم در آنها مطالب حرام گذاشته می‌شود، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر مفسده داشته باشد، جایز نیست. <ref>. آیت الله شبیری زنجانی: www.zanjani.net، استفتائات سؤال 343؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی و آیت الله صافی گلپایگانی، 21/4/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا استفاده از شبکه اجتماعی وایبر (با اینکه می‌دانیم مدیریت و سازنده آن اسرائیلی است) جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر مستلزم مفسده <ref>. ترویج فساد، نشر اکاذیب و مطالب باطل، ترویج و تبلیغ مطالب انحرافی و تضعیف اعتقادات.</ref> باشد یا ترس ارتکاب [[گناه]] وجود داشته باشد <ref>. هر چند به صورت تدریجی باعث ارتکاب [[گناه]] شود (استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 5/6/93).</ref> یا موجب تقویت دشمنان اسلام شود یا بر خلاف قانون باشد، استفاده از آن جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 7/4/1394 و آیت الله نوری همدانی، 8/4/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: فی حد نفسه استفاده حلال از این نرم افزارها مانعی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، 7/4/1394).<br />
 +
آیت الله صافی گلپایگانی: استفاده مشروع مانعی ندارد؛ مگر این¬که بدانید استفاده از آن کمک به دشمنان اسلام، مانند اسرائیل است که در این صورت اجتناب شود (استفتای پیامکی از دفتر، 9/4/1394).</ref><br />
 +
سؤال: آیا استفاده از شبکه‌های اجتماعی منحرف که از ابتدا روی موبایل نصب شده‌اند و قابل حذف شدن نیستند، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به [[گناه]] افتادن وجود داشته باشد، استفاده از آن جایز نیست. <ref>. با استفاده از سایت آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 12/6/1393، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27967)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
سؤال: اگر شخصی علم داشته باشد که در شبکه‌های اجتماعی به مقدسات مسلمانان، مخصوصاً شیعیان توهین و بی ‏احترامی می‌شود، آیا جایز است از آنها استفاده کند؟<br />
 +
جواب: جایز نیست؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 28/8/1393 و آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر به شکلی باشد که عرفا توهین به مقدسات شمرده شود یا خوف تضعیف اعتقادات دینی یا تقویت کفر در آن باشد، حرام است (www. zanjani.net، استفتائات س 495).</ref> به دیگران هم اطلاع‏ رسانی کنید که استفاده نکنند و علاوه بر حرام بودن و [[گناه]]، تأثیرات نامطلوب و مخربی بر افکار و عقاید و روح انسان دارند. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‏ای، 28/8/1393.</ref><br />
 +
==== قبول مطالب بدون سند و مدرک ====
 +
چقدر زیباست که کاربران، خود را مقید کنند هر کلام و مطلبی را که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود، بدون دلیل و سند نپذیرند و از افراد و مدیران گروه‌ها بخواهند حتماً مطالب مستند را بارگذاری کنند و از نقل و نشر هر‌گونه مطلب سست و بی پایه خودداری کنند.<br />
 +
==== نزدیک شدن به محرمات الاهی ====
 +
از مهم¬ترین بایسته¬های هر کاربر شبکه‌های اجتماعی؛ این است که کاربر به هیچ وجه به محدوده محرمات الاهی نزدیک نشود و امکان ورود دیگران را نیز فراهم نکند و از هر کار و سخنی که موجب تفرقه و بی آبرویی دیگران می‌شود، خودداری کند. همچنین از نگاه به تصاویر و فیلم‌های منحرف کننده و مستهجن و از روابط عاشقانه و عاطفی با نامحرم دوری ورزد.<br />
 +
<br />
 +
== بخش هفتم: وظایف مدیران گروه‌های شبکه اجتماعی ==
 +
افرادی که در شبکه‌های اجتماعی گروه و کانال تشکیل می‌دهند، دارای وظایفی هستند که عدم اطلاع از آن¬ها و یا عدم اجرای آن¬ها؛ مستلزم مشارکت در آسیب‌هایی است که در این گروه‌ها به وجود می‌آید و آنان در این باره مسئول هستند. لذا کسی باید برای ایجاد گروه اقدام کند که واقعاً صلاحیت داشته باشد. در این قسمت برخی از وظایف مدیران <ref>. ر.ک: "مدیریت در شبکه‌های اجتماعی"، محمد مصطفی حسینی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.</ref> گروه‌ها را بیان می‌کنیم:<br />
 +
=== تناسب گروه با نیاز و مشکل جامعه ===
 +
بسیار به جا و مناسب است گروه‌هایی که تشکیل می‌شوند، فقط برای سرگرم کردن کاربران نباشد، بلکه در صدد برطرف کردن مشکلی از جامعه باشند، یا آگاهی مخاطبان خویش را نسبت به یک موضوع افزایش دهند، اما متأسفانه برخی از گروه‌ها هیچ گونه کارآیی ندارند و فقط وقت با ارزش کاربران را هدر می‌دهند.<br />
 +
=== انتخاب نام مناسب برای گروه و کانال ===
 +
سزاوار است کاربران برای گروه یا کانال‌های خویش نام‌های مناسب، زیبا و با محتوا انتخاب کنند و از عناوین مبتذل؛ ولو جذاب و دارای قدرت جذب مخاطب بیش¬تر، خودداری کنند.<br />
 +
=== تبیین دقیق اهداف تشکیل گروه ===
 +
به جرأت می¬تون ادعا کرد که بسیاری از کاربران نمی‌دانند گروهی که در آن عضو هستند، برای چه هدفی تشکیل شده است؛ لذا مدیران گروه باید با شفافیت تمام اهداف را به خوبی تبیین و روشن کنند تا اعضا با آگاهی لازم در این گروه‌ها عضو شوند.<br />
 +
=== حرکت در جهت اهداف گروه ===
 +
بعد از این¬که اهداف گروه به خوبی معرفی و تبیین شد، باید همه اعضای گروه همسو با آن مقاصد حرکت کرده و مطالب مناسب را در گروه قرار بدهند و از هر‌گونه بحث و نظری که گروه را از آرمان‌های خویش دور می‌کند، خودداری کنند.<br />
 +
=== دقت در عضو کردن افراد ===
 +
از دیگر وظایف مدیران گروه‌ها آن است که هر شخصی را در گروه عضو نکنند، بلکه افرادی را به عنوان عضویت انتخاب کنند که به دین داری و مقید بودن آنها اطمینان داشته باشند و بدانند که مطالب انحرافی و حرام در گروه قرار نمی‌دهند؛ اما برخی از کاربران، هنگامی که گروه تشکیل می‌دهند، همه مخاطبان موبایل خویش را در گروه عضو می‌کنند، بدون اینکه از دین داری آنها مطمئن باشند.<br />
 +
بر همه کسانی که عضو شبکه‌های اجتماعی هستند، واجب شرعی است که در برابر منکرات و کارهای حرام بی تفاوت نبوده، بلکه با افرادی که در این شبکه ها، بی اخلاقی می‌کنند، مطالب انحرافی می‌گذارند و یا به دیگران توهین می‌کنند؛ برخورد کنند و با مهربانی و زبان نرم به آنها تذکر بدهند و در صورتی که آن کاربران به کار غلط خود ادامه می‌دهند، بر مدیران گروه‌ها لازم است آنها را از گروه اخراج کنند؛ در غیر این صورت، در [[گناه]] آنها شریک هستند.<br />
 +
سؤال: آیا بر مدیران گروه‌های شبکه‌های اجتماعی واجب است افرادی را برای گروه انتخاب کنند که از کارهای حرام، مانند گذاشتن مطالب نامناسب خودداری می‌کنند؟<br />
 +
جواب: بر مدیران این گروه‌ها لازم و واجب است نظارت داشته باشند و افرادی را انتخاب کنند که به سلامت فکری و دینی آنها اطمینان داشته باشند تا از گسترش و اشاعه فحشا جلوگیری شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19114)، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 4/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 6/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 8/5/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا مدیران گروه‌های شبکه‌های اجتماعی، از باب [[نهی از منکر]] می‌توانند افرادی را که مطالب حرام در گروه می‌گذارند، اخراج کنند (اگر چه این اخراج سبب بی آبرو شدن فرد در گروه شود)؟<br />
 +
جواب: ابتدا با زبان نرم و ملایم آنها را ارشاد کنند و تذکر دهند که در صورت تکرار گذاشتن مطالب مفسده انگیز و حرام در گروه، اخراج خواهند شد. اگر موثر واقع نشد و راه دیگری هم برای جلوگیری از او وجود نداشته باشد، او را اخراج کنند. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 7/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19288)، 9/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 12/5/1394.</ref><br />
 +
=== عضو کردن افراد با اجازه آنها ===
 +
ادب دینی و اجنماعی حکم می‌کند که برای عضو کردن افراد در گروه‌ها یا کانال‌ها از آنها اجازه گرفته شود و در صورت تمایل، آنها را عضو کنیم.<br />
 +
سؤال: برخی افراد بدون اجازه دیگران، آنها را در گروه‌های شبکه اجتماعی عضو می‌کنند. این کار سبب انتشار نام و هویت اشخاص می‌شود، در حالی که ممکن است این افراد به این کار راضی نباشند؛ آیا این عضو کردن جایز است؟<br />
 +
جواب: فی نفسه اشکال ندارد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 18686) و آیت الله سیستانی، 30/4/1394.<br />
 +
آیت الله نوری همدانی: به مقتضای قوانین عمل شود (استفتا پیامکی از دفتر، 29/4/1394).</ref> مگر این¬که شخص اظهار نارضایتی کند <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 31/4/1394.</ref> یا مفسده داشته باشد که در این¬صورت جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 31/4/1394.</ref><br />
 +
== بخش هشتم: نکات و احکام متفرقه ==
 +
در این بخش موضوعاتی مطرح می‌شود که برای کاربران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مفید است و باید از آنها آگاهی داشته باشند تا بتوانند از این ابزار استفاده بهتری داشته باشند و خود را در برابر آسیب‌های این تکنولوژی جدید حفظ کنند.<br />
 +
=== فصل اول: کودکان و شبکه‌های اجتماعی ===
 +
برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی، کودکان و افراد زیر 15 سال هستند. در کشورهای غربی برای این دسته از کاربران محدودیت‌هایی وجود دارد و به آنها اجازه نمی‌دهند از هر شبکه اجتماعی ای استفاده کنند؛ اما چرا در کشور ما بعضی از والدین به فرزندان خود اجازه می‌دهند از اینترنت و هرگونه شبکه اجتماعی استفاده کنند؛ در حالی که ممکن است این ابزار برای آنها خطرها و آسیب‌هایی را به دنبال داشته باشد. <ref>. ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی رفیق ناباب کودکان و نوجوانان»، 9/7/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا استفاده از اینترنت، رایانه و تبلت برای کودکان جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر ترس کشیده شدن کودکان به [[گناه]] و ترس تأثیر [منفی] در تربیت دینی کودکان وجود داشته باشد، حرام است. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه.</ref><br />
 +
متأسفانه برخی از والدین هنگامی که فرزندان آنها از این ابزار استفاده می‌کنند، افتخار می‌کنند و آن را نشانه رشد و تعالی فرزندان خود می‌دانند؛ در حالی که کودکان نمی‌توانند محتوا و مطالب شبکه‌های اجتماعی را تحلیل کنند و همین امر زمینه انحرافات آنها را فراهم می‌کند.<br />
 +
سؤال: آیا در اختیار قرار دادن رایانه، موبایل و تبلت برای کودکان و نوجوانان در صورتی که احتمال مفسده توسط سایت‌های غیر اخلاقی وجود داشته باشد، جایز است؟<br />
 +
جواب: تا زمانی که یقین نداشته باشید در راه حرام استفاده می‌کنند، اشکال ندارد؛ <ref>. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 20/6/93.</ref> ولی اگر یقین داشته باشید به انجام [[گناه]] کمک می‌کنید؛ <ref>. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 20/6/93.</ref> یا ترس دارید که به فساد کشیده شوند جایز نیست. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 6980)، 20/6/93.</ref><br />
 +
سؤال: آیا خرید اینترنت پر سرعت برای منزل در حالی¬که فرزندان با اینترنت پرسرعت می‌توانند به شبکه‌های اجتماعی با سرعت و کیفیت بیشتری دسترسی داشته باشند، و دسترسی به مطالب و سایت‌های منحرف و مستهجن راحت‌تر می‌شود جایز است؟<br />
 +
جواب: در صورتی که مفسده نداشته باشد <ref>. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 13/11/1393.</ref> و ترس افتادن به حرام نباشد؛ اشکال ندارد. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 11936).<br />
 +
آیت الله نوری همدانی: مانعی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر،13/11/1393).</ref> <br />
 +
نظارت والدین بر فعالیت اینترنتی فرزندان<br />
 +
والدین باید فرزندانشان را از آسیب‌ها و خطرهای این‌گونه ابزارها آگاه کنند و با نظارت کامل و نامحسوس، این استفاده را به کودکان و نوجوانان خود اجازه بدهند.<br />
 +
پدران و مادران باید اطلاعات خود را نسبت به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی بالا ببرند و در این مقوله از فرزندان خود عقب نمانند. والدین می‌توانند از ابزاری که بر فعالیت فرزندان در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نظارت دارد، استفاده کنند و آنها را از ورود به سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی مفسده دار حفظ کنند. و در واقع نوعی نظارت بر کار آن¬ها داشته باشند.<br />
 +
سؤال: آیا بر والدین واجب است برای این¬که از طریق اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، به فرزندان آنها آسیب‌های اخلاقی و اعتقادی وارد نشود، اطلاعاتشان را درباره رایانه و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی زیاد کنند و در دوره‌های آموزشی شرکت کنند؟<br />
 +
جواب: در صورتی که تنها راه تربیت، این راه نباشد، واجب نیست؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 9/3/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله شبیری زنجانی، 11/3/1394.<br />
 +
آیت الله مکارم: اگر برای پیشگیری از خطرات و تربیت فرزندان به این کار نیاز باشد، لازم است اقدام کنند و همچنین فرزندان خود را طوری تربیت کنند که در برابر این خطرات در امان بمانند (استفتای پیامکی از دفتر، 11/3/1394).</ref> ولی سزاوار است والدین اموری را که در تربیت بهتر فرزندان مفید است، یاد بگیرند. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 9/3/1394 و آیت الله شبیری زنجانی، 11/3/1394. </ref><br />
 +
سؤال: برخی از والدین برای این¬که به فعالیت‌های اینترنتی فرزندان خود (مانند استفاده از شبکه‌های اجتماعی) اشراف و آگاهی داشته باشند، نرم افزارهایی <ref>. فیلترینگ خانگی پاساد، آی نت، کید لاگر (www.cyberpolice.ir).</ref> را بر روی رایانه نصب می‌کنند تا مواظب آنها باشند و در صورت نیاز به آنها، تذکرات لازم را بدهند. آیا این کار جایز است؟ آیا از مصادیق تجسسِ حرام محسوب می‌شود؟<br />
 +
جواب: اگر مصالح و امور تربیتی فرزندان مشروط به این کار باشد اشکال ندارد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 5/8/1393 و آیت الله شبیری زنجانی، 7/8/1393.</ref> ولی نباید به واسطه این کار، در امور دیگرِ فرزندان تجسس شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 7/8/1393.</ref><br />
 +
سؤال: آیا والدین می‌توانند نرم افزار شبکه‌های اجتماعی مبتذل و مستهجن را که بر روی رایانه یا موبایل فرزندان است، از بین ببرند؟<br />
 +
جواب: اشکال ندارد. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی و آیت الله مکارم، 10/2/1394.<br />
 +
آیت الله سیستانی: اگر [[نهی از منکر]] مستلزم [[اتلاف مال]] غیر یا ایراد ضرب باشد، باید بنابر احتیاط واجب با اذن حاکم شرع باشد (www.sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه).</ref><br />
 +
توصیه‌هایی به والدین<br />
 +
1. در شبانه¬روز مقداری از وقت خود را برای گفت¬وگو و ارتباط با فرزندان قرار دهید و نگذارید فرزندانتان به دلیل کمبود حضور شما، وقت خود را با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی پر کنند.<br />
 +
2. با استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ خانگی (کنترل والدین) بر فعالیت رایانه ای فرزندانتان نظارت داشته باشید.<br />
 +
3. به فرزندان خود بیاموزید به درخواست کاربرانی که آن¬ها را نمی‌شناسند، پاسخ ندهند و تحت هیچ عنوان اطلاعات شخصی و مالی خود را ارسال نکنند. <ref>. www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان.»</ref><br />
 +
4. اگر برای فرزندانتان در خانه اینترنت پر سرعت تهیه می‌کنید، سعی کنید با نظارت خودتان مورد استفاده قرار گیرد. <ref>. www.gerdab.ir، مقاله «آمار بازدید ایرانی‌ها از صفحات سکسی، فریب و حیله غربی ‌هاست»، 3/7/1389.</ref><br />
 +
‌5. از مهم‌ترین مواردی که جنبه پیشگیرانه دارد، نصب و راه‌اندازی رایانه در محلی است که قابلیت کنترل فیزیکی و چشمی توسط والدین بر عملکرد فرزندان میسر باشد. <ref>. www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان.»</ref><br />
 +
6. اگر از فرزندانتان در محیط مجازی خطایی سرزد، از اصل «تغافل» <ref>. گاهی لازم است انسان در برابر اشتباه و خطاهای دیگران چشم پوشی کند؛ یعنی خود را مانند کسی نشان دهد که از چیزی خبر ندارد اما در موقع مناسب، شخص خطاکار را با روش‌های درست و مفید به اشتباه بودن کارش آگاه کند و به او بفهماند از فعل اشتباهش دست بردارد؛ وگرنه با مشکلات جدی ای رو به رو می‌شود. در این زمینه امام علی علیه السلام فرمودند: «لَا حِلْمَ‏ كَالتَّغَافُل‏‏؛ هیچ بردباری ای مانند تغافل نیست.» (عيون الحكم و المواعظ، ص 531، ح 9658).</ref> استفاده کنید و در زمانی مناسب با مهربانی و صمیمیت، آن آسیب را برطرف کنید.<br />
 +
7. برای استفاده فرزندتان از رایانه و اینترنت [[برنامه ریزی]]، زمان بندی و هدف گذاری داشته باشید. <ref>. www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان.»</ref><br />
 +
8. آسیب‌های اینترنت و شبکه‌های اجتماعی را برای فرزندان با مهربانی و زبانی نرم بیان کنید.<br />
 +
9. تا زمانی که فرزندان از آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی آگاه نشده‌اند و نحوه استفاده صحیح را یاد نگرفته باشند از خرید رایانه، تبلت و موبایل‌های پیشرفته برای آنان اجتناب کنید.<br />
 +
10. حتماً در دوره‌های آموزشی رایانه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی شرکت کنید تا بتوانید با آگاهی و اطلاعات لازم، فرزندان خود را راهنمایی کنید. <ref>. ر.ک: www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»</ref><br />
 +
11. مهم¬ترین توصیه ای که سزاوار است والدین آن را عملی سازند، این است که از همان دوران کودکی، فرزندان خود را با مسائل دینی و اخلاقی آشنا کنند و حلال و حرام الاهی را با بیانی زیبا و رسا به آنها آموزش دهند. پدران و مادران باید در منزل از کارهایی که خلاف آموزه‌های دینی است اجتناب کنند؛ مثلاً از دیدن تصاویر مبتذل اینترنتی خودداری ورزند؛ زیرا فرزندان زمانی که والدین خود را در حال دیدن این تصاویر نامناسب؛ مشاهده می‌نمایند باور می¬کنند که دیدن این صحنه‌های غیر اخلاقی برای آنها نیز اشکالی ندارد؛ یا هنگامی که اعضای خانواده خود را با پوشش و لباسی نامناسب و زننده می‌بینند، تصور می‌کنند دیدن صحنه‌های مستهجن فضای مجازی برای آنها زشت و قبیح نیست و می‌توانند آنها را مشاهده کنند؛ زیرا قبلاً این صحنه‌ها را به صورت زنده در خانواده دیده اند. پس برای این¬که فرزندان از آسیب‌های اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در امان بمانند، باید از انجام دادن هر کاری که روحیه [[گناه]] کردن را در آنها ایجاد و تقویت می‌کند، اجتناب شود؛ زیرا بهترین وسیله ای که آنها را حفظ می‌کند، تقوای الاهی است که باید در زمان کودکی در جان آنها رشد کرده و تقویت شود.<br />
 +
=== فصل دوم: همسر یابی ===
 +
برخی از افراد سود جو برای تحقق اهداف شیطانی خویش، گروه‌ها و کانال‌هایی را با عنوان «همسر یابی» ایجاد می‌کنند و از پسران و دختران مجرد می‌خواهند اطلاعات شخصی و خصوصی خود را برای آنها بفرستند تا همسری مناسب و شایسته برای آنها پیدا کنند و کاربران غافلند از اینکه عکس‌ها و ویژگی‌های آنها در اختیار این افراد شیّاد قرار می‌گیرد و بعداً از آنها اخاذی می‌کنند.<br />
 +
اگر کاربران محترم به سایت پلیس فتا و بعضی از دادگاه‌های خانواده مراجعه کنند، متوجه می‌شوند حجم بالایی پرونده در این زمینه وجود دارد که همگی به خاطر ناآگاهی کاربران به آسیب‌های همسریابی اینترنتی پدید آمده اند.<br />
 +
مسئولان محترم باید برای مدیریت همسریابی اینترنتی فکری بکنند؛ وگرنه افراد سودجو با استفاده از این فرصت طلایی که جوانان به دنبال شریک زندگی هستند، سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی غیر قانونی ایجاد و از آنان سوء استفاده می‌کنند. <ref>. ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «گزارشی از سایت‌های همسریابی.»</ref> لذا باید سایت‌های قانونی و رسمی ای را در کشور ایجاد کنند و با تبلیغات زیبا و گسترده آن را به اطلاع مردم برسانند. <ref>. جوانان می‌توانند به سایت‌های قاونی و رسمی، مانند موسسه همسر یابی تبیان به آدرس «www. hamsan.tebyan.net» مراجعه کنند.</ref><br />
 +
==== آسیب‌های همسریابی اینترنتی ====
 +
برای آگاهی بیش¬تر کاربران محترم به موضوع ازدواج‌های اینترنتی، برخی از آسیب های <ref>. ر.ک: فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، "جوانان و همسریابی اینترنتی(آسیب‌ها و راه کارها)"، مهدیه یاوری وثاق، پاییز 1393، ش 15.</ref> این گونه از ازدواج‌ها را ذکر می‌کنیم:<br />
 +
1. [[ازدواج]] هايي كه از دوستي خياباني يا آشنايي از طريق چت و اينترنت آغاز می‌شود؛ همان طور كه خيلي راحت شكل گرفته است، خيلي زود از هم مي پاشد؛ زيرا خود آن‌ها كه پيش از [[ازدواج]] مرتكب حرام شده اند، پس از [[ازدواج]] به يكديگر مشكوك مي شوند كه شايد همسرشان با اشخاص ديگر رابطه نامشروع داشته باشد؛ لذا چيزي كه اساس و پايه اش بر حرام استوار باشد، مداومت و بركت ندارد. <ref>. همان، مقاله «ديوار سست ازدواج‌های اينترنتی.»</ref><br />
 +
2. در حقيقت امكان فريب افراد در فضاهاي مجازي و اتاق ‌هاي گفت¬وگو، بيش از زماني است كه افراد رو در روي هم قرار گرفته و در مورد اطلاعات شخصي خود سخن مي‌گويند. <ref>. همان.</ref><br />
 +
3. محيط‌ هاي مجازي و اينترنتي، به گونه‌اي است كه به‌ راحتي مي‌توان از احساسات دروغين سخن گفت؛ اما امكان آناليز رفتارهاي احساسي وجود ندارد و در نتيجه اين نوع رفتار را مي‌توان در دنياي مجازي پنهان كرد. <ref>. همان.</ref><br />
 +
4. با توجه به این¬که مدیران سایت‌ها، به تمامی اطلاعات وارد شده توسط کاربر؛ مانند نام و نام خانوادگی، کد ملی، نشانی و شماره تماس، دسترسی دارند؛ می‌توانند از کاربران سوء استفاده نموده، اطلاعات وارد شده را در اختیار افراد غیر مجاز قرار دهند. <ref>. www. Cyber Police.ir، مقاله «ازدواج‌های اینترنتی و سایت‌های همسریابی.»</ref><br />
 +
5. در این سایت‌ها اعضا می‌توانند با جلب اعتماد سایرین، به سوء استفاده از تصاویر و اطلاعات خصوصی و اخاذی <ref>. «cyberextortion.»</ref> از آنها اقدام کنند. <ref>. همان.</ref><br />
 +
6. با توجه به این¬که عضویت ویژه در این سایت‌ها، مستلزم به واریز پول به حساب مدیران سایت‌ها می‌باشد، در بیش¬تر مواقع مدیران به تعهدات خود در قبال کاربران عمل نکرده، پول واریز شده آنان را به سرقت می‌برند. <ref>. همان.</ref><br />
 +
قوانین و سوالات فقهی<br />
 +
بر اساس قانون، فعالیت پایگاه‌های اینترنتی همسر یابی فاقد مجوز از وزارت ورزش و جوانان، ممنوع [و جرم] است. <ref>. www. internet.ir، 13/10/1393.</ref><br />
 +
سؤال: آیا همسریابی اینترنتی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر این کار زیر نظر افراد مطمئن و با رعایت تمام شوؤنات اسلامی، و اخذ مجوز از مقامات ذی صلاح صورت گیرد، اشکال ندارد <ref>. آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت و استفتا ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27967)، 23/12/1394.</ref> و ممکن است جلو بسیاری از مشکلات ازدواج‌ها را بگیرد؛ اما با توجه به ظرافت و حساسیت‌های مسئله، [[برنامه ریزی]] دقیق مورد نیاز است. <ref>. آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت.</ref><br />
 +
سؤال: برخی از افراد، اطلاعات نادرستی را از خود در سایت‌های همسریابی قرار می‌دهند که سبب فریب خوردن دیگران می‌شود؛ حکم این کار چیست؟<br />
 +
جواب: حرام است <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 12382)، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 27/11/1393.</ref> و اگر یکی از دو طرف فریب خورده باشد، می‌تواند عقد [[ازدواج]] را فسخ کند. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 27/11/1393.</ref><br />
 +
سؤال: برخی از خانم‌ها برای به دست آوردن شوهر، تصاویر خود را که با پوشش نامناسب گرفته شده است، در سایت‌های همسریابی قرار می‌دهند، آیا این کار اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 7/11/1393 و آیت الله شبیری زنجانی، 20/11/1393.</ref><br />
 +
=== فصل سوم: تصاویر و فیلم‌های اینترنتی ===
 +
افرادی که با اینترنت در ارتباط هستند، باید هنگامی که با تصاویر و فیلم‌های نامناسب و مستهجن صفحات اینترنت برخورد کردند، بلافاصله نگاه خود را از این تصاویر حرام برگردانند و از جست¬وجو به سایت‌هایی که احتمال آلوده شدن را می‌دهند؛ خودداری؛ و از [[استغفار]] برای رفع این آلودگی‌ها استفاده کنند.<br />
 +
سؤال: هنگام کار با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی با تصاویر مبتذل یا مستهجن برخورد می‌کنیم؛ تکلیف چیست؟ <br />
 +
جواب: اگر اتفاقی و سهوی باشد، اشکال ندارد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 24/11/1394.</ref>ولی نگاه کردن عمدی و از روی شهوت جایز نیست. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، تصویر؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 213، س 5365؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 7/2/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله نوری همدانی، 8/2/1394.</ref><br />
 +
سؤال: آیا نگاه کردن به عکس زنان [[بی حجابی]] که خودشان راضی هستند دیگران تصاویر آنها را ببینند؛ اشکال دارد؛ حتی اگر فرد از خودش مطمئن باشد که در حرام نمی‌اُفتد؟ <br />
 +
جواب: نگاه کردن به قصد لذت بردن جایز نیست <ref>. همان.</ref> و همچنین اگر برای لذت بردن نباشد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، تصویر.</ref><br />
 +
سؤال: نگاه کردن به تصاویر زنان در اینترنت که پوشش لازم را ندارند، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر او را می‌شناسد، جایز نیست؛ <ref>. با استفاده از استفتائات امام خمینی، ج‌3، ص263، س 23؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص 173، س 1716؛ توضيح المسائل آیت الله شبيرى زنجانی، ص526، م 2448؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 360، س1492؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 219، س5392؛ توضيح المسائل آیت الله سبحانى، ص، 456، م 2083.</ref> ولی اگر او را نمی‌شناسد با قصد لذت و ریبه، جایز نیست. <ref>. با استفاده از استفتائات امام خمینی، ج‌3، ص263، س 25؛ احكام بانوان، آیت الله مكارم، ص190، س 702 و استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌1، ص 356، س 1588.</ref><br />
 +
سؤال: نگاه كردن به عكس ‌هايى كه دست و ناخن ‌هاى بلند رنگ آميزى‌ شده خانم‌ها را نشان مى دهد، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر با قصد لذّت و ريبه همراه باشد، جايز نيست. <ref>. جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص 173، س 1718؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 26/11/1393 و آیت الله شبیری، 27/11/1393.</ref><br />
 +
سوال: آیا زنان می‌توانند به عکس مردان نگاه کنند؟<br />
 +
جواب: اگر مفسده نداشته باشد، جائز است. <ref>. استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27965)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
مسئله: نگاه كردن به تصاوير مستهجن اگر به قصد ريبه باشد و يا انسان بداند كه به تحريك شهوت او منجر مى‌شود و يا خوف ارتكاب [[گناه]] و مفسده باشد، حرام است. <ref>. أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 261، س 1192.</ref><br />
 +
مسئله: نگاه کردن به عکس دختر بچه نابالغ، اگر بدون قصد لذت باشد و انسان نترسد به [[گناه]] آلوده شود، اشکالی ندارد. <ref>. توضيح المسائل محشاى - امام خمينى، ج‌2، ص 485، م 2433 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی (کد استفتا: 27963)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
مسئله: در صورتی که کسی بترسد با نگاه کردن به عکس شخصی به [[گناه]] بیفتد، نباید به آن عکس نگاه کند. <ref>. با استفاده از توضيح المسائل آیت الله مكارم، ص 401، مسئله 2087 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27966)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
مسئله: دیدن عکس ورزشکاران، هنرمندان، شهدا و ... برای خانم‌ها تا زمانی که مفسده ای نداشته باشد، اشکال ندارد. <ref>. استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27965)، 23/12/1394.<br />
 +
آیت الله بهجت: چون در معرض مفسده داشتن است، اشكال دارد (استفتائات، ج‌3، ص221).</ref><br />
 +
مسئله: آن چیزی که حرام است، «نگاه کردن» است، نه «نگاه افتادن؛ لذا آنچه را انسان به طور اتفاقی در بازار، اماکن عمومی، محل کار و ... می‌بیند، اشکال ندارد؛ ولی باید بلافاصله نظر و نگاه را برگرداند تا حکم «نگاه کردن» پیدا نکند. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 24/11/1394 و با استفاده از جامع الأحكام و آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص170، س 1703.</ref> <br />
 +
مسئله: هر کس که نگاه کردن به او جایز نیست، دیدن او از پشت شیشه یا در آینه و یا آب صاف و یا هر چیز دیگری که عکس او را منعکس می‌کند نیز؛ جایز نیست. <ref>. استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27965)، 23/12/1394 و با استفاده از توضیح المسائل، آیت الله سیستانی، مسئله 2454.</ref><br />
 +
سؤال: آیا نگاه کردن به فیلم‌های اینترنتی جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر تحریک کننده شهوت باشد، یا دارای صحنه‌های مبتذل و مستهجن باشد، حرام است. <ref>. با استفاده از سایت آیت الله مکارم: www. makarem.ir، استفتائات [[ازدواج]] و زناشویی، نگاه، س 17؛ آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir، استفتائات [[حجاب]] و عفاف، نگاه؛ آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، دیدن فیلم؛ استفتائات امام خمينى، ج‌2، ص، 17، س 43‌؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص، 359، س 1486‌؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج‌1، ص، 245، س 998؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 213، س 5365؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص، 173، س 1719‌ و أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 260، س 1187.</ref><br />
 +
سؤال: حکم نگاه کردن به فیلم‌هایی که به صورت مستقیم پخش می‌شود، چیست؟<br />
 +
جواب: حکم نگاه به انسان زنده را دارد؛ <ref>. استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453. <br />
 +
آیت الله خامنه ای: بنابر احتياط واجب نبايد به تصوير زن نامحرم كه بطور مستقيم از تلويزيون پخش مى‌شود، نگاه كرد. (أجوبة الاستفتائات ص 259، س 1182)<br />
 +
آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی: «پخش مستقیم، احکام عکس را دارد.» (كتاب النكاح، ج‌1، ص 41، مسئلۀ مستحدثه، تصاوير تلویزيونى؛ استفتاء پیامکی از دفتر، 10/11/1393‌).</ref>یعنی مردان نمی‌توانند به غیر از گردی صورت و انگشتان دست تا مچ زنان نگاه کنند (البته بدون قصد و ریبه) و زنان هم فقط به جاهایی که مردان معمولا نمی‌پوشند، می‌توانند بدون قصد لذت و ریبه، نگاه کنند. <ref>. توضیح المسائل، امام خمینی، ص 510، م 2309؛ توضیح المسائل، آیت الله مکارم، ص 401، م 2080؛ جامع الاحکام، آیت الله صافی گلپایگانی، ج 2، ص 172، س 1713.</ref><br />
 +
سؤال: حکم نگاه کردن به فیلم‌هایی که به صورت غیر مستقیم پخش می‌شود، چیست؟<br />
 +
جواب: حکم نگاه به عکس را دارد. <ref>. أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 259، س 1182؛ كتاب النكاح، آیت الله مكارم، ج‌1، ص 41، مسئله مستحدثه، تصاوير تلویزيونى؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی و آیت الله شبیری زنجانی، 10/11/1393.</ref><br />
 +
سؤال: آیا نگاه كردن به فیلم زنان از طريق اینترنت به صورت مستقیم اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: نبايد به تصوير زن نامحرم كه به¬طور مستقيم پخش مى ‌شود، نگاه كرد. <ref>. استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453 و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، 10/11/1393.<br />
 +
آیت الله خامنه ای: بنا بر احتياط واجب نبايد به تصوير زن نامحرم كه به¬طور مستقيم از تلويزيون پخش مى‌شود، نگاه كرد (أجوبة الاستفتائات، ص 259، س 1182).<br />
 +
آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی: پخش مستقیم، احکام عکس را دارد (كتاب النكاح، ج‌1، ص 41، مسئله مستحدثه، تصاوير تلویزيونى؛ استفتای پیامکی از دفتر، 10/11/1393‌).</ref><br />
 +
سؤال: آیا نگاه كردن به فیلم زنان از طريق اینترنت به صورت غیر مستقیم جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر ريبه و خوف افتادن به [[گناه]] نباشد، نگاه كردن اشكال ندارد. <ref>. با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 259، س 1182 و استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453.<br />
 +
آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی: پخش غیر مستقیم، احکام عکس را دارد (كتاب النكاح، ج‌1، ص 41، «مسئله مستحدثه»، تصاوير تلویزيونى؛ استفتای پیامکی از دفتر، 10/11/1393‌).</ref><br />
 +
سؤال: آیا زنان می‌توانند به فیلم مردان نامحرم نگاه کنند؟<br />
 +
جواب: اگر مفسده داشته باشد، جایز نیست. <ref>. استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27966)، 23/12/1394.<br />
 +
آیت الله تبريزى: اگر با قصد لذت باشد یا او را بشناسد، جایز نیست (استفتائات جديد ج‌2، ص 355، س1466‌).</ref><br />
 +
سؤال: نگاه کردن به فیلم‌های مبتذل اینترنتی جایز است؟<br />
 +
جواب: حرام است. <ref>. با استفاده از سایت آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، تلویزیون؛ أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 259، س 1182؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 213، س 5368 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27966)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
=== فصل چهارم: مطالب مفید ===
 +
==== گفت¬وگوهای اینترنتی ====
 +
بسیاری از افراد، هنگامی که از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، بدون توجه به نکات امنیتی این ابزار، با هر کس که تمایل می¬یابند، ارتباط بر قرار می‌کنند. یکی از امکانات مهم و حساس نرم افزارهای شبکه اجتماعی، امکان ارتباط صوتی و تصویری با کاربران دیگر می‌باشد که در این روابط ممکن است عکس‌های خیلی خصوصی بین کاربران رد و بدل شود و یا به صورت مستقیم با همدیگر ارتباط برقرار کنند. که معمولاً در این حالت، اتفاقاتی می‌اُفتد که بعداً زمینه اخاذی از دختران بی اطلاع را فراهم می‌کند؛ لذا کاربران باید با اطلاعات کافی و رعایت موارد امنیتی به سراغ این نرم افزارها بروند. <ref>. ر.ک: "گفتمان بی مرز (چت، آسیب‌ها و کارکردها)"، مصطفی امیری، مجله «پیام»، پاییز 1387، ش 91.</ref><br />
 +
برخی از نرم افزارهای گفت¬وگوی اینترنتی، ممکن است ابزار جاسوسی دشمنان باشند. پس باید با اطلاعات کامل از این وسائل استفاده کرد. <ref>. «مهدی بهروزی»، قائم مقام «مرکز آپا» دانشگاه صنعتی اصفهان: کاربران نرم افزار تانگو در معرض تهدید جاسوسی و سرقت از همه اطلاعات خود قرار دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که همه اطلاعات و فایل‌های تولید شده در سیستم عاملی که نرم افزار تانگو روی آن نصب شده باشد، به سرور‌های ناشناخته ای ارسال می‌شود. این اطلاعات شامل تماس ها، پیامک ها، تصاویر و موقعیت جغرافیایی کاربر است. به دلیل اینکه اطلاعات کاربران از طریق این نرم افزار و با حجم بالا به سرورهای ناشناخته ای ارسال می‌شود، حجم اینترنت مصرف شده ناگهان افزایش می‌یابد (www.gerdab.ir، مقاله «خطر جاسوسی از کاربران تانگو»).</ref><br />
 +
بعض از اوقات به خاطر ناآگاهی یا مسائل عاطفی، کاربران مورد سوء استفاده قرار می‌گیرند؛ مثلا هنگام چت کردن، از آنها فیلمبرداری یا صدای <ref>. هنگامی که درباره مسائل عاطفی، عاشقانه و خصوصی صحبت می‌کنند.</ref> آنها ضبط می‌شود که چه¬بسا در اینده مورد تهدید یا اخاذی قرار می‌گیرند.<br />
 +
سوالات فقهی<br />
 +
سؤال: آیا چت کردن با جنس مخالف، حتی در حال نامزدی اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: اگر ترس آلوده شدن به [[گناه]] باشد و یا از مطالب تحریک کننده و شهوانی استفاده شود، حرام است. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، اینترنت؛ آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، ش 10341؛ آیت الله خامنه ای: www.leader.ir؛ استفتائات جدید، احکام نگاه، ارتباط با نامحرم؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 295؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 197، س 5302 و با استفاده از استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 256، س 683.</ref><br />
 +
سؤال: حکم چت کردن با شخصی که از جنسیت او بی اطلاع هستیم، چیست؟<br />
 +
جواب: اگر خوف وقوع در حرام یا تحریک شهوت وجود داشته باشد، جایز نیست. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، اینترنت و آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات س 295.</ref><br />
 +
سؤال: چت کردن با زنان غیر مسلمان و صحبت‌های تحریک آمیز با ایشان چه حکمی دارد؟ <br />
 +
جواب: حرام است. <ref>. همان؛ آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، ش 10341؛ آیت الله خامنه ای: www.leader.ir؛ استفتائات جدید، احکام نگاه، ارتباط با نامحرم؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 197، س 5302 و با استفاده از استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 256، س 683.</ref><br />
 +
سؤال: گفت¬وگوهای اینترنتی بین زنان و مردان یا دختران و پسران نامحرم برای آشنا نمودن طرف مقابل با اسلام و قرآن یا برای رفع شبهات <ref>. البته باید توجه داشته باشیم که گاهی اوقات قصد و هدف کاربر اینترنت واقعاً خیر و برای گسترش اسلام می‌باشد؛ ولی ممکن است به آلودگی‌ها و گناهانی، ولو به صورت تدیجی یا در آینده مبتلا شود.</ref> باشد، چه حکمی دارد؟ <br />
 +
جواب: اگر ترس وقوع در حرام نباشد، اشکال ندارد. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، اینترنت، س 3 و آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، س 5.</ref><br />
 +
سؤال: برخی از افراد هنگام چت کردن، صدا و فیلم کاربران را ضبط می‌کنند، آیا این کار اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: بدون اجازه کاربران جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله جوادی آملی، آیت الله نوری همدانی، 17/1/1395 و آیت الله صافی گلپایگانی، 18/1/1395.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: اگر موجب تحقق عنوان حرامی مانند افشای عیب یا هتک مومن شود حرام است (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 28589 و 18/1/1395).<br />
 +
آیت الله خامنه ای: اگر مفسده داشته باشد و یا موجب اذیت آنها شود و یا قصد سوء استفاده داشته باشد، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 21/1/1395).</ref><br />
 +
آیت الله سیستانی درباره استفاده از ابزار گفت¬وگوهای اینترنتی فرموده اند: «ارتباط زن و مرد نامحرم از راه ارسال پیام‌های نوشتاری و یا گفتاری جایز نیست، مگر به همان مقدار که به طور مستقیم جایز است و شایسته نیست زن و فرزندان طوری رفتار کنند که شک و شبهه شوهر و والدین را برانگیزد، بلکه در بعضی از موارد این کار حرام است، مانند این که رفتار زن به طوری شبهه انگیز باشد که از نظر عقلا با [[رعایت حقوق شوهر]] منافات داشته باشد یا رفتار فرزند موجب اذیت پدر و یا مادر باشد و اگر برای جلوگیری و برطرف کردن این مشکل، لازم باشد والدین یا شوهر از محتوای پیام‌های ارسالی و دریافتی آگاهی پیدا کنند؛ در صورتی که محذور و [مفسده ای] در پی نداشته باشد، اشکال ندارد؛ بلکه باید انجام شود. به طور کلی باید توجه داشت که شوهر و پدر در مقابل همسر و فرزند مسئولیت شرعی دارند، خداوند می‌فرماید:<br />
 +
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُون» <ref>. "ای کسانی که [[ایمان]] آورده‌اید! خود و خانواده خود را از آتشی که سوخت آن مردم و سنگ‌ها هستند، حفظ کنید؛ فرشتگانی درشت گفتار و سخت گیر بر آن آتش موکلند. هر چه خدا بگوید، نافرمانی نمی‌کنند و همان می‌کنند که به آن مأمور شده اند" (تحریم/6).</ref><br />
 +
بنابر این زن و فرزند باید شوهر و پدر را در انجام این وظیفه کمک کنند و بر والدین و شوهر لازم است که به وظیفه [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] طبق ضوابط آن عمل نمایند. <ref>. آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، ارتباط از طریق شبکه‌های اجتماعی اینترنتی.</ref><br />
 +
==== منع همسر از استفاده از شبکه‌های مجازی ====
 +
سوال: آیا شوهر می‌تواند همسرش را از استفاده حلال از شبکه‌های اجتماعی منع کند؟<br />
 +
جواب: شوهر نمی‌تواند همسرش را منع کند، مگر استفاده از این شبکه‌ها مستلزم تصرف در اموال او باشد. در این صورت، همسر نمی‌تواند بدون رضایت وی استفاده کند. <ref>. آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 700؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی و آیت سیستانی، 18/3/1395.</ref> در غیر این صورت، هرچند [[اطاعت از شوهر]] در چنین موردی شرعاً واجب نیست؛ ولی مناسب است زوجین با کمک هم، فضای صمیمی زندگی را حفظ و تقویت کنند و از ایجاد خلل در زندگی با اموری که ضرورتی ندارد؛ ممانعت کنند. <ref>. آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 700 و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/3/1395.<br />
 +
آیت الله نوری همدانی: توصیه می‌شود در این امور، به مقتضای خواست شوهر عمل شود.(استفتای پیامکی از دفتر، 19/3/1395).</ref><br />
 +
==== هدیه دادن شبکه‌های اجتماعی مفسده دار ====
 +
سؤال: آیا هدیه دادن نرم افزار شبکه‌های اجتماعی مفسده دار به دیگران جایز است؟ آیا هدیه گیرنده مالک آن می‌شود؟<br />
 +
جواب: اگر بر خلاف قانون باشد <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 11/11/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: (کد استفتاء: 26592)، 15/11/1394.</ref> و مفاسد اخلاقی و سیاسی داشته باشد؛ <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 11/11/1394.</ref> هدیه دادن آن جایز نیست <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 3/6/1394 و آیت الله جوادی آملی، 10/6/1394.<br />
 +
آیت الله سیستانی: ترویج و نشر فساد، حرام است.(استفتای پیامکی از دفتر، 8/6/1394).<br />
 +
آیت الله صافی گلپایگانی: اگر از آنها استفاده صحیح شود، اشکال ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، 12/11/1394).<br />
 +
آیت الله خامنه ای: هدیه دادن جایز است (استفتای پیامکی از دفتر، 11/11/1394).</ref> و هدیه گیرنده مالک آن نمی‌شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 20479).<br />
 +
آیت الله خامنه ای و آیت الله صافی گلپایگانی: هدیه گیرنده مالک آن می‌شود (استفتای پیامکی از دفتر، 11/11/1394 و 12/11/1394).</ref><br />
 +
==== دانلود کردن از شبکه‌های اجتماعی ====
 +
برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی، گروه‌هایی را با عنوان «جدید‌ترین فیلم ها، موسیقی‌ها و نرم افزارهای روز دنیا» ایجاد می‌کنند و فیلم، موسیقی و نرم افزارهای مختلفی را که متعلق به افراد دیگر است، برای دانلود در گروه قرار می‌دهند و اعضا به راحتی می‌توانند به روزترین فایل‌های اینترنتی را تهیه کنند.<br />
 +
مسئله: برخی از مراجع تقلید به صورت فتوا <ref>. با استفاده از سایت آیت الله سیستانی: www.sistani.org؛ آیت الله وحید خراسانی: www. wahidkhorasani.com؛ استفتائات آیت الله جوادی آملی، ص 107؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌3، ص 226، س 4106 و استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 555، س 1547.</ref> یا احتیاط واجب <ref>. با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 297، س 1335.</ref> فرموده اند: «حق صاحب اثر باید محترم شمرده شود و بدون اجازه از آن استفاده نشود.»؛ <ref>. ر.ک: "فقه و زندگی، رایانه و اینترنت"، نگارنده.</ref> لذا در صورت استفاده بدون اجازه، استفاده کننده ضامن خسارتی است که به تولید کننده وارد کرده است؛ مگر از کفار حربی باشد که در این¬صورت اشکال ندارد و ضامن نیست. <ref>. با استفاده از استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌4، ص 333، س 5723؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 3/3/1393 و آیت الله نوری همدانی، 2/12/1393.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی ضامن است که عرفاً ضامن حساب شود (استفتای پیامکی از دفتر، 2/12/1393).</ref><br />
 +
سؤال: آیا دانلود فایل‌های مستهجن و مبتذل از شبکه‌های اجتماعی مانند فیس بوک، جایز است؟<br />
 +
جواب: دانلود این‌گونه فایل‌ها حرام و از مصادیق اشاعة فحشا می‌باشد و باید به صورت جدی از این کار اجتناب شود. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله سیستانی و آیت الله مکارم، 12/6/93.</ref><br />
 +
==== بلوتوث کردن شبکه‌های اجتماعی ====
 +
یکی از راه‌های گسترش شبکه‌های اجتماعی، "بلوتوث" کردن آنها از طریق رایانه و موبایل می‌باشد. امروزه افراد از راه بلوتوث کردن، نرم افزارها و فایل‌های زیادی را برای همدیگر ارسال می‌کنند و این کار، به یکی از سرگرمی‌های محافل تبدیل شده است؛ ولی متأسفانه گاهی فایل‌های مبتذل و مستهجنی را ارسال می‌کنند که موجب آلوده شدن افراد و فروپاشی خانواده‌ها می‌شود.<br />
 +
سؤال: آیا بلوتوث کردن نرم افزار شبکه‌های اجتماعی مفسده دار و فیلتر شده برای دیگران، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر مخالف مقررات حکومت اسلامی و دارای مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی باشد و خوف آلوده شدن به [[گناه]] وجود داشته باشد، حرام است. <ref>. با استفاده از استفتای پیامکی «نصب بازی‌های رایانه ای مستهجن بر روی رایانه دیگران» از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 25/5/1394 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 27967)، 23/12/1394.</ref><br />
 +
==== موسیقی در شبکه‌های اجتماعی====
 +
سؤال: آیا گوش دادن به موسیقی‌هایی که در برخی از شبکه‌های اجتماعی پخش می‌شود، جایز است؟<br />
 +
جواب: اگر موسیقی پخش شده مناسب مجلس [[گناه]] باشد، گوش دادن به آن جایز نیست. <ref>. با استفاده از سایت آیت الله وحید خراسانی: www. wahidkhorasani.com؛ استفتائات امام خمينى، ج ‌2، ص 13، س 28‌؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج ‌2، ص 212، س 957؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج ‌1، ص 243، س 988؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌1، ص 394، س 1406؛ أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه‏ای، ص 247، س 1127؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 28/3/1393.</ref><br />
 +
سؤال: اگر برای کاربر شبکه‌های اجتماعی هیچ نوع آهنگ و موسیقی، تحریک کننده نباشد و بر او تأثیر منفی نداشته باشد؛ آیا گوش دادن به آن جایز است؟<br />
 +
جواب: ملاک حرام بودن موسیقی این است که در نوع افراد تأثیر منفی داشته باشد؛ خواه این شخص تحریک شود و بر او اثر منفی داشته باشد، یا نداشته باشد. <ref>. استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج ‌3، ص 153، س 457؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج ‌1، ص 245، س 996؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌4، ص 523، س 6325 و أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه‏ای، ص 248، س 1131.</ref><br />
 +
==== جملات بازدارنده تحریک کننده ====
 +
سوال: برخی از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای این¬که حس کنجکاوی کاربران را برای استفاده از مطالب سایت تحریک کنند، در ابتدای مطالب خود جملاتی، مانند «ورود افراد زیر 18 سال ممنوع»، یا «مخصوص افراد متأهل» را می‌نویسند و کاربران هم کنجکاو می‌شوند و به این سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی وارد می‌شوند و مطالبی را می‌بینند، یا مطالعه می‌کنند که غالباً مفسده دار هستند؛ آیا این کار اشکال دارد؟<br />
 +
جواب: اگر خلاف قانون بوده <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 26/11/1394.</ref> و یا برای کاربران مفسده داشته باشد، جایز نیست. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/11/1394 و آیت الله سیستانی، 26/11/1394.<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی آن مطالب، [[دروغ]] نباشد و مطالب سایت مخالف شرع نباشد و مفسده دیگری نداشته باشد؛ اشکال ندارد (استفتای پیامکی از دفتر؛ کد استفتا: 26938؛ 27/11/1394).</ref><br />
 +
==== نگهداری محتوای مفسده دار====
 +
سؤال: آیا نگهداری عکس و فیلم‌های مستهجن در صفحات شبکه‌های اجتماعی که در رایانه یا موبایل ذخیره شده اند؛ جایز است؟<br />
 +
جواب: حرام است <ref>. استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌2، ص 265، س 812؛ استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‏ای و آیت الله سیستانی، 26/9/1393.</ref> و باید آنها را از بین بُرد <ref>. با استفاده از استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 152، س 455؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 10165) و آیت الله نوری همدانی، 24/9/1393.</ref> و تخلف از آن موجب تعزیز است. <ref>. استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 390، س 1012.</ref><br />
 +
طهارت در تایپ کردن<br />
 +
سؤال: آیا هنگام تایپ کردن اسمای متبرک <ref>. نام اهل بیت و پیامبران علیهم السلام.</ref>، آیات قرآن و روایات، طهارت <ref>. مانند وضو یا [[غسل]] یا تیمم.</ref> لازم است؟<br />
 +
جواب: طهارت لازم نیست؛ ولی اگر بخواهد اسمای متبرک را لمس کند، باید وضو داشته باشد. <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 10/6/93 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 6994)، 22/6/1393.</ref><br />
 +
==== شنیدن آیه سجده دار ====
 +
سؤال: آیا اگر شخصی آیه سجده دار را از رایانه یا اینترنت بشنود، سجده واجب می‌شود؟<br />
 +
جواب: اگر آيه سجده را از نرم افزار یا سی دی به صورت غیر مستقیم بشنود، لازم نيست سجده كند؛ ولی اگر به صورت مستقيم از اینترنت بشنود، بايد سجده كند. <ref>. توضيح المسائل امام خمينى، ص 237، م 1053؛ توضيح المسائل آیت الله فاضل، ص 182، م 473؛ توضيح المسائل آیت الله بهجت، ص 174، م 179 و توضيح المسائل آیت الله وحيد خراسانی، ص 215، مسئله 1105. <br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم، آیت الله سبحانی، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله خامنه ای: در هر دو صورت مستقیم یا غیر مستقیم، سجده واجب است (توضيح المسائل ص 232، م 1105؛ توضيح المسائل ص، 184، م 982؛ توضيح المسائل ص 255، م 893؛ جامع الأحكام، ج‌1، ص 75، س 239‌ و اجوبه الاستفتائات ص 101، س 500).</ref><br />
 +
جواب سلام ایمیل و چت<br />
 +
سؤال: [[جواب سلام]] درشبکه‌های اجتماعی مانند سلام لفظی واجب است؟<br />
 +
جواب: واجب نیست <ref>. استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی، 4/3/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 5/3/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 6/3/1394.<br />
 +
آیت الله مکارم: چنانچه قصد جدّى براى سلام كردن داشته باشد، بايد به آن سلام پاسخ داد (www. makarem.ir، احکام شرعی، احکام ویژه، متفرقه).<br />
 +
آیت الله خامنه ای: در صورتی که مثل نامه، نیاز به جواب دادن داشته باشد، بنابراحتیاط واجب توسط پیامک دیگری [[جواب سلام]] داده شود. (استفتای پیامکی از دفتر،6/3/1394).</ref> هر چند احتیاط مستحب است. <ref>. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 4/3/1394.</ref><br />
 +
<br />
 +
== آدرس دفاتر مراجع تقلید ==
 +
آیت الله خامنه ای<br />
 +
سایت: www. leader. ir. <br />
 +
نشانی الکترونیکی : info_ leader@liader.ir<br />
 +
تلفن : 37746666 (025)<br />
 +
آیت الله سیستانی<br />
 +
سایت: www. sistani. org<br />
 +
نشانی الکترونیکی: farsi@sistani.org<br />
 +
تلفن: 37741415 (025)<br />
 +
استفتای پیامکی: 09198507500<br />
 +
آیت الله شبیری زنجانی<br />
 +
سایت: www.zanjani.ir<br />
 +
نشانی الکترونیکی: zanjani.tamas@gmail.com<br />
 +
تلفن: 37740323 (025) – 37740322 (025) – 37740321 (025)<br />
 +
استفتای پیامکی: 50001040<br />
 +
آیت الله مکارم شیرازی<br />
 +
سایت: www.Makarem.ir<br />
 +
تلفن : 37840003 (025)<br />
 +
استفتای پیامکی: 10000100<br />
 +
آیت الله وحید خراسانی<br />
 +
سایت : www.wahidkhorasani.com<br />
 +
تلفن: 37740611 (025) -  37742445 (025)<br />
 +
آیت الله نوری همدانی<br />
 +
سایت: www.noorihamedani.com<br />
 +
تلفن: 37741850 (025)<br />
 +
استفتای پیامکی: 30004844<br />
 +
آیت الله صافی گلپایگانی<br />
 +
سایت: www.saafi.net<br />
 +
تلفن: 37479 (025)<br />
 +
استفتای پیامکی: 30007479<br />
 +
<br />
 +
== منابع و کتابنامه ==
 +
=== کتاب ها ===
 +
1. سيد على حسينى خامنه‌اى، سید علی، أجوبة الاستفتائات، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، 1424ه ق.<br />
 +
2. مكارم شيرازى، ناصر، احكام بانوان‌، محقق/ مصحح: ابو القاسم عليان نژادى، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب عليه السلام، قم، چاپ يازدهم، 1428 ه‍ ق.<br />
 +
3. مفید، محمد، إختصاص، محقق/مصحح: غفارى، على اكبر و محرمى زرندى، محمود، الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد، سال چاپ اول، 1413 ه‍. ق‏.<br />
 +
4. تبريزى، جواد بن على، استفتائات جديد، چاپ اول.<br />
 +
5. مكارم شيرازى، ناصر، استفتائات جديد، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه السلام، چاپ دوم، 1427 ه‍. ق.<br />
 +
6. موسوى خمينى، سيد روح الله، استفتائات، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ پنجم، 1422ق.<br />
 +
7. بهجت فومنى گيلانى محمد تقى، استفتائات، دفتر آیت الله بهجت، چاپ اول، 1428 ه‍. ق.<br />
 +
8. توضیح المسائل، آیت الله سیستانی.<br />
 +
9. جعفر سبحانى تبريزى، توضيح المسائل، مؤسسه امام صادق عليه السلام، قم، چاپ سوم، 1429 ه‍. ق.<br />
 +
10. خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌، توضيح المسائل‌، محقق/ مصحح: مسلم قلى پور گيلانى‌، چاپ اول‌، 1426 ه‍. ق‌.<br />
 +
11. شبيرى زنجانى، سيد موسى، توضيح المسائل، انتشارات سلسبيل، قم، چاپ اول، 1430 ه‍ ق.<br />
 +
12. مكارم شيرازى، ناصر، توضيح المسائل، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه السلام، چاپ 52، 1429 ه‍. ق.<br />
 +
13. صافى گلپايگانى، لطف الله، جامع الاحکام، انتشارات حضرت معصومه سلام الله علیها، چاپ چهارم‌، 1417 ه‍. ق‌.<br />
 +
14. فاضل لنکرانی موحدى، محمد، جامع المسائل‌، انتشارات امير قلم‌، چاپ يازدهم‌.<br />
 +
15. طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌، 1418 ه‍. ق‌، چاپ دوم‌.<br />
 +
16. نعمان بن محمد مغربى‏، ابن حيون، دعائم الإسلام‏، محقق/مصحح: فيضى، آصف‏، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم‏، چاپ دوم، 1385 ه‍. ق‏.<br />
 +
17. ليثى واسطى، على بن محمد، عيون الحكم و المواعظ، محقق/مصحح: حسنى بيرجندى، حسين‏، دار الحديث‏، قم‏، چاپ اول، 1376 ش‏.<br />
 +
18. الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب‏، محقق/مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، ناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران‏، چاپ چهارم، 1407 ه‍. ق‏.<br />
 +
19. آیت الله مكارم، ناصر، كتاب النكاح، محقق/مصحح: محمد رضا حامدى- مسعود مكارم‌، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب عليه السلام، 1424 ه‍. ق‌، چاپ اول.<br />
 +
20. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول‏، محقق/مصحح: رسولى محلاتى، سيد هاشم‏، ناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران‏، چاپ دوم، 1404 ه‍. ق‏.<br />
 +
21. شريف رضى، محمد بن حسين، نهج البلاغة، محقق و مصحح: فيض الإسلام‏، انتشارات [[هجرت]]‏، چاپ اول‏، 1414 ه‍. ق.<br />
 +
=== مجلات، فصل نامه ها ===
 +
1. پاتریس آنه راتلیج، 53 اصل کسب درآمد از شبکه‌های اجتماعی، ترجمه: ریحانه هاشم پور، تهران، 1390.<br />
 +
2. مریم اسکافی نوغانی، اثر شبکه‌های اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد، فرح ترکمان، باقر ساروخانی، مجله «علوم اجتماعی (فردوسی مشهد)»، سال دوازدهم، بهار و تابستان 1394، ش 1.<br />
 +
3. لیلا چراغ ملایی، پروین کدیور، غلامرضا صرامی، استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در آموزش(فرصت‌ها و چالش ها)، مجله «اندیشه‌های نوین تربیتی»، پاییز 1393، ش 39.<br />
 +
4. عبدالعظیم کریمی، آسیب شناسی اجتماعی «اجتماعی کردن مانع اجتماعی شدن است»، مجله «پژوهش‌های تربیت اسلامی» زمستان 1384، ش 1.<br />
 +
5. صمد عدلی پور، آسیب شناسی شبکه‌های اجتماعی مجازی(golohtaPA fo lautriv laicos skrowten)، تهران، انتشارات پارسینه، 1393.<br />
 +
6. بررسی آثار و پیامدهای جامعه شبکه ای روی هویت اجتماعی جوانان، صمد کلانتری، فروغ عریضی، رسول ربانی، مهدی قادری، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، ش 28، 1386.<br />
 +
7. بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی در تغییر ویژگی‌های شخصیتی جوانان، الهه ودودی، علی دلاور، مجله « روانشناسی تربیتی»، سال یازدهم، بهار 1394، ش 35.<br />
 +
8. بررسی نقش شبکه اجتماعی وایبر در برساخت هویت نسلی جوانان، توحید علیزاده، نریمان محمدی، مجله «مطالعات فرهنگ – ارتباطات» سال شانزدهم، زمستان 1394، ش 32.<br />
 +
9. پایش آسیب‌های اجتماعی شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه، محمود سوری، حمید فلاحتی، مجله «پایش سبک زندگی» خرداد 1393، ش 2.<br />
 +
10. تاثیر شبکه اجتماعی بر عملکرد کسب وکار: اثر تعدیل کنندگی الگوی نقش و انگیزه کارآفرینانه (مورد مطالعه ایران، کرواسی و دانمارک)، محمدرضا زالی، توماس شات، اسدالله کرد ناییج، مینا نجفیان، مجله «پژوهش‌های مدیریت در ایران (مدرس علوم انسانی)»، دوره شانزدهم، تابستان 1391، ش 2.<br />
 +
11. تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سازماندهی سیاسی فضای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، یحیی صفوی، سجاد کرمی پاشاکی، سعید رضا خلخالی، مجله «پژوهش‌های حفاظتی و امنیتی»، تابستان 1392، ش 6.<br />
 +
12. تحلیل سبک زندگی جوانان کاربر شبکه اجتماعی فیس بوک، آسیه سپهری، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، سال 4، ش 13.<br />
 +
13. تحلیل و مقارنه ای میان قانون جرائم رایانه ای و قانون سمعی و بصری، حسین آقایی نیا، رسول عابد، فصلنامه «دیدگاه‌های حقوق قضایی»، پاییز 1391، سال هفدهم، دوره جدید، ش 59.<br />
 +
14. تدوین راهبرد ملی پدافند غیر عامل در حوزه ارتباطات، محمد رضا لونی؛ محمد جلالی فراهانی، مجله «نگرش راهبردی»، تیر 1387، ش 92.<br />
 +
15. جاسوسی رایانه ای در حقوق ایران و وضعیت بین المللی آن، محسن رهامی، سیروس پرویزی، فصلنامه «حقوق»، پاییز 1391،دوره 42، ش 3.<br />
 +
16. جرائم رایانه ای و روش‌های مقابله و پیشگیری از آن، مهدی فهیمی، فصلنامه «دیدگاه‌های حقوق قضایی»، پاييز و زمستان 1380، ش 23 و 24.<br />
 +
17. جوانان و همسریابی اینترنتی(آسیب‌ها و راه کارها)، مهدیه یاوری وثاق، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، پاییز 1393، ش 15.<br />
 +
18. سرقت اینترنتی حدّی یا تعزیری؟، علی اکبر ایزدی فرد؛ علی پیردهی حاجیکلا، فصلنامه «فقه و اصول»، بهار و تابستان 1389، ش 84.<br />
 +
19. سیر تطور شبکه‌های اجتماعی (نگاهی به آغاز و انجام شبکه‌های اجتماعی)، مصطفی علیمرادی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.<br />
 +
20. شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و سبک زندگی جوانان: مطالعه موردی بزرگ‌ترین جامعه مجازی ایرانیان، حسن بشیر، محمدصادق افراسیابی، مجله «تحقیقات فرهنگی»، سال پنجم، بهار 1391، ش 1.<br />
 +
21. شبکه‌های اجتماعی مجازی و بحران هویت (با تأکید بر بحران هویتی ایران)، ثریا معمار، صمد عدلی پور، فائزه خاکسار، مجله «مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران»، دوره اول، زمستان 1391، ش 4.<br />
 +
22. شبکه‌های اجتماعی؛ فرصت‌ها و تهدیدها، روح الله سلیمانی پور، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.<br />
 +
23. شبكه هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادی آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعی، بيسواجيت داس، برگردان: منا نادعلی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5.<br />
 +
24. ظرفيت‌ها و چالش هاي شبكه هاي اجتماعي مجازي براي تبليغ دين، محمد علي قيصريان، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.<br />
 +
25. مجله فقه اهل بيت عليهم السلام، ج ‌18-17، ص320 تا 384.<br />
 +
26. مدیریت در شبکه‌های اجتماعی، محمد مصطفی حسینی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.<br />
 +
27. مطالعات شبکه‌های اجتماعی و سبک زندگی جوانان، محمد صادق افراسیابی، تهران، انتشارات سیمای شرق، 1393.<br />
 +
28. مطالعه آثار و پیامدهای سیاسی شبکه‌های اجتماعی مجازی، صمد پور عدلی، زهرا پیرنیا، مجله «مطالعات اجتماعی و رسانه»، پاییز 1393، سال اول، ش 4.<br />
 +
29. معرفی شبکه‌های اجتماعی برتر، مهدی امینی مقدم، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.<br />
 +
30. نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و مهار بحران ها، احمد اکبری، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.<br />
 +
31. نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در ساماندهی فتنه سال 1388، ناصر شعبانی، مجله «پاسداری فرهنگی»، تابستان1390، ش 4. <br />
 +
32. نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در فتنه 88، حمید رضا حاتمی، علیرضا حمیدی فر، مصطفی قنبر پور، مجله «امنیت ملی»، پاییز 1392، سال سوم، ش 9.<br />
 +
33. نقش شبكه هاي اجتماعي در باورهاي ديني، شعبان علي خان صنمی، فريده پيشوايی، فاطمه خان صنمی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.<br />
 +
=== سایت ها ===
 +
farsi.khamenei.ir<br />
 +
www. Cyber Police.ir<br />
 +
www. hamshahrionline.ir<br />
 +
www. internet.ir<br />
 +
www. isna.ir<br />
 +
www. mashreghnews.ir<br />
 +
www. rasekhoon.net<br />
 +
www. wahidkhorasani.com<br />
 +
www. zanjani.net<br />
 +
www.afkarnews.ir<br />
 +
www.almazaheri.ir<br />
 +
www.certcc.ir<br />
 +
www.farsnews.com<br />
 +
www.gerdab.ir<br />
 +
www.jahannews.ir<br />
 +
www.leader.ir<br />
 +
www.makarem.ir<br />
 +
www.mehrnews.com<br />
 +
www.noorihamedani.com<br />
 +
www.persianacademy.ir<br />
 +
www.rc.majlis.ir<br />
 +
www.saafi.net<br />
 +
www.sistani.org<br />
 +
www.tebyan.net<br />
 +
www.yjc.ir<br />
  
  

نسخهٔ ‏۲۰ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۲۸

احکام شبکه های اجتماعی
مشخصات کتاب
Shabakehayeejtemaei.jpg
نویسنده محمود صادقی
زبان فارسی
ناشر نشر معروف
محل انتشارات قم
تاریخ نشر ۱۳۹۵
قطع رقعی
شابک ۹۷۸۶۰۰۶۶۱۲۷۴۴
دانلود PDF

محتویات

مقدمه

در دنیای، امروز شکل روابط افراد با یکدیگر، با گذشته تفاوت کرده و افراد کم کم به این سمت می‌روند که روابط مستقیم و حضوری به فراموشی سپرده می‌شود و به جای آن، روابط غیر مستقیم مانند چت و تلفن و تلگرام و سایر مصادیق ارتباط در فضای مجازی جایگزین گردد.
لذا یکی از روش‌هایی که در آن افراد با همدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و در آن به تبادل نظر می‌پردازند، «شبکه‌های اجتماعی» است که روز به روز در حال گسترش می‌باشد. [۱]
شبکه‌های اجتماعی اگر به صورت صحیح و اصولی مورد استفاده قرار گیرد، به یکی از بهترین نعمت‌هایی که خدای متعال به بشریت عطا فرموده است؛ تبدیل می‌شود و موجبات رشد و تعالی جامعه‌ها را فراهم می‌کند؛ ولی اگر نادرست مصرف شود زمینه سقوط و انحطاط کاربران و بالتبع جوامع بشری را مهیا می‌کند.
درباره شبکه‌های اجتماعی، کتاب‌ها و مقالات فراوانی نوشته شده است؛ ولی نوشته ای که در بردارنده همه جوانب شبکه‌های اجتماعی این موضوع باشداین موضوع باشد؛ مانند کارکردهای مثبت و منفی، قوانین و احکام شرعی، کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما در نگارش حاضر سعی شده در حدّ توان به این رویکرد مهم پرداخته شود.
این کتاب مشتمل بر هشت بخش، شامل مباحثی در زمینه (تولید، فواید و خطرات شبکه‌های اجتماعی، جرائم موجود در شبکه‌های اجتماعی، آداب استفاده از شبکه‌های اجتماعی، وظایف مدیران شبکه‌های اجتماعی و ...) می‌باشد.
در این نوشته، سوالات شرعی را از مراجع تقلید مشهور ذکر کرده‌ایم؛ لذا اگر در کتاب، دیدگاه فقهی مرجع تقلیدی ذکر نشده است یا به آن دست نیافتیم یا در این مورد نظری نداشته اند؛ در صورت امکان در چاپ‌های بعدی اضافه می‌شود.
خوانندگان محترم در صورتی که در یک موضوع خاص، پاسخ به مسئله¬ای شرعی را در این کتاب پیدا نکردند؛ حتماً به رساله مرجع تقلید خودشان یا دفاتر مربوط رجوع و یا از ایشان استفتا کنند.
تذکر: در این کتاب هر جا از آیت الله شبیری زنجانی، مسئله یا استفتایی با قید «احتیاط وجوبی» یا «احتیاط واجب» آمده باشد، عمل به اين گونه احتياط، واجب است و مُقلّد نمى تواند در آن به فتواى مجتهد ديگر رجوع كند. [۲]
امید است این مجموعه بتواند رسالت خود را در جهت روشن کردن افکار جامعه و تعلیم افراد در زمینه احکام شبکه‌های اجتماعی به انجام رساند و مورد قبول درگاه اَحدیَّت قرار گیرد!
در پایان از زحمات و راهنمایی‌های حجت الاسلام محمد خلیلی و آقای علی نصیری و تمام کسانی که بنده را در تهیه این اثر یاری کردند، تشکر می‌کنم و از خدای متعال توفیق و موفقیت آن¬ها را خواستارم.
محمود صادقی
27 رجب [۳] 1437، برابر با 16/2/1395

بخش اول: کلیات

تاریخچه پیدایش شبکه‌های اجتماعی

نخستین بار مفهومی با عنوان «شبکه‌‌های اجتماعی اینترنتی» در سال (1960م) در دانشگاه ایلی نویز در ایالات متحده امریکا مطرح و پس از آن در سال (1997م) نخستین سایت شبکه اجتماعی اینترنتی به آدرس (Six Degrees.com) راه‌ اندازی شد. در سال (2002م) شبکه‌های اجتماعی «فرنداستر» [۴]، «اورکات» [۵] و «لینکداین» [۶] ساخته شد و در سال (2004م) سایت شبکه اجتماعی فیس بوک راه اندازی گردید. [۷]

تعریف شبکه‌های اجتماعی

«شبکه‌های اجتماعی»، ساختاری اجتماعی‌اند که افراد و سازمان‌های انسانی میان خود ایجاد کرده‌اند تا در موضوعات و مقوله‌های از پیش تعیین شده با یکدیگر تعامل کنند. [۸]

انواع شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی خارجی و ایرانی دو نوع هستند: عمومی و تخصصی. در شبکه‌های اجتماعی عمومی مانند«تبیان» [۹]، «افسران»، «فیس بوک» [۱۰]، «مای اسپیس» [۱۱]، «توییتر» [۱۲]و «اینستاگرام» [۱۳]؛ کاربران با اهداف و انگیزه‌های مختلف و با موضوعات متنوع حضور دارند؛ ولی در شبکه‌های تخصصی مانند «لینکداین» [۱۴]، افراد حول یک موضوع خاصی بحث و گفت¬گو می‌کنند.

علت رو آوردن به شبکه‌های اجتماعی

انسان موجودی اجتماعی است که برای برطرف شدن نیازهایش باید با دیگران ارتباط برقرار کند و با آنان تعامل داشته باشد. در طول تاریخ، نوع و شکل ارتباط با دیکران تغییر و تکامل یافته؛ ولی غالباً ارتباط‌ها فیزیکی و حضوری بوده است؛ در حالی¬که امروزه با ورود تکنولوژی‌های جدید مانند شبکه‌های اجتماعی، افراد از راه دور با هم مرتبط هستند.
در این شبکه‌ها از یک طرف، به دلیل نوع ارتباط ها، که متنوع و دارای جذابیت زیادی است و از سوی دیگر به دلیل امکان برقراری ارتباط با هر شخصی از هر جنس و هر ملیت؛ افراد زیادی به این شبکه‌ها رو آورده و در آن¬ها عضو می-شوند.
برخی از کارشناسان علت رو آوردن به شبکه‌های اجتماعی را چنین مطرح کرده اند [۱۵]: انسان موجودی اجتماعی است و هر ابزاری که انسان را در اجتماعی شدنش کمک کند، یا اجتماعات جدید را به او معرفی کند و حتی به این موضوع کمک نماید که انسان در ارتباط‌های مختلفش بروز و ظهور داشته باشد؛ مورد استقبال این موجود قرار می‌گیرد. [۱۶]
بر اساس پژوهش‌های انجام شده، افراد به دلایلی، از قبیل میل به نوجویی، هیجان خواهی، محبوبیت، خود شیفتگی، حفظ ارتباط با دیگران، فرار از محرک‌های تنش آور بیرونی، قابل احترام بودن با استفاده از پوشش هویت دوم و چشم و هم چشمی؛ در شبکه‌های اجتماعی عضو می‌شوند. [۱۷]

بخش دوم: تولید شبکه‌های اجتماعی داخلی

فصل اول: ضرورت تولید شبکه اجتماعی ایرانی

با توجه به استفاده زیاد کاربران ایرانی از شبکه‌های اجتماعی خارجی مانند تلگرام [۱۸]، لازم است دولت، ضمن از متخصصان داخلی به منظور تولید وطراحی بهترین شبکه‌های اجتماعی متناسب با فرهنگ و نیاز جامعه، آن را در اختیار علاقه مندان قرار دهد تا افراد کم¬تر به سراغ شبکه‌های اجتماعی خارجی، که غالباً دارای محتوای مفسده دار هستند؛ بروند.
به گفته دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور [۱۹]:
۱۱۲ شبکه اجتماعی در کشور وجود دارد. طبق آخرین بررسی‌های انجام شده ۵۰ درصد جمعیت، روزانه بیش از یک ساعت زمان را برای حضور در این فضاها اختصاص می‌دهند که باید از این فرصت مناسب بهترین بهره برداری کرد. [۲۰]
بسیاری از کارشناسان معتقدند تولید شبکه اجتماعی ایرانی ضروری است؛ زیرا همه کشورهای پیشرفته دنیا متناسب با فرهنگ جامعه متبوع شبکه‌های اجتماعی دارند [۲۱]؛ اما کاربران ما از محصولات بیگانه استفاده می‌کنند که به مرور زمان فرهنگ آن¬ها مورد پذیرش قرار می¬گیرد. پس باید شبکه‌های اجتماعی داخلی به سرعت تولید و با تبلیغات گسترده در اختیار کاربران ایرانی قرار بگیرد.

استفتا

سؤال: با توجه به این¬که کاربران ایرانی زیادی از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند، آیا تولید شبکه‌های اجتماعی ایرانی توسط متخصصین داخلی واجب است؟
جواب: باید برای جلوگیری از مفاسد [۲۲] به مقداری که ضرورت دارد [۲۳] و مفسده ای هم ندارد، اقدام شود. [۲۴]

فصل دوم: راه کارهای حمایت از تولید کنندگان داخلی

متخصصان با غیرت و با همت کشورمان، توان تولید شبکه‌های اجتماعی با کیفیت را دارند و این را با تولید چند نرم افزار شبکه اجتماعی ایرانی ثابت کرده‌اند؛ ولی برای تقویت آن¬ها دولت باید با تمام نیروی خود به آنان کمک و موانع پیش روی آن¬ها را بر طرف کند.
طراحان شبکه‌های اجتماعی داخلی در صورتی می‌توانند موفق و موثر باشند که همه آحاد جامعه، از مسئولین تا مردم به این نهال تازه پاگرفته اعتماد ورزند و از آن به هر صورتی که می‌توانند حمایت کنند.
دولت و متخصیین وظیفه دارند از بین صدها شبکه اجتماعی ایرانی، بهترین و کاربردی‌ترین آن¬ها را انتخاب و ضمن معرفی به مردم، به صورت ویژه از شبکه¬های برگزیده از آن¬ها حمایت کنند.
دولت و مردم جامعه می‌توانند با استفاده از راهکارهایی که ذیلاً ارائه می‌شود، به تولید کنندگان شبکه‌های اجتماعی داخلی کمک کنند:

ایجاد اینترنت ملی

تا زمانی که از اینترنت کشورهای خارجی استفاده می‌کنیم، امنیت و سلامت در فضای مجازی وجود ندارد، لذا باید به سمتی حرکت کنیم که کاربران داخلی با اطمینان خاطر از فضای مجازی استفاده کنند و ضمن این¬که دغدغه سرقت اطلاعات شخصی خویش را نداشته باشند؛ و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی از محتوای فاسد و منحرف کننده پاک باشند و این کار با راه اندازی اینترنت ملی محقق می‌شود. متأسفانه تاکنون این راهکار تحقق پیدا نکرده است.
اگر اینترنت ملی راه اندازی شود، متخصصین داخلی می‌توانند با اطمینان خاطر به ایجاد شبکه‌های اجتماعی ایرانی بپردازند و نیازهای مردم جامعه را برطرف کنند. [۲۵]

استفاده دولت از شبکه‌های داخلی

از بهترین راه‌های حمایت از تولیدات داخلی، خصوصاً ابزار و تکنولوژی‌های جدید؛ حمایت مسئولین کشور از شبکه‌های اجتماعی داخلی و استفاده از این شبکه¬هاست. برخی از مسئولان کشور، عضو بعضی از شبکه‌های اجتماعی ایرانی هستند و در ساعتی مشخص از هفته با کاربران ارتباط برقرار می‌کنند و این کار شایسته موجب دلگرمی تولید کنندگان داخلی و جذب کاربران بیش¬تر برای استفاده از شبکه‌های اجتماعی داخلی شده بود؛ اما به راستی چرا برخی از مسئولان از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند و از شبکه‌های داخلی غافل هستند؟
برخی از مراکز دینی برای ارتباط با مخاطبان خود از شبکه‌های اجتماعی ایرانی و خارجی استفاده می‌کنند و البته سزاوار است بیش¬تر از شبکه‌های داخلی استفاده کنند تا مردم به پیروی از آنان از تولیدات کشور خودمان استفاده کنند.
برخی از مردم معتقدند: شبکه‌های اجتماعی خارجی از سرعت و کیفیت بیش¬تری برخوردار بوده و اشکالات کم¬تری دارند. لذا استفاده از آنان بهتر است. در جواب این عده از کاربران می‌گوییم: آیا این شبکه‌های اجتماعی خارجی در زمان تولید نیز کیفیت و سرعت امروز را داشتند؟ آیا از ابتدا بدون اشکال بودند؟ قطعاً این گونه نبوده، بلکه با مرور زمان و با استفاده کاربران زیاد، مشکلات آن¬ها برطرف و کیفیت آن بهتر شده است. لذا لازم است همه مردم به نرم افزارهای داخلی اعتماد کنند تا سازندگان بتوانند به کیفیت آنها بیفزایند و مخاطبان خود را راضی کنند.

تبلیغ رسانه ای شبکه‌های اجتماعی داخلی

امروزه رسانه‌های تصویری از مهم‌ترین ابزار ترویج و تبلیغ به حساب می‌آید. غول‌های رسانه ای استکبار از این وسیله بیش¬ترین استفاده را کرده، اهداف خود را محقق می‌کنند.
صدا و سیما می‌تواند در تولید شبکه‌های اجتماعی داخلی نقش مهم و بسزایی داشته باشد. این سازمان حساس و کلیدی در همه دوران انقلاب، به خوبی در تبیین و ترویج اهداف انقلاب وظیفه خود را انجام داده است.
صدا و سیما باید با ساخت فیلم و سریال‌های جذاب و با محتوا، مردم جامعه را با فضای مجازی بیش¬تر آشنا کرده و آنها را تشویق کند که حتماً با آگاهی لازم به سمت فضای مجازی بروند. مصادیق فراوانی وجود دارد که گویای تأثیر عمیق رسانه¬ها بر افکار عمومی است؛ مثلاً تا چند سال پیش مردم در رانندگی کم¬تر از کمربند ایمنی استفاده می‌کردند؛ ولی رسانه با پخش انیمیشن‌های زیبا و جذاب مردم را با فواید این موضوع آشنا کرد و الان بیش¬تر رانندگان از کمربند ایمنی استفاده می‌کنند. همین کار را می¬توان در مورد فضای مجازی انجام داد؛ به طوری که هیچ شخصی بدون آگاهی از فواید و نیز آسیب‌ها و نحوه استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی به سراغ این ابزار نرود.
صدا و سیما می‌تواند ضمن استفاده از چهره‌های تأثیر گذار و الگوی جامعه، مانند مراجع تقلید، هنرمندان و ورزشکاران، مردم را با فضای مجازی آشنا کند و هم معایب و هم فواید این ابزار را با زبانی زیبا، جذاب و کارآمد بیان کنند.
رسانه‌های داخلی، مخصوصاً صدا و سیما می‌توانند در برنامه‌های خود از مخاطبان بخواهند برای ارتباط با آن¬ها از شبکه‌های اجتماعی داخلی استفاده کنند؛ اما متأسفانه مشاهده می‌شود که بیش¬تر برنامه‌های تلویزیونی از مخاطبین خود می‌خواهند از طریق «تلگرام» [۲۶] با آنها ارتباط داشته باشند و با این کار به زیاد شدن مخاطبان این شبکه اجتماعی خارجی کمک می‌کنند.

سوالات فقهی =

سؤال: آیا تبلیغ و ترویج استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی جایز است؟
جواب: اگر خلاف قانون بوده و موجب تقویت دشمنان شود [۲۷] یا مفسده دار باشد یا زمینه فساد را فراهم کند، جایز نیست. [۲۸]

معرفی گروه‌ها و کانال‌های معتبر از طریق رسانه

سزاوار است مسئولان محترم، شبکه‌های اجتماعی داخلی و گروه‌ها و کانال‌های مفید و سالم را شناسایی و آنها را از طریق رسانه با تبلیغات زیبا و جذاب به کاربران معرفی کنند تا هر کاربر، متناسب با نیاز و علاقه خویش از این گروه‌ها و کانال‌ها استفاده کند و کمتر به سراغ شبکه‌های اجتماعی خارجی مفسده دار برود.

حضور افراد متخصص در گروه‌ها و کانال ها

از بهترین راهکارهای ترویج و استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی، حضور و به کارگیری افراد متعهد و متخصص می‌باشد. امروزه از بهترین وسایلی که می‌توان با آن، معارف بلند دینی را تبلیغ کرد؛ شبکه‌های اجتماعی است و مراکز علمی مانند حوزه‌های علمیه و دانشگاه باید از این فرصت طلایی و استثنایی استفاده کرده و جامعه داخلی و خارجی را به سمت سعادت و سربلندی رهنمون باشند.
مقام معظم رهبری خطاب به حوزه‌های علمیه فرمودند:
امروز وظايف حوزه هاي علميه با گذشته تفاوت هاي زيادي کرده است. امروز شما ببينيد وسايل تبليغ در دنيا چقدر متنوع شده؛ اين طرفِ دنيا يک نفر جوان پاي يک دستگاه کوچک مي نشيند و افکار، تصورات، تخيلات، پيشنهادهاي فکري و عملي را از سوي هر کسي، بلکه هر ناکسي، از آن طرفِ دنيا دريافت مي کند. امروز اينترنت و ماهواره و وسايل ارتباطي بسيار متنوع وجود دارد و حرف، آسان به همه جاي دنيا مي رسد. امروز ما در یک میدان جنگ و کارزار حقیقىِ فکرى قرار داریم. این کارزار فکرى به ‏هیچ‏ وجه به زیان ما نیست؛ به سود ماست. اگر وارد این میدان بشویم و آنچه را که نیاز ماست - از مهمات تفکر اسلامى و انبارهاى معارف الاهى و اسلامى - بیرون بکشیم و صرف کنیم؛ قطعاً بُرد با ماست. [۲۹]
حوزه‌های علمیه باید افراد متخصصی را تربیت کنند تا در گروه‌ها به فعالیت مشغول شوند و نیاز علمی، دینی، فرهنگی و سیاسی کاربران را تأمین کنند؛ وگرنه دیگران که تخصص و تعهد آن¬ها را ندارند، و محتوای ناسالم و غیر صحیح مقوله¬های دینی و فرهنگی را به افراد منتقل می‌کنند.
حوزه‌های علمیه، نهادهای مسئول فرهنگی و افراد مومن باید اعتقادات مردم را با روش‌های مناسب تقویت کنند تا در برابر آسیب‌های فضای مجازی، مخصوصاً شبکه‌های اجتماعی در امان باشند و در برخورد با شبهات، از مسیر حق خارج نشوند.

برگزاری جلسات آموزشی

سزاوار است جلسات آموزشی فضای مجازی در تمام نهادها، ارگان ها، مساجد و مراکز علمی برگزار شود و والدین و کاربران را با فواید، آسیب‌ها و نحوه استفاده اصولی و صحیح از شبکه‌های مجازی آشنا کنند. در مدارس نیز باید این گونه جلسات برای دانش آموزان بر قرار گردد تا آن¬ها با آگاهی لازم به سراغ این ابزار بروند و نیاز علمی خویش را برطرف کنند.
آموزش و پروش باید مطالب مفید و آموزنده ای را درباره فضای مجازی در کتاب‌های درسی دانش آموزان قرار دهد و آنها را بیش¬تر با این محیط آشنا کنید.

لزوم نظارت جدّی بر شبکه‌های اجتماعی خارجی

امروزه در جامعه ما شبکه‌های اجتماعی خارجی زیادی مورد استفاده قرار می‌گیرد و بی¬تردید بسیاری از این شبکه‌ها، با اهداف خاصی ساخته شده و کاربران را به سوی انحراف و تباهی می‌کشاند. از سوی دیگر، اکثر کاربران از آسیب‌ها و اهداف پنهانی آن¬ها بی اطلاع هستند و فقط برای سرگرمی به سمت این نرم افزارها می‌روند. لذا یکی از مهم‌ترین وظایف مسئولان و دست اندرکاران، فیلتر کردن و پاک سازی شبکه‌های اجتماعی غربی از صحنه‌ها و محتوای غیر اخلاقی است؛ گرچه برخی از کارشناسان معتقدند فیلتر کردن شبکه‌های اجتماعی مفسده دار راهکار اساسی و کارآمدی نیست؛ ولی باید توجه داشت که فیلتر کردن محتوای نامناسب در حدّ خودش مفید و کارآمد است؛ هرچند کافی نیست. لذا مسئولان باید علاوه بر فرهنگ سازی استفاده صحیح از فضای مجازی، قوانین و مجازات‌های سنگین و بازدارنده ای را وضع و آنها را با تمام قدرت اجرا کنند تا کاربرانی که قصد آلوده کردن فضای مجازی را دارند، نتوانند به مقاصد شیطانی خود برسند.
مسئولان باید افرادی را برای این کار انتخاب کنند که دارای ایمانی قوی باشند و از آسیب‌ها و آلودگی‌های این کار مهم در امان بمانند.

سوالات فقهی

سؤال: مسئولین [۳۰] نظارت بر شبکه‌های اجتماعی خارجی، براى تشخيص موارد مجاز آنها، باید به تصاویر مبتذل و مستهجن نگاه کنند؛ آیا اینکار جایز است؟
جواب: در مقام انجام وظيفه قانونى، به مقدار ضرورت اشكال ندارد؛ ولى بايد از قصد لذت و ريبه احتراز كنند و واجب است افرادى كه براى نظارت و بررسى گمارده مى‌شوند، از جهت فكرى و روحى زير نظر و راهنمايى مسئولين باشند. [۳۱]
سؤال: اگر مسئولین نظارت بر سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی خارجی در وظیفه خود کوتاهی کنند؛ درآمد و کارشان حرام است؟
جواب: اگر در انجام وظیفه شرعی و قانونی خود کوتاهی کنند، عمل حرامی را مرتکب شده اند [۳۲] و درآمد آنها نیز حرام است. [۳۳]

بخش سوم: فواید شبکه‌های اجتماعی

آموزش مفاهیم عالی

اگر کاربران با آگاهی لازم سراغ شبکه‌های اجتماعی بروند، می‌توانند از این ابزار برای نشر و ترویج معارف الاهی استفاده کنند و انسان‌های مستضعف و تشنه معارف را دست گیری کرده و آنها را از ظلمت و جهل به حقیقت نورانی اسلام رهنمون باشند. [۳۴]
یکی از بهترین شواهدی که ثابت می‌کند شبکه‌های اجتماعی با شرایط خاصی می‌توانند مردم را به حقیقت و نورانیت برسانند، نامه مقام معظم رهبری به جوانان اروپا است که در آن از جوانان خواسته بودند با تحقیق لازم، از اسلام و حقیقت آن آگاهی پیدا کنند و از سخنان غرض ورزانه رسانه‌های غربی (که غالباً با اهداف خاصی منتشر می‌شوند) خودداری کنند. رهبر معظم انقلاب با استفاده از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی این پیام تاریخی و مهم را به دنیا ارسال کردند. بر این اساس، اگر از این ابزار به خوبی استفاده شود، نه تنها ضرر ندارد؛ بلکه موجب رشد و ترقی خود و دیگران می‌شود.

ارتباط آسان با مراکز علمی و مذهبی

امروزه بیش¬تر مراکز علمی و مذهبی برای ارتباط با مخاطبان خود از شبکه‌های اجتماعی استفاده و نیازهای آنان را برطرف می¬کنند. گستره این استفاده تا آن¬جاست که مراجع تقلید نیز از این تکنولوژی استفاده کرده و دیدگاه¬های فقهی خود را در اختیار مقلّدان قرار می‌دهند.
کاربران باید توجه داشته باشند که برخی از افراد، صفحات و گروه‌هایی را به نام مراکز علمی و دینی ایجاد کرده و با کاربران ارتباط برقرار می‌کنند؛ لذا بهترین راه این است که به سایت‌های رسمی این مراکز رجوع؛ آدرس صفحات اجتماعی آنها را به دست آورده و با آنان ارتباط برقرا کنند و از هر صفحه یا گروهی که به نام این مراکز علمی و دینی ارائه شده است، استفاده نکنند.
همچنین یکی از راه‌هایی که استادان می‌توانند با دانشجویان ارتباط برقرار کنند، شبکه‌های اجتماعی می‌باشد؛ و طبعاً مسئولین دانشگاه‌ها باید برای تبادل علمی بین مراکز دانشگاه زمینه مناسبی فراهم کنند. [۳۵]

صله رحم

سفارش تمام ادیان الاهی، ارتباط انسان با خویشاوندان خود و نیز تلاش برای برطرف کردن نیازهای آنان می-باشد. [۳۶] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این باره فرمودند:
به امت خود، به حاضرین و غائبین و افرادی که در آینده متولد می‌شوند، سفارش می‌کنم صله رحم به جا بیاورند؛ اگر چه نیاز باشد یک سال راه بروند؛ زیرا صله رحم جزئی از دین حساب می‌شود. [۳۷]
صله رحم علاوه بر آگاه شدن از مشکلات خویشاوندان و بر طرف کردن آنها فواید دیگری است؛ چنان¬که امام باقر علیه السلام درباره فواید صله رحم فرمودند:
صله رحم؛ اعمال را تزکیه [۳۸] و اموال را زیاد و بلاها را دفع و حساب و کتاب قیامت را آسان می‌کند و مرگ را به تأخیر می‌اندازد. [۳۹]
متأسفانه شاهد هستیم که با ورد تکنولوژی‌های جدید (تلفن، ایمیل، شبکه اجتماعی) روز به روز ارتباط حضوری اقوام و بستگان کم‌تر شده و افراد به جای این¬که به خانه و محل کار فامیل خود بروند از طریق تلفن، پیامک و شبکه‌های اجتماعی از حال یکدیگر با خبر می‌شوند. البته با این مقدار از ارتباط، وظیفه شرعی انجام می‌شود؛ ولی این شیوه ارتباط، جای رفت و آمد خانوادگی را نمی‌گیرد، زیرا خانواده و فامیل، به حضور فیزیکی افراد نیاز دارند و با آمدن و رؤیت آنها شاداب گشته و نیازهای روحی و عاطفی‌شان برطرف می‌شود؛ ضمن این¬که با دیدن وضع زندگی اطرافیان متوجه مشکلات آنها می‌شویم و پر واضح است که این دستاوردها با ارتباط از طریق ابزار جدید تحقق نمی¬یابد.
سزاوار است افراد تا جایی که ممکن است با حضور فیزیکی خود نزد فامیل، صله رحم به جا بیاورند و در صورتی که شرایط فراهم نبود، می‌توانند از این ابزار استفاده کرده و وظیفه شرعی و انسانی خویش را ادا کنند.

ارتباط با دوستان و آشنایان

شبکه‌های اجتماعی، بستری را فراهم کرده است که افراد و دوستان می‌توانند از هر نقطه دنیا با کمترین هزینه ای با همدیگر ارتباط برقرار کنند و از حال یکدیگر آگاه شوند؛ ولی باید توجه شود که این ارتباط از نوع ارتباط نامحرم و روابط نامشروع نباشد که این کار دارای آسیب‌های فراوانی است؛ لذا کاربران شبکه‌های اجتماعی باید از آن خودداری کنند.

اطلاع رسانی عمومی

شبکه‌های اجتماعی از بهترین وسایل اطلاع رسانی به حساب می‌آید، زیرا در دسترس بیش¬تر افراد است؛ لذا کاربران می‌توانند مطلبی را به سرعت در بین جامعه منتشر کنند و به اطلاع همه برسانند.

تبلیغ کالاهای تجاری

در دنیای امروز، شبکه‌های اجتماعی از بهترین ابزار تجارت به حساب می‌آید؛ لذا تجّار و شرکت‌های خرید و فروش می‌توانند از شبکه‌های اجتماعی برای تبلیغ کردن کالای خویش استفاده کنند و کالاهای خود را مخصوصاً محصولات با کیفیت ایرانی را با تبلیغات زیبا به فروش برسانند. [۴۰]

دسترسی به اخبار و اطلاعات روز دنیا

امروزه بیش¬تر مراکز دینی و علمی و سایت‌های خبری دنیا برای نشر مطالب خود از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و به روزترین اخبار و مطالب خود را با کاربران به اشتراک می‌گذارند و آنها را از مسائل جهان آگاه می‌کنند.

پر کردن اوقات فراغت با مطالب مفید

شبکه‌های اجتماعی می‌توانند کاربران خود را با مطالب مفید و آموزنده سرگرم و آنها را در جهت رشد و تعالی خویش و جامعه یاری کنند. این کار از یک سو فنابخشی به اوقات فراغت افراد است و از سویی آگاهی¬های عمومی و حتی تخصصی آنها را ارتقا می¬بخشد.

بخش چهارم: خطرها و پیامدهای شبکه‌های اجتماعی

شاید بسیاری از کاربران اطلاع نداشته باشند که شبکه‌های اجتماعی خارجی با اهداف خاصی ایجاد شده و حتی تصور کنند این شبکه‌ها فقط برای سرگرم کردن مخاطبان ساخته شده اند. باید دانست از مهم‌ترین اهداف این شبکه‌ها تغییر مبانی اعتقادی، اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی کاربران و القای تفکرات خود به آنان است. و این نکته همان خطر عمیق و آسیب بزرگ این شبکه¬هاست.
البته این آسیب عمدتاً متوجه شبکه‌های اجتماعی خارجی می‌باشد؛ ولی ممکن است برخی از شبکه‌های داخلی نیز دارای چنین آسیب‌هایی باشند؛ لذا کاربران باید خودشان مواظب دین و ایمان و اخلاقیات خود باشند تا از این وسائل، آسیبی نبینند
با توجه به این حقیقت، ممکن است کاربران با استفاده از این شبکه‌ها، با آسیب‌هایی رو به رو شوند که رهایی از آنها کار آسانی نخواهد بود. در این فصل به این آسیب‌ها به صورت اختصار اشاره می‌شود. [۴۱]

آسیب‌های اعتقادی شبکه‌های اجتماعی

مهم‌ترین آسیب شبکه‌های اجتماعی خارجی، ضررهای اعتقادی و ضربه به مبانی دینی است؛ [۴۲] زیرا در این شبکه‌ها اطلاعات و معلومات عقیدتی، یا تضعیف می‌شوند و یا اعتقادات مخرب ترویج می¬گردند؛ در ادامه برخی از این آسیب‌ها خواهد آمد:

تضعیف اعتقادات [۴۳]

مهم‌ترین موضوع برای هر شخصی باورهای اعتقادی اوست؛ به طوری که زیر بنای وجودی او را تشکیل می‌دهند. در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی خارجی با پیش¬رفته¬ترین روش‌ها مسائل اعتقادی کاربران مورد هدف سازندگان قرار می‌گیرد.
در این شبکه‌ها باورهای اعتقادی کاربران مانند توحید، معاد، نبوت، امامت و حجاب، مورد هجوم تولید کنندگان قرار می‌گیرد. آنان با شبهه افکنی و طرح مسائل اختلافی، ذهن مخاطب خود را درگیر کرده و به مرور زمان او را نسبت به این موضوعات، سست و بی علاقه می‌کنند. مثلاً حجاب را که یک دستور الاهیِ مطابق با فطرت زنان است، مورد حمله فکری و فرهنگی خویش قرار داده و با استفاده از روش‌های خاصی، این دستورات را با عناوین «عقب افتادگی» و «دوری از آزادی و تمدن» معرفی می‌کنند و حتی از کاربران می‌خواهند که برای مخالفت با حجاب، عکسی‌های بدون حجاب و پوشش خود را در شبکه‌های اجتماعی قرار دهند.
چندی پیش کمپینی با عنوان «آزادی‌های یواشکی زنان» [۴۴] در فیس بوک ایجاد شد این کمپین زنان را تشویق می‌کرد که برای مخالفت با حجاب شرعی در ایران، از خود عکس‌های بدون پوشش و بی حجاب بگیرند و آنها را در صفحات شخصی خویش قرار دهند. متأسفانه برخی از زنان در این دام بی حیایی و بی عفت افتادند و عکس‌هایی از خود را که بدون پوشش و روسری بود، در این صفحات منتشر کردند که این کار نوعی همراهی با آرمان‌های دشمنان انقلاب حساب بود و مخالفان پاکدامنی را شادمان کرد.
برای اثبات هدفدار بودن ایجاد شبکه‌های اجتماعی و از جمله کمپین مذکوره کافی است اعتراف یکی از مسئولین این شبکه‌های را مطرح کنیم و آن این¬که مدیر اجرایی فیس بوک [۴۵]مشاهده صفحه «آزادی‌های یواشکی زنان» در فیس بوک را یکی از بخش‌های محبوب شغل خود دانست! [۴۶]

تمسخر معارف و احکام دینی

در برخی شبکه‌های اجتماعی، بعضی از احکام الاهی مورد تمسخر واقع می‌شود؛ مثلاً تصاویر و فیلم‌های توهین آمیز که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله، ولایت فقیه، روحانیت و مرجعیت را مسخره می‌کنند؛ در این شبکه‌ها پخش می‌شود.

ترویج باورهای انحرافی [۴۷]

اتاق‌های گفت ‌و گو و شبکه‌های اجتماعی، محلّی برای اِبراز عقاید و باورها و طرح شبهات است؛ به ویژه آن¬که در بسیاری از موارد، جوانان و نوجوانان ما مجال مناسبی برای ابراز وجود و بیان دیدگاه‌ها و شبهات دینی خود پیدا نمی‌‌کنند؛ اما در مقابل، اغلب کسانی که توانایی پاسخ‌ گویی به این سؤالات و شبهات را دارند، در این شبکه‌ها عضو نیستند؛ یا حضورشان آن ‌چنان کم‌ رنگ است که در عمل، این فضاهای اینترنتی به محلّی برای ترویج باورهای انحرافی و طرح شبهات بدون ارائه پاسخی مناسب تبدیل می‌شود که این، می‌تواند زیر بنای فکری جوان و نوجوان را دستخوش تغییر کند. [۴۸]
مسئولان دینی و فرهنگی کشور باید در ارتقای اعتقادات مردم جامعه تلاش بیش¬تری از خود نشان دهند و کاربران را با غنی سازی مطالب دینی فضای مجازی در برابر هجمه‌های دشمنان ایمن کنند؛ و گرنه روز به روز شاهد سست شدن باورهای دینی مردم خواهیم بود.

آسیب‌های ضد اخلاقی شبکه‌های اجتماعی

مهم‌ترین عاملی که می‌تواند انسان را در برابر انحرافات حفظ کند، پایبندی به اصول اخلاقی است؛ ولی متأسفانه در برخی از شبکه‌های اجتماعی، این پایبندی کم¬تر دیده می¬شود و یا به کلی در این مقوله چیزی دیده نمی¬شود. مهم‌ترین پیامدهای ضد اخلاقی شبکه‌های اجتماعی به این شرح می‌باشد:

قبح زدایی از گناه [۴۹]

در بسیاری از شبکه‌های اجتماعی غربی، مسائل اخلاقی مانند حیا، عفت و حجاب، تضعیف می‌شوند و کاربر را با روش‌ها و تکنیک‌های روانشناختی تشویق می‌کنند که به این امور پایبند نباشد.
آنچه به وضوح ملاحظه می¬شود، آن است که اینترنت و شبکه‌های اجتماعی غربی از امنیت اخلاقی برخوردار نیستند؛ زیرا در این شبکه‌ها با نشان دادن تصاویر و فیلم‌های مبتذل و مستهجن زنان، کاربران را به سوی بی غیرتی و بی حیایی می‌کشانند و شخص بعد از مدتی ناخواسته، تحت تأثیر کارهای زشت و ناپسند قرار می¬گیرد و مانند گذشته نسبت به این امور حساسیت نخواهد داشت. [۵۰]
در این شبکه‌ها، با پوشش و حجاب شرعی زنان مسلمان به شدت مبارزه می‌شود و از هر روشی استفاده می‌کنند تا زنانِ با عفتِ مسلمان را مانند برخی از خانم‌های غربی به منجلاب بی حیایی سوق داده و آنها را نسبت به رعایت این واجب الاهی سست و تضعیف و تمایل به هرزگی را در آنان ایجاد کنند.
در برخی از شبکه‌های اجتماعی که بیش¬تر برای ارسال تصاویر به کار برده می‌شود، گروه‌ها و کانال‌های مستهجن بسیاری وجود دارد که به راحتی در اختیار کاربران قرار می‌گیرد و افراد را به سمت نابودی و انحطاط اخلاقی می‌کشاند؛ لذا مسئولان باید از انتشار این گروه‌ها و کانال جلوگیری و با افراد خطاکار به شدت برخورد کنند.

تحریک شهوت کاربران

یکی از آسیب‌ها و خطرهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی خارجی، آن است که محتوای فاسد و مستهجن برخی از آنها شهوت کاربران را تحریک می‌کند و آنها را به سمت گناه و آلودگی‌های جنسی می‌کشاند.
آیا با وجود این همه مسائل غیر اخلاقی که در شبکه‌های اجتماعی غربی وجود دارد، جوانان و نوجوانان کشور می‌توانند از آسیب‌های جنسی در امان بمانند؟ آیا همسران و شوهران می‌توانند خود را از ضررهای این شبکه‌های اجتماعی حفظ کرده و بنیان خانواده را پا برجا نگه دارند؟ آیا والدین می‌توانند نوجوانان خود را که در آستانه سنین بلوغ جنسی هستند، در برابر این آسیب‌ها حفظ کنند؟ به راستی چرا برخی از والدین تبلت، لپ تاپ و موبایل‌های پیشرفته را در اختیار فرزندان خردسال و نوجوان خود قرار می‌دهند؛ در حالی که آنها توان تحلیل محتوای فاسد این شبکه‌های اجتماعی منحرف کننده را ندارند؟ آیا تضمینی وجود دارد که به مرور زمان خاکریز عصمت و حیای این نوجوانان و جوانان به تصرف صحنه¬های منحرف کننده این شبکه¬ها رد نیاید؟

بلوغ جنسی زودرس [۵۱]

بسیاری از محتواهای ارائه شده در فضای مجازی، به خصوص شبکه‌های اجتماعی، نظیر ‌فیس بوک و اتاق‌های گفت و گو، بدون در نظر گرفتن اقتضای سنی مخاطب، در معرض دید و برداشت و تحلیل وی قرار می‌گیرد. اغلب این محتواها، اعم از متن، عکس و فیلم دارای زمینه‌‌های انحرافی هستند [۵۲]و در نتیجه کاربران قبل از زمان لازم، به بلوغ جنسی می‌رسند که دارای ضررهای جسمی و روحی برای آنها است؛ لذا والدین تا جایی که ممکن است باید از ورود فرزندانشان به شبکه‌های اجتماعی خارجی جلوگیری و در صورت نیاز، فقط با نظارت آنها از فضای مجازی استفاده کنند.

دوستی‌ها و ارتباط‌های بی قید و بند [۵۳]

پنهان بودن هویّت کاربران، یکی از ویژگی‌های فضای مجازی، مانند شبکه‌های اجتماعی است. برخی از افراد از این فرصت استفاده کرده و کارهایی را که در عالم واقعیت توانایی انجام دادن آنها را ندارند در دنیای مجازی به راحتی انجام می‌دهند. از اعمالی که در فرهنگ دینی ما نسبت به آن حساسیت بالایی وجود دارد؛ ارتباط دختر با پسر خارج از چارچوب دستورات اسلامی است که بعضی از اشخاص نمی‌توانند به راحتی آن را در محیط واقعی محقق کنند؛ در حالی¬که در شبکه‌های اجتماعی به آسانی و بدون هیچ گونه محدودیتی با هم ارتباط برقرار می‌کنند؛ حتی تصاویر خصوصی همدیگر را برای یکدیگر ارسال کرده و به راحتی آن¬ها را مشاهده می‌کنند و یا ممکن است ارتباط تصویری برقرار کرده؛ همدیگر را با پوشش نامناسب مشاهده کنند.
در این شبکه‌ها، چون نظارت کمتری از جانب والدین اِعمال می‌شود، نوجوانان و جوانان، ضمن برقراری با رابطه‌های عاطفی با جنس مخالف، اطلاعات خصوصی همدیگر را مشاهده و ذخیره می‌کنند و ممکن است بعداً مورد اخاذی افراد شیطان صفت واقع شوند. [۵۴]
هر روز در خبرها و مجلات می‌خوانیم دختری از دوست اینترنتی خود مورد سوء استفاده قرار گرفت و از او اخاذی شد. [۵۵] با بررسی قضیه متوجه می‌شویم علاوه بر دختر، والدین در این ماجرای وحشتناک مقصر هستند؛ زیرا پدر و مادر با رها کردن فرزندان خود و فراهم کردن همه تکنولوژی‌های جدید و اعتماد بیش از اندازه به آنها، زمنیه بروز چنین پیامدهایی را مهیا می‌کنند.
حس اطميناني كه ناشناس بودن در فضاي مجازي به انسان مي‌دهد، سبب مي‌شود انسان‌ها به سراغ جرايمي بروند كه در دنياي واقعي هرگز به تجربه آنها فكر هم نمي‌كنند. در نمونه‌اي، پسري 19ساله از ايالت ويسكانسين در فيس‌بوك، خود را دختر معرفي و 30 تن از همكلاسي‌اش را تشويق ‌كرده ‌بود تا عكس‌هاي برهنه‌شان را برايش بفرستند. در نهايت، وي با تهديد آنان به وسيله همين عكس‌ها و ويدئو‌ها، آنان را مجبور كرده بود تا به خواسته‌هاي جنسي اش تن دهند. اين موارد، بيش¬تر در شبكه هاي اجتماعي رخ مي‌دهد؛ ولي قرباني از ترس آبروي خود مسئله را آشكار نمي‌كند.
از بهترین و مهم¬ترین راهکاری جلوگیری از ارتباط بی قید و بند دختران و پسران در فضای مجازی، آسان کردن زمینه ازدواج است زیرا با ازدواج کردن بسیاری از نیازهای روحی، عاطفی و جنسی افراد تأمین می‌شود و دیگر نیازی به ارتباط با جنس مخالف ندارند. این آسان جلوه دادن امر ازدواج، یک سوی قضیه است؛ مفاسد مرتبت یر آن امری مهلک می¬باشد.

گسترش تجسس در امور خصوصی دیگران

در برخی از شبکه‌های اجتماعی تبلیغ می‌شود: "با استفاده از این نرم افزار می‌توانید به صورت مخفیانه و بدون فهمیدن شخص، پیام‌های دریافتی و ارسالی او را مشاهده کنید؛ چه پیام‌هایی از گوشی همسرتان دریافت و ارسال شده و نمی‌دانید!؟" و یا: "اگر به کسی شک داری به دردت می‌خوره! به نامزدت شک داری!؟ به رفیقات چطور!؟" و همچنین: «فرزندانتان را مدیریت کنید! به راحتی و در چند ثانیه اطلاعات لازم را به دست آورید!» و در قبال دریافت این برنامه از افراد متقاضی هزینه ای دریافت می‌شود.
این تبلیغات فریبنده، علاوه بر سلب امنیت روانی، فرهنگ «تجسس» در زندگی دیگران را ترویج می‌دهد؛ زندگی خصوصی افراد، حاوی مسائل و اسراری است كه نمی‌‌خواهد دیگران بدانند یا عیوب و ضعف‌هایی دارد كه از مردم پنهان است.
تجسس در امور دیگران حتی در امور همسر و فرزندان، نوعی افشای راز و ورود به حریم زندگی خصوصی دیگران و طبعاً كاری زشت و ناپسند است و خدای متعال از این کار نهی فرموده است:
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا ... وَ لا تَجَسَّسُوا؛ اى اهل ايمان! ... و [در امورى كه مردم پنهان ماندنش را خواهانند] تفحص و پى جويى نكنيد. [۵۶]
از این رو می‌توان این گونه تبلیغات کلاهبردارانه را با سبک زندگی اسلامی ایرانی مغایر دانست؛ زیرا ترویج فرهنگ تجسس و فضولی در جامعه علاوه بر بردن آبروی دیگران، ترویج فساد و فحشاء‌ در میان مردم را باعث می‌‌شود. [۵۷]

آسیب‌های روحی روانی شبکه‌های اجتماعی

ایجاد یا تشدید انزوا و گوشه گیری [۵۸]

این ابزار به علت جذابیت و تنوع در ارتباط، ممکن است به مرور زمان برخی از کاربران را به انزوا و تنهایی بکشاند؛ زیرا این شبکه‌ها با ذائقه سازی، ارتباط‌های مجازی را به جای جمع‌های واقعی ترویج می‌کنند. [۵۹]
برخی از کاربران، به علت کم رویی، از رو در رویی و ارتباط با دیگران ترس دارند و لذا به گوشه گیری و انزوا دچار می‌شوند. این افراد برای جبران نیاز خود از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند؛ در حالی¬که بهتر است اینان، خود را با جمع‌های دوستانه و خانوادگی مشغول کنند و برای برطرف شدن این مشکل به روانشناس مومن مراجعه کنند. [۶۰]
اريك سيگمن، عضو جامعه سلطنتي دارو، بر اين باور است: «شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي در منزوي ساختن مردم نقشي اساسي ايفا كرده‌اند. عدم ارتباط رو در رو به تغيير عملكرد ژن ها، واكنش هاي ايمني بدن، سطح هورمون‌ها و عملكرد شريان‌ها منجر می¬شود و بر عملكرد ذهن هم تأثيرگذار خواهد بود. اين مسئله مي تواند ميزان خطر مشكلات جسمي، نظير سرطان، سكته، بيماري قلبي و جنون را افزايش دهد.» [۶۱]

کاهش اعتماد به نفس [۶۲]

طبق تحقیقات دانشگاه گلاسکو، هر قدر‌ که‌ زنان‌ و‌ دختران به تصاویر زنان دیگر در شبکه‌های اجتماعی دقت کنند‌ و به این تصاویر اهمیت بدهند؛‌ به مرور، برداشت منفی‌ از‌ خصوصیات‌ ظاهری‌ خود‌ در‌ آنها‌ تشدید‌ خواهد شد. این پژوهش نشان می¬دهد که برای اکثر‌ زنان، مقایسه خود با‌ تصویر‌ دوستان‌ و‌ آشنایان،‌ از‌ مقایسه‌ با‌ تصویر‌ افراد سرشناس مهم‌تر و تاثیر‌ گذارتر است. [۶۳]
سه نفر از محققان جامعه شناس دانشگاه"Utah Valley" معتقدند:
بیش¬تر کاربران فیس بوک، به جای آگاهی از حقایق و زندگی واقعی دوستان خود، تنها با دقت تمام به عکس‌های آنها که در لحظات شاد زندگی‌شان گرفته شده است، نگاه می‌کنند؛ لذا تصور می‌کنند که دوستانشان از آنها شادترند. همچنین افرادی که مدت زمان کمتری را در فیس بوک می‌گذرانند، و بیش¬تر وقت خود را با دوستان واقعی در زندگی حقیقی صرف می‌کنند؛ کمتر احساس ناراحتی و ناخشنودی دارند. [۶۴]

افسردگی [۶۵]

به گفته برخی روان شناسان [۶۶]:
کسانی که از شبکه‌های اجتماعی، مانند فیس بوک استفاده می‌کنند؛ نسبت به افراد عادی افسردگی بیش¬تری از خود نشان می‌دهند؛ زیرا این کاربران با باز کردن صفحات دیگران و دیدن صحنه‌های زیبا و مطالب خوب، به خوبی‌های زندگی آنها فکر می‌کنند و این رویکرد زندگی دیگران را با دشواری‌های زندگی خود مقایسه می‌کنند [در نتیجه دچار افسردگی می‌شوند]. [۶۷]

افزایش احساس نیاز به توجه

برخی از کاربران به دلیل کمبود محبت و مشکلات خانوادگی، بیش¬تر وقت خود را با افراد دیگر در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند. این افراد برای این¬که نیاز عاطفی خویش را ارضا کنند، کارهایی انجام می‌دهند که مورد توجه دیگران، مخصوصاً کاربران اینترنتی قرار بگیرند؛ مثلاً عکس‌های خاص و حتی خصوصی خود را در این شبکه‌ها به اشتراک می‌گذارند و یا این¬که خود را با عناوین جذابی [۶۸] معرفی می¬کنند تا مخاطبان بیش¬تری با آنها ارتباط برقرار سازند؛ ولی غافل از این¬که این گونه ارتباط‌ها نیاز واقعی او به محبت را جبران نمی‌کند، بلکه این افراد محبت کاذب را دریافت کرده. در عوض، حیثیت خود را در بازار هوسرانی به حراج گذاشته-اند.

افزایش شکست‌های عاطفی

شناختی که از طریق ارتباط واقعی با افراد به دست می‌آید، از شناخت دنیای مجازی بهتر و واقعی‌تر است؛ زیرا در دنیای واقعی، شخص روحیات و اخلاقیات مخاطب خویش را می‌بیند و آن را درک می‌کند؛ ولی در دنیای مجازی، برخی افراد خود را در پشت نقاب پنهان کاری مخفی می‌کنند و اجازه شناخت واقعی خویش را به دیگران نمی‌دهند. حال اگر در این شرایط کسی دلبسته دیگری شود، نمی‌تواند ادعا کند که فرد مورد علاقه خویش را به دست آورده است؛ زیرا معمولاً این گونه ارتباط‌ها دوام ندارد؛ چون فرد، هنگام رو به رو شدن با واقعیت متوجه می‌شود که ادعاهای مطرح شده در این شبکه‌ها با واقعیت خیلی تفاوت دارد و او فرد ایده آل او نیست و طبعاً احتمال شکست عاطفی از این رهگذر بیش¬تر می‌شود.

جرأت برای ارتکاب جرم [۶۹]

بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی، تصور می‌کنند در دنیای مجازی می‌توانند هر کاری را انجام دهند و هیچ کس از آن اطلاعی نداشته باشد؛ لذا ممکن است اَعمال مجرمانه ای را که در دنیای واقع نمی‌توانند انجام دهند، در فضای مجازی عملی سازند.
کاربران باید یقین داشته باشند که همه اعمال و رفتار آنها در دنیای مجازی توسط متخصصین پلیس فتا قابل ردیابی است. [۷۰]

آسیب‌های جسمی شبکه‌های اجتماعی

استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی موجب می‌شود به بدن کاربر آسیب‌هایی وارد شود. [۷۱] که ذیلاً به برخی از این ضررهای جسمی اشاره می‌شود:

ضعف بینایی

برخی از کاربران به علت استفاده زیاد و مداوم از نرم افزارها و سایت‌های شبکه‌های اجتماعی و خیره شدن به صفحه رایانه و تلفن همراه، به خشکی چشم و طبعاً اختلال در بینایی مبتلا می‌شوند.
کارشناسان برای رهایی از این مشکل، به کاربران توصیه می‌کنند:
پلک زدن را فراموش نکنید تا دچار خشکی و قرمزی چشم نشوید. هر نیم ساعت یک بار، پشت سر هم ده بار پلک بزنید و در هر 2 ساعت، 15 دقیقه به چشمانتان استراحت دهید و هر 20 دقیقه‏ای به مدت 20 ثانیه به تصویری [غیر از صفحه] کامپیوتر نگاه کنید تا عضلات چشمتان استراحت کند. [۷۲]
استفتا
سوال: اگر استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی موجب شوند کاربر به بیماری‌هایی مانند ضعف بینایی مبتلا شود، آیا استفاده کردن برای او جایز است؟
جواب: اگر این نرم افزارها دارای ضرر جدی و اساسی باشند، استفاده از آنها جایز نیست و شخص باید اجتناب کند. [۷۳]

چاقی

استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی، ممکن است به علت کم تحرکی کاربران، برخی از آنان را به چاقی و اضافه وزن دچار کند. کاربران باید در استفاده از این شبکه‌ها اعتدال را رعایت کنند و بعد از مدتی استفاده از رایانه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، در حالت بی تحرکی، مانند نشستن؛ بلند شوند، مقداری حرکت کرده و با حرکات نرمشی خود را از بی حالی و خستگی رها کنند.

مشکلات ستون فقرات

برخی از کاربران، از طریق رایانه و لپ تاپ از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و طبعاً ممکن است در نشستن بر روی صندلی به ستون فقرات آنها فشار بیاید؛ لذا باید در انتخاب صندلی دقت کنند که مناسب کار باشد؛ به طوری که به ستون فقرات فشار نیاورد. بهتر است آنان بعد از مدتی از روی صندلی بلند شده و نرمش‌های مناسب را انجام دهند تا بدن آنها آرامش یابد.

بیماری‌های پوستی

افرادی که با رایانه از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، در معرض مشکلات پوستی قرار می‌گیرند. متخصصان و پزشکان معتقدند: «این افراد، پوستشان در معرض مداوم اشعه‌هایی قرار می¬گیرد که از صفحه رایانه پخش می‌شود [و همین امر سبب بیماری‌های پوستی آنان می‌گردد].» [۷۴]

آسیب‌های فرهنگی اجتماعی شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی بر هنجار و ناهنجاری‌های جامعه تأثیر فراوانی دارند؛ به طوری که می‌توانند فرهنگ ساز و یا هنجار شکن باشند. در ادامه برخی از آسیب‌های فرهنگی اجتماعی [۷۵] این شبکه‌های اجتماعی غربی بیان می‌شود:

ترویج و تغییر سبک زندگی [۷۶]

یکی از مهم‌ترین اهداف شبکه‌های اجتماعی، تغییر باورهای زندگی کاربران می‌باشد. در این شبکه ها، افراد با دنیای جدیدی رو به رو می‌شوند و بسیاری از مطالب این شبکه¬ها برای آنها تازگی دارد؛ به طوری که هر روز با مسئله و موضوع تازه ای آشنا می‌شوند؛ غافل از این¬که همه این اطلاعات و موضوعات، هدفمند در اختیار کاربران قرار می‌گیرد و به مرور زمان سبک رفتار و کردار شخص تغییر می‌کند. مثلاً شخصی که در گروه‌های سیاسی حضور دارد بعد از مدت کوتاهی نسبت به مسائل سیاسی کشورش دچار بی تفاوتی می‌شود و یا به مسئولین سیاسی بی اعتماد می‌گردد.
این شبکه‌ها با استفاده از بهترین تکنیک‌های روانشناسی و بهره بردن از تجربه و آموزه¬های متخصصین فرهنگی، سیاسی و اجتماعی؛ اهداف خود را به کاربران القا می‌کنند. به عنوان نمونه به یک مورد از تغییر سبک زندگی کاربران در کشورهای غربی [۷۷] اشاره می‌شود:
یک جراح پلاستیک در نیویورک [۷۸] می‌گوید:
حس غروری که شبکه‌های اجتماعی به افراد تزریق می‌کند، جراحان پلاستیک را به تأمین نیازهای این بازار رو به رشد ترغیب کرده است. در این میان، جراحی صورت برای زیباتر به نظر رسیدن در فیس بوک رشد فراوانی داشته است. مردم پیش من می‌آیند و می‌گویند: من خود را در آینه نگاه می‌کنم؛ اما متوجه چیزی نمی‌شوم تا آن¬که در فیس بوک یا آی‌ فون یا آی پد به خودم نگاه می‌کنم [آن¬گاه زیبایی خود را متوجه می‌شوم؛ زیرا در این شبکه ها، کاربران و مخاطبان از زیبایی من شگفت زده می‌شوند و من متوجه زیبایی خودم می‌شوم].
این پزشک آمریکایی در ادامه سخنانش می‌گوید:
حتی برخی پزشکان دست به جراحی‌های تخصصی برای زیبا به نظر رسیدن در فیس بوک و اسکایپ می‌زنند و نام آن را "FaceTime Facelift" گذاشته اند. تا چندی قبل، استفاده از نرم افزارهای ویرایش تصاویر، مشکلات کاربران اینترنت را حل می‌کرد؛ اما امروزه با زنده شدن بسیاری از ارتباطات اینترنتی، این روش دیگر کاربردی ندارد. [۷۹]
اگر در زندگی افراد اطراف خود توجه کنیم می‌بینیم نوع سخن گفتن، سبک لباس پوشیدن [۸۰] و ... کاربران برخی از شبکه‌های اجتماعی غربی با دیگران فرق می‌کند؛ در حالی که قبلاً چنین رفتار و منشی نداشتند.

تأخیر در ازدواج

برخی از کاربران به علت ارتباط و تماس زیاد و طبعاً خارج از چارچوب دین، با نامحرم؛ از ازدواج منصرف می‌شوند؛ زیرا نیاز واقعی خود را با این گونه رابطه‌های عاطفی مجازی برطرف می‌کنند؛ در حالی که با این کار، غریزه خدادادی خویش را سرکوب می‌سازند؛ زیرا برطرف شدن نیازهای عاطفی از طریق فصاهای مجازی، رفع نیاز است، به صورت کاذب و هرگز جای ازدواج طبیعی را نخواهد گرفت.
بعضی از کاربران در این شبکه‌ها با افراد مختلف و متفاوتی، اعم از زن و مرد ارتباط برقرار می‌کنند و بین آنها دلبستکی ایجاد می‌شود؛ ولی هنگام رویارویی با واقعیت، متوجه می‌شوند که فریب خورده‌اند؛ لذا به همه مردان و زنان بدبین شده، همه را بد می‌دانند؛ زیرا اکثر زنان در این شبکه‌ها با کوچک‌ترین ارتباط و ابراز علاقه ای، با مردان ارتباط برقرار می‌کنند و از سوی دیگر، مردان هم در واقعیت به هیچ زنی اعتماد نمی‌کند؛ [۸۱] در نتیجه از ازدواج و تشکیل خانواده منصرف شده یا آن را به تأخیر می‌اندازند که همین مقدار، به ضرر شخص و جامعه است. [۸۲]

طلاق و فروپاشی خانواده [۸۳]

خانواده ای که اعضای آن عضو شبکه‌های اجتماعی مختلفی بوده و هر عضو خانواده ساعاتی را با این نرم افزارها مشغول است، از وظایف خود نسبت به همدیگر غافل می‌شود. این کار به مرور زمان، زمینه دوری اعضای خانواده را از همدیگر فراهم می‌سازد. [۸۴]
مادری که در خانه به جای تربیت صحیح فرزندان، به شبکه‌های اجتماعی سرگرم باشد و یا پدری که به جای فعالیت بیش-تر برای فراهم کردن امکانات رفاهی خانواده، ساعات با برکت خود را با این نرم افزارها هدر می‌دهد و یا فرزندی که باید مشغول تحصیل علم باشد؛ اما اوقات خود را با این‌گونه ابزارها پر می‌کند؛ آیا انتظار می‌رود که روابط این خانواده مانند قبل، گرم و صمیمی باشد؟ هرگز این اتفاق نمی‌اُفتد؛ زیرا روابط صمیمی زمانی محقق می‌شود که افراد در کنار هم باشند و از احوال همدیگر اطلاع داشته باشند؛ ولی این خانواده‌ها به دلیل سرگرم شدن به این نرم افزارها و تأثیرپذیری از آن¬ها از یکدیگر دور شده‌اند و هر کدام مشغول کار خود هستند.
در ادامه برخی از گزارش‌ها و تحقیقاتی که درباره تأثیرات منفی و مُخرب شبکه‌های اجتماعی را بر روی خانواده‌ها ذکر می‌کنیم تا خانواده‌های ایرانی ارزش کانون گرم خود را بدانند و با آگاهی کامل به سراغ این نرم افزارها بروند و مراقب تأثیر این شبکه¬ها بر کانون اصیل خانواده باشند.
یک وکیل [۸۵] آمریکایی گفته است:
در بیش از ۹۰ درصد موارد منجر به طلاق، فیس بوک و دیگر رسانه‌های اجتماعی عامل اصلی اختلاف میان زوجین هستند. موارد بسیاری را می‌توان یافت که افراد به دلیل یافتن عکس نامناسبی از همسرشان در فیس بوک به طلاق دادن آنها راضی می‌شوند. [۸۶]
یکی از محققان [۸۷] دانشکده خبرنگاری دانشگاه میزوری آمریکا درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر روابط اعضای خانواده می‌گوید:
افرادی که به طور مداوم از توییتر و فیس بوک استفاده می‌کنند، بیش¬تر در معرض جدایی از همسر خود قرار دارند. آمار خیانت در بین این افراد نسبت به افرادی که از این شبکه‌‌ها استفاده نمی‌کنند و یا استفاده آنها کم¬تر است، بالاتر است. شبکه اجتناعی توییتر بر روابط تمام زوجین تأثیر منفی دارد؛ به گونه ‌ای که حضور مداوم در این شبکه اجتماعی می‌تواند تنش‌های شدید و حتی جدایی بین زوج‌‌های با سابقه ازدواج بیش از ده سال را باعث شود. [۸۸]
در یک نظر سنجی که از سوی اتحادیه وکلای آمریکا انجام شده، معلوم گردید که عامل اصلی یک پنجم طلاق‌ها در آمریکا فیس بوک است. علاوه بر این، ۸۰ درصد طلاق‌ها به دلیل استفاده افراد از رسانه‌های اجتماعی، به منظور برقراری ارتباط میان زوجین صورت می‌گیرد. [۸۹]
به گفته مدیر اجرایی [۹۰] شرکت «طلاق آن لاین» انگلیس:
رواج هر چه بیش¬تر انواع شبکه‌‌های اجتماعی، مخصوصاً فیس بوک باعث شده است که زوج‌های شکاک، افرادی را ترغیب کنند که در فضای فیس بوک، به سراغ همسران‌شان بروند تا بتوانند با جمع کردن شواهد، از همسران‌شان طلاق بگیرند! [۹۱]
شبکه‌های اجتماعی خارجی بر روی خانواده‌های ایرانی نیز تأثیرات منفی و خانمان سوزی داشته است؛ کارشناسان پلیس فتا [۹۲] معتقدند که فیس بوک، عامل یک سوم طلاق‌ها در ایران شناخته می‌شود. [۹۳]
از دیگر آسیب‌هایی که شبکه‌های اجتماعی خارجی بر روی خانواده کاربران دارد، این است که مردان با دیدن تصاویر افرادی که خود را مانکن و مدل می‌نامند، سطح توقعاتشان از همسرانشان بالا رفته و در صورتی که همسر آن‌ها قادر نباشد خود را به زن ایده¬آل آن‌ها نزدیک کند، زندگی‌شان دچار مشکل می‌شود. همچنین بسیاری از زنان با الگو قرار دادن این مدل‌های دروغین، هر روز به انواع عمل‌های زیبایی و کلاس‌های لاغری و مدل‌های گوناگون لباس تمایل پیدا می‌کنند و در نهایت اگر همسرشان به تأمین مخارج آن‌ها قادر نباشد؛ زندگی‌شان از هم پاشیده می‌شود. [۹۴]
استفتا
سوال: اگر شبکه‌های اجتماعی موجب طلاق و جدایی زن و شوهر شود، آیا استفاده از آنها جایز است؟
جواب: استفاده صحیح و مناسب از چنین شبکه‌هایی مستلزم طلاق و جدایی نمی‌شود؛ ولی اگر مفسده داشته باشد، [۹۵] استفاده از آنها جایز نیست. [۹۶]

عادی سازی قمار بازی [۹۷]

کارشناسان پلیس فتا هشدار می‌دهند، بازی‌‌های شرط بندی [۹۸] زیادی بر روی فیس بوک می‌باشد که کودکان را ترغیب می‌کند تصور کنند قمار بازی، تفریحی بدون ضرر می‌باشد. هر چند که این بازی‌ها رایگان می‌باشد؛ کاربران تشویق می‌‌شوند که برای ادامه یا افزایش جوایز، پول خرج کنند [و همین کار، آنها را به قمار بازی معتاد می‌کند]. [۹۹]

قوانین قمار بازی اینترنتی

قمار بازی با هر وسیله‌ای ممنوع و مرتکبین آن به یک تا شش ماه حبس و یا تا (74) ضربه شلاق محکوم می‌شوند و در صورت تجاهر [۱۰۰] ‌به قمار بازی به هر دو مجازات محکوم می‌گردند. [۱۰۱]
هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بخرد یا حمل یا نگهداری کند، به یک تا سه ماه حبس یا پانصد هزار تا یک میلیون و ‌پانصد هزار ریال جزای نقدی محکوم می‌شود. [۱۰۲]
هر کس آلات و وسایل مخصوص به قماربازی را بسازد، یا بفروشد، یا در معرض فروش قرار دهد، یا از خارج وارد کند، یا در اختیار دیگری‌قرار دهد، به سه ماه تا یک سال حبس و یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال جزای نقدی محکوم می‌شود. [۱۰۳]
هر کس قمارخانه دایر کند، یا مردم را برای قمار به آن¬جا دعوت نماید، به شش ماه تا دو سال حبس و یا از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال‌جزای نقدی محکوم می‌شود. [۱۰۴]
تمام اسباب و نقود متعلق به قمار حسب مورد معدوم یا به عنوان جریمه ضبط می‌شود. [۱۰۵]
سوالات فقهی
مسئله: قمار بازی حرام است و کسب درآمد از این راه هم جایز نیست. [۱۰۶]
سؤال: آیا بازى با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد، از طريق كامپيوتر با کامپیوتر، جایز است؟
جواب: اگر با آلات قمار و شرط ‏بندی (برد و باخت) باشد، حرام است. [۱۰۷]
سؤال: آیا بازی با آلات قمار مانند پاسور و تخته نرد، از طریق کامپیوتر یا اینترنت با شخص دیگری، جایز است؟
جواب: اگر با آلات قمار و شرط بندی (برد و باخت) باشد، حرام است. [۱۰۸]

ایجاد هویّت و شخصیت مجازی [۱۰۹]

هر شبكه اجتماعي، دارای منش و گفتار مخصوص و منحصر به فردي است. فرد با عضويت در هر شبكه اجتماعي درگير نوع خاصي از فرهنگ ارتباطي مي‌ شود كه شامل برخورد، تكيه كلام، اصطلاحات مخصوص، رفتار، تيپ شخصيتي و ظاهري است. پس هر شبكه اجتماعي، هويت مطلوب خود را ترويج مي كند. فرد در تاثير پذيري از فرهنگ ارتباطاتي اين گروه‌ها، بر خود لازم مي بيند كه سبك و هويت خويش را در ارتباط با ديگران را تغيير دهد. به طور كلي، همه اجزاي يك شبكه اجتماعي كه فرد با آن در تعامل است، در ضمير ناخودآگاه فرد تاثير مي‌گذارد. مثلاً زناني كه گرايش افراطي به ارتباطات اجتماعي مجازي دارند، همدلي، نزديكي و صحبت با اعضاي خانواده و اطرافيان خويش را از دست مي دهند و چون بيش¬تر وقت خود را در شبكه هاي اجتماعي مصروف مي دارند، ديگر نمي توانند آن¬طور كه بايد و شايد به همسر و فرزندان و امور خانواده بپردازند و همين مسئله به بروز اختلافات در خانواده منجر مي گردد. [۱۱۰]
کودکان و نوجوانان در فضای مجازی فعالیت نمی‌کنند؛ بلکه زندگی می‌کنند؛ دوستانی از نقاط مختلف با فرهنگ و عقاید مختلف پیدا می‌کنند، هیچ مرزی در دسترسی اطلاعات و محتوا برای آن‌ها وجود ندارد، آن‌ها همانند بسیاری از کاربران دیگر این فضا، به دلیل این ویژگی فضای مجازی که حیات افراد مساوی با فعالیت کردن‌شان است؛ باید شب و روز وقت بگذارند. در این شبکه ها هیچ کس از عیب و نقص‌های خود چیزی نمی‌گوید و به این ترتیب هویت دومی ساخته می‌شود که مطلوب سایرین نیز هست و کم کم بر خود کاربر القاء می‌شود که خیلی فرد بی عیب و نقصی هست و به این ترتیب نیمی از زندگی¬اش در اوهام و توهم پیش می‌رود. [۱۱۱]

حجم گسترده اطلاعات بی ‌سانسور

در شبکه‌های اجتماعی هر فردی متناسب با سلیقه و تخصص خود اطلاعاتی را به اشتراک می‌گذارد؛ کاربران نیز آنها را مطالعه می‌کنند؛ ولی بعد از مدتی با حجم گسترده ای از معلومات (غالباً غیر مستند) رو به رو می‌شوند و چون بیش¬تر آنها توان تحلیلی صحیح از محتوای این اطلاعات را ندارند در یک سر در گمی علمی گرفتار می‌شوند. [۱۱۲]
فرد در مواجهه با حجم بالای اطلاعاتِ بی تحلیل، سطحی و گسسته، بمباران اطلاعاتی می¬شود؛ در نتیجه قدرت تحلیل و جمع بندی او کاهش یافته و در گذر زمان رفتار و گفتار بدون تحلیل و گرایش به اطلاعات کم ارزش در دنیای حقیقی نیز از ویژگی‌های شخصیتی¬اش خواهد بود [۱۱۳] و او را به فردی غیر محقق تبدیل کرده و به مرور هر چیزی را بدون تحقیق و جست¬وجو می‌پذیرد. [۱۱۴]
حجم بسیار زیاد اطلاعاتی که در فضای مجازی جا به جا می‌شود، به فرد نوعی احساسِ کاذبِ عالِم بودن می‌دهد؛ در حالی که علمی که از این طریق به دست می‌آید، بسیار سطحی است. [۱۱۵]

دریافت اطلاعات از کانال غیر سالم

یکی از مهم‌ترین آفات و آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی، دریافت اطلاعات دینی و علمی از راه‌های غیر معتبر می‌باشد. مثلاً کاربران معلومات دینی را که جنبه عملی و کاربردی دارد، از افراد غیر عالِم و غیر متخصص علوم دینی دریافت کرده و به آنها عمل و جالب توجه این¬که تصور می‌کنند وظیفه شرعی خویش را ادا کرده‌اند؛ در حالی که چه بسا به دستوری غیر دینی عمل کرده باشند؛ زیرا بسیار مشاهده شده است که یک نکته دینی و شرعی به صورت غلط در بین گروه‌ها و کانال‌ها منتشر شده است.
کاربران باید مسائل شرعی خود را از طریق مراجعه به توضیح المسائل و استفتائات مراجع تقلید یا از سایت‌های آنان دریافت کنند و از مراجعه به مراکز غیر معتبر دینی خودداری ورزند.

= تخریب زبان فارسی [۱۱۶]

برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی از ادبیات و واژگان صحیح فارسی استفاده نمی‌کنند. کلمات و جملات را خلاصه می‌کنند یا آنها را تغییر می¬دهند و یا از واژگان بی مفهوم استفاده می‌کنند. مثلاً به جای کلمه مقدس «سلام» از «س» و یا به جای واژه «تک زنگ بزن»، از واژه «بِزَنگ» استفاده می‌کنند که همه این امور، زبان فارسی را از بین می‌برند. و با لااقل نوعی اباحه¬گری ادبی را رواج می¬دهد.
به گفته دبیر شورای عالی فضای مجازی [۱۱۷]؛ تسلط زبان های خارجی از جمله تهدیدهای فضای مجازی به شمار می‌رود. [۱۱۸]
سزاوار است کاربران از واژگان صحیح و با مفهوم فارسی بیش¬تر از بقیه زبان‌ها استفاده کنند و کلمات زبان‌ها دیگر را تا جایی که ممکن است به کار نبرند؛ زیرا با این کار، زبان شیرین و اصیل فارسی در جامعه رشد و توسعه پیدا می‌کند. همچنین واژگان فارسی را نیز درست و کامل به کار برند و از به کار بردن واژه¬های جعلی و بی¬هویت خودداری ورزند.

کم شدن مطالعه و اُفت تحصیلی [۱۱۹]

یکی از آفات استفاده زیاد از شبکه‌های اجتماعی، افزایش مشکلات تحصیلی است؛ زیرا افرادی که دائماً از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند، کم¬تر به درس و تحصیل خود می‌پردازند و بیش¬تر وقتشان را با دوستان خود در گروه‌ها یا کانال‌ها می‌گذارند.
آیت الله حسینی بوشهری فرمود: «امروزه با توجه به شکل گیری شبکه‌های ارتباطی و سرگرم کننده، متأسفانه میزان مطالعه در جامعه کاهش یافته است، درگیر شدن با ابزارهای ارتباطی جدید بدون مدیریت زمان، جامعه آموزشی را از رسالت اصلی خود عقب می‌اندازد، و این مسئله شامل همه دانش پژوهان اعم از طلاب و دانشجویان می‌شود.» [۱۲۰]
سؤال: اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی سبب اُفت شدید تحصیلی یا مردود شدن شود، در این¬صورت آیا استفاده از شبکه‌های اجتماعی جایز است؟
جواب: باید از افراط و زیاده روی در استفاده از شبکه‌های اجتماعی اجتناب شود. [۱۲۱]

کودک‌ ربایی و سوء استفاده جنسی

بسیاری از کارشناسان، استفاده از تکنولوژی، به¬ویژه شبکه اجتماعی را برای افراد زیر 18 سال مضرّ می‌دانند. این کارشناسان معتقدند:
چون کودکان و نوجوانان به مهارت‌های عاطفی و ارتباطی آشنا نیستند و معیارهای اخلاقی و شخصیتی هنوز به خوبی در آنها شکل نگرفته، ممکن است آنها را در معرض سوء استفاده‌های مجرمان خطرناک قرار دهد. کودک ربایی یکی از اتفاقاتی است که به دلیل در اختیار قرار دادن اطلاعات شخصی و در نظر نگرفتن حریم خصوصی توسط کودک و نوجوان در شبکه‌های اجتماعی، به راحتی اتفاق می‌اُفتد. مجرمان می‌توانند به سادگی به اطلاعات شخصی افراد به واسطه عدم رعایت نکات امنیتی، دسترسی پیدا کنند و کودکان و نوجوانان آسیب پذیرترین کاربران این شبکه‌ها هستند. بنابراین، سوء استفاده سایبری و سوء استفاده جنسی [۱۲۲] (به صورت کلام یا تصویر) از جمله آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی برای کودک و نوجوان است. [۱۲۳]
والدین محترم باید تا جایی که ممکن است از دسترسی کودکان خود به اینترنت جلوگیری کنند و در صورت نیاز، به مقدار ضرورت و با نظارت دقیق خودشان، استفاده از فضای مجازی را به فرزندانشان اجازه بدهند.

آسیب‌های امنیتی شبکه‌های اجتماعی

بسیاری از شبکه‌های اجتماعی خارجی جدا از فوایدی که دارند؛ دارای آسیب‌های امنیتی فراوانی هستند. به نظر کارشناسان امنیتی و سایبری، خیلی از شبکه‌های اجتماعی خارجی، مانند فیس بوک و وایبر، بهترین وسیله برای جاسوسی از کاربران محسوب می‌شود. یکی از مأموران ارشد سرویس امنیت فدرال روسیه (اف. ‌اس. ‌بی) می‌گوید: «اگر توانایی‌های فیس بوک محدود نشود، تمام مردم جهان آزادی‌های خود را کاملا از دست خواهند داد.» این مامور ارشد از مقامات روسیه خواسته بود: «استفاده از اسکایپ، جی میل و هات میل را به عنوان مهم‌‌ترین تهدیدات امنیت ملی، ممنوع کنند.» [۱۲۴] همچنین کارشناسان پلیس فتا معتقدند: «فیس بوک تنفرآمیزترین ابزار جاسوسی دنیا است.» [۱۲۵]
برای آگاهی بیش¬تر کاربران، برخی از آسیب‌های امنیتی شبکه‌های اجتماعی خارجی را بیان می‌کنیم:

سرقت اطلاعات کاربران

بسیاری از کاربران، نسبت به مسائل امنیتی شبکه‌های اجتماعی غافل هستند و با خیالی آسوده از این شبکه‌ها استفاده کرده و اطلاعات شخصی و خصوصی خود را با دوستان و آشنایان به اشتراک می‌گذارند؛ در حالی که با این کار، با دست خود زمینه سرقت اطلاعاتشان را فراهم می‌کنند.
معاون اجتماعی پلیس فتا، [۱۲۶] نسبت به استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی به کاربران هشدار داده؛ می‌گوید:
عکس و ویدئوهای شخصی و خانوادگی خود را در سایت‌ها، به‌ خصوص در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک نگذارید؛ چرا که این گونه محتواها به سرعت به وسیله مجرمان اخلاقی منتشر می‌شوند و در پی آن سوء استفاده‌های بعدی صورت می‌گیرد. [۱۲۷]
این کارشناس پلیس فتا می‌گوید:
زمانی که افراد از دستگاه‌های مجهز به (GPS)، نظیر برخی تلفن‌های همراه و تبلت‌ها استفاده می‌کنند و در مکانی خارج از محل زندگی خود هستند، اطلاعات مکانی و زمانی خود را در سیستم‌های جانمایی مثل «گوگل مپ» یا «گوگل ‌ارت» به اشتراک نگذارند، یا سیستم جانمایی خود را غیر فعال سازند زیرا [در غیر این صورت زمینه سرقت اطلاعات خود را فراهم می‌کنند]. [۱۲۸]
بنا به گفته برخی از کارشناسان [۱۲۹]شبکه‌های اجتماعی:
روزانه 10 میلیون مکالمه، معادل دو میلیارد دقیقه و بیش از شش میلیون پیامک در ماه در شبکه اجتماعی وایبر رد و بدل می‌شود که همه در اختیار تحلیل گران اسرائیلی قرار می‌گیرد.» [۱۳۰]
به گفته تحلیل‌گر ارشد شرکت امنیتی (Bitdefender):
«بعضی از کاربران درک صحیحی از اهمیت (graph search) فیس ‌بوک ندارند و از تهدیداتی که ممکن است آن‌ها با آن مواجه شوند، نا‌آگاه‌ اند. این نرم افزار به کاربران اجازه می‌‌دهد با جست¬وجوی یک عبارت بتوانند به نتایج و عکس‌های کاملا شخصی دیگران و دوستان خود دست پیدا کنند.» [۱۳۱]
شرکت ریتیون «Raytheon» یکی از بزرگ¬ترین تولید کنندگان تجهیزات نظامی ایالات متحده آمریکا، در حال توسعه نرم ‌افزاری بحث ‌برانگیزی به نام«Riot» [۱۳۲] است که این نرم افزار می‌تواند با استفاده از شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای آن، به تمام اطلاعات زندگی یک فرد، اعم از دوستان، عکس‌های شخصی و مکان‌هایی که فرد به آن جا سفر کرده است، دسترسی داشته باشد و حتی مهم‌تر از آن، قادر است رفتار بعدی شما را پیش بینی کند. [۱۳۳]
کاربران باید بدانند هنگامی که فایل شخصی ای از آنها توسط خودشان یا دیگران در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی گذاشته شود، هرگز از فضای مجازی پاک نمی‌شوند؛ حتی اگر (delete) شده باشند؛ بلکه در سروری ذخیره شده است. پس، سزاوار است در حفظ فایل‌های شخصی و خصوصی خود دقت بیش¬تری داشته باشند.
استفتا
سؤال: برای نصب برخی از شبکه‌های اجتماعی، [۱۳۴] باید به شرکت سازنده اجازه داده شود تا به اطلاعات خصوصی و مهم گوشی دسترسی داشته باشند، یا از ابزار گوشی مانند دوربین، ضبط صوت استفاده کنند. آیا استفاده از این نرم افزارها و اجازه دسترسی به آنها جایز است؟
جواب: هرگاه این کار خلاف قانون بوده، [۱۳۵] یا سبب تقویت دشمنان اسلام گردد، یا مفاسد اخلاقی، اعتقادی و اجتماعی داشته باشد، [۱۳۶] یا سبب افشای سر و هتک حرمت شخص یا دیگری شود، جایز نیست. [۱۳۷]

شناخت رفتارهای جامعه

بسیاری از کاربران معتقدند که اطلاعات رایانه و موبایل آنها برای کسی مفید نیست و اگر به سرقت برود برایشان ضرری ندارد؛ ولی تصور آنها غلط است؛ زیرا این اطلاعات برای سرویس‌های جاسوسی بسیار مفید و کاربردی است. سازمان‌های اطلاعاتی دنیا از مباحث مطرح شده در گروه‌های مختلف به سطح آگاهی کاربران، نوع علائق آنها، میزان تأثیر پذیری آنان از مطالب گروه‌ها و بسیاری دیگر از رویکردهای اجتماعی پی می¬برند و از این طریق برای نفوذ فرهنگی و سایر اهداف استفاده می¬کنند.
مثلا در گروهی که مباحث دینی مطرح می‌شود، از استقبال یا عدم استقبال کاربران این گروه متوجه می‌شوند که افراد در این گروه چه مقدار تقید مذهبی دارند و یا از کامنت‌هایی که برای مطالب گروه می‌گذارند، از معتقد بودن یا سست بودن باورهای اعضای گروه با خبر می‌شوند.
بر این اساس، که اطلاعات به ظاهر جزئی و ناچیز کاربران برای سرویس‌های جاسوسی و اطلاعاتی به اجزای پازل اطلاعاتی تبدیل می‌شود و از آنها نقشه‌های مختلفی برای کشور ما پی ریزی می‌کنند و به جای این¬که میلیون‌ها دلار برای تربیت جاسوس هزینه بکنند، از اطلاعات ما به بهترین شیوه استفاده می¬کنند و نیاز اطلاعاتی خود را از مطالب رد و بدل شده بین گروه‌های مختلف به دست می‌آورند.

راهنمای سارقان

بنا به گفته معاون اجتماعی پلیس فتا [۱۳۸]:
سایت‌های اجتماعی، مانند فیس بوک و گوگل پلاس، با توجه به این نکته که به (GPS) مجهز هستند، به وسیله مناسبی برای سارقان تبدیل شده تا با استفاده از اطلاعات خصوصی کاربران و آگاهی از نبود آنها در منازلشان، خانه‌های این افراد را مورد سرقت قرار دهند.» [۱۳۹]

فیلم برداری از زندگی خصوصی کاربران

مدیر یکی از بزرگ¬ترین شبکه‌های سایت‌های مستهجن نگاری فارسی زبان [۱۴۰] می‌گوید: «يكي از روش هايي كه براي توليد تصاوير مستهجن و هرزه‌ نگاري استفاده مي ‌كرديم، این بود که وب‌ كم افراد را با يك سري نرم ‌افزارهايي كه از كانادا يا انگليس خريداري کرده بودیم، هك مي ‌كرديم. وقتي ما وب ‌كم را هك مي ‌كرديم، کاربر فكر مي ‌كرد وب کم او خاموش است و ما تصاویر مختلفی را که مربوط به حريم خصوصي شخص بود، ضبط کرده، آنها را روي سايت قرار مي داديم. این تصاویر و فیلم‌ها از پر بازدیدترین قسمت‌های سایت‌های ما بود؛ زیرا همه آنها به صورت طبیعی و غیر مصنوعی ضبط شده بودند.» [۱۴۱]
با این همه آسیب امنیتی، گاهی شنیده می‌شود مسئولین کشوری؛ مانند برخی از نمایندگان مجلس، از شبکه‌های اجتماعی خارجی استفاده می‌کنند؛ در حالی که با عضویت در این شبکه‌ها ممکن است به کشور آسیب‌های جدّی وارد شود؛ حتی بعضی از مسئولان اعتراف کرده‌اند که موبایل آنها توسط سِرور برخی از شبکه‌های اجتماعی هک شده است. [۱۴۲]

آسیب‌های سیاسی [۱۴۳]، اقتصادی شبکه‌های اجتماعی

انقلاب‌های مخملی

از بهترین و موثرترین ابزاری که در فتنه سال 1388 ایران، مورد استفاده قرار گرفت، شبکه‌های اجتماعی فیس بوک و توییتر بود. سران و دولت¬مردان سلطه طلب و مستکبر آمریکا و انگلیس با حمایت همه جانبه از مخالفان، از طریق این شبکه‌ها، طرفداران خود را به خیابان‌ها می‌کشاندند و از آنها می‌خواستند اهداف و برنامه هایشان را در کشور اجرا کنند. [۱۴۴]
کلینتون در دیداری با وزیر خارجه اسرائیل [۱۴۵] گفت:
تويیتر، ابزاری مهم است که به معترضان ایرانی به ویژه جوانان اجازه می‌دهد در جریان حوادث اخیر انتخابات ریاست جمهوری با یکدیگر در تماس باشند.» این اظهارات کلینتون، پس از آن عنوان شد که روزنامه نیویورک تایمز گزارش داد: «وزارت خارجه آمریکا با ارسال ایمیلی از شبکه اجتماعی تويیتر درخواست کرده به جهت کاربران ایرانی، قطعی شبکه خود را به تعویق بیندازد. [۱۴۶]

تعیین ریاست جمهور

شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی، از جمله فیس بوک و توئیتر و غول‌های جست و جوگر اینترنتی، مانند گوگل؛ در تعیین نتیجه انتخابات امسال ریاست جمهوری آمریکا نقشی را ایفا خواهند کرد که از نظر وسعت، بی سابقه است. از یک طرف، گوگل با توجه به اطلاعات خصوصی ای که از هر کاربر در اختیار دارد، الگوریتم‌هایی را به کار می‌گیرد تا رأی دهندگان مردد را متقاعد کند به یک نامزد خاص رأی دهند. از طرف دیگر، فیس بوک با «دست کاری احساسات» کاربران خود، آنها را به رأی دادن به یک نامزد خاص تشویق می‌کند. نامزدهای انتخابات آمریکا نیز با اطلاع از این واقعیت ها، تمام تلاش خود را می‌کنند تا نهایت استفاده را از شبکه‌های اجتماعی ببرند. این نفوذ گسترده می‌تواند نه تنها انتخابات در آمریکا، بلکه انتخابات در کشورهای سراسر جهان را تحت تأثیر قرار دهد. [۱۴۷]

خروج ارز از کشور

اگر به هزینه‌هایی که سازندگان شبکه‌های اجتماعی برای طراحی این نرم افزارها می‌کنند، دقت کنیم؛ معلوم می‌شود که آنها در برابر استفاده (ظاهراً رایگان) کاربران، میلیون‌ها دلار سود می‌برند. سازندگان این شبکه‌ها در قبال فروش اطلاعات کاربران یا تبلیغات کالا و خدمات شرکت‌های معتبر دنیا در این شبکه‌ها، به ثروتمند‌ترین افراد جهان تبدیل شده اند. مثلاً شبکه اجتماعی فیس بوک یک میلیارد و ششصد و پنجاه میلیون کاربر دارد که به صورت ماهانه از فیس بوک استفاده [و درآمد آن را تأمین] می‌کنند که بیشتر از طریق تبلیغات به دست می‌آید. درآمد سه ماهه اول سال 2016 مطابق انتظارات 5.38 میلیارد دلار شد. [۱۴۸]
استفتا
سؤال: به گفته کارشناسان، با هر مرتبه ورود به برخی از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی، ارزش مالی آنها بالا می‌رود. اگر با این¬کار دشمنان اسلام، مانند آمریکا و اسرائیل رشد مالی پیدا کنند و تقویت شوند؛ آیا استفاده از این سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی جایز است؟
جواب: اگر شخص علم و یقین داشته باشد که ورود و عضو شدن او سبب رشد دشمنان اسلام، مانند صهیونیسم و اسرائیل می‌شود، جایز نیست. [۱۴۹]

بخش پنجم: جرائم شبکه‌های اجتماعی

یکی از مهم‌ترین موضوعات در حوزه اینترنت، مسئله «جرایم رایانه ای» [۱۵۰] است که بسیاری از آنها در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود و به کاربران آسیب‌های جبران ناپذیری وارد می‌کند.

مهم‌ترین جرم‌های اینترنتی در جهان

مهم‌ترین و پرکاربردترین جرم‌هایی که در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود، به شرح زیر است: انتشار اخبار کذب، ارسال مطالب، تصاویر و فیلم‌های مستهجن، آموزش و تبلیغ تروریسم، هتک حرمت افراد، طراحی و ارسال برنامه‌ها و پیام‌های مخرب، نقض حق مالکیت، هک و ویروسی کردن سایت ها، ورود به حریم خصوصی افراد، کلاهبرداری، سوء استفاده از نام شرکت ها، سرقت اینترنتی و استفاده از علایم اینترنتی، نفوذ به سایت‌های دولتی و خصوصی، باج خواهی از افراد و ... . [۱۵۱]
در ادامه جرم‌هایی را که در شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود؛ از منظر شرع و قانون بررسی می‌کنیم:

عبور از فیلترینگ

از موضوعاتی که ذهن هر کاربر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی را به خود مشغول کرده است، مسئله «فیلترینگ» می‌باشد. برخی از کاربران از ابزار دور زدن فیلترینگ استفاده می‌کنند و حال آن¬که از آسیب‌های آن بی خبر هستند.
علل و زمينه پيدايش فيلترينگ
در دنیای امروز خیلی از مردم با اینترنت ارتباط دارند و بسیاری از کارهای خود را با این ابزار جهانی انجام می‌دهند. متأسفانه بعضی از افراد یا کشورها برای این¬که اعتقادات، دین، اخلاق و فرهنگ افراد دیگر را تغییر دهند به تولید و توزیع مطالب غیر انسانی و غیر اخلاقی اقدام می‌کنند. متقابلاً کشورها برای این¬که از آسیب‌های این پدیده شوم و فراگیر (و البته بسیار تأثیر گذار) در امان باشند، سعی می‌کنند از ابزاری استفاده کنند تا مردم و جامعه خود را از تهاجم این رویه حفظ کنند. یکی از ابزارهایی که جامعه را تا حدودی از خطرها و آسیب‌های اعتقادی، اخلاقی، سیاسی فضای مجازی حفظ می‌کند، فیلتر کردن سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی است. البته بهترین راه محافظت جامعه از این آسیب ها، فرهنگ سازی استفاده صحیح از فضای مجازی است که کمتر به آن توجه می‌شود؛ اما فیلتر کردن سایت¬ها و شبکه¬های ناهنجار نیز راهکاری است که تا حدودی از این آسیب¬ها می¬کاهد و در واقع راه حل موقتی محسوب می¬گردد.
پاسخ به یک شبهه
برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی معتقدند که ایران در حوزه اینترنت بسیار سخت گیر است و افراد را برای استفاده از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی با فیلتر کردن، محدود می‌کند و حال آن¬که مردم کشورهای دیگر به راحتی به هر سایت و شبکه ای که بخواهند دسترسی دارند!
این کاربران محترم با اندکی جست¬وجو و تحقیق متوجه می‌شوند که فیلترینگ در همه کشورها به اشکال مختلف اجرا می‌شود و حتی در برخی از این کشورها [۱۵۲] به مراتب از کشورمان جدّی‌تر اجرا می‌شود. [۱۵۳]
برای نمونه فیلترینگ در برخی از کشورهای اروپایی را ذکر می‌کنیم:
فیلترینگ در فرانسه
كشور فرانسه با تصويب قانون (LSQ) در سال (2001م)، كليه (ISP) هاى اين كشور را موظف كرد فعاليت¬هاى اينترنتى و پيام¬هاى پست الكترونيك مشتريان خود را حداقل به مدت يك سال، ذخيره و نگهدارى كنند. همچنين اين قانون به قضات و پليس اين كشور اجازه داد در پيام هاى شخصى كاربران به منظور كشف يا اثبات جرم، به تفحص بپردازند. این کشور نزدیک به 22 میلیون کاربر اینترنت دارد که یک سوم جمعیتش را تشکیل می‌دهند. به این ترتیب، فرانسه یکی از آنلاین‌ترین کشورهای دنیا به نسبت جمعیتش است. قوانین اینترنتی در این کشور، بیش‌تر شامل قوانین تجارت الکترونیک و رعایت حریم شخصی و جرایم رایانه ای آن بیش‌تر به مسایل امنیت ملی و آسیب‌های اقتصادی مربوط است؛ ضمن اینکه فیلترینگ به طور جدی در مدارس این کشور و با بستن ( IP) ‌ها اعمال می‌شود.
قانون (Hadopi) که در سال (2009م) در فرانسه به تصویب رسید، این اجازه را به ارائه دهندگان خدمات اینترنتی می‌‌دهد که کاربرانی را که به صورت غیر قانونی، محتوای دارای حق کپی رایت را از اینترنت دانلود می‌کنند؛ از دسترسی به اتصال اینترنتی محروم سازند. همچنین لایحه (LOPPSI 2) که در سال 2009 توسط دولت فرانسه به پارلمان این کشور تقدیم شد؛ به (ISP)‌های فرانسوی اجازه می‌دهد که یک فهرست مشخص از تارنماهای غیر اخلاقی را تحت نظارت وزارت کشور فرانسه، مسدود و فیلتر کنند. [۱۵۴]
فیلترینگ در انگلیس
در انگليس، فيلترينگ بيش¬تر بر روي مسائلي مانند پورنوگرافي كودكان، نژاد پرستي و مسائل تروريستي اعمال مي شود. یک سازمان غیر دولتی و غیر انتفاعی در انگلستان، به نام «بنیاد نظارت بر اینترنت»، [۱۵۵] فهرستی از تارنماهای غیر اخلاقی را تهیه کرده و بر اساس آن، دسترسی 98 درصد از کاربران اینترنت در انگلستان به این تارنماها مسدود شده است. وزیر کشور انگلیس، [۱۵۶] ضرب ‌الاجلی را تا پایان سال 2007 برای همه سرویس دهندگان خدمات اینترنتی در این کشور تعیین کرده بود تا یک سیستم مسدود سازی محتوا بر اساس سبک (cleanfeed) طراحی و اجرا کنند.
در اواسط سال (2006 م)، دولت انگلیس گزارش داد که دسترسی 90 درصد کاربران اینترنت پر سرعت در این کشور به تارنماهای غیر اخلاقی مسدود شده است. [۱۵۷]
فیلترینگ در آلمان
آلمان کشوری است که مسدود سازی محتوای سیاسی در آن به وفور دیده می‌شود و اکثر کاربران نمی‌توانند به محتوای مقالات و نوشته‌هایی که به نفی هلوکاست می‌پردازند، دسترسی داشته باشند. [۱۵۸]
با توجه به مطالب مذکور، به جد می‌توان ادعا کرد که «فیلترینگ» در همه کشورها اجرا می‌شود و از جمله آن¬ها کشور ایران است. ولی دشمنان اسلام و ایران این شبهه را در ذهن جوانان ما القا می‌کنند تا نسبت به جمهوری اسلامی بدبین شوند؛ در حالی¬که نظام اسلامی فقط به منظور حفظ سلامت اخلاقی و دینی مردم به این کار مبادرت می¬ورزد.
آسیب‌های استفاده از ابزار عبور از فیلترینگ
بر اساس آنچه گفته شد، مسئولان کشور برای حفظ کاربران از خطرها و آسیب‌های سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی مفسده دار و مُخرب، آنها را فیلتر کرده‌اند؛ ولی برخی از افراد بدون توجه به آسیب‌های استفاده از ابزار دور زدن فیلترینگ و استفاده از به اصطلاح «فیلتر شکن» در دام‌هایی می‌افتند که در بعضی اوقات ضررهای وارد شده غیر قابل جبران است.
کارشناسان پلیس فتا می‌گویند:
استفاده کنندگان از فیلتر شکن توجه کنند که اطلاعات آنها بر روی سرورها ثبت می‌شود و افراد ارائه دهنده این فیلتر شکن‌ها، به آنها دسترسی دارند؛ [۱۵۹]حتی به اطلاعات بانکی کاربران دسترسی دارند و اموال آنها را سرقت می‌کنند. در این نمونه از کلاهبرداری‌‌ها، شخص فروشنده از طریق ارسال ایمیل یا از طریق تارنما، کاربر یا خریدار را به درگاه جعلی جهت خرید اینترنتی انتقال و به سرقت اطلاعات وارد شده توسط وی دست می‌زند. سپس موجودی حساب را به طریقی که قابل شناسایی نباشد، به حساب اشخاص دیگری، انتقال می‌‌دهد. [۱۶۰]
افرادی که از VPN و فيلترشکن استفاده می‌کنند، نمي ‌دانند، که ارائه کنندگان این ابزار، نه تنها تمامي اطلاعات رد و بدل شده را بررسي و کنترل مي کنند، بلکه با پورت ‌هاي باز رايانه کاربر، به اطلاعات درون رايانه وي دسترسي پيدا کرده و امکان کپي ‌برداري و يا ديدن اطلاعات داخلي رايانه کاربر، براي سرورهاي خارجي مُيَّسر مي ‌شود. اگر کاربر در شبکه محل کارش، اين نوع ارتباط را برقرار کند، سرور مي ‌تواند از طريق رايانه کاربر به اطلاعات شبکه داخلي آن اداره نيز دسترسي پيدا کند و نيز با نرم ‌افزارهاي پيشرفته بدون آگاهي کاربر، اطلاعات موجود را در رايانه يا شبکه داخلي کاربر براي خود کپي کند. [۱۶۱]
به صورت کلی می‌توان خطرها و آسیب‌های استفاده از فیلترشکن و VPN را چنین بیان کرد:
۱. زمینه برداشت کلیه اطلاعات شما از کامپیوترتان را فراهم می‌سازد؛
۲. آنتی ویروس و فایروالتان [۱۶۲] را خنثی می‌کند؛
۳. زمینه انتقال بدافزارها [۱۶۳] به کامپیوتر شما را فراهم می‌کند؛
۴. امکان ضبط تمامی فعالیت‌های شما در اینترنت را فراهم می‌سازد؛
۵. یوزر و پسورد سایت، وبلاگ، کامپیوتر، ایمیل و تمامی قسمت‌های فضای مجازی را که به تایپ رمز نیاز دارد، افشا می‌کند؛
۶. زمینه نفوذ هکرها به کامپیوتر شما را فراهم می‌سازد؛
۷. آمار و مشخصات شما را در تمامی سایت‌های مورد نظر هکر، ثبت می‌کند؛
8. مشخصات کامل شما، به عنوان یک متخلف در تمامی سایت‌های معتبر علمی و اجتماعی جهان ثبت می‌شود. [۱۶۴]
به گفته این کارشناسان، استفاده از پروکسی [۱۶۵] نیز همین آسیب‌ها را دارد. [۱۶۶]
قوانین عبور از فیلترینگ
قانون برای استفاده غیر صحیح و غیر مجاز از ابزار دور زدن فیلترینگ، مجازاتی را در نظر گرفته است که به آنها اشاره می‌شود:
هرکس مرتکب اعمال زیر شود، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد:
1. فروش یا انتشار یا در دسترس قرار دادن گذرواژه، یا هر داده ای که امکان دسترسی غیر مجاز به داده‌ها یا سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی متعلق به دیگری را فراهم می‌کند. [۱۶۷]
2. آموزش نحوه ارتکاب جرایم دسترسی غیرمجاز، شنود غیرمجاز، جاسوسی رایانه‌ ای و تخریب و اخلال در داده‌‌ها یا سیستم‌‌های رایانه‌ ای و مخابراتی. [۱۶۸]
تبصره: چنانچه مرتکب، اعمال یاد شده را حرفه خود قرار داده باشد، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد. [۱۶۹]طبق این ماده قانونی، «انتشار، خرید و فروش فيلتر شكن ها» جرم است. [۱۷۰]
گرچه قانون برای استفاده از فیلتر شکن، مجازات‌هایی را قرار داده است؛ به گفته دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه، [۱۷۱] «استفاده از فیلترشکن در صورتی جرم است که برای انجام عمل مجرمانه باشد» [۱۷۲]پس اگر برای استفاده‌های مفید، مانند کارهای علمی و ترویج معارف الاهی باشد (به شرط این¬که برای آنها آفات دینی و اخلاقی نداشته باشد) اشکال ندارد.
سوالات فقهی عبور از فیلترینگ
سؤال: آیا استفاده از فیلتر شکن، حتی برای فعالیت‌های علمی اشکال دارد؟
جواب: اگر مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران بوده [۱۷۳] و یا برای استفاده از سایت‌های غیر اخلاقی، مستهجن و منحرف باشد و کاربر از دیدن صحنه‌های عریان در امان نباشد، اشکال دارد؛ [۱۷۴] ولی بر مراکز علمی لازم است امکان استفاده از منابع علمی سالم را برای دانشجویان فراهم کنند [تا نیازی به استفاده از فیلتر شکن نباشد]. [۱۷۵]
سؤال: آیا نصب فیلتر شکن بر روی رایانه خود، یا رایانه دیگران اشکال دارد؟ درآمد به دست آمده حرام است؟
جواب: اگر بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد [۱۷۶] و شخص نصب کننده بداند [۱۷۷] یا بترسد که دیگری وارد سایت‌های منحرف و مستهجن می‌شود و برای او مفسده دارد [۱۷۸]؛ نصب کردن و درآمد آن حرام است. [۱۷۹]
سوال: آیا صِرف نگهداری فیلتر شکن (البته بدون استفاده از آن) در رایانه یا موبایل اشکال دارد؟
جواب: اگر مخالف قانون باشد [۱۸۰] و فرد از مفسده‌های آن (مانند ورود به سایت‌های منحرف یا دیدن تصاویر مستهجن) در امان نباشد، نگهداری آن اشکال دارد. [۱۸۱]
سؤال: آیا فروش فیلتر شکن و VPN جایز است؟
جواب: اگر مخالف قوانین و مقررات حکومت اسلامی باشد، جایز نیست. [۱۸۲]
سؤال: آیا نصب نرم افزارهای شبکه اجتماعی فیلتر شده، مانند فیسبوک، توییتر و عضویت در آنها جایز است؟
جواب: اگر عضویت در این شبکه‌ها مفسده داشته، [۱۸۳] یا ترس افتادن به گناه وجود داشته باشد، [۱۸۴] یا موجب تقویت دشمنان اسلام شود، جایز نیست؛ و گرنه اشکال ندارد. [۱۸۵]
سؤال: درآمد حاصل از نصب نرم افزارهای شبکه اجتماعی فیلتر شده، مانند فیس بوک و توییتر، حلال است؟
جواب: چون عضویت در این شبکه‌های اجتماعی مخالف مقررات حکومت اسلامی است و مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی و ... دارد و خوف آلوده شدن به گناه وجود دارد؛ کسب درآمد از این راه جایز نیست و پول به دست آمده حرام است. [۱۸۶]
سؤال: آیا هدیه دادن فیلتر شکن و نرم افزار شبکه‌های اجتماعی فیلتر شده، مانند فیس بوک و توییتر به دیگران، جایز است؛ و هدیه گیرنده مالک آن می‌شود؟
جواب: هدیه دادن جایز نیست و هدیه گیرنده مالک آن نمی‌شود. [۱۸۷]
آیت الله مکارم شیرازی درباره علت حرمت عضویت در فیس بوک فرموده اند:
عزيزان من! دليل حرمت همان نشر گسترده فساد و انواع گناهان از اين طريق مى باشد؛ زيرا فيس بوك مانند شهر بى در و دروازه اى است كه همه كس از دانشمندان و افراد نخبه گرفته تا دزدان و شيّادان و كلاهبرداران و كسانى كه به انواع فساد آلوده اند؛ هر كدام در اين شهر مغازه اى دارد و در اين مغازه‌ها گاه وسائل ضرورى زندگى و در بسيارى از موارد، ابزار گناه و مفاسد و انحراف هاى اخلاقى فراگير و ايجاد اختلاف در ميان ملّت‌ها با برچسب‌ هاى زيبا و پوشش‌ هاى فريبنده در اختيار همگان قرار مى‌گيرد. حال اگر ورود در اين شهر براى همه (از جوانان كم سن و سال گرفته تا بزرگ سالان ناآگاه) ممكن شود؛ آيا هيچ فرد آگاهى مى‌تواند ورود به چنين شهرى را براى همه آزاد بگذارد؟! حتى جاسوسان و مفسدان فى الارض مى‌توانند در اين شهر بى در و پيكر مبادله اطّلاعات كنند و با رموز و اشاراتى بذر توطئه بپاشند. ما مى‌گوييم بايد بر مطبوعات و رسانه‌ها به طور عام نظارتى باشد تا افراد فاسد و مفسد نتوانند از اين طريق جامعه را آلوده كنند. با اين حال، چگونه فيس‌بوك بايد از هر قيد و شرطى آزاد باشد، آيا آزادى بى قيد و شرط در دنيا داريم؟ پاره‌اى از محدوديّت ‌هاى غربى به هيچ وجه مشكلى را حل نمى كند. آرى، اگر ورود در اين شهر، مخصوص افراد دانشمند و فرهيخته كه خوب و بد را كاملاً مى شناسند و سِره از ناسِره را تشخيص مى دهند، آن هم براى تحقيقات اجتماعى آزاد بود؛ مانعى نداشت؛ درست مانند كتب گمراه کننده كه [طبق نظر] فقها مطالعه آن براى عموم حرام است؛ ولى براى محققان مذهبى آزاد شمرده مى شود. [۱۸۸]

جاسوسی رایانه ای

از دیگر جرم‌هایی که در فضای مجازی، مخصوصاً شبکه‌های اجتماعی اتفاق می‌اُفتد، جاسوسی و سرقت اطلاعات از کاربران و ملت‌ها است. همه کشورها برای این جرم مجازات سنگینی قرار داده اند.
جاسوسی آن است که اخبار و اطلاعات کسی یا موسسه ای و یا کشوری را مخفیانه گرد آورند و به شخص یا موسسه و یا کشوری بدهند. [۱۸۹] اگر این جاسوسی با ابزار رایانه ای و مخابراتی انجام شود، «جاسوسی رایانه ای» [۱۹۰] نامیده می‌شود. [۱۹۱]
جاسوسی اگر برای امر مهمی، مانند آگاهی از تحرکات و اطلاعات دشمنان اسلام باشد، اشکال ندارد؛ چون در سیره پیامبر اکرم [۱۹۲] (صلی الله علیه و آله) و علی علیه السلام [۱۹۳]فرستادن جاسوس در بین سپاه دشمن برای جمع آوری اطلاعات، لازم و امری متداول بوده است؛ [۱۹۴] ولی مسلمانان و کشورهای اسلامی باید مراقب باشند تا هدف جاسوسی دشمن قرار نگیرند.
قوانین جاسوسی رایانه ای
در قانون برای جاسوسی رایانه ای، قوانین و مجازاتی در نظر گرفته شده است که به آنها اشاره می‌شود:
هرکس به طور غیر مجاز، نسبت به داده ای سری [۱۹۵] در حال انتقال یا ذخیره شده در سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده مرتکب اعمال زیر شود؛ به مجازات‌های مقرر محکوم خواهد شد:
الف) دسترسی به داده مذکور، یا تحصیل آنها، یا شنود محتوای سری در حال انتقال؛ به حبس از یک تا سه سال یا جزای نقدی از بیست تا شصت میلیون ریال یا هر دو مجازات.
ب) در دسترس قرار دادن داده مذکور برای اشخاص فاقد صلاحیت؛ به حبس از دو تا ده سال.
ج) افشا یا در دسترس قرار دادن داده مذکور برای دولت، سازمان، شرکت، یا گروه بیگانه یا عاملان آنها؛ به حبس از پنج تا پانزده سال. [۱۹۶]
‎‎‎هرکس به قصد دسترسی به داده سری موضوع ماده قبلی [۱۹۷] این قانون، تدابیر امنیتی سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی را نقض کند، به حبس از شش ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. [۱۹۸]
سوالات فقهی جاسوسی رایانه ای
سؤال: حکم جاسوسانى كه اطّلاعات نظامى يا غير نظامى كشور اسلامى را با علم و آگاهى، در اختيار دشمن مى گذارند، چیست؛ آيا محاربند؟
جواب: اطلاق عنوان "مُحارب" بر جاسوس مشكل است. به طور كلّى جاسوسى را بايد مطابق محتواى آن تقسيم كرد؛ هرگاه مربوط به اخبارى بوده باشد كه پايه هاى احكام اسلامى يا حكومت اسلامى را متزلزل سازد و يا جان مسلمانان را به وسيله آن به خطر مى اندازد، مسلّماً محكوم به اعدام است. همچنين اگر اخبار او سبب گسترش فساد در مقياس وسيعى گردد؛ به طورى كه عنوان مفسد "فى الارض" به معناى قطعى اش بر او صادق شود؛ نيز محكوم به اعدام است؛ ولى اگر در موضوعات كوچك ترى باشد كه هيچ يك از مسائل فوق در آن نيست؛ مثل اين كه اطّلاعات غير مهم و خالى از خطر عمده را در اختيار بيگانگان بگذارد؛ در اين صورت، مشمول قانون تعزيرات است و مقدار تعزير تناسب با ميزان ضرر جاسوسى او خواهد داشت. [۱۹۹]

سرقت رايانه‌اى

برخی از سارقان با استفاده از جهل و ناآگاهی کاربران، از طریق اینترنت و شبکه‌های اجتماعی اطلاعات و اموال آنان را سرقت می‌کنند. [۲۰۰]
اگر کاربران شبکه‌های اجتماعی، نسبت به تدابیر امنیتی بی توجه بوده و یا از آموزش‌های لازم برای استفاده از دنیای مجازی بی اطلاع باشند، ممکن است مورد هدف سارقان اینترنتی قرار بگیرند.
قوانین سرقت رایانه ای
هرکس به طور غیر مجاز، به داده‌ها یا سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی که به وسیله تدابیر امنیتی حفاظت شده است، دسترسی یابد؛ به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. [۲۰۱]
هر کس به طور غیر مجاز، داده ای متعلق به دیگری را برباید؛ چنانچه عین داده‌‌ها در اختیار صاحب آن باشد؛ به جزای نقدی از یک تا بیست میلیون ریال و در غیر این صورت، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. [۲۰۲]
سوالات فقهی سرقت رایانه ای
مسئله: سرقت اطلاعات کاربران شبکه‌های اجتماعی حرام است و باید افراد از این کار خودداری کنند. [۲۰۳]
سؤال: شخصی هنگام خرید کالا به جای پرداخت پول از کارت اعتباری خود از حساب اشخاص دیگر این پول را پرداخت می‌کند؛ آیا باید دست او را قطع کنند؟
جواب: گرچه مرتکب حرام شده و ضامن است؛ ولی حد سرقت بر او جاری نمی‌شود. [۲۰۴]
سؤال: آیا سرقت نرم افزار از طریق اینترنت از سایت‌های دشمنانی که ما راتحریم کرده‌اند؛ جايز است؟
جواب: بدون اجازه صاحب اصلی جايز نيست؛ مگر از کفار حربی باشند، یا از کفاری باشند که با مسلمانان قراردادی در این زمینه نداشته باشند که در این¬صورت اشکال ندارد. [۲۰۵]

لینک دادن به شبکه‌های اجتماعی فیلتر شده

یکی از راه‌هایی که کاربران می‌توانند با آن، مطلب، گروه و کانالی را گسترش دهند؛ "لینک دادن" [۲۰۶] می‌باشد. سزاوار است کاربران، سایت، گروه و کانالی را که به آن لینک می‌دهند، نسبت به محتوایش اطمینان داشته باشند؛ یعنی با مذهب و فرهنگ کشورمان منافاتی نداشته باشد؛ چون انسان در برابر کارها و اعمالش باید در محضر خدای متعال پاسخگو باشد. پس، اگر با لینک دادن به شبکه اجتماعی ای که محتوای حرام و منحرف کننده ای داشته باشد، آسیب دیدن و گناه کردن افراد دیگر را موجب شویم، در گناه این افراد شریک هستیم؛ زیرا با این کار زمینه گمراهی و گناه کردن افراد را فراهم کرده ایم. علی علیه السلام در این باره فرمودند:
الرَّاضِي بِفِعْلِ قَوْمٍ كَالدَّاخِلِ فِيهِ مَعَهُمْ وَ عَلَى كُلِّ دَاخِلٍ فِي بَاطِلٍ إِثْمَانِ إِثْمُ الْعَمَلِ بِهِ وَ إِثْمُ الرِّضَى بِهِ؛ آن كس كه به كار جمعيتى راضى باشد، همچون كسى است كه در آن كار دخالت دارد؛ منتها آن كس كه در كار باطل دخالت دارد، دوگناه مي‏كند: گناه عمل و گناه رضايت. [۲۰۷]
قانون و استفتاء درباره لینک دادن
بر اساس قانون، درج پیوند (لینک) یا تبلیغ تارنماهای فیلتر شده در پایگاه‌های اینترنتی، مانند شبکه‌های اجتماعی فیس بوک و گوگل پلاس جرم است. [۲۰۸]
سوال: برخی از کاربران، با لینک کردن سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی دیگر در گروه یا کانال خویش؛ این امکان را فراهم می‌کنند که کاربران به سایت‌های فیلتر شده و مفسده دار وارد شوند؛ آیا این کار جایز است؟
جواب: اگر مفسده داشته باشد و موجب گمراهی کاربران شود؛ جایز نیست. [۲۰۹]

تولید و توزیع محتویات مستهجن

از جرم‌های غیر انسانی در شبکه‌های اجتماعی که روز به روز در حال گسترش است؛ تولید، توزیع و استفاده از محتویات مستهجن می‌باشد. [۲۱۰]
برخی کاربران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، تصور می‌کنند محیط فضای مجازی، پاک و بدون آفت است؛ در حالی که تحقیقات میدانی درباره هرزه نگاری در فضای مجازی خلاف این تصور را ثابت می‌کند.
تحقیقات نشان می‌دهد که 30% از کل ترافیک اینترنت برای دیدن تصاویر مستهجن و هرزه‌ نگاری صرف می‌شود [۲۱۱]و ماهانه در فضای اینترنت حدود 29 پتابایت [۲۱۲] مطالب مستهجن، اعم از متن، فیلم، تصویر و... منتشر می‌‌شود. [۲۱۳]
حدود 35% از کل دانلود‌های انجام شده در فضای اینترنت به مستهجن نگاری اختصاص پیدا کرده است [۲۱۴] و شرکت‌های بزرگی مانند «جنرال موتورز، "برادران وارنر" و مایورت» جزء تولید کنندگان اصلی مطالب مستهجن هستند و با فروش آنها سالانه، میلیاردها دلار درآمد مالی دارند. [۲۱۵]
مجازات تولید و توزیع محتویات مستهجن
هرکس به وسیله سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌‌های داده؛ محتویات مستهجن [۲۱۶] را تولید، ارسال، منتشر، توزیع یا معامله کند، یا به قصد ارسال یا انتشار یا تجارت تولید یا ذخیره یا نگهداری کند؛ به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.
تبصره 1: ارتکاب اعمال فوق، در خصوص محتویات مبتذل موجب محکومیت به حداقل یکی از مجازات‌های فوق می‌شود. محتویات و آثار مبتذل به آثاری اطلاق می‌گردد که دارای صحنه‌ها و صور قبیحه باشد.
تبصره 2: هرگاه محتویات مستهجن به کمتر از ده نفر ارسال شود، مرتکب به یک تا پنج میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد.
تبصره 3: چنانچه مرتکب، اعمال مذکور در این ماده را حرفه خود قرار داده باشد، یا به¬طور سازمان‌ یافته مرتکب شود؛ چنانچه مفسد فی‌الارض شناخته نشود، به حداکثر هر دو مجازات مقرر در این ماده محکوم خواهد شد. [۲۱۷]
حکم فقهی تولید و توزیع محتویات مستهجن
مسئله: تولید و توزیع آثار مبتذل و مستهجن که دارای مفاسد اخلاقی فراوانی است؛ حرام است و از این کار باید خودداری شود. [۲۱۸]

تشویق به دیدن سایت مستهجن

خدای متعال در قرآن می‌فرماید: «برخی از افراد مریض دل (في‏ قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ‏) [۲۱۹] چون خودشان منحرف شده‌اند، دیگران را هم منحرف می‌کنند: «قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا كَثيراً.» [۲۲۰] همین امر در دنیای مجازی وجود دارد. برخی از افراد با تولید و انتشار مطالب مستهجن و هرزه نگاری و تشوق کاربران به تماشای سایت‌ها و مطالب منحرف، زمینه انحراف تعدادی از کاربران را فراهم می‌کنند که در قانون جمهوری اسلامی ایران جرم محسوب می‌شود و مجازات سنگینی در پی دارد.
"هرزه نگاری" بر روی کاربران تأثیرات مخرّب و خانمان سوزی دارد. تصور برخی از کاربران اینترنتی، آن است که دیدن تصاویر مستهجن بر آنها تأثیری ندارد؛ در حالی¬که کاملاً در اشتباه هستند؛ چون خدای متعال تأثیر وسوسه‌های شیطان را گام به گام معرفی می‌کند «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ‏ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ‏ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَر» [۲۲۱] در واقع شیطان در ابتدا دیدن تصاویر مستهجن را توصیه نمی‌کند؛ بلکه ابتدا فرد را عادت می‌دهد که تصاویر مختلفی را ببیند؛ ولی لا به لای آنها برخی تصاویر مبتذل را هم جا می‌دهد. به مرور زمان انسان را نسبت به دیدن تصاویر مستهجن وسوسه می‌کند و بعد از مدتی بدون این¬که شخص تغییر در روحیات و اخلاق خود را متوجه شود، به تماشای صحنه‌های محرک و مستهجن عادت کرده است. [۲۲۲]
قوانین تشویق به دیدن سایت مستهجن
هرکس از طریق سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی یا حامل‌های داده مرتکب اعمال زیر شود، به ترتیب زیر مجازات خواهد شد:
الف) چنانچه به منظور دستیابی افراد به محتویات مستهجن، آنها را تحریک یا ترغیب یا تهدید یا تطمیع کند یا فریب دهد یا شیوه دستیابی به آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد؛ به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات. ارتکاب این اعمال در خصوص محتویات مبتذل موجب جزای نقدی از دو تا پنج میلیون ریال است.
ب) چنانچه افراد را به ارتکاب جرائم منافی عفت یا استعمال مواد مخدر یا روان‎گردان یا خودکشی یا انحرافات جنسی یا اعمال خشونت آمیز تحریک یا ترغیب یا تهدید یا دعوت کند یا فریب دهد یا شیوه ارتکاب یا استعمال آنها را تسهیل کند یا آموزش دهد، به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات.
تبصره: مفاد این ماده و ماده (١٤) شامل آن دسته از محتویاتی نخواهد شد که برای مقاصد علمی یا هر مصلحت عقلایی دیگر تهیه یا تولید یا نگهداری یا ارائه یا توزیع یا انتشار یا معامله می‌‌شود. [۲۲۳]
استفتا
سوال: آیا تشویق و تحریک کردن دیگران برای شنیدن یا دیدن یا خواندن مطالب مستهجن و مفسده دار اشکال دارد؟
جواب: حرام است و از این کار باید خودداری شود. [۲۲۴]

نشر اکاذیب و شایعات

از اموری که کاربران شبکه‌های اجتماعی باید به آن توجه داشته باشند؛ این است که از ایجاد یا انتشار اخبار دروغ به صورت جدِّی پرهیز کنند و با حیثیت افراد محترم بازی نکرده و شخصیت آنها را نزد مردم تخریب نکنند.
برخی از کاربران، به محض اینکه مطلبی برای آنها ارسال می‌شود، بدون بررسی صحت و درستی آن، به نشر و ترویج آن اقدام می‌کنند؛ غافل از این¬که با این کار چه بسا آبروی انسانی را لکه¬دار می¬کنند. امام صادق علیه السلام فرمودند: «حُرْمَةُ الْمُؤْمِنِ‏ أَعْظَمُ مِنْ حُرْمَةِ هَذِهِ الْبَنِيَّة؛ حرمت و آبروی مومن، از حرمت خانه خدا بالاتر است.» [۲۲۵]
افرادی که با نشر مطالب تخریب کننده و شایعه پراکنی، آبروی دیگران را می‌برند؛ باید به این نکته توجه کنند که همین اقدام در انتظار آنان خواهد بود. چنان¬که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند:
مَنْ‏ عَيَّرَ مُؤْمِناً بِشَيْ‏ءٍ لَمْ يَمُتْ حَتَّى يَرْكَبَه‏؛ هر کس عیبی را به مومنی نسبت دهد، نمی‌میرد تا این¬که خودش به آن دچار شود.» [۲۲۶]
قانون و استفتا
طبق قانون، هر کس به قصد ضرر زدن به غیر یا تشویش اذهان عمومی، یا مقامات رسمی به وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی، اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام‌های رسمی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد؛ اعم از این¬که از طریق یاد شده به نحوی از انحاء، ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود؛ افزون بر اعاده حیثیت به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. [۲۲۷]
سؤال: آیا انتشار شایعه و سخنان غیر واقعی در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟
جواب: اگر این مطالب دروغ و غیر واقعی باشند، نشر آنها حرام است [۲۲۸] و باید از ارسال چنین مطالبی جداً خودداری شود. [۲۲۹]

تغییر چهره دیگران

هر کس به وسیله سیستم‌های رایانه ای یا مخابراتی،‌ فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر یا تحریف کند و آن را منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود؛ به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. [۲۳۰]
تبصره: چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب، به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد. [۲۳۱]
استفتا
سوال: برخی افراد با استفاده از نرم افزارهایی، مانند فتو شاپ، چهره یا تصویر دیگران را تغییر می‌دهند؛ مثلاً آنها را در کنار یک زن نامحرم قرار می‌دهند یا آنها را در مکان‌هایی نشان می‌دهند که هیچ گاه در آن¬جا نبوده‌اند؛ در حالی که با این کار آبرو اشخاص را می‌برند و یا از آنها اخاذی می‌کنند؛ آیا این کار اشکال دارد؟
جواب: این کار حرام می‌باشد [۲۳۲] و در برابر از بین رفتن آبروی دیگران ضامن است و اگر برای این کار پولی دریافت کرده باشد؛ حلال نیست و واجب است جبران کند. [۲۳۳]

اخاذی اینترنتی

برخی از کاربران اینترنتی به علت عدم اطلاع کافی از آسیب‌ها و خطرهایی که آنها را تهدید می‌کند، با کاربران دیگری ارتباط برقرار می‌کنند و در کمال تعجب، فایل‌های شخصی خودشان را در اختیار آنها قرار می‌دهند، ولی با اخاذی افراد سودجو مواجه می‌شوند. قانون برای این امور غیر اخلاقی مجازات سنگینی را در نظر گرفته است، که ذیلاً ملاحظه می-کنید:
هر كس با سوء استفاده از آثار مبتذل و مستهجن تهيه شده از ديگري، وي را تهديد به افشا و انتشار آثار مزبور نمايد و از اين طريق با وي زنا نمايد، به مجازات زناي به عنف محكوم مي‌شود؛ ولي اگر عمل ارتكابي غير از زنا و مشمول حد باشد، حد مزبور بر وي جاري مي‌گردد و درصورتي‌كه مشمول تعزير باشد، به حداكثر مجازات تعزيري محكوم خواهد شد. [۲۳۴]
مرتكبان جرائم زير به دو تا پنج سال حبس و ده سال محروميت از حقوق اجتماعي و هفتاد و چهار ضربه شلاق محكوم مي‌شوند:
الف) وسيله تهديد قراردادن آثار مستهجن به ‌منظور سوء استفاده جنسي، اخاذي، جلوگيري از احقاق حق يا هر منظور نامشروع و غيرقانوني ديگر.
ب) تهيه فيلم يا عكس از محل هايي كه اختصاصي بانوان بوده و آنها فاقد پوشش مناسب مي باشند؛ مانند حمام‌ها و استخرها و يا تكثير و توزيع آن.
ج) تهيه مخفيانه فيلم يا عكس مبتذل از مراسم خانوادگي و اختصاصي ديگران و تكثير و توزيع آن. [۲۳۵]
سوالات فقهی
مسئله: اخاذی کردن از دیگران به هر صورتی که باشد، حرام است؛ مثلا از افراد عکس‌های بدون پوشش گرفته شود یا این¬که عکس‌های خصوصی آنان را در صورت همراهی نکردن، پخش کند. [۲۳۶]
سؤال: اگر کسی تصاویر خصوصی افراد را که با پوشش لازم گرفته نشده است، در شبکه‌های اجتماعی قرار دهد، اشکال دارد؟
جواب: اگر بدون اجازه باشد [۲۳۷] و موجب آشکار شدن عیب و ریختن آبروی شخص شود یا مفسده داشته باشد، حرام است. [۲۳۸]

کلیک دزدی

«کلیک دزدی» [۲۳۹] روش هوشمندانه‌ ای است که هکرها برای ترغیب کاربران به کلیک کردن روی آیکن و یا فایلی ویروسی به کار می‌‌گیرند. در این روش کاربر بدون این که بداند ممکن است با یک کلیک کردن ساده چه اتفاقات ناگواری برای سیستم او رخ بدهد؛ در دام هکرها می‌افتد. این تکنیک به شکل‌های مختلفی ظاهر می‌شود؛ به عنوان مثال: آگهی‌های تبلیغاتی و یا جملاتی مانند «هرگز روی این فایل کلیک نکنید»؛ که می‌تواند هر کاربری از مبتدی گرفته تا پیشرفته را برای کلیک کردن دچار وسوسه کند.
برای خنثی کردن این ترفند امنیتی، این توصیه‌ها را جدی بگیرید:
• از کلیک روی لینک‌های مشکوک پرهیز کنید. این گونه صفحات مخرب اغلب کاربر را به کلیک روی لینک‌هایی ترغیب می‌کند که توضیحاتی جذاب دارد.
• این فایل مخرب اینترنتی ممکن است در قالب یک ایمیل معمولی ارسال شود که لینکی را در خود دارد که به فایل ویدئویی حاوی خبری مهم و یا جالب توجه می‌رسد؛ اما شما تنها با کلیک روی دکمه اجرای فایل تصویری به صفحه مورد نظر هکر منتقل می‌شوید.
• اگر از مرورگر فایرفاکس استفاده می‌کنید، پیشنهاد می‌کنیم حتما افزونه «No Script» را که برای وبگردی امن در فایرفاکس در نظر گرفته شده است، نصب کنید؛ زیرا این افزونه در مواردی که از اسکریپت‌های مخرب برای کلیک دزدی استفاده شده باشد؛ از حملات ممکن جلوگیری می‌کند.
• پیش از کلیک کردن روی لینکی در هر صفحه، به بخش «URL» یا همان آدرس اینترنتی آن که با نگه داشتن ماوس روی لینک پدیدار می‌شود؛ دقت کنید. این آدرس یا باید با آدرس اصلی وب ‌سایت که در نوار آدرس مرورگر است، همخوانی داشته باشد و یا با توضیحاتی که برای لینک مورد نظر نوشته شده است. توصیه ما این است که حتی اگر درصد کمی هم به آدرس لینک شک داشتید، از کلیک روی آن پرهیز کنید. [۲۴۰]

هک کردن

یکی از معضلات و آسیب‌های جدی و خطرناک در دنیای مجازی مسئله «هک کردن» [۲۴۱] می‌باشد. [۲۴۲] متأسفانه در بعضی از مواقع خود ما زمینه آن را فراهم می‌کنیم؛ یعنی بر اثر نداشتن اطلاعات کافی و لازم در حوزه اینترنت و شبکه‌های اجتماعی راه را برای هکرها [۲۴۳] هموار کرده، حتی آنها را برای هک سیستم شخص حریص‌تر می‌کنیم؛ مثلا هنگام خروج از ایمیل فقط صفحه ایمیل را می‌بندیم؛ در صورتی که باید گزینه «sing out» را انتخاب کرده تا به صورت کامل از صفحه خارج شویم، یا اطلاعات شخصی خود را در رایانه قرار داده و به راحتی به دنیای مجازی وارد می‌شویم و یا از نرم افزارهایی مانند فیلتر شکن استفاده می‌کنیم؛ ولی خبر نداریم که ممکن است این نرم¬افزارها از ابزار جاسوسی باشند.
سوالات فقهی
سؤال: آیا هک کردن سایت‌های دشمنان اسلام برای منافع حکومت اسلامی جایز است؟
جواب: اشکال ندارد؛ [۲۴۴] مگر این که بر خلاف قوانین کشور باشد. [۲۴۵]

ترساندن کاربران

سؤال: آیا اگر کسی از طریق وب کم، شخصی را بترساند و باعث سکته یا فوت او شود [۲۴۶]، ضامن است؟
جواب: این کار حرام و موجب ضمان است. [۲۴۷]
13. نرم افزار‌های مورد استفاده در جرم
هر کس اقدام به تولید یا انتشار یا توزیع یا معامله داده‌ها یا نرم افزارها یا هر نوع ابزار الکترونیکی که صرفاً به منظور ارتکاب جرائم رایانه ای به کار می‌روند، نماید؛ به حبس از نود و یک روز تا یک سال یا جزای نقدی از پنج تا بیست میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. [۲۴۸]

بخش ششم: آداب استفاده از شبکه‌های اجتماعی

عضویت در شبکه‌های اجتماعی، و استفاده از آنها مستلزم رعایت نکاتی است که کاربران باید حتما آنها را فرا گرفته؛ سپس از این ابزار استفاده کنند؛ و گرنه به مشکلات شرعی، قانونی و حقوقی برخورد می‌کنند که خلاصی از آنها مشکل است. این آداب در دو قسمت «باید‌های استفاده از شبکه‌های اجتماعی» و « نبایدهای استفاده از شبکه¬های اجتماعی» مطرح می‌شود:

فصل اول: بایدهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی

شناخت و آگاهی لازم

شناخت و آگاهی، شرط لازم و اساسی استفاده از هر ابزاری است. در کشور ما معمولاً تکنولوژی‌های جدید بدون آمادگی مردم جامعه وارد کشور می‌شوند و بعد از مدتی که آسیب‌های خود را نشان می‌دهند و افراد دچار مشکلات شدند، تازه به فکر آگاه کردن مردم می‌افتیم؛ در حالی که باید قبل از ورود این ابزار، مردم را از آسیب‌ها و فواید آنها آگاه کرد.
یکی از تأثیر گذارترین ابزار و تکنولوژی‌های جدید، شبکه‌های اجتماعی است. معمولاً افرادی که از این شبکه‌ها استفاده می‌کنند، از آگاهی لازم نسبت به فواید و آسیب‌های آنها برخوردار نیستند و فقط برای این¬که از قافله جا نمانند از آنها استفاده می‌کنند لذا هر روز شاهد متضرر شدن برخی از کاربران هستیم؛ به طوری که درصد قابل توجهی از پرونده‌های قضایی و انتظامی به شبکه‌های اجتماعی مربوط است.
بر هر کاربری لازم است از اهداف ساخته شدن این شبکه‌ها آگاهی و اطلاعات کافی داشته باشد تا ناخواسته در مسیر مقاصد سازندگان آنها حرکت نکند.

اعتدال در استفاده از شبکه‌های اجتماعی

انسان در همه چیز باید اعتدال را رعایت کند: «خَيْرُ الْأُمُورِ أَوْسَطُهَا» [۲۴۹] و از هر‌گونه افراط و تفریط در رفتار و گفتار خویش اجتناب کند.
اسلام به مسلمانان دستور می‌دهد که از هر کاری (حتی کارهای مستحبی) که سبب فوت و ترک واجبات می‌شود اجتناب کنند: «إِذَا أَضَرَّتِ‏ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ فَارْفُضُوهَا.» [۲۵۰] این نکته گویای رعایت اهم در برابر مهم و رعایت اعتدال در هر حالی است.
مقام معظم رهبری درباره استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی فرمودند:
خیلی از بچّه‌های جوان ما (دانشجو و غیر دانشجو) وقت هایشان را در این شبکه‌های اجتماعی هدر می‌دهند؛ یا در بعضی از جلسات‌ [به] بحث و جدل‌های بیهوده [مشغول می‌شوند]. وقتتان را بیهوده به هدر ندهید، وقتتان را درست مصرف کنید، هم به درس برسید، هم به کار تشکیلاتی برسید؛ به هردوی این¬ها باید برسید. [۲۵۱]
سوالات فقهی
سؤال: آیا عضویت در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟
جواب: هر گاه این کار خلاف قانون بوده یا سبب تقویت دشمنان اسلام گردد و یا مفاسد اخلاقی یا اعتقادی و یا اجتماعی داشته باشد، جایز نیست و در غیر این صورت، اشکال ندارد. [۲۵۲]
سؤال: اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی موجب ضایع شدن و هدر رفتن عمر شود، آیا استفاده از آنها جایز است؟
جواب: اتلاف وقت دلیل بر حرمت نمی‌شود؛ ولی شایسته است انسان نسبت به عمر خود که بزرگ¬ترین سرمایه اوست، نهایت دقت را داشته باشد؛ [۲۵۳] زیرا در برابر هدر دادن عمر در قیامت مسئول و جواب گو خواهد بود. [۲۵۴]
سؤال: اگر عضویت در شبکه‌های اجتماعی موجب شود نماز انسان قضا شود، آیا استفاده از آنها جایز است؟
جواب: جایز نیست [۲۵۵] و لازم است به امور واجب پرداخته شود. [۲۵۶]
سؤال: اگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی موجب شود انسان از کارهای واجب (مانند اطاعت از دستورات والدین، صله رحم و تحصیل علم) باز بماند؛ آیا مشغول شدن به آنها جایز است؟
جواب: حرام است. [۲۵۷]

نقل مطالب مفید و مستند

یکی از آداب استفاده صحیح از شبکه‌های اجتماعی، این است که مطالب مفید و آموزنده را برای اعضای گروه‌ها ارسال کنیم و از هر مطلبی که موجب گمراهی و انحراف کاربران می‌شود اجتناب کنیم.
آیت‌الله جوادی آملی در این باره به مسئولین فرمودند:
شما باید فضای [مجازی] را به حقیقت تبدیل کنید و [آن را] به دست بگیرید و بیش¬ترین پیام را در آن منتقل [و ارسال] ‌کنید. لذا بر سرعتتان بیفزایید و این نظام را با هنر دینی تان به سمت پیشرفت بکشانید. امروز خیلی از بزرگان در حوزه‌ها و دانشگاه‌های کشور وجود دارند. [شما] باید فقط حرف و سخن این بزرگان را منتشر [کنید] و مردم هم می‌شنوند؛ همانگونه که یک کودک به صدای مادر خود توجه می‌کند، خاصیت انسان‌ها نیز این است که به حقیقت‌های عالَم و سخنان انبیا که در این راستاست توجه می‌کند. [۲۵۸]
برخی از کاربران هر مطلبی را که می‌بینند یا برای آنها ارسال می‌شود، در گروه استفاده می‌کنند و به صحت و درستی آن اهمیتی نمی¬دهند و تنها قصد دارند مطالب گروه یا کانال خود را زیاد کرده تا مخاطبان بیش¬تری به دست بیاورند؛ در حالی که ممکن است بعضی از این حرف‌ها و نوشته ها، آبروی افراد را از بین ببرد و یا موجب تخریب شخصیت دیگران شود.
کاربران و مدیران گروه‌ها یا کانال‌های شبکه‌های اجتماعی، اگر می‌خواهند مطلبی را نقل کنند؛ باید اولاً، از منابع معتبر باشد؛ ثانیاً، خودشان آنها را مطالعه کرده، بعداً در اختیار دیگران قرار دهند؛ ثالثاً، مطالب دیگران را به نام خودشان منتشر نکنند و حتماً آدرس سایتِ منبع را بیان کنند.
سوالات فقهی
سوال: آیا استفاده از مطالب سایت‌هایی که در آنها نوشته شده است: «نقل مطالب با ذکر منبع اشکال ندارد»؛ بدون ذکر اسم آن سایت اشکال دارد؟
جواب: این کار بدون رضایت صاحبان آن سایت‌ها جایز نیست. [۲۵۹]
سوال: آیا استفاده از مطالب سایت‌هایی که در آنها هیچ گونه عنوانی وجود ندارد مبنی بر این¬که «استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع اشکال ندارد»؛ جایز است؟
جواب: اشکال ندارد. [۲۶۰]
4. احترام نهادن به قوانین گروه ها
التزام به قوانین و مقررات در همه امور، لازم و پسندیده است. در شبکه‌های اجتماعی نیز مدیران برای گروه‌های خود قوانین و مقرراتی وضع می‌کنند که از جهت اخلاقی لازم است اعضای گروه آنها را رعایت کنند؛ اما برخی از کاربران به رعایت مقررات گروه‌ها پایبند نیستند؛ در حالی که این کار موجب به¬هم ریختگی گروه شده و اعضا را از اهداف تعیین شده گروه‌ها دور می‌کند.
استفتا
سؤال: آیا رعایت کردن قوانین و مقرراتی که مدیران گروه‌های شبکه‌های اجتماعی برای اعضا قرار می‌دهند، واجب است؟
جواب: رعایت این مقررات واجب نیست؛ [۲۶۱] مگر قوانینی که ریشه در حکم شرعی داشته باشند، [۲۶۲] یا کاربران برای عضویت در این گروه‌ها تعهدی داده باشند که در این صورت، رعایت آنها واجب است. [۲۶۳]
5. رعایت انصاف در انتقاد از دیگران
خدای متعال انسان‌ها را با ظرفیت ها، استعدادها و سلیقه‌های گوناگون آفریده است. گاهی ممکن است فردی نسبت به انسان دیگری خشنود نباشد و از او انتقاد کند ولی باید در نقد کردن انصاف را رعایت کند و از اعتدال خارج نگردد.
امام صادق علیه السلام درباره انصاف داشتن فرمودند:
سَيِّدُ الْأَعْمَالِ ثَلَاثَةٌ... انصاف النَّاسِ مِنْ نَفْسِكَ حَتَّى لَا تَرْضَى بِشَيْ‏ءٍ إِلَّا رَضِيتَ لَهُمْ مِثْلَهُ ...؛ آقا و سرور همه اعمال سه چیز است: ... و رعایت انصاف با مردم؛ به طوری که به چیزی راضی و خشنود نباشی؛ مگر این¬که همانند آن را برای مردم بخواهی. [۲۶۴]
برخی از افراد در مسائل سیاسی با بی انصافی درباره دیگران مخصوصاً رجال سیاسی قضاوت می‌کند و به راحتی آبروی آنها را لکه¬دار می¬کنند و موجب تخریب شخصیت آنها می‌شوند؛ در حالی که غالباً این قضاوت¬ها با شتاب و عجله انجام می‌شود و از تحقیق و اطمینان کافی برخوردار نیست.
امیر المومنین، علی علیه السلام فرمودند:
أَلا إِنَّهُ مَنْ يُنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِهِ لَمْ يَزِدْهُ اللَّهُ إِلا عِزّاً؛ آگاه باشید؛ هر شخصی که با مردم با انصاف برخورد کند، خدای متعال عزت او را زیاد می‌کند. [۲۶۵]

برخورد مناسب با بد رفتاری ها

برخی از افراد در شبکه‌های اجتماعی کارهای ناشایستی انجام می‌دهند؛ مثلاً عکس‌های نامناسب خود و دیگران را در صفحات و گروه‌ها می‌گذارند یا با جملات سخیف و مبتذل آبروی خود و دیگران را خدشه¬دار می¬سازد. در این صورت، لازم است با آنها برخورد شده و با زبانی نرم به آنان تذکر داده شود و از هر کاری که آنها را جسورتر می‌کند، خودداری شود.
برخی از کاربران عکس‌های نامناسب خود را برای پروفایل قرار می‌دهند یا آنها را در صفحات و گروه‌ها پخش می‌کنند. اگر به آنها تذکر ملایم داده شود و آثار منفی این کارها برایشان بیان شود، ممکن است از این کار دست بردارند.
یکی از کاربران، روش مناسب خود در را نهی از منکر کاربر دیگر چنین برای نگارنده نقل کرد: «در یکی از شبکه‌های اجتماعی، خانمی عکس نامناسب خود را در پروفایل قرار داده بود؛ به او گفتم: می خواهم عکسی از شما را در موبایلم داشتم باشم، اگر ممکن است برایم عکس خود را بفرستید. با ناراحتی گفت: این کار را هرگز نخواهم کرد! به او گفتم: خواهرم؛ شما این کار را انجام داده‌اید و عکس‌های خود را در این شبکه‌ها در اختیار هزاران مرد نامحرم قرار داده‌اید؛ ولی توجه ندارید. چند لحظه بعد دیدم عکس‌های خود را از صفحه شخصی اش حذف و از من تشکر کرد که او را به کار اشتباهش آگاه کرده بودم.» عکس العمل این خانم در برابر تذکر این کاربر، مصداق روایت امام صادق علیه السلام است که فرمودند:
أَحَبُّ إِخْوَانِي إِلَيَّ مَنْ أَهْدَي إِلَيَّ عُيُوبِي‏؛ بهترینِ برادرانم، کسی است که عیب هایم را به من هدیه بدهد [و آنها را به من بگوید]. [۲۶۶]
سوالات فقهی
سؤال: آیا باید افرادی را که در حال استفاده از شبکه‌های اجتماعی مفسده دار و فیلتر شده هستند، نهی از منکر کنیم؟
جواب: در صورتی که شرایط نهی از منکر وجود داشته باشد، واجب است که نهی از منکر انجام شود. [۲۶۷]
سؤال: آیا حذف کردن شبکه‌های اجتماعی مفسده دار از روی رایانه و موبایل دیگران بدون اجازه و اطلاع آنها از باب نهی از منکر جایز است؟
جواب: اگر بدون اجازه وارد رایانه و موبایل دیگران شود و تجسس کند تا شبکه اجتماعی را پیدا کرده و حذف کند، جایز نیست؛ [۲۶۸] اما اگر حذف کردن آنها بدون تجسس باشد [۲۶۹] و مفسده ای (مانند اختلاف و درگیری) نداشته باشد؛ اشکال ندارد؛ [۲۷۰] ولی بهتر است در صورت امکان ابتدا با زبان نرم و ملایم آنها را ارشاد کنند تا خودشان نرم افزار را حذف کنند. [۲۷۱]

فصل دوم: نبایدهای استفاده از شبکه‌های اجتماعی

ساختن گروه و کانال به نام دیگران

بی¬تردید نمی¬توان و نباید بدون اجازه افراد به نام آنها گروه یا کانال ساخته شود؛ زیرا ممکن است در این گروه‌ها مطالبی گذاشته شود که موجب بد نامی این اشخاص گردد، در حالی آنها از این مسائل اطلاعی ندارند.
سؤال: برخی از افراد بدون اجازه و رضایت در شبکه‌های اجتماعی، صفحات یا گروه‌هایی را به نام افراد دیگر، مانند هنرمندان، ورزشکاران و چهر‌های سیاسی و مذهبی ایجاد می‌کنند که غالباً موجب اذیت و آزار آنها می‌شود؛ آیا این کار جایز است؟
جواب: اگر این کار موجب اذیت و آزار دیگران شود، حرام است [۲۷۲] و باید حقوق افراد در شبکه‌های اجتماعی محترم شمرده شود. [۲۷۳]

ارسال مطالب، بدون مطالعه محتوای آن

از آداب دیگر استفاده از شبکه‌های اجتماعی، آن است که تا از صحت و سالم بودن مطالب و فایل‌هایی که برای ما می‌فرستند، مطمئن نشده‌ایم، آنها را برای دیگران نفرستیم.
سؤال: برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی بدون مطالعه کردن مطالبی که برای آنها ارسال شده است، آنها را برای دیگران می‌فرستند؛ در حالی که بعضی از این مطالب، دارای محتوای مفسده دار و حرام هستند؛ آیا این کار جایز است؟
جواب: اگر مفسده داشته باشد، [۲۷۴] جایز نیست [۲۷۵] و باید از این کار خودداری شود. [۲۷۶]

منتشر کردن تصاویر خصوصی

از مهم‌ترین آداب شبکه‌های اجتماعی، رعایت حریم شخصی خود و دیگران است. برخی از کاربران تصور می‌کنند صفحات و گروه‌ها جای منتشر کردن هر‌گونه عکس و مطلبی است و در این زمینه آزادی کامل دارند؛ در حالی که باید توجه داشت آزادی انسان به رعایت حریم دیگران مشروط است و آزادی تا جایی محترم است که موجبات آلودگی اخلاقی دیگران را فراهم نکند. شاید بتوان علت نشر این‌گونه تصاویر را همان حس خود نمایی و ارضای این نیاز کاذب دانست. [۲۷۷]
آسیب‌های انتشار عکس‌های خصوصی
انتشار تصاویر نامناسب خود و دیگران آفات و آسیب‌هایی را به دنبال دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
 قُبح شکنی
این افراد با انتشار تصاویر نامناسب، قُبح شکنی می‌کنند. آن‌ها به دیگران این جرأت را می‌دهند که عکس‌های نامناسب خود را در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی منتشر کنند. به همین ترتیب، به اشتراک گذاشتن این تصاویر به امری طبیعی در جامعه تبدیل شده و تبعات منفی زیادی دارد. [۲۷۸]
 الگو گیری
نوجوانان و جوانان با دیدن عکس این افراد آن‌ها را ایده آل‌های خود فرض و در جهت شبیه شدن به آن‌ها تلاش می‌کنند. آن‌ها معیارهای زیبایی و تناسب اندام را از این گروه یاد می‌گیرند و مطابق معیارهای آن‌ها پیش می‌روند. به همین دلیل گرایششان به عمل‌های زیبایی بیش¬تر می‌شود. [۲۷۹]
سوالات فقهی
سؤال: آیا قرار دادن عکس‌های شخصی خود در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟
جواب: اگر با پوشش مناسب و کامل باشد، مفسده ای هم نداشته باشد، اشکال ندارد. [۲۸۰]
سؤال: آیا قرار دادن عکس‌های خصوصی خود و دیگران (که دارای پوشش لازم نیستند) در شبکه‌های اجتماعی جایز است؟
جواب: اگر نوعاً دارای مفسده‌هایی مانند تحریک شهوت، تضعیف روحیه دین داری افراد شود، یا صاحب عکس را بشناسد، [۲۸۱] حرام است [۲۸۲] و وظیفه همگان، انجام فریضه امر به معروف و نهی از منکر با لحاظ همه شرایط و جوانب است. [۲۸۳]
سؤال: برخی از زنان، تصاویر بدون پوشش خود را برای تضعیف فرهنگ حجاب در شبکه‌های اجتماعی قرار می‌دهند؛ آیا این کار دو گناه (گذاشتن عکس بی حجاب و تضعیف فرهنگ حجاب) حساب می‌شود؟
جواب: این کار حرام است و باید از آن اجتناب کنند. [۲۸۴] گناه و عقاب چنین افرادی قطعاً شدیدتر است. [۲۸۵]

نشر و تأیید همه مطالب

کاربران با تأیید یا ردّ کردن مطالب منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی، نقش مهمی در گسترش معارف یا جلوگیری از مطالب انحرافی دارند. گاهی در گروه‌ها یا کانال‌ها مطالب خلاف شرعی منتشر می‌شود و کاربران می‌توانند با اعتراض نسبت به این محتوا از گسترش آنها جلوگیری کنند و یا با تأیید، آن مطالب را در سطح وسیع تری گسترش دهند. که در این صورت به نشر مطالب ناهنجار و خلاف شرع کمک کرده¬اند.
در بعضی موارد که مطالب مفید و آموزنده در شبکه‌های اجتماعی گذاشته می‌شود، اگر کاربران استقبال نکرده و آن مطالب را مطالعه نکنند؛ زمینه دلسردی افراد را فراهم می‌کنند. لذا سزاوار است از مطالب مفید و آموزنده با تأیید کردن آنها استقبال کرده و با ردّ کردن محتوای فاسد و انحرافی جلو نشر آنها را بگیرند.
سوالات فقهی
سؤال: آیا خواندن، نشر و تأیید مطالبی حاوی تهمت زدن، غیبت کردن، تحقیر و تمسخر و ... که در شبکه‌های اجتماعی منشر می‌شود، جایز است؟
جواب: خواندن، نشر و تأیید این‌گونه از مطالب جایز نیست. [۲۸۶]
سؤال: برخی از اعضای شبکه‌های اجتماعی مطالب حرامی مشتمل بر توهین، تهمت زدن به افراد و افشای اسرار خصوصی دیگران را در صفحات یا گروه‌های خود می‌گذارند و متأسفانه بعضی از افراد گروه‌ها هم آنها را تأیید می‌کنند. اگر تأیید این مطالب موجب شود که این شخص، مطالب بیش¬تری بگذارد؛ آیا تأیید کردن آنها جایز است؟
جواب: اگر موجب گذاشتن مطالب بیش¬تری شود، تأیید کردن حرام است و باید با زبان ملایم آنها را نهی از منکر کنید. [۲۸۷]

عضو شدن در هر کانال و گروهی

انسان در برابر وقت و عمر خود باید در قیامت جوابگو باشد؛ لذا باید کارهای او از منطق و دلیل برخوردار باشد. امام باقر علیه السلام در این باره فرمودند:
اعْلَمْ أَنَّكَ سَتُسْأَلُ غَداً إِذَا وَقَفْتَ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ أَرْبَعٍ شَبَابِكَ‏ فِيمَا أَبْلَيْتَهُ‏ وَ عُمُرِكَ فِيمَا أَفْنَيْتَه‏...؛ بدان، فردای قیامت، هنگامی که در برابر خدای متعال قرار می‌گیری، درباره چهار چیز از تو سوال و بازخواست می‌شود: جوانی خود را در چه راهی سپری کردی، و عُمرت را در چه تمام کردی .... [۲۸۸]
برخی از کاربران در هر شبکه اجتماعی و گروهی عضو می‌شوند؛ در حالی که عضویت در هر گروه وقت زیادی از شخص می‌گیرد؛ لذا سزاوار است افراد در شبکه‌ها و گروه‌هایی که با نیازهای اعتقادی، دینی، اخلاقی، اجتماعی آن¬ها متناسب است عضو شوند تا از تلف کردن عمر خود در این راه خودداری کنند.
سوالات فقهی
سؤال: آیا عضویت در گروه‌های شبکه‌های اجتماعی مجازی که می‌دانیم در آنها مطالب حرام گذاشته می‌شود، جایز است؟
جواب: اگر مفسده داشته باشد، جایز نیست. [۲۸۹]
سؤال: آیا استفاده از شبکه اجتماعی وایبر (با اینکه می‌دانیم مدیریت و سازنده آن اسرائیلی است) جایز است؟
جواب: اگر مستلزم مفسده [۲۹۰] باشد یا ترس ارتکاب گناه وجود داشته باشد [۲۹۱] یا موجب تقویت دشمنان اسلام شود یا بر خلاف قانون باشد، استفاده از آن جایز نیست. [۲۹۲]
سؤال: آیا استفاده از شبکه‌های اجتماعی منحرف که از ابتدا روی موبایل نصب شده‌اند و قابل حذف شدن نیستند، جایز است؟
جواب: اگر بر خلاف قوانین حکومت اسلامی باشد یا دارای مفسده بوده و یا ترس به گناه افتادن وجود داشته باشد، استفاده از آن جایز نیست. [۲۹۳]
سؤال: اگر شخصی علم داشته باشد که در شبکه‌های اجتماعی به مقدسات مسلمانان، مخصوصاً شیعیان توهین و بی ‏احترامی می‌شود، آیا جایز است از آنها استفاده کند؟
جواب: جایز نیست؛ [۲۹۴] به دیگران هم اطلاع‏ رسانی کنید که استفاده نکنند و علاوه بر حرام بودن و گناه، تأثیرات نامطلوب و مخربی بر افکار و عقاید و روح انسان دارند. [۲۹۵]

قبول مطالب بدون سند و مدرک

چقدر زیباست که کاربران، خود را مقید کنند هر کلام و مطلبی را که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود، بدون دلیل و سند نپذیرند و از افراد و مدیران گروه‌ها بخواهند حتماً مطالب مستند را بارگذاری کنند و از نقل و نشر هر‌گونه مطلب سست و بی پایه خودداری کنند.

نزدیک شدن به محرمات الاهی

از مهم¬ترین بایسته¬های هر کاربر شبکه‌های اجتماعی؛ این است که کاربر به هیچ وجه به محدوده محرمات الاهی نزدیک نشود و امکان ورود دیگران را نیز فراهم نکند و از هر کار و سخنی که موجب تفرقه و بی آبرویی دیگران می‌شود، خودداری کند. همچنین از نگاه به تصاویر و فیلم‌های منحرف کننده و مستهجن و از روابط عاشقانه و عاطفی با نامحرم دوری ورزد.

بخش هفتم: وظایف مدیران گروه‌های شبکه اجتماعی

افرادی که در شبکه‌های اجتماعی گروه و کانال تشکیل می‌دهند، دارای وظایفی هستند که عدم اطلاع از آن¬ها و یا عدم اجرای آن¬ها؛ مستلزم مشارکت در آسیب‌هایی است که در این گروه‌ها به وجود می‌آید و آنان در این باره مسئول هستند. لذا کسی باید برای ایجاد گروه اقدام کند که واقعاً صلاحیت داشته باشد. در این قسمت برخی از وظایف مدیران [۲۹۶] گروه‌ها را بیان می‌کنیم:

تناسب گروه با نیاز و مشکل جامعه

بسیار به جا و مناسب است گروه‌هایی که تشکیل می‌شوند، فقط برای سرگرم کردن کاربران نباشد، بلکه در صدد برطرف کردن مشکلی از جامعه باشند، یا آگاهی مخاطبان خویش را نسبت به یک موضوع افزایش دهند، اما متأسفانه برخی از گروه‌ها هیچ گونه کارآیی ندارند و فقط وقت با ارزش کاربران را هدر می‌دهند.

انتخاب نام مناسب برای گروه و کانال

سزاوار است کاربران برای گروه یا کانال‌های خویش نام‌های مناسب، زیبا و با محتوا انتخاب کنند و از عناوین مبتذل؛ ولو جذاب و دارای قدرت جذب مخاطب بیش¬تر، خودداری کنند.

تبیین دقیق اهداف تشکیل گروه

به جرأت می¬تون ادعا کرد که بسیاری از کاربران نمی‌دانند گروهی که در آن عضو هستند، برای چه هدفی تشکیل شده است؛ لذا مدیران گروه باید با شفافیت تمام اهداف را به خوبی تبیین و روشن کنند تا اعضا با آگاهی لازم در این گروه‌ها عضو شوند.

حرکت در جهت اهداف گروه

بعد از این¬که اهداف گروه به خوبی معرفی و تبیین شد، باید همه اعضای گروه همسو با آن مقاصد حرکت کرده و مطالب مناسب را در گروه قرار بدهند و از هر‌گونه بحث و نظری که گروه را از آرمان‌های خویش دور می‌کند، خودداری کنند.

دقت در عضو کردن افراد

از دیگر وظایف مدیران گروه‌ها آن است که هر شخصی را در گروه عضو نکنند، بلکه افرادی را به عنوان عضویت انتخاب کنند که به دین داری و مقید بودن آنها اطمینان داشته باشند و بدانند که مطالب انحرافی و حرام در گروه قرار نمی‌دهند؛ اما برخی از کاربران، هنگامی که گروه تشکیل می‌دهند، همه مخاطبان موبایل خویش را در گروه عضو می‌کنند، بدون اینکه از دین داری آنها مطمئن باشند.
بر همه کسانی که عضو شبکه‌های اجتماعی هستند، واجب شرعی است که در برابر منکرات و کارهای حرام بی تفاوت نبوده، بلکه با افرادی که در این شبکه ها، بی اخلاقی می‌کنند، مطالب انحرافی می‌گذارند و یا به دیگران توهین می‌کنند؛ برخورد کنند و با مهربانی و زبان نرم به آنها تذکر بدهند و در صورتی که آن کاربران به کار غلط خود ادامه می‌دهند، بر مدیران گروه‌ها لازم است آنها را از گروه اخراج کنند؛ در غیر این صورت، در گناه آنها شریک هستند.
سؤال: آیا بر مدیران گروه‌های شبکه‌های اجتماعی واجب است افرادی را برای گروه انتخاب کنند که از کارهای حرام، مانند گذاشتن مطالب نامناسب خودداری می‌کنند؟
جواب: بر مدیران این گروه‌ها لازم و واجب است نظارت داشته باشند و افرادی را انتخاب کنند که به سلامت فکری و دینی آنها اطمینان داشته باشند تا از گسترش و اشاعه فحشا جلوگیری شود. [۲۹۷]
سؤال: آیا مدیران گروه‌های شبکه‌های اجتماعی، از باب نهی از منکر می‌توانند افرادی را که مطالب حرام در گروه می‌گذارند، اخراج کنند (اگر چه این اخراج سبب بی آبرو شدن فرد در گروه شود)؟
جواب: ابتدا با زبان نرم و ملایم آنها را ارشاد کنند و تذکر دهند که در صورت تکرار گذاشتن مطالب مفسده انگیز و حرام در گروه، اخراج خواهند شد. اگر موثر واقع نشد و راه دیگری هم برای جلوگیری از او وجود نداشته باشد، او را اخراج کنند. [۲۹۸]

عضو کردن افراد با اجازه آنها

ادب دینی و اجنماعی حکم می‌کند که برای عضو کردن افراد در گروه‌ها یا کانال‌ها از آنها اجازه گرفته شود و در صورت تمایل، آنها را عضو کنیم.
سؤال: برخی افراد بدون اجازه دیگران، آنها را در گروه‌های شبکه اجتماعی عضو می‌کنند. این کار سبب انتشار نام و هویت اشخاص می‌شود، در حالی که ممکن است این افراد به این کار راضی نباشند؛ آیا این عضو کردن جایز است؟
جواب: فی نفسه اشکال ندارد؛ [۲۹۹] مگر این¬که شخص اظهار نارضایتی کند [۳۰۰] یا مفسده داشته باشد که در این¬صورت جایز نیست. [۳۰۱]

بخش هشتم: نکات و احکام متفرقه

در این بخش موضوعاتی مطرح می‌شود که برای کاربران اینترنت و شبکه‌های اجتماعی مفید است و باید از آنها آگاهی داشته باشند تا بتوانند از این ابزار استفاده بهتری داشته باشند و خود را در برابر آسیب‌های این تکنولوژی جدید حفظ کنند.

فصل اول: کودکان و شبکه‌های اجتماعی

برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی، کودکان و افراد زیر 15 سال هستند. در کشورهای غربی برای این دسته از کاربران محدودیت‌هایی وجود دارد و به آنها اجازه نمی‌دهند از هر شبکه اجتماعی ای استفاده کنند؛ اما چرا در کشور ما بعضی از والدین به فرزندان خود اجازه می‌دهند از اینترنت و هرگونه شبکه اجتماعی استفاده کنند؛ در حالی که ممکن است این ابزار برای آنها خطرها و آسیب‌هایی را به دنبال داشته باشد. [۳۰۲]
سؤال: آیا استفاده از اینترنت، رایانه و تبلت برای کودکان جایز است؟
جواب: اگر ترس کشیده شدن کودکان به گناه و ترس تأثیر [منفی] در تربیت دینی کودکان وجود داشته باشد، حرام است. [۳۰۳]
متأسفانه برخی از والدین هنگامی که فرزندان آنها از این ابزار استفاده می‌کنند، افتخار می‌کنند و آن را نشانه رشد و تعالی فرزندان خود می‌دانند؛ در حالی که کودکان نمی‌توانند محتوا و مطالب شبکه‌های اجتماعی را تحلیل کنند و همین امر زمینه انحرافات آنها را فراهم می‌کند.
سؤال: آیا در اختیار قرار دادن رایانه، موبایل و تبلت برای کودکان و نوجوانان در صورتی که احتمال مفسده توسط سایت‌های غیر اخلاقی وجود داشته باشد، جایز است؟
جواب: تا زمانی که یقین نداشته باشید در راه حرام استفاده می‌کنند، اشکال ندارد؛ [۳۰۴] ولی اگر یقین داشته باشید به انجام گناه کمک می‌کنید؛ [۳۰۵] یا ترس دارید که به فساد کشیده شوند جایز نیست. [۳۰۶]
سؤال: آیا خرید اینترنت پر سرعت برای منزل در حالی¬که فرزندان با اینترنت پرسرعت می‌توانند به شبکه‌های اجتماعی با سرعت و کیفیت بیشتری دسترسی داشته باشند، و دسترسی به مطالب و سایت‌های منحرف و مستهجن راحت‌تر می‌شود جایز است؟
جواب: در صورتی که مفسده نداشته باشد [۳۰۷] و ترس افتادن به حرام نباشد؛ اشکال ندارد. [۳۰۸]
نظارت والدین بر فعالیت اینترنتی فرزندان
والدین باید فرزندانشان را از آسیب‌ها و خطرهای این‌گونه ابزارها آگاه کنند و با نظارت کامل و نامحسوس، این استفاده را به کودکان و نوجوانان خود اجازه بدهند.
پدران و مادران باید اطلاعات خود را نسبت به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی بالا ببرند و در این مقوله از فرزندان خود عقب نمانند. والدین می‌توانند از ابزاری که بر فعالیت فرزندان در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نظارت دارد، استفاده کنند و آنها را از ورود به سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی مفسده دار حفظ کنند. و در واقع نوعی نظارت بر کار آن¬ها داشته باشند.
سؤال: آیا بر والدین واجب است برای این¬که از طریق اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، به فرزندان آنها آسیب‌های اخلاقی و اعتقادی وارد نشود، اطلاعاتشان را درباره رایانه و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی زیاد کنند و در دوره‌های آموزشی شرکت کنند؟
جواب: در صورتی که تنها راه تربیت، این راه نباشد، واجب نیست؛ [۳۰۹] ولی سزاوار است والدین اموری را که در تربیت بهتر فرزندان مفید است، یاد بگیرند. [۳۱۰]
سؤال: برخی از والدین برای این¬که به فعالیت‌های اینترنتی فرزندان خود (مانند استفاده از شبکه‌های اجتماعی) اشراف و آگاهی داشته باشند، نرم افزارهایی [۳۱۱] را بر روی رایانه نصب می‌کنند تا مواظب آنها باشند و در صورت نیاز به آنها، تذکرات لازم را بدهند. آیا این کار جایز است؟ آیا از مصادیق تجسسِ حرام محسوب می‌شود؟
جواب: اگر مصالح و امور تربیتی فرزندان مشروط به این کار باشد اشکال ندارد؛ [۳۱۲] ولی نباید به واسطه این کار، در امور دیگرِ فرزندان تجسس شود. [۳۱۳]
سؤال: آیا والدین می‌توانند نرم افزار شبکه‌های اجتماعی مبتذل و مستهجن را که بر روی رایانه یا موبایل فرزندان است، از بین ببرند؟
جواب: اشکال ندارد. [۳۱۴]
توصیه‌هایی به والدین
1. در شبانه¬روز مقداری از وقت خود را برای گفت¬وگو و ارتباط با فرزندان قرار دهید و نگذارید فرزندانتان به دلیل کمبود حضور شما، وقت خود را با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی پر کنند.
2. با استفاده از نرم افزارهای فیلترینگ خانگی (کنترل والدین) بر فعالیت رایانه ای فرزندانتان نظارت داشته باشید.
3. به فرزندان خود بیاموزید به درخواست کاربرانی که آن¬ها را نمی‌شناسند، پاسخ ندهند و تحت هیچ عنوان اطلاعات شخصی و مالی خود را ارسال نکنند. [۳۱۵]
4. اگر برای فرزندانتان در خانه اینترنت پر سرعت تهیه می‌کنید، سعی کنید با نظارت خودتان مورد استفاده قرار گیرد. [۳۱۶]
‌5. از مهم‌ترین مواردی که جنبه پیشگیرانه دارد، نصب و راه‌اندازی رایانه در محلی است که قابلیت کنترل فیزیکی و چشمی توسط والدین بر عملکرد فرزندان میسر باشد. [۳۱۷]
6. اگر از فرزندانتان در محیط مجازی خطایی سرزد، از اصل «تغافل» [۳۱۸] استفاده کنید و در زمانی مناسب با مهربانی و صمیمیت، آن آسیب را برطرف کنید.
7. برای استفاده فرزندتان از رایانه و اینترنت برنامه ریزی، زمان بندی و هدف گذاری داشته باشید. [۳۱۹]
8. آسیب‌های اینترنت و شبکه‌های اجتماعی را برای فرزندان با مهربانی و زبانی نرم بیان کنید.
9. تا زمانی که فرزندان از آسیب‌های شبکه‌های اجتماعی آگاه نشده‌اند و نحوه استفاده صحیح را یاد نگرفته باشند از خرید رایانه، تبلت و موبایل‌های پیشرفته برای آنان اجتناب کنید.
10. حتماً در دوره‌های آموزشی رایانه، اینترنت و شبکه‌های اجتماعی شرکت کنید تا بتوانید با آگاهی و اطلاعات لازم، فرزندان خود را راهنمایی کنید. [۳۲۰]
11. مهم¬ترین توصیه ای که سزاوار است والدین آن را عملی سازند، این است که از همان دوران کودکی، فرزندان خود را با مسائل دینی و اخلاقی آشنا کنند و حلال و حرام الاهی را با بیانی زیبا و رسا به آنها آموزش دهند. پدران و مادران باید در منزل از کارهایی که خلاف آموزه‌های دینی است اجتناب کنند؛ مثلاً از دیدن تصاویر مبتذل اینترنتی خودداری ورزند؛ زیرا فرزندان زمانی که والدین خود را در حال دیدن این تصاویر نامناسب؛ مشاهده می‌نمایند باور می¬کنند که دیدن این صحنه‌های غیر اخلاقی برای آنها نیز اشکالی ندارد؛ یا هنگامی که اعضای خانواده خود را با پوشش و لباسی نامناسب و زننده می‌بینند، تصور می‌کنند دیدن صحنه‌های مستهجن فضای مجازی برای آنها زشت و قبیح نیست و می‌توانند آنها را مشاهده کنند؛ زیرا قبلاً این صحنه‌ها را به صورت زنده در خانواده دیده اند. پس برای این¬که فرزندان از آسیب‌های اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در امان بمانند، باید از انجام دادن هر کاری که روحیه گناه کردن را در آنها ایجاد و تقویت می‌کند، اجتناب شود؛ زیرا بهترین وسیله ای که آنها را حفظ می‌کند، تقوای الاهی است که باید در زمان کودکی در جان آنها رشد کرده و تقویت شود.

فصل دوم: همسر یابی

برخی از افراد سود جو برای تحقق اهداف شیطانی خویش، گروه‌ها و کانال‌هایی را با عنوان «همسر یابی» ایجاد می‌کنند و از پسران و دختران مجرد می‌خواهند اطلاعات شخصی و خصوصی خود را برای آنها بفرستند تا همسری مناسب و شایسته برای آنها پیدا کنند و کاربران غافلند از اینکه عکس‌ها و ویژگی‌های آنها در اختیار این افراد شیّاد قرار می‌گیرد و بعداً از آنها اخاذی می‌کنند.
اگر کاربران محترم به سایت پلیس فتا و بعضی از دادگاه‌های خانواده مراجعه کنند، متوجه می‌شوند حجم بالایی پرونده در این زمینه وجود دارد که همگی به خاطر ناآگاهی کاربران به آسیب‌های همسریابی اینترنتی پدید آمده اند.
مسئولان محترم باید برای مدیریت همسریابی اینترنتی فکری بکنند؛ وگرنه افراد سودجو با استفاده از این فرصت طلایی که جوانان به دنبال شریک زندگی هستند، سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی غیر قانونی ایجاد و از آنان سوء استفاده می‌کنند. [۳۲۱] لذا باید سایت‌های قانونی و رسمی ای را در کشور ایجاد کنند و با تبلیغات زیبا و گسترده آن را به اطلاع مردم برسانند. [۳۲۲]

آسیب‌های همسریابی اینترنتی

برای آگاهی بیش¬تر کاربران محترم به موضوع ازدواج‌های اینترنتی، برخی از آسیب های [۳۲۳] این گونه از ازدواج‌ها را ذکر می‌کنیم:
1. ازدواج هايي كه از دوستي خياباني يا آشنايي از طريق چت و اينترنت آغاز می‌شود؛ همان طور كه خيلي راحت شكل گرفته است، خيلي زود از هم مي پاشد؛ زيرا خود آن‌ها كه پيش از ازدواج مرتكب حرام شده اند، پس از ازدواج به يكديگر مشكوك مي شوند كه شايد همسرشان با اشخاص ديگر رابطه نامشروع داشته باشد؛ لذا چيزي كه اساس و پايه اش بر حرام استوار باشد، مداومت و بركت ندارد. [۳۲۴]
2. در حقيقت امكان فريب افراد در فضاهاي مجازي و اتاق ‌هاي گفت¬وگو، بيش از زماني است كه افراد رو در روي هم قرار گرفته و در مورد اطلاعات شخصي خود سخن مي‌گويند. [۳۲۵]
3. محيط‌ هاي مجازي و اينترنتي، به گونه‌اي است كه به‌ راحتي مي‌توان از احساسات دروغين سخن گفت؛ اما امكان آناليز رفتارهاي احساسي وجود ندارد و در نتيجه اين نوع رفتار را مي‌توان در دنياي مجازي پنهان كرد. [۳۲۶]
4. با توجه به این¬که مدیران سایت‌ها، به تمامی اطلاعات وارد شده توسط کاربر؛ مانند نام و نام خانوادگی، کد ملی، نشانی و شماره تماس، دسترسی دارند؛ می‌توانند از کاربران سوء استفاده نموده، اطلاعات وارد شده را در اختیار افراد غیر مجاز قرار دهند. [۳۲۷]
5. در این سایت‌ها اعضا می‌توانند با جلب اعتماد سایرین، به سوء استفاده از تصاویر و اطلاعات خصوصی و اخاذی [۳۲۸] از آنها اقدام کنند. [۳۲۹]
6. با توجه به این¬که عضویت ویژه در این سایت‌ها، مستلزم به واریز پول به حساب مدیران سایت‌ها می‌باشد، در بیش¬تر مواقع مدیران به تعهدات خود در قبال کاربران عمل نکرده، پول واریز شده آنان را به سرقت می‌برند. [۳۳۰]
قوانین و سوالات فقهی
بر اساس قانون، فعالیت پایگاه‌های اینترنتی همسر یابی فاقد مجوز از وزارت ورزش و جوانان، ممنوع [و جرم] است. [۳۳۱]
سؤال: آیا همسریابی اینترنتی جایز است؟
جواب: اگر این کار زیر نظر افراد مطمئن و با رعایت تمام شوؤنات اسلامی، و اخذ مجوز از مقامات ذی صلاح صورت گیرد، اشکال ندارد [۳۳۲] و ممکن است جلو بسیاری از مشکلات ازدواج‌ها را بگیرد؛ اما با توجه به ظرافت و حساسیت‌های مسئله، برنامه ریزی دقیق مورد نیاز است. [۳۳۳]
سؤال: برخی از افراد، اطلاعات نادرستی را از خود در سایت‌های همسریابی قرار می‌دهند که سبب فریب خوردن دیگران می‌شود؛ حکم این کار چیست؟
جواب: حرام است [۳۳۴] و اگر یکی از دو طرف فریب خورده باشد، می‌تواند عقد ازدواج را فسخ کند. [۳۳۵]
سؤال: برخی از خانم‌ها برای به دست آوردن شوهر، تصاویر خود را که با پوشش نامناسب گرفته شده است، در سایت‌های همسریابی قرار می‌دهند، آیا این کار اشکال دارد؟
جواب: جایز نیست. [۳۳۶]

فصل سوم: تصاویر و فیلم‌های اینترنتی

افرادی که با اینترنت در ارتباط هستند، باید هنگامی که با تصاویر و فیلم‌های نامناسب و مستهجن صفحات اینترنت برخورد کردند، بلافاصله نگاه خود را از این تصاویر حرام برگردانند و از جست¬وجو به سایت‌هایی که احتمال آلوده شدن را می‌دهند؛ خودداری؛ و از استغفار برای رفع این آلودگی‌ها استفاده کنند.
سؤال: هنگام کار با اینترنت و شبکه‌های اجتماعی با تصاویر مبتذل یا مستهجن برخورد می‌کنیم؛ تکلیف چیست؟
جواب: اگر اتفاقی و سهوی باشد، اشکال ندارد؛ [۳۳۷]ولی نگاه کردن عمدی و از روی شهوت جایز نیست. [۳۳۸]
سؤال: آیا نگاه کردن به عکس زنان بی حجابی که خودشان راضی هستند دیگران تصاویر آنها را ببینند؛ اشکال دارد؛ حتی اگر فرد از خودش مطمئن باشد که در حرام نمی‌اُفتد؟
جواب: نگاه کردن به قصد لذت بردن جایز نیست [۳۳۹] و همچنین اگر برای لذت بردن نباشد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست. [۳۴۰]
سؤال: نگاه کردن به تصاویر زنان در اینترنت که پوشش لازم را ندارند، جایز است؟
جواب: اگر او را می‌شناسد، جایز نیست؛ [۳۴۱] ولی اگر او را نمی‌شناسد با قصد لذت و ریبه، جایز نیست. [۳۴۲]
سؤال: نگاه كردن به عكس ‌هايى كه دست و ناخن ‌هاى بلند رنگ آميزى‌ شده خانم‌ها را نشان مى دهد، جایز است؟
جواب: اگر با قصد لذّت و ريبه همراه باشد، جايز نيست. [۳۴۳]
سوال: آیا زنان می‌توانند به عکس مردان نگاه کنند؟
جواب: اگر مفسده نداشته باشد، جائز است. [۳۴۴]
مسئله: نگاه كردن به تصاوير مستهجن اگر به قصد ريبه باشد و يا انسان بداند كه به تحريك شهوت او منجر مى‌شود و يا خوف ارتكاب گناه و مفسده باشد، حرام است. [۳۴۵]
مسئله: نگاه کردن به عکس دختر بچه نابالغ، اگر بدون قصد لذت باشد و انسان نترسد به گناه آلوده شود، اشکالی ندارد. [۳۴۶]
مسئله: در صورتی که کسی بترسد با نگاه کردن به عکس شخصی به گناه بیفتد، نباید به آن عکس نگاه کند. [۳۴۷]
مسئله: دیدن عکس ورزشکاران، هنرمندان، شهدا و ... برای خانم‌ها تا زمانی که مفسده ای نداشته باشد، اشکال ندارد. [۳۴۸]
مسئله: آن چیزی که حرام است، «نگاه کردن» است، نه «نگاه افتادن؛ لذا آنچه را انسان به طور اتفاقی در بازار، اماکن عمومی، محل کار و ... می‌بیند، اشکال ندارد؛ ولی باید بلافاصله نظر و نگاه را برگرداند تا حکم «نگاه کردن» پیدا نکند. [۳۴۹]
مسئله: هر کس که نگاه کردن به او جایز نیست، دیدن او از پشت شیشه یا در آینه و یا آب صاف و یا هر چیز دیگری که عکس او را منعکس می‌کند نیز؛ جایز نیست. [۳۵۰]
سؤال: آیا نگاه کردن به فیلم‌های اینترنتی جایز است؟
جواب: اگر تحریک کننده شهوت باشد، یا دارای صحنه‌های مبتذل و مستهجن باشد، حرام است. [۳۵۱]
سؤال: حکم نگاه کردن به فیلم‌هایی که به صورت مستقیم پخش می‌شود، چیست؟
جواب: حکم نگاه به انسان زنده را دارد؛ [۳۵۲]یعنی مردان نمی‌توانند به غیر از گردی صورت و انگشتان دست تا مچ زنان نگاه کنند (البته بدون قصد و ریبه) و زنان هم فقط به جاهایی که مردان معمولا نمی‌پوشند، می‌توانند بدون قصد لذت و ریبه، نگاه کنند. [۳۵۳]
سؤال: حکم نگاه کردن به فیلم‌هایی که به صورت غیر مستقیم پخش می‌شود، چیست؟
جواب: حکم نگاه به عکس را دارد. [۳۵۴]
سؤال: آیا نگاه كردن به فیلم زنان از طريق اینترنت به صورت مستقیم اشکال دارد؟
جواب: نبايد به تصوير زن نامحرم كه به¬طور مستقيم پخش مى ‌شود، نگاه كرد. [۳۵۵]
سؤال: آیا نگاه كردن به فیلم زنان از طريق اینترنت به صورت غیر مستقیم جایز است؟
جواب: اگر ريبه و خوف افتادن به گناه نباشد، نگاه كردن اشكال ندارد. [۳۵۶]
سؤال: آیا زنان می‌توانند به فیلم مردان نامحرم نگاه کنند؟
جواب: اگر مفسده داشته باشد، جایز نیست. [۳۵۷]
سؤال: نگاه کردن به فیلم‌های مبتذل اینترنتی جایز است؟
جواب: حرام است. [۳۵۸]

فصل چهارم: مطالب مفید

گفت¬وگوهای اینترنتی

بسیاری از افراد، هنگامی که از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند، بدون توجه به نکات امنیتی این ابزار، با هر کس که تمایل می¬یابند، ارتباط بر قرار می‌کنند. یکی از امکانات مهم و حساس نرم افزارهای شبکه اجتماعی، امکان ارتباط صوتی و تصویری با کاربران دیگر می‌باشد که در این روابط ممکن است عکس‌های خیلی خصوصی بین کاربران رد و بدل شود و یا به صورت مستقیم با همدیگر ارتباط برقرار کنند. که معمولاً در این حالت، اتفاقاتی می‌اُفتد که بعداً زمینه اخاذی از دختران بی اطلاع را فراهم می‌کند؛ لذا کاربران باید با اطلاعات کافی و رعایت موارد امنیتی به سراغ این نرم افزارها بروند. [۳۵۹]
برخی از نرم افزارهای گفت¬وگوی اینترنتی، ممکن است ابزار جاسوسی دشمنان باشند. پس باید با اطلاعات کامل از این وسائل استفاده کرد. [۳۶۰]
بعض از اوقات به خاطر ناآگاهی یا مسائل عاطفی، کاربران مورد سوء استفاده قرار می‌گیرند؛ مثلا هنگام چت کردن، از آنها فیلمبرداری یا صدای [۳۶۱] آنها ضبط می‌شود که چه¬بسا در اینده مورد تهدید یا اخاذی قرار می‌گیرند.
سوالات فقهی
سؤال: آیا چت کردن با جنس مخالف، حتی در حال نامزدی اشکال دارد؟
جواب: اگر ترس آلوده شدن به گناه باشد و یا از مطالب تحریک کننده و شهوانی استفاده شود، حرام است. [۳۶۲]
سؤال: حکم چت کردن با شخصی که از جنسیت او بی اطلاع هستیم، چیست؟
جواب: اگر خوف وقوع در حرام یا تحریک شهوت وجود داشته باشد، جایز نیست. [۳۶۳]
سؤال: چت کردن با زنان غیر مسلمان و صحبت‌های تحریک آمیز با ایشان چه حکمی دارد؟
جواب: حرام است. [۳۶۴]
سؤال: گفت¬وگوهای اینترنتی بین زنان و مردان یا دختران و پسران نامحرم برای آشنا نمودن طرف مقابل با اسلام و قرآن یا برای رفع شبهات [۳۶۵] باشد، چه حکمی دارد؟
جواب: اگر ترس وقوع در حرام نباشد، اشکال ندارد. [۳۶۶]
سؤال: برخی از افراد هنگام چت کردن، صدا و فیلم کاربران را ضبط می‌کنند، آیا این کار اشکال دارد؟
جواب: بدون اجازه کاربران جایز نیست. [۳۶۷]
آیت الله سیستانی درباره استفاده از ابزار گفت¬وگوهای اینترنتی فرموده اند: «ارتباط زن و مرد نامحرم از راه ارسال پیام‌های نوشتاری و یا گفتاری جایز نیست، مگر به همان مقدار که به طور مستقیم جایز است و شایسته نیست زن و فرزندان طوری رفتار کنند که شک و شبهه شوهر و والدین را برانگیزد، بلکه در بعضی از موارد این کار حرام است، مانند این که رفتار زن به طوری شبهه انگیز باشد که از نظر عقلا با رعایت حقوق شوهر منافات داشته باشد یا رفتار فرزند موجب اذیت پدر و یا مادر باشد و اگر برای جلوگیری و برطرف کردن این مشکل، لازم باشد والدین یا شوهر از محتوای پیام‌های ارسالی و دریافتی آگاهی پیدا کنند؛ در صورتی که محذور و [مفسده ای] در پی نداشته باشد، اشکال ندارد؛ بلکه باید انجام شود. به طور کلی باید توجه داشت که شوهر و پدر در مقابل همسر و فرزند مسئولیت شرعی دارند، خداوند می‌فرماید:
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُون» [۳۶۸]
بنابر این زن و فرزند باید شوهر و پدر را در انجام این وظیفه کمک کنند و بر والدین و شوهر لازم است که به وظیفه امر به معروف و نهی از منکر طبق ضوابط آن عمل نمایند. [۳۶۹]

منع همسر از استفاده از شبکه‌های مجازی

سوال: آیا شوهر می‌تواند همسرش را از استفاده حلال از شبکه‌های اجتماعی منع کند؟
جواب: شوهر نمی‌تواند همسرش را منع کند، مگر استفاده از این شبکه‌ها مستلزم تصرف در اموال او باشد. در این صورت، همسر نمی‌تواند بدون رضایت وی استفاده کند. [۳۷۰] در غیر این صورت، هرچند اطاعت از شوهر در چنین موردی شرعاً واجب نیست؛ ولی مناسب است زوجین با کمک هم، فضای صمیمی زندگی را حفظ و تقویت کنند و از ایجاد خلل در زندگی با اموری که ضرورتی ندارد؛ ممانعت کنند. [۳۷۱]

هدیه دادن شبکه‌های اجتماعی مفسده دار

سؤال: آیا هدیه دادن نرم افزار شبکه‌های اجتماعی مفسده دار به دیگران جایز است؟ آیا هدیه گیرنده مالک آن می‌شود؟
جواب: اگر بر خلاف قانون باشد [۳۷۲] و مفاسد اخلاقی و سیاسی داشته باشد؛ [۳۷۳] هدیه دادن آن جایز نیست [۳۷۴] و هدیه گیرنده مالک آن نمی‌شود. [۳۷۵]

دانلود کردن از شبکه‌های اجتماعی

برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی، گروه‌هایی را با عنوان «جدید‌ترین فیلم ها، موسیقی‌ها و نرم افزارهای روز دنیا» ایجاد می‌کنند و فیلم، موسیقی و نرم افزارهای مختلفی را که متعلق به افراد دیگر است، برای دانلود در گروه قرار می‌دهند و اعضا به راحتی می‌توانند به روزترین فایل‌های اینترنتی را تهیه کنند.
مسئله: برخی از مراجع تقلید به صورت فتوا [۳۷۶] یا احتیاط واجب [۳۷۷] فرموده اند: «حق صاحب اثر باید محترم شمرده شود و بدون اجازه از آن استفاده نشود.»؛ [۳۷۸] لذا در صورت استفاده بدون اجازه، استفاده کننده ضامن خسارتی است که به تولید کننده وارد کرده است؛ مگر از کفار حربی باشد که در این¬صورت اشکال ندارد و ضامن نیست. [۳۷۹]
سؤال: آیا دانلود فایل‌های مستهجن و مبتذل از شبکه‌های اجتماعی مانند فیس بوک، جایز است؟
جواب: دانلود این‌گونه فایل‌ها حرام و از مصادیق اشاعة فحشا می‌باشد و باید به صورت جدی از این کار اجتناب شود. [۳۸۰]

بلوتوث کردن شبکه‌های اجتماعی

یکی از راه‌های گسترش شبکه‌های اجتماعی، "بلوتوث" کردن آنها از طریق رایانه و موبایل می‌باشد. امروزه افراد از راه بلوتوث کردن، نرم افزارها و فایل‌های زیادی را برای همدیگر ارسال می‌کنند و این کار، به یکی از سرگرمی‌های محافل تبدیل شده است؛ ولی متأسفانه گاهی فایل‌های مبتذل و مستهجنی را ارسال می‌کنند که موجب آلوده شدن افراد و فروپاشی خانواده‌ها می‌شود.
سؤال: آیا بلوتوث کردن نرم افزار شبکه‌های اجتماعی مفسده دار و فیلتر شده برای دیگران، جایز است؟
جواب: اگر مخالف مقررات حکومت اسلامی و دارای مفاسد اخلاقی، سیاسی، اجتماعی باشد و خوف آلوده شدن به گناه وجود داشته باشد، حرام است. [۳۸۱]

موسیقی در شبکه‌های اجتماعی

سؤال: آیا گوش دادن به موسیقی‌هایی که در برخی از شبکه‌های اجتماعی پخش می‌شود، جایز است؟
جواب: اگر موسیقی پخش شده مناسب مجلس گناه باشد، گوش دادن به آن جایز نیست. [۳۸۲]
سؤال: اگر برای کاربر شبکه‌های اجتماعی هیچ نوع آهنگ و موسیقی، تحریک کننده نباشد و بر او تأثیر منفی نداشته باشد؛ آیا گوش دادن به آن جایز است؟
جواب: ملاک حرام بودن موسیقی این است که در نوع افراد تأثیر منفی داشته باشد؛ خواه این شخص تحریک شود و بر او اثر منفی داشته باشد، یا نداشته باشد. [۳۸۳]

جملات بازدارنده تحریک کننده

سوال: برخی از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای این¬که حس کنجکاوی کاربران را برای استفاده از مطالب سایت تحریک کنند، در ابتدای مطالب خود جملاتی، مانند «ورود افراد زیر 18 سال ممنوع»، یا «مخصوص افراد متأهل» را می‌نویسند و کاربران هم کنجکاو می‌شوند و به این سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی وارد می‌شوند و مطالبی را می‌بینند، یا مطالعه می‌کنند که غالباً مفسده دار هستند؛ آیا این کار اشکال دارد؟
جواب: اگر خلاف قانون بوده [۳۸۴] و یا برای کاربران مفسده داشته باشد، جایز نیست. [۳۸۵]

نگهداری محتوای مفسده دار

سؤال: آیا نگهداری عکس و فیلم‌های مستهجن در صفحات شبکه‌های اجتماعی که در رایانه یا موبایل ذخیره شده اند؛ جایز است؟
جواب: حرام است [۳۸۶] و باید آنها را از بین بُرد [۳۸۷] و تخلف از آن موجب تعزیز است. [۳۸۸]
طهارت در تایپ کردن
سؤال: آیا هنگام تایپ کردن اسمای متبرک [۳۸۹]، آیات قرآن و روایات، طهارت [۳۹۰] لازم است؟
جواب: طهارت لازم نیست؛ ولی اگر بخواهد اسمای متبرک را لمس کند، باید وضو داشته باشد. [۳۹۱]

شنیدن آیه سجده دار

سؤال: آیا اگر شخصی آیه سجده دار را از رایانه یا اینترنت بشنود، سجده واجب می‌شود؟
جواب: اگر آيه سجده را از نرم افزار یا سی دی به صورت غیر مستقیم بشنود، لازم نيست سجده كند؛ ولی اگر به صورت مستقيم از اینترنت بشنود، بايد سجده كند. [۳۹۲]
جواب سلام ایمیل و چت
سؤال: جواب سلام درشبکه‌های اجتماعی مانند سلام لفظی واجب است؟
جواب: واجب نیست [۳۹۳] هر چند احتیاط مستحب است. [۳۹۴]

آدرس دفاتر مراجع تقلید

آیت الله خامنه ای
سایت: www. leader. ir.
نشانی الکترونیکی : info_ leader@liader.ir
تلفن : 37746666 (025)
آیت الله سیستانی
سایت: www. sistani. org
نشانی الکترونیکی: farsi@sistani.org
تلفن: 37741415 (025)
استفتای پیامکی: 09198507500
آیت الله شبیری زنجانی
سایت: www.zanjani.ir
نشانی الکترونیکی: zanjani.tamas@gmail.com
تلفن: 37740323 (025) – 37740322 (025) – 37740321 (025)
استفتای پیامکی: 50001040
آیت الله مکارم شیرازی
سایت: www.Makarem.ir
تلفن : 37840003 (025)
استفتای پیامکی: 10000100
آیت الله وحید خراسانی
سایت : www.wahidkhorasani.com
تلفن: 37740611 (025) - 37742445 (025)
آیت الله نوری همدانی
سایت: www.noorihamedani.com
تلفن: 37741850 (025)
استفتای پیامکی: 30004844
آیت الله صافی گلپایگانی
سایت: www.saafi.net
تلفن: 37479 (025)
استفتای پیامکی: 30007479

منابع و کتابنامه

کتاب ها

1. سيد على حسينى خامنه‌اى، سید علی، أجوبة الاستفتائات، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، 1424ه ق.
2. مكارم شيرازى، ناصر، احكام بانوان‌، محقق/ مصحح: ابو القاسم عليان نژادى، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب عليه السلام، قم، چاپ يازدهم، 1428 ه‍ ق.
3. مفید، محمد، إختصاص، محقق/مصحح: غفارى، على اكبر و محرمى زرندى، محمود، الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد، سال چاپ اول، 1413 ه‍. ق‏.
4. تبريزى، جواد بن على، استفتائات جديد، چاپ اول.
5. مكارم شيرازى، ناصر، استفتائات جديد، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه السلام، چاپ دوم، 1427 ه‍. ق.
6. موسوى خمينى، سيد روح الله، استفتائات، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ پنجم، 1422ق.
7. بهجت فومنى گيلانى محمد تقى، استفتائات، دفتر آیت الله بهجت، چاپ اول، 1428 ه‍. ق.
8. توضیح المسائل، آیت الله سیستانی.
9. جعفر سبحانى تبريزى، توضيح المسائل، مؤسسه امام صادق عليه السلام، قم، چاپ سوم، 1429 ه‍. ق.
10. خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌، توضيح المسائل‌، محقق/ مصحح: مسلم قلى پور گيلانى‌، چاپ اول‌، 1426 ه‍. ق‌.
11. شبيرى زنجانى، سيد موسى، توضيح المسائل، انتشارات سلسبيل، قم، چاپ اول، 1430 ه‍ ق.
12. مكارم شيرازى، ناصر، توضيح المسائل، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه السلام، چاپ 52، 1429 ه‍. ق.
13. صافى گلپايگانى، لطف الله، جامع الاحکام، انتشارات حضرت معصومه سلام الله علیها، چاپ چهارم‌، 1417 ه‍. ق‌.
14. فاضل لنکرانی موحدى، محمد، جامع المسائل‌، انتشارات امير قلم‌، چاپ يازدهم‌.
15. طاهرى، حبیب الله، حقوق مدنى، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌، 1418 ه‍. ق‌، چاپ دوم‌.
16. نعمان بن محمد مغربى‏، ابن حيون، دعائم الإسلام‏، محقق/مصحح: فيضى، آصف‏، مؤسسة آل البيت عليهم السلام‏، قم‏، چاپ دوم، 1385 ه‍. ق‏.
17. ليثى واسطى، على بن محمد، عيون الحكم و المواعظ، محقق/مصحح: حسنى بيرجندى، حسين‏، دار الحديث‏، قم‏، چاپ اول، 1376 ش‏.
18. الكافي، كلينى، محمد بن يعقوب‏، محقق/مصحح: غفارى على اكبر و آخوندى، محمد، ناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران‏، چاپ چهارم، 1407 ه‍. ق‏.
19. آیت الله مكارم، ناصر، كتاب النكاح، محقق/مصحح: محمد رضا حامدى- مسعود مكارم‌، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب عليه السلام، 1424 ه‍. ق‌، چاپ اول.
20. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول‏، محقق/مصحح: رسولى محلاتى، سيد هاشم‏، ناشر: دار الكتب الإسلامية، تهران‏، چاپ دوم، 1404 ه‍. ق‏.
21. شريف رضى، محمد بن حسين، نهج البلاغة، محقق و مصحح: فيض الإسلام‏، انتشارات هجرت‏، چاپ اول‏، 1414 ه‍. ق.

مجلات، فصل نامه ها

1. پاتریس آنه راتلیج، 53 اصل کسب درآمد از شبکه‌های اجتماعی، ترجمه: ریحانه هاشم پور، تهران، 1390.
2. مریم اسکافی نوغانی، اثر شبکه‌های اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد، فرح ترکمان، باقر ساروخانی، مجله «علوم اجتماعی (فردوسی مشهد)»، سال دوازدهم، بهار و تابستان 1394، ش 1.
3. لیلا چراغ ملایی، پروین کدیور، غلامرضا صرامی، استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در آموزش(فرصت‌ها و چالش ها)، مجله «اندیشه‌های نوین تربیتی»، پاییز 1393، ش 39.
4. عبدالعظیم کریمی، آسیب شناسی اجتماعی «اجتماعی کردن مانع اجتماعی شدن است»، مجله «پژوهش‌های تربیت اسلامی» زمستان 1384، ش 1.
5. صمد عدلی پور، آسیب شناسی شبکه‌های اجتماعی مجازی(golohtaPA fo lautriv laicos skrowten)، تهران، انتشارات پارسینه، 1393.
6. بررسی آثار و پیامدهای جامعه شبکه ای روی هویت اجتماعی جوانان، صمد کلانتری، فروغ عریضی، رسول ربانی، مهدی قادری، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، ش 28، 1386.
7. بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی در تغییر ویژگی‌های شخصیتی جوانان، الهه ودودی، علی دلاور، مجله « روانشناسی تربیتی»، سال یازدهم، بهار 1394، ش 35.
8. بررسی نقش شبکه اجتماعی وایبر در برساخت هویت نسلی جوانان، توحید علیزاده، نریمان محمدی، مجله «مطالعات فرهنگ – ارتباطات» سال شانزدهم، زمستان 1394، ش 32.
9. پایش آسیب‌های اجتماعی شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه، محمود سوری، حمید فلاحتی، مجله «پایش سبک زندگی» خرداد 1393، ش 2.
10. تاثیر شبکه اجتماعی بر عملکرد کسب وکار: اثر تعدیل کنندگی الگوی نقش و انگیزه کارآفرینانه (مورد مطالعه ایران، کرواسی و دانمارک)، محمدرضا زالی، توماس شات، اسدالله کرد ناییج، مینا نجفیان، مجله «پژوهش‌های مدیریت در ایران (مدرس علوم انسانی)»، دوره شانزدهم، تابستان 1391، ش 2.
11. تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سازماندهی سیاسی فضای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، یحیی صفوی، سجاد کرمی پاشاکی، سعید رضا خلخالی، مجله «پژوهش‌های حفاظتی و امنیتی»، تابستان 1392، ش 6.
12. تحلیل سبک زندگی جوانان کاربر شبکه اجتماعی فیس بوک، آسیه سپهری، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، سال 4، ش 13.
13. تحلیل و مقارنه ای میان قانون جرائم رایانه ای و قانون سمعی و بصری، حسین آقایی نیا، رسول عابد، فصلنامه «دیدگاه‌های حقوق قضایی»، پاییز 1391، سال هفدهم، دوره جدید، ش 59.
14. تدوین راهبرد ملی پدافند غیر عامل در حوزه ارتباطات، محمد رضا لونی؛ محمد جلالی فراهانی، مجله «نگرش راهبردی»، تیر 1387، ش 92.
15. جاسوسی رایانه ای در حقوق ایران و وضعیت بین المللی آن، محسن رهامی، سیروس پرویزی، فصلنامه «حقوق»، پاییز 1391،دوره 42، ش 3.
16. جرائم رایانه ای و روش‌های مقابله و پیشگیری از آن، مهدی فهیمی، فصلنامه «دیدگاه‌های حقوق قضایی»، پاييز و زمستان 1380، ش 23 و 24.
17. جوانان و همسریابی اینترنتی(آسیب‌ها و راه کارها)، مهدیه یاوری وثاق، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، پاییز 1393، ش 15.
18. سرقت اینترنتی حدّی یا تعزیری؟، علی اکبر ایزدی فرد؛ علی پیردهی حاجیکلا، فصلنامه «فقه و اصول»، بهار و تابستان 1389، ش 84.
19. سیر تطور شبکه‌های اجتماعی (نگاهی به آغاز و انجام شبکه‌های اجتماعی)، مصطفی علیمرادی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.
20. شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و سبک زندگی جوانان: مطالعه موردی بزرگ‌ترین جامعه مجازی ایرانیان، حسن بشیر، محمدصادق افراسیابی، مجله «تحقیقات فرهنگی»، سال پنجم، بهار 1391، ش 1.
21. شبکه‌های اجتماعی مجازی و بحران هویت (با تأکید بر بحران هویتی ایران)، ثریا معمار، صمد عدلی پور، فائزه خاکسار، مجله «مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران»، دوره اول، زمستان 1391، ش 4.
22. شبکه‌های اجتماعی؛ فرصت‌ها و تهدیدها، روح الله سلیمانی پور، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.
23. شبكه هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادی آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعی، بيسواجيت داس، برگردان: منا نادعلی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5.
24. ظرفيت‌ها و چالش هاي شبكه هاي اجتماعي مجازي براي تبليغ دين، محمد علي قيصريان، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.
25. مجله فقه اهل بيت عليهم السلام، ج ‌18-17، ص320 تا 384.
26. مدیریت در شبکه‌های اجتماعی، محمد مصطفی حسینی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.
27. مطالعات شبکه‌های اجتماعی و سبک زندگی جوانان، محمد صادق افراسیابی، تهران، انتشارات سیمای شرق، 1393.
28. مطالعه آثار و پیامدهای سیاسی شبکه‌های اجتماعی مجازی، صمد پور عدلی، زهرا پیرنیا، مجله «مطالعات اجتماعی و رسانه»، پاییز 1393، سال اول، ش 4.
29. معرفی شبکه‌های اجتماعی برتر، مهدی امینی مقدم، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.
30. نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و مهار بحران ها، احمد اکبری، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.
31. نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در ساماندهی فتنه سال 1388، ناصر شعبانی، مجله «پاسداری فرهنگی»، تابستان1390، ش 4.
32. نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در فتنه 88، حمید رضا حاتمی، علیرضا حمیدی فر، مصطفی قنبر پور، مجله «امنیت ملی»، پاییز 1392، سال سوم، ش 9.
33. نقش شبكه هاي اجتماعي در باورهاي ديني، شعبان علي خان صنمی، فريده پيشوايی، فاطمه خان صنمی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.

سایت ها

farsi.khamenei.ir
www. Cyber Police.ir
www. hamshahrionline.ir
www. internet.ir
www. isna.ir
www. mashreghnews.ir
www. rasekhoon.net
www. wahidkhorasani.com
www. zanjani.net
www.afkarnews.ir
www.almazaheri.ir
www.certcc.ir
www.farsnews.com
www.gerdab.ir
www.jahannews.ir
www.leader.ir
www.makarem.ir
www.mehrnews.com
www.noorihamedani.com
www.persianacademy.ir
www.rc.majlis.ir
www.saafi.net
www.sistani.org
www.tebyan.net
www.yjc.ir


پانویس

  1. ↑ . تعداد کاربران فیس بوک، یک میلیارد و پانصد و نود میلیون نفر است (www.yjc.ir، مقاله «شما چقدر برای فیس بوک می‌ارزید؟»، 20/11/1394).
    کاربران واتس آپ، حدوداً پانصد میلیون نفر می‌باشد (www. isna.ir، مقاله «افزایش تعداد کاربران واتس آپ پس از ادغام در فیس بوک»، 5/2/1393).
  2. ↑ . توضيح المسائل آیت الله شبيرى زنجانی، ص 8، م 7.
  3. ↑ . مبعث پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله.
  4. ↑ . Friendster.
  5. ↑ . Orkut.
  6. ↑ . LinkedIn.
  7. ↑ . www. hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با تاریخچه شبکه‌های اجتماعی اینترنتی»، جواد افتاده، 20/3/1390.
  8. ↑ . «سیر تطور شبکه‌های اجتماعی(نگاهی به آغاز و انجام شبکه‌های اجتماعی)»، مصطفی علیمرادی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.
  9. ↑ . این شبکه با شعار «شبکه اجتماعی تبیان؛ سرای پاک ایرانیان» همزمان با ولادت کوثر پیامبر، حضرت زهرا سلام الله علیها در سوم خرداد، سال 1390 با مدیریت فاطمه غفوری آغاز به کار کرد. شبكه تبیان، در واقع جامعه مجازی شبیه سازی ‌شده همان زندگی واقعی افراد است و در واقع كوشیده است به هویت واقعی افراد بها بدهد. این شبكه به اعضای خود امكان می‌دهد در محیطی امن، به اتفاق خانواده خود حضور یابند و این امنیت را به دیگر اعضای حاضر در این شبكه تسری دهند (www.tebyan.net، خبر «شبکه اجتماعی تبیان راه اندازی شد»).
  10. ↑ . این شبکه اجتماعی توسط مارک زاکربرگ در چهارم فوریه سال (2004 م) راه اندازی شد. در این پايگاه اينترنتي می‌‌توان با دوستانی که دارای حساب کاربری در فيس ‌بوک هستند، عکس، فیلم یا پیغام به اشتراک گذاشت (معرفی شبکه‌های اجتماعی برتر، مهدی امینی مقدم، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31).
  11. ↑ . در سال (2003 م) چند نفر از کارمندان شرکت «eUniverse» که عضو شبکه اجتماعی «فردندستر: Friendster» بودند، طراحی پايگاه جدیدی را شروع کردند و نام آن را «مای اسپیس» نهادند. با بالا گرفتن کار مای اسپیس در سال (2005 م) رابرت مرداخ، رئیس کمپانی «نیوز کرپیریشن: News Corporation» با پرداخت مبلغ 580 میلیون دلار آن را خریداری کرد. در سال (2006 م) نسخه مخصوص برای کاربران بریتانیایی و به دنبال آن نسخه کاربران چینی و بقیه کشورها نیز راه اندازی شد. با اوج گیری پايگاه فيس بوک، در بین سال‌های (2007 م) تا (2008 م) مای اسپیس نسخه جدید پايگاه خود را برای عقب نماندن از فيس بوک راه اندازی کر. (همان).
  12. ↑ . توییتر به معنای «چهچه زدن و صداهاى متناوب ایجاد کردن» است که از جولای سال (۲۰۰۶ م) فعالیتش را شروع کرد. سرویس توییتر را «اوان ویلیمامز» و «جک دورسی: Jack Dorsey» و «بیز استون: Biz Stone» طراحی کردند. در حال حاضر، مَقرّ آن در سان فرانسیسکو می‌باشد که دارای ۱۷۵ کارمند است (همان).
  13. ↑ . شرکت اینستاگرام در سیلیکون واقع است ولی شهر سان فرانسیسکو آمریکا، توسط دو دانشجوی دانشگاه استنفورد کالیفرنیا در اکتبر (2010 م) تولید شد. در آوریل سال (2012 م)، در شرکت فیس‌بوک، اینستاگرام را به قیمت 715 میلیون دلار با 13 کارمند خریداری کرد (www.hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با اینستاگرام» آیدا رزاقی، 9/6/1392).
  14. ↑ . شبکه اجتماعی حرفه‌ای لینکداین «LinkedIn» بزرگ¬ترین شبکه حرفه‌ای جهان در بیش از ۲۰۰ کشور فعالیت دارد. این شرکت در سال (2002 م) توسط «رید هافمن» تاسیس شد و افتتاح رسمی آن در تاریخ پنجم مه (2003 م) به ثبت رسید. تیم هدایت این شرکت را مدیرانی از شرکت‌های یاهو،‌ گوگل،‌ مایکروسافت، پی‌پال و الکترونیک آرتز تشکیل داده‌اند. بیش¬ترین بخش درآمد این شبکه اجتماعی از اشتراک کاربران و فروش تبلیغات به دست می‌آید (همان، مقاله «آشنایی با شبکه اجتماعی لینکداین: «LinkedIn»، 9/11/1392).
  15. ↑ . مصطفی حیدرزاده، کارشناس معاونت محتوای شورای عالی فضای مجازی.
  16. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «اعتمادهای مجازی و آسیب‌های اجتماعی»، 9/7/1393.
  17. ↑ . www.jahannews.ir، مقاله «همه تهدیدات شبکه‌های اجتماعی/آیا می‌دانید به چه جامعه ای پا گذاشته اید؟!»، منصوره صامتی، 28/2/1394.
  18. ↑ . ابوالحسن فیروزآبادی (دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور): در حال حاضر ۲۲ میلیون ایرانی عضو تلگرام هستند که ۱۵ میلیون نفر آنها فعالیت می‌کنند ( www.gerdab.ir، مقاله«آمار فیروزآبادی از کاربران ایرانی تلگرام»، 4/12/1394).
  19. ↑ . ابوالحسن فیروز آبادی.
  20. ↑ . همان.
  21. ↑ . کره جنوبی (لاین)، ژاپن (تانگو)، چین (وی چت)، آلمان (تلگرام)، آمریکا (واتس آپ و اینستاگرام) و اسرائیل (وایبر).
  22. ↑ . استفتا پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 16/11/1394.
  23. ↑ . استفتا پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله جوادی آملی، 12/11/1394.
  24. ↑ . استفتا پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26631)، 17/11/1394.
  25. ↑ . ر.ک: «تدوین راهبرد ملی پدافند غیر عامل در حوزه ارتباطات»، محمد رضا لونی؛ محمد جلالی فراهانی، مجله «نگرش راهبردی»، تیر 1387، ش 92 و www.gerdab.ir، مقاله «شبکه ملی اطلاعات چیست؟ آیا با برقراری شبکه ملی اطلاعات، اینترنت قطع خواهد شد؟»، 17/6/1394.
  26. ↑ . "تلگرام" یک پیام رسان دارای نسخه‌های موبایل، دکستاپ و افزونه وب است که به کاربرانش این امکان را می‌دهد تا پیام‌ها، تصاویر، ویدئوها و اسناد را تبادل کنند. دو برادر روس به نام «های پل» و «نیکلای دوروف» این برنامه را طراحی کرده‌اند.(www.hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با تلگرام»، 7/3/1394).
  27. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 3/11/1394 و آیت الله مکارم، 4/11/1394.
  28. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26237)، 2/11/1394؛ آیت الله خامنه ای، 3/11/1394 و آیت الله مکارم، 4/11/1394.
  29. ↑ . farsi.khamenei.ir، بيانات در ديدار علما و روحانيون کرمان،۱۳۸۴/۰۲/۱۱.
  30. ↑ . مانند کارگروه جرائم رایانه ای و پلیس فتا.
  31. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله نوری همدانی، 11/2/1394 و با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه‏ای، ص 263، سوال 1202.
    آیت الله شبیری زنجانی: نگاه کردن به این تصاویر جایز نیست؛ حتی برای سانسور کنندگان؛ مگر این¬که امر اهمی وجود داشته باشد (استفتای پیامکی از دفتر، 10/2/1394).
    آیت الله سیستانی: نگاه کردن با شهوت حرام است؛ بلکه بنا بر احتیاط واجب، بدون شهوت هم جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 10/2/1394).
  32. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 28/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 2/6/1394.
  33. ↑ . همان؛ آیت الله خامنه ای، 28/5/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 20335)، 31/5/1394.
  34. ↑ . ر.ک: "ظرفيت‌ها و چالش هاي شبكه هاي اجتماعي مجازي براي تبليغ دين"، محمد علي قيصريان، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.
  35. ↑ . ر.ک: "استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در آموزش(فرصت‌ها و چالش ها)" و لیلا چراغ ملایی، پروین کدیور، غلامرضا صرامی، مجله «اندیشه‌های نوین تربیتی»، پاییز 1393، ش 39.
  36. ↑ . ر.ک: كافي، ج‏2، ص 150، بَابُ صِلَةِ الرَّحِم‏.
  37. ↑ . "أُوصِي‏ الشَّاهِدَ مِنْ‏ أُمَّتِي‏ وَ الْغَائِبَ‏ مِنْهُمْ‏ وَ مَنْ فِي أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ أَنْ يَصِلَ الرَّحِمَ وَ إِنْ كَانَتْ مِنْهُ عَلَى مَسِيرَةِ سَنَةٍ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الدِّين" (همان، ص 151، ح 5).
  38. ↑ . معنای این قسمت روایت این است که ثواب اعمال را زیاد کرده یا نقص آنها را از بین می‌برد و یا موجب قبول شدن آنها می‌شود (مرآة العقول، ج ‏8، ص 364).
  39. ↑ . "صِلَةُ الْأَرْحَامِ تُزَكِّي الْأَعْمَالَ‏ وَ تُنْمِي الْأَمْوَالَ وَ تَدْفَعُ الْبَلْوَى وَ تُيَسِّرُ الْحِسَابَ وَ تُنْسِئُ فِي الْأَجَل" (كافی، ج‏2، ص 150، ح 4).
  40. ↑ . ر.ک: "53 اصل کسب درآمد از شبکه‌های اجتماعی"، پاتریس آنه راتلیج، ترجمه ریحانه هاشم پور، تهران، 1390؛ "تاثیر شبکه اجتماعی بر عملکرد کسب وکار" اثر تعدیل کنندگی الگوی نقش و انگیزه کارآفرینانه (مورد مطالعه ایران، کرواسی و دانمارک)، محمدرضا زالی، توماس شات، اسدالله کرد ناییج، مینا نجفیان، مجله «پژوهش‌های مدیریت در ایران (مدرس علوم انسانی)»، دوره شانزدهم، تابستان 1391، ش 2.
  41. ↑ ر.ک: "آسیب شناسی شبکه‌های اجتماعی مجازی"(golohtaPA fo lautriv laicos skrowten)، صمد عدلی پور، تهران، انتشارات پارسینه، 1393 و "شبکه‌های اجتماعی؛ فرصت‌ها و تهدیدها"، روح الله سلیمانی پور، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.
  42. ↑ . ر.ک: "نقش شبكه هاي اجتماعي در باورهاي ديني"، شعبان علي خان صنمی، فريده پيشوايی، فاطمه خان صنمی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، ش 13.
  43. ↑ . ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «آیا انتقال مفاهیم دینی از طریق فضای مجازی امری ممکن است؟»، 4/3/1395.
  44. ↑ . این عنوان با ظرافت خاصی بیان می‌کند که زنان با حجاب، اسیر و در بند هستند و برای رهایی از زندان حجاب به صورت پنهانی پوشش خود را کنار کذاشته و آزادی را؛ ولو برای مدت کوتاهی، احساس کنند. لازم است زنان با حیا و با عفت با حفظ هوشیاری خود، در دام این شیطان صفتان نیفتند و گوهر زیبای وجودی خویش را به چشمان ناپاک نفروشند.
  45. ↑ . شریل سند برگ.
  46. ↑ . www. gerdab.ir، مقاله «صفحه محبوب مدیر فیس ‌بوک چیست؟!»، 20/7/1393.
  47. ↑ . ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «مراقب گوساله‌های سامری در فضای مجازی باشیم»، 19/8/1394.
  48. ↑ . www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»
  49. ↑ . ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله‌های «حیا زدایی در نشریات به اصطلاح علمی»، 20/5/1389، «خنجر سایت‌های مستهجن بر شاهرگ خانواده ايراني»، 22/6/1390، «سنگرهای کمین دشمن در وبلاگ‌های زنانه»، 20/2/1391.
  50. ↑ . ر.ک: www.snn.ir، مقاله «بیش از یک میلیارد جستجوی غیر اخلاقی در اینترنت/ واریز 20 سنت به حساب رژیم صهیونیستی توسط هر کاربر وایبر+ فیلم.»
  51. ↑ . ر.ک: WWW. gerdab.ir، مقاله «بلوغ زودرس ارمغان شبکه‌های اجتماعی برای کودکان و نوجوانان»، 18/5/1394.
  52. ↑ . www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»
  53. ↑ . ر.ک: www.snn.ir، مقاله «لایک به این حجاب زیبا؛ دمتون گرم خواهر!/ حدود شرعی (ارتباط با نامحرم) درشبکه‌های اجتماعی+ تصاویر»، 1/6/1394.
  54. ↑ . ر.ک: www. gerdab.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟!»، 9/6/1394.
  55. ↑ . ر.ک: "شبكه هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادی آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعی"، بيسواجيت داس، مترجم: منا نادعلی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5).
  56. ↑ . حجرات/12.
  57. ↑ . www.jahannews.com، مقاله «سرقت امنیت روانی مردم با هک تلگرام +تصاویر»، 22/12/1394؛ با کمی تغییر.
  58. ↑ . ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «انزوا طلبی ارمغان استفاده از شبکه‌های اجتماعی»، 6/2/1395؛ www.asriran.com، مقاله «شبکه‌هایی که تنهایم کردند».
  59. ↑ . ر.ک: آسیب شناسی اجتماعی «اجتماعی کردن مانع اجتماعی شدن است»، عبدالعظیم کریمی، مجله «پژوهش‌های تربیت اسلامی» زمستان 1384، ش 1.
  60. ↑ . ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «گوشه گیر‌ها بیش‌تر از وایبر استفاده می‌کنند»، 4/8/1393.
  61. ↑ . شبكه هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادي آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعي، بيسواجيت داس، برگردان: منا ناد علی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5.
  62. ↑ . ر.ک: www.farsnews.com، مقاله «کاهش اعتماد به نفس در کودکان با ظهور شبکه‌های مجازی اجتماعی»، 12/4/1394؛ hamshahrionline.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی، تصویر ذهنی و کاهش اعتماد به نفس»، 10/10/1393.
  63. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «فیس بوک اعتماد به نفس دختران و زنان را کاهش می‌دهد»، 28/1/1393.
  64. ↑ . همان، مقاله «چرا فیس بوک افراد را افسرده می‌کند؟»، 5/11/1390.
  65. ↑ . ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «استفاده از شبكه‌های اجتماعی شما را گوشه گير و افسرده می‌كند»، 3/2/1394؛ www.tabnak.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی افسرده می‌کنند!»، 22/1/1395.
  66. ↑ . حسین ابراهیمی مقدم (روانشناس و استاد دانشگاه).
  67. ↑ . همان، مقاله « افسردگی، از اثرات منفی شبکه‌های اجتماعی مجازی است»، 4/8/1393، با کمی تغییر.
  68. ↑ . دکتر، مهندس، استاد دانشگاه، تاجر و... .
  69. ↑ . ر.ک: www.farsnews.com، مقاله «سوءظن، طلاق و قتل در بین زوج‌های جوان؛ ثمره شبکه‌های اجتماعی»، 1/11/1393.
  70. ↑ . ر.ک: www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»
  71. ↑ . ر.ک: www.tabnak.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی قوای ذخیره بدن را از بین می‌برند»، 5/4/1395.
  72. ↑ . www. rasekhoon.net، با استفاده از مقاله «عوارض جسمی استفاده از کامپیوتر و بهبود آنها»، حمید فرودیان.
  73. ↑ . با استفاده از استفتای پیامکی «بازی‌های رایانه ای و ضعف بینایی» از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، آیت الله سیستانی، 17/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19799)، 17/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 18/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 19/1/1394.
  74. ↑ . با استفاده از سایت: www. isna.ir، مقاله «مهم‌ترین عوارض اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای.»
  75. ↑ . ر.ک: "پایش آسیب‌های اجتماعی شبکه‌های اجتماعی تلفن همراه"، محمود سوری، حمید فلاحتی، مجله «پایش سبک زندگی» خرداد 1393، ش 2.
  76. ↑ . ر.ک: شبکه‌های اجتماعی اینترنتی و سبک زندگی جوانان: مطالعه موردی بزرگ‌ترین جامعه مجازی ایرانیان، حسن بشیر، محمدصادق افراسیابی، مجله «تحقیقات فرهنگی»، سال پنجم، بهار 1391، ش 1؛ مطالعات شبکه‌های اجتماعی و سبک زندگی جوانان، محمد صادق افراسیابی، تهران، انتشارات سیمای شرق، 1393؛ تحلیل سبک زندگی جوانان کاربر شبکه اجتماعی فیس بوک، آسیه شپهری، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، بهار 1393، سال 4، ش 13.
  77. ↑ . تصور نشود که این امور در کشور ما اتفاق نمی‌افتد ؛بلکه ممکن است اتفاق افتاده باشد و به مرور زمان در ایران هم امری متداول شود.
  78. ↑ . آدام شافنر.
  79. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «نقش فیس بوک در افزایش جراحی‌های پلاستیک».
  80. ↑ . محمد صادق افراسیابی(معاون مرکز توسعه فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال): «آخرین نظر سنجی انجام شده در خصوص شبکه‌های اجتماعی اینترنتی بیانگر این است که حدود ۲۰ درصد خانم‌ها و ۱۰ درصد آقایان اعتراف کرده‌اند که سبک پوشش آنها از مشاهده تصاویر مربوط به پوشش دیگر اعضای شبکه‌های اجتماعی اینترنتی متأثر بوده است.»(همان، مقاله «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر پوشش بانوان ایرانی»، 20/4/1391)
  81. ↑ . ر.ک: همان، مقاله «شبكه هاي مجازي عامل طلاق در ايران»، 6/12/1394.
  82. ↑ . ر.ک: www.afkarnews.ir، مقاله «حیازدایی در فضای مجازی»؛ www.balagh.ir، مقاله «تأملی در تأثیر شبکه‌های مجازی بر ازدواج.»
  83. ↑ . ر.ک: www.tasnimnews.com، مقاله «شبکه‌های اجتماعی، می‌تواند تسهیل کننده خیانت در روابط زناشویی باشند»، 23/4/1395؛ www.gerdab.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی زوجین را به طلاق عاطفی سوق می‌دهد/ شخصیت‌های مجازی انسان‌ها را از چهره‌های حقیقی اطراف خود دلسرد می‌کند»، 5/2/1395 و www.iribnews.ir، مقاله «تاثیر شبکه¬‌های اجتماعی و فضای مجازی بر روابط اعضای خانواده»، 5/4/1395.
  84. ↑ . ر.ک: "اثر شبکه‌های اجتماعی بر طلاق عاطفی در شهر مشهد"، مریم اسکافی نوغانی، فرح ترکمان، باقر ساروخانی، مجله «علوم اجتماعی (فردوسی مشهد)»، سال دوازدهم، بهار و تابستان 1394، ش 1.
  85. ↑ . کارین کنستانتین.
  86. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «عضو فیس بوک باشید، طلاق بگیرید»، با کمی تغییر.
  87. ↑ . راسل کلایتون.
  88. ↑ . همان، مقاله «تاثیر منفی فیس بوک و توییتر بر بنیان خانواده»، با کمی تغییر.
  89. ↑ : همان، مقاله «عضو فیس بوک باشید، طلاق بگیرید.»
  90. ↑ . مارک کینان.
  91. ↑ . همان، مقاله «شبکه‌های اجتماعی موتور محرک طلاق در جوامع پیشرفته»، 2/2/1392.
  92. ↑ . سرهنگ یلی، رئیس پلیس فتا، خراسان شمالی.
  93. ↑ : www.yjc.ir، مقاله «فیس بوک تنفر آمیزترین ابزار جاسوسی دنیا.»
  94. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «عرض اندامی به سبک مدلینگ در اینستاگرام+تصاویر»، 14/9/1394.
  95. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 27/11/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر همراه با حرام یا ترس از وقوع در حرام نباشد، اشکال ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 27123، 29/11/1394).
    آیت الله سیستانی: اگر با ترس افتادن به گناه (هر چند به صورت تدریجی) همراه باشد، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 29/11/1394).
  96. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 29/11/1394.
    آیت الله صافی گلپایگانی: استفاده مشروع از شبکه‌های اجتماعی اشکال ندارد؛ ولی اگر کسی دریابد که شبکه‌های اجتماعی به زندگی او لطمه می‌زند، انجام آن به نفع او نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 30/11/1394).
  97. ↑ . ر.ک: www.farsnews.com، مقاله «از کازینوهای شبانه تا تورهای قمار؛قمار باز همیشه می‌‌بازد!»
  98. ↑ : ر.ک: مجله فقه اهل بيت عليهم السلام، ج ‌18-17، ص320 – 384 و حقوق مدنى، حبیب الله طاهرى، ج‌4، ص380 - 385.
  99. ↑ : www. Cyber Police.ir، مقاله «فیس بوک کودکان را قمار باز می‌کند.»
  100. ↑ . آشکار کردن.
  101. ↑ . قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده، ماده 208، مصوب 2/3/1375.
  102. ↑ . همان، ماده 209.
  103. ↑ . همان، ماده 210.
  104. ↑ . همان، ماده 211.
  105. ↑ . همان، ماده 212.
  106. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 8/8/1393 و آیت الله شبیری زنجانی، 11/8/1393.
  107. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، بازی‌های کامپیوتری؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌4، ص 554، س 6444؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج ‌1، ص 303، س 1043‌ و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 12/12/1393.
    آیت الله مکارم: اشکال ندارد (www.makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات).
    آیت الله خامنه ای: در قمار و شرط بندی باید دو نفر با هم بازی کنند؛ ولی در بازی با کامپیوتر، چون شخص با خودش بازی می‌کند، اشکال ندارد(www. farsi.khamenei.ir، رساله آموزشی، ج 2، قمار و غش و نَجَش).
    آیت الله سیستانی: اگر در عرف محل این وسایل از آلت قمار شمرده شوند، بنابر احتیاط واجب بدون برد و باخت هم جایز نیست (www.sistani.org، پرسش و پاسخ، بازی‌های کامپیوتری).
  108. ↑ . أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص247، س1124؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 554، س 6444؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌1، ص 303، س 1043‌ و استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 12/12/1393.
  109. ↑ . ر.ک: "بررسی آثار و پیامدهای جامعه شبکه ای روی هویت اجتماعی جوانان"، صمد کلانتری، فروغ عریضی، رسول ربانی، مهدی قادری، مجله «پژوهشی دانشگاه اصفهان»، ش 28، 1386؛ "بررسی نقش شبکه اجتماعی وایبر در برساخت هویت نسلی جوانان"، توحید علیزاده، نریمان محمدی، مجله «مطالعات فرهنگ – ارتباطات» سال شانزدهم، زمستان 1394، ش 32؛ "شبکه‌های اجتماعی مجازی و بحران هویت (با تأکید بر بحران هویتی ایران)"، ثریا معمار، صمد عدلی پور، فائزه خاکسار، مجله «مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران»، دوره اول، زمستان 1391، ش 4 و "بررسی تأثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی در تغییر ویژگی‌های شخصیتی جوانان"، الهه ودودی، علی دلاور، مجله « روانشناسی تربیتی»، سال یازدهم، بهار 1394، ش 35.
  110. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «شبكه هاي مجازي عامل طلاق در ايران»، 6/12/1394.
  111. ↑ . همان، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟! »، 9/6/1394.
  112. ↑ . ر.ک: همان.
  113. ↑ . www.jahannews.ir، مقاله «همه تهدیدات شبکه‌های اجتماعی/ آیا می‌دانید به چه جامعه‌ای پا گذاشته‌اید؟!»، منصوره صامتی، 28/2/1394.
  114. ↑ . ر.ک: www. gerdab.ir، مقاله «اعتمادهای مجازی و آسیب‌های اجتماعی»، 9/7/1393.
  115. ↑ . همان، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟! »، 9/6/1394.
  116. ↑ . ر.ک: www.isna.ir، مقاله «تهدیدهایی برای زبان فارسی»، 18/4/1395 و www.tabnak.ir، مقاله «تغییر زبان فارسی در شبکه‌های اجتماعی»، 9/6/1394.
  117. ↑ . محمد حسن انتظاری.
  118. ↑ . www.tebyan.net، مقاله «وجود شبکه‌های اجتماعی،تهدیدی بزرگ برای دانش آموزان»، 17/9/1393.
  119. ↑ . ر.ک: www.tabnak.ir، مقاله «ضربه‌ای که توسعه شبکه‌های اجتماعی به سرانه مطالعه می‌‌زند»، 13/8/1394.
  120. ↑ . www.jahannews.ir، مقاله «تاثیر مخرب شبکه‌های اجتماعی بر تربیت»، 3/4/1394.
  121. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 5/6/1394.
    آیت الله خامنه ای: اُفت تحصیلی سبب حرمت استفاده از شبکه‌های اجتماعی مُجاز نمی‌شود؛ مگر برای کسی که درس خواندن برای او واجب باشد (استفتای پیامکی از دفتر، 5/6/1394).
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر به ترک واجب منجر شود؛ مثلا سبب شود به تعهدی که درباره تحصیل داده، عمل نکند، جائز نیست (استفتای ایمیلی از دفتر، کد استفتا: 27962، 23/12/1394).
  122. ↑ . ر.ک: "شبكه‌هاي اجتماعي اينترنتي؛ تحليل انتقادي آثار آنها بر زندگي فردي و اجتماعی"، بيسواجيت داس، مترجم: منا ناد علی، فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، تابستان 1391، ش 5.
  123. ↑ . www. gerdab.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را فریب می‌دهند؟! »، 9/6/1394.
  124. ↑ : www.farsnews.com، مقاله «فیس بوک؛ خطرناک‌ترین سلاح جنگ اطلاعاتی آمریکا.»
  125. ↑ : www.yjc.ir، مقاله «فیس بوک تنفر آمیزترین ابزار جاسوسی دنیا.»
  126. ↑ . سرهنگ محسن میر بهرسی.
  127. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «اشراف کامل پلیس به فیس ‌بوک»، 3/11/1390.
  128. ↑ . همان.
  129. ↑ . محمد مومن نسب.
  130. ↑ . شبکه خبر، خبر 20، برنامه مثلث، فضای مجازی، فرصت یا تهدید؟
  131. ↑ . www. gerdab.ir، مقاله «نگرانی کارشناسان سایبری از ویژگی جدید جستجوی فیس‌ بوک + عکس»، 29/11/1391.
  132. ↑ . مخفف "Rapid Information Overlay Technology"، به معنای فناوری هم‌ پوشانی سریع اطلاعات است.
  133. ↑ . همان، مقاله «نرم افزاری که به ‌راحتی رفتارهای شما را پیش ‌بینی می‌کند + فیلم»، 24/11/1391.
  134. ↑ . نرم افزارهای شبکه اجتماعی، مانند واتس آپ، وایبر و فیس بوک.
  135. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 23/3/1394 و آیت الله مکارم، 25/3/1394.
  136. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 25/3/1394.
  137. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 16310)، 31/3/1394.
  138. ↑ . سرهنگ محسن میر بهرسی.
  139. ↑ . همان، مقاله «اشراف کامل پلیس به فیس ‌بوک»، 3/11/1390.
  140. ↑ . سعيد ملك پور.
  141. ↑ . www.farsnews.com، مقاله «ناگفته‌هاي پرونده يك سايت مستهجن»، 16/8/1389.
  142. ↑ . ر.ک: www. gerdab.ir، مقاله «من که چیز بدی در وایبر ندیدم؛ پس خوب است!»، 8/9/1393.
  143. ↑ . ر.ک: "مطالعه آثار و پیامدهای سیاسی شبکه‌های اجتماعی مجازی"، صمد پور عدلی، زهرا پیرنیا، مجله «مطالعات اجتماعی و رسانه»، پاییز 1393، سال اول، ش 4.
  144. ↑ . ر.ک: "نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و مهار بحران ها"، احمد اکبری، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31؛ "نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در ساماندهی فتنه سال 1388"، ناصر شعبانی، مجله «پاسداری فرهنگی»، تابستان1390، ش 4؛ "نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در فتنه 88"، حمید رضا حاتمی، علیرضا حمیدی فر، مصطفی قنبر پور، مجله «امنیت ملی»، پاییز 1392، سال سوم، ش 9 و "تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سازماندهی سیاسی فضای یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران"، یحیی صفوی، سجاد کرمی پاشاکی، سعید رضا خلخالی، مجله «پژوهش‌های حفاظتی و امنیتی»، تابستان 1392، ش 6.
  145. ↑ . آویگدور لیبرمن.
  146. ↑ . "نقش شبکه‌های اجتماعی در ایجاد و مهار بحران ها"، احمد اکبری، مجله «ره آورد نور»، تابستان 1389، ش 31.
  147. ↑ . www. mashreghnews.ir، مقاله «گوگل و فیس بوک چگونه رئیس جمهور آمریکا را انتخاب می‌کنند + فیلم و عکس»، 14/2/1395.
  148. ↑ . www. isna.ir، مقاله «فیس بوک همچنان می‌تازد»، 12/2/1395.
  149. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 1/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 4/5/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی که تأیید و کمک ظالم در ظلم کردن نباشد و موجب تضعییف اسلام یا تقویت کفر یا تقویت کفار در جنگ با مسلمانان نشود؛ اشکالی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 18989؛ 3/5/1394).
    آیت الله خامنه ای: اگر خلاف قانون نبوده و مفسده ای نداشته باشد، اشکالی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، 3/5/1394).
    آیت الله سیستانی: اگر مستلزم حرامی شود، مانند این¬که ترویج برای شرکتی باشد که کار او حرام است، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر،11/7/1394).
  150. ↑ . ر.ک: www.rc.majlis.ir، "قانون جرائم رایانه ای"؛ فصلنامه «دیدگاه‌های حقوق قضایی»، مقاله «تحلیل و مقارنه ای میان قانون جرائم رایانه ای و قانون سمعی و بصری»، حسین آقایی نیا، رسول عابد، پاییز 1391، سال هفدهم، دوره جدید، ش 59، ص 13 تا 52؛ فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، مقاله «جرائم رایانه ای و روش‌های مقابله و پیشگیری از آن»، مهدی فهیمی، پاييز و زمستان 1380، ش 23 و 24 و فصلنامه علمی پژوهشی حقوق، مقاله «جاسوسی رایانه ای در حقوق ایران و وضعیت بین المللی آن»، محسن رهامی، سیروس پرویزی، پاییز 1391،دوره 42، ش 3.
  151. ↑ . www. hamshahrionline.ir، مقاله «آشنایی با تاریخچه جرایم اینترنتی»، مهدی فتاحی، 21/9/1385.
  152. ↑ . کشور چین بیش¬ترین فیلترینگ را اجرا می‌کند ( www. internet.ir، مقاله «فيلترينگ و نظارت بر اينترنت در كشورهاي جهان»)
  153. ↑ . ر.ک: همان.
  154. ↑ . همان.
  155. ↑ . Internet Watch Foundation.
  156. ↑ . ورنون کوکر.
  157. ↑ . . www. internet.ir، مقاله «فيلترينگ و نظارت بر اينترنت در كشورهاي جهان.»
  158. ↑ . همان.
  159. ↑ . www.cyberpolice.ir، مقاله «هشدار پلیس فتا درباره فیلتر شکن»، 14/10/1390.
  160. ↑ . همان، مقاله «هشدار پلیس فتا فارس در خصوص فیلتر شکن»، 10/6/1393.
  161. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «خطرات استفاده از نرم ‌افزارهای فيلترشکن و VPN»، با کمی تغییر.
  162. ↑ . "فایروال" یک برنامه و یا دستگاه سخت افزاری است که با تمرکز بر روی شبکه و اتصال اینترنت، تسهیلات لازم را در جهت عدم دستیابی کاربران غیرمجاز به شبکه و یا کامپیوتر شما را ارائه می‌نماید (www.cyberpolice.ir، مقاله «فایروال چیست؟»)
  163. ↑ . واژه "بدافزار" به ویروس، کرم، تروجان و هر برنامه دیگری که با نیت اعمال خرابکارانه ایجاد شود، اطلاق می‌شود ( www.certcc.ir، مقاله «همه چیز درباره بدافزار - 1»).
  164. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «وقتی از فیلتر شکن استفاده می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟»، 19/2/1391.
  165. ↑ . «پروکسی»، سروری است که به عنوان یک واسطه بین کاربر و سرور عمل می‌کند. هنگامی که رایانه ای از طریق پروکسی به اینترنت وصل است و می‌خواهد به یک فایل دسترسی پیدا کند؛ ابتدا درخواستش را به یک سرور پروکسی می‌فرستد؛ آن گاه پروکسی به رایانه مقصد متصل شده، فایل درخواستی را دریافت می‌کند و بعد آن را برای رایانه درخواست کننده می‌فرستد (www.rasekhoon.net، مقاله «آیا می‌دانید پروکسی چیست؟»).
  166. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «وقتی از فیلتر شکن استفاده می‌کنید چه اتفاقی می‌افتد؟.»
  167. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل هفتم، ماده 25.
  168. ↑ . همان.
  169. ↑ . همان.
  170. ↑ . همان، "فهرست مصاديق محتواي مجرمانه" (موضوع ماده 21 قانون جرايم رايانه اي).
  171. ↑ . عبد الصمد خرم ‌آبادی.
  172. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «اگر استفاده از فیلترشکن و vpn جرم است، مجازات آن چیست»، 9/10/1389.
  173. ↑ . آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir، استفتائات کپی رایت؛ آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 12/6/93.
  174. ↑ . استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 12/6/93.
  175. ↑ . آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت.
  176. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله مکارم، آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394 و آیت الله نوری همدانی، 25/5/1394.
  177. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 21/5/1394.
  178. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی (کد استفتا: 20002)، 24/5/1394.
  179. ↑ . آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات سؤال 429؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394 و آیت الله خامنه ای، 22/5/1394.
    آیت الله مظاهری: استفاده از فیلتر شکن، حرام است (www.almazaheri.ir، استفتائات قوانین دولتی و اداری، کپی رایت).
  180. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 26/11/1394.
  181. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 26/11/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27088)، 27/11/1394 و آیت الله خامنه ای، 28/11/1394.
  182. ↑ . آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای و آیت الله شبیری زنجانی، 23/6/1393.
  183. ↑ . مانند ترویج فساد و عریان گری، نشر اکاذیب و مطالب باطل.
  184. ↑ . آیت الله سیستانی: هر چند به صورت تدریجی باعث انجام گناه شود (استفتای پیامکی از دفتر، 5/6/93).
  185. ↑ . آیت الله صافی گلپایگانی: www.saafi.net؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 5/6/93 و آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394.
  186. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394 و آیت الله خامنه ای، 25/5/1394.
  187. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله خامنه ای، آیت الله شبیری زنجانی، 2/6/1394 و آیت الله نوری همدانی، 3/6/94.
  188. ↑ . آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت، با کمی تغییر.
  189. ↑ . "جاسوسی رایانه ای در حقوق ایران و وضعیت بین المللی آن"، محسن رهامی، سیروس پرویزی، فصلنامه «حقوق»، پاییز 1391، ش 27، ص 180.
  190. ↑ . cyber espionage.
  191. ↑ : www.persianacademy.ir.
  192. ↑ : دعائم الإسلام، ج‏1، ص 369.
  193. ↑ : همان.
  194. ↑ : ر.ک: مجله "فقه اهل بيت عليهم السلام"، ج‌26، ص 76 تا 101.
  195. ↑ . داده ای است که افشای آنها به امنیت کشور یا منافع ملی لطمه می‌زند ( www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش 1، فصل 1، مبحث 3، ماده 3).
  196. ↑ . همان، بخش 1، فصل 1، مبحث 3، ماده 3.
  197. ↑ . همان.
  198. ↑ . همان، ماده 4.
  199. ↑ : استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌1، ص 361، س 1219.
  200. ↑ . ر.ک: "سرقت اینترنتی حدّی یا تعزیری؟"، علی اکبر ایزدی فرد؛ علی پیردهی حاجیکلا، فصلنامه «فقه و اصول»، بهار و تابستان 1389، ش 84، ص 47.
  201. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل اول، مبحث اول، ماده اول.
  202. ↑ . همان، فصل سوم، ماده 12.
  203. ↑ . آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص330، س 5708؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج‌2، ص364، س143 و استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌2، ص496، س 1435.
  204. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، سرقت، سؤال 6.
  205. ↑ . استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 339، س 5742؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/11/1393.
  206. ↑ : یعنی کاربران را به سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی دیگری منتقل می‌کنند که در سایت ها، معمولاً با عناوین «لینک دوستان و. ..» و در شبکه‌های اجتماعی، نام آن را نشان می‌دهند.
  207. ↑ . نهج البلاغه ، کلمات قصار، ح 154.
  208. ↑ . www. Cyber Police.ir، 24/11/1391.
  209. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 25/11/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27068)، 28/11/1394.
  210. ↑ . ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «آمار بازدید ایرانی‌ها از صفحات سکسی، فریب و حیله غربی ‌هاست»، 3/7/1389.
  211. ↑ . همان، مقاله «مستهجن ‌نگاری در اینترنت و تاثیر آن بر جوانان و نوجوانان، قسمت دوم.
  212. ↑ . هر «پتابایت» برابر«۱۰۲۴ ترابایت» است.
  213. ↑ . همان.
  214. ↑ . همان، مقاله «آمارهای پشت ‌پرده هرزه ‌نگاری + اینفوگرافیک»، 21/11/1391.
  215. ↑ . همان.
  216. ↑ . به تصویر، صوت یا متن واقعی یا غیر واقعی اطلاق می‌شود که گویای برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است ( www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل چهارم، ماده 14).
  217. ↑ . همان.
  218. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 19/11/1394.
  219. ↑ . "در دل هایشان مرض است" (بقره/10).
  220. ↑ . "يقيناً پيش از اين گمراه شدند و بسيارى را گمراه كردند" (مائده/77).
  221. ↑ . "اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از گام هاى شيطان پيروى نكنيد! هر كس پيرو شيطان شود [شیطان گمراهش مى‏سازد؛ زيرا] او به فحشا و منكر فرمان مى ‏دهد" (نور/21).
  222. ↑ . ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «4 مرحله تاثیر سایت‌های مستهجن بر سلامت روانی.»
  223. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل چهارم، ماده 15.
  224. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 19/11/1394؛ آیت الله خامنه ای، 24/11/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26845)، 25/11/1394.
  225. ↑ . إختصاص، ص 325.
  226. ↑ . كافی، ج‏2، ص 356، ح 2.
  227. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل پنجم، ماده 18.
  228. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 18/11/1394، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26812)، 20/11/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 25/11/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر مخاطبین این سخنان و مطالب را مطابق با واقعیت تلقی کنند، یا عناوینی مانند غیبت، تهمت و مانند آن صدق کند یا مفسده دیگری داشته باشد، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 26812؛ 20/11/1394).
  229. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 18/11/1394.
  230. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل پنجم، ماده 16.
  231. ↑ . همان.
  232. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26880)، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 20/11/1394 و آیت الله خامنه ای، 22/11/1394.
  233. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 22/11/1394.
  234. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون سمعی و بصری، ماده 4، مصوّب 19/10/1386.
  235. ↑ : همان، ماده 5.
  236. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 26880)، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 20/11/1394.
  237. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 18/11/1393.
  238. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 12087)، 18/11/1393.
  239. ↑ . Clickjacking.
  240. ↑ . www. hamshahrionline.ir، مقاله «مفاهیم: کلیک دزدی چیست؟»
  241. ↑ : واژه «hack»، به معنای «دست یافتن غیر مُجاز به داده ‏ها در رایانه است» که معمولاً به قصد تخریب یا سوء استفاده است (www.persianacademy.ir).
  242. ↑ . باید توجه داشت که هک کردن، همیشه کار ناشایست و مضرّی نیست، بلکه گاهی اوقات از کارهای مفید به حساب می‌آید؛ مثلا برخی از سایت‌ها یا برنامه نویسان برای این¬که از امنیت سایت و نرم افزار خودشان اطمینان پیدا کنند، از هکرها می‌خواهند سایت یا نرم افزار آنها را هک کنند تا حفره‌های امنیتی آن مشخص شود و آنها را برطرف کنند.
  243. ↑ . به کسی که از رایانه برای دستیابی غیر مجاز به داده‌ها و معمولاً به قصد تخریب، بهره می‏گیرد، "هکر" «hacker» گفته می‌شود (همان).
  244. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 16/6/93.
  245. ↑ . همان، آیت الله مکارم، 16/6/93 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 6992)، 24/6/93.
  246. ↑ . برای اطلاع بیش¬تر از این موضوع، به سریال هوش سیاه 1 مراجعه شود.
  247. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 29/6/93.
  248. ↑ . www.rc.majlis.ir، قانون جرائم رایانه ای، بخش اول، فصل هفتم، ماده 25.
  249. ↑ . امام موسی کاظم علیه السلام فرمودند: «بهترین [حالت در] امور، حد وسط آنهاست» (كافي، ج‏6، ص 541).
  250. ↑ . امام علی علیه السلام فرمودند: «هنگامی که نافله‌ها به واجبات ضرر می‌رساند، باید نوافل و مستحبات ترک شوند» (نهج البلاغة، ص 525، حکمت 279).
  251. ↑ . farsi.khamenei.ir، بیانات در دیدار جمعى از دانشجویان، 20/4/1394.
  252. ↑ . آیت الله مکارم شیرازی: www.makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، کتب و افکار ضالّه.
  253. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27797)، 24/12/1394.
  254. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 5/6/1394.
  255. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، 17/3/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 16097)، 21/3/1394.
    آیت الله صافی گلپایگانی: ترک کردن عبادت حرام است و انسان در برابر اتلاف عمر در [شبکه‌های اجتماعی] باید در آخرت جواب گو باشد. (استفتای پیامکی از دفتر، 18/3/1394).
  256. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/3/1394.
  257. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 20463)، آیت الله مکارم، 1/6/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 2/6/1394.
    آیت الله خامنه ای: هر کاری که موجب اذیت و آزار والدین شود، حرام است و گناه کرده است (استفتای پیامکی از دفتر، 1/6/1394) و آیت الله صافی گلپایگانی: ترک نماز و قطع رحم، حرام است(استفتای پیامکی از دفتر، 5/6/1394).
  258. ↑ . www.mehrnews.com، مقاله «توصیه آیت الله جوادی درباره فضای مجازی»، 15/2/1394.
  259. ↑ : آیت الله مکارم: www. makarem.ir، استفتائات رسانه، اینترنت و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 20/11/1393.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر عقلا در این موارد برای تولید کنندگان آثار، حقوقی را قائل هستند، بنا بر احتیاط باید رعایت شود (استفتای ایمیلی از دفتر، کد استفتا: 27963؛ 23/12/1394).
  260. ↑ . همان.
  261. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 22/12/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 24/12/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27928)، 25/12/1394 و آیت الله خامنه ای، 1/1/1395.
  262. ↑ . مدیر گروه، شرط عضویت را اموری معرفی کند که حکم شرعی هستند؛ مانند این¬که حرمت دیگران را از بین نبرند؛ شخصیت دیگران را تخریب نکنند و شایعات بی اساس را منتشر نکنند (استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 1/1/1395).
  263. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 23/12/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر فضای این گروه در اختیار مدیر گروه باشد، یا عنوان حرامی محقق شود، رعایت مقررات لازم است (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 27928، 25/12/1394).
  264. ↑ . كافي، ج 2، ص 144، ح 3.
  265. ↑ . همان، ح 4.
  266. ↑ . همان، ج‏2، ص 639، ح 5.
  267. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 9493)، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 8/9/1393.
  268. ↑ . استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای و آیت الله سیستانی، 1/6/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: جایز نیست، مگر این¬که جلوگیری از منکر، متوقف بر حذف کردن باشد؛ در این صورت اشکال ندارد؛ ولی باید لحاظ شود که مفسده دیدن این شبکه اجتماعی مفسده دار (برای حذف کردن) بیش¬تر است، یا مفسده تصرف در اموال دیگران (استفتا پیامکی از دفتر، کد استفتا: 20422 و 1/6/1394)
    آیت الله جوادی آملی: امر به معروف مراحلی دارد؛ از تذکر زبانی شروع می‌شود؛ ولی تصرف در لوازم شخصی دیگران جایز نیست؛ تذکر زبانی کافی است (استفتای پیامکی از دفتر، 4/6/1394).
  269. ↑ . مثلا صاحب رایانه و موبایل، خودش شبکه اجتماعی مفسده دار را نشان دهد یا خودش تعریف کند که چنین نرم افزاری در رایانه و موبایلش وجود دارد و یا از راه¬های دیگری غیر از تجسس، علم پیدا شود که این‌گونه شبکه‌های اجتماعی وجود دارد.
  270. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 31/5/1394.
  271. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 31/5/1394.
  272. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 17/11/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 20/11/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر ایجاد این صفحات و گروه‌ها به قصد اذیت کردن دیگران باشد یا موجب استناد مطالب غیر واقعی به آنان گردد؛ جایز نیست (www. zanjani.net، استفتائات، س 610).
  273. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله جوادی آملی، 17/11/1394.
  274. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 18/11/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 22/11/1394 و آیت الله خامنه ای، 27/11/1394.
    آیت الله خامنه ای: اگر نسبت به مفسده دار بودن آن مطالب شک دارند، باید از مفسده نداشتن محتوای آن مطالب مطمئن شوند؛ و الاّ در کناه آن شریک هستند (استفتای پیامکی از دفتر، 27/11/1394).
  275. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم و آیت الله جوادی آملی، 17/11/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر بداند مشتمل بر حرام است یا دین را تضعیف می‌کند، جایز نیست. اگر احتمال بدهد که مشتمل بر حرام است، در عرض و آبروی مومن باید احتیاط کند.(استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 26773؛ 9/12/1394).
    آیت الله سیستانی: جایز است (استفتای پیامکی از دفتر، 18/11/1394).
  276. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/11/1394.
  277. ↑ . ر.ک: www. gerdab.ir، مقالات «تبلیغ #فشن_حجاب در شبکه‌های اجتماعی؟+تصاویر»، 5/11/1393 و «عرض اندامی به سبک مدلینگ در اینستاگرام+تصاویر»، 14/9/1394.
  278. ↑ . همان، مقاله «عرض اندامی به سبک مدلینگ در اینستاگرام+تصاویر»، 14/9/1394.
  279. ↑ . همان.
  280. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 7/11/1393 و استفتا ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری(کد استفتا: 27962)، 23/12/1394.
  281. ↑ . آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 616.
  282. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 7/11/1393.
  283. ↑ . آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 616.
  284. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، 12/5/1394 و آیت الله شبیری زنجانی، 13/5/1394.
  285. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19509)، 13/5/1394.
  286. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، آیت الله جوادی آملی، 21/3/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، 23/3/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 16249)، 26/3/1394.
  287. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 17356)، 10/4/1394؛ آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی گلپایگانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی و آیت الله جوادی آملی، 11/4/1394.
  288. ↑ . كافي، ج‏2، ص 134، ح 20.
  289. ↑ . آیت الله شبیری زنجانی: www.zanjani.net، استفتائات سؤال 343؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی و آیت الله صافی گلپایگانی، 21/4/1394.
  290. ↑ . ترویج فساد، نشر اکاذیب و مطالب باطل، ترویج و تبلیغ مطالب انحرافی و تضعیف اعتقادات.
  291. ↑ . هر چند به صورت تدریجی باعث ارتکاب گناه شود (استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، 5/6/93).
  292. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 7/4/1394 و آیت الله نوری همدانی، 8/4/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: فی حد نفسه استفاده حلال از این نرم افزارها مانعی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، 7/4/1394).
    آیت الله صافی گلپایگانی: استفاده مشروع مانعی ندارد؛ مگر این¬که بدانید استفاده از آن کمک به دشمنان اسلام، مانند اسرائیل است که در این صورت اجتناب شود (استفتای پیامکی از دفتر، 9/4/1394).
  293. ↑ . با استفاده از سایت آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، 12/6/1393، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 22/5/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی، 24/5/1394 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27967)، 23/12/1394.
  294. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 28/8/1393 و آیت الله صافی گلپایگانی، 26/1/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر به شکلی باشد که عرفا توهین به مقدسات شمرده شود یا خوف تضعیف اعتقادات دینی یا تقویت کفر در آن باشد، حرام است (www. zanjani.net، استفتائات س 495).
  295. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‏ای، 28/8/1393.
  296. ↑ . ر.ک: "مدیریت در شبکه‌های اجتماعی"، محمد مصطفی حسینی، مجله «ره آورد نور»، شهریور 1389، ش 31.
  297. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19114)، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 4/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 6/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 8/5/1394.
  298. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 7/5/1394؛ آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 19288)، 9/5/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 12/5/1394.
  299. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 18686) و آیت الله سیستانی، 30/4/1394.
    آیت الله نوری همدانی: به مقتضای قوانین عمل شود (استفتا پیامکی از دفتر، 29/4/1394).
  300. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، 31/4/1394.
  301. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 31/4/1394.
  302. ↑ . ر.ک: www.yjc.ir، مقاله «شبکه‌های اجتماعی رفیق ناباب کودکان و نوجوانان»، 9/7/1394.
  303. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه.
  304. ↑ . استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 20/6/93.
  305. ↑ . استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 20/6/93.
  306. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 6980)، 20/6/93.
  307. ↑ . استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 13/11/1393.
  308. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 11936).
    آیت الله نوری همدانی: مانعی ندارد (استفتای پیامکی از دفتر،13/11/1393).
  309. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 9/3/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله شبیری زنجانی، 11/3/1394.
    آیت الله مکارم: اگر برای پیشگیری از خطرات و تربیت فرزندان به این کار نیاز باشد، لازم است اقدام کنند و همچنین فرزندان خود را طوری تربیت کنند که در برابر این خطرات در امان بمانند (استفتای پیامکی از دفتر، 11/3/1394).
  310. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 9/3/1394 و آیت الله شبیری زنجانی، 11/3/1394.
  311. ↑ . فیلترینگ خانگی پاساد، آی نت، کید لاگر (www.cyberpolice.ir).
  312. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 5/8/1393 و آیت الله شبیری زنجانی، 7/8/1393.
  313. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 7/8/1393.
  314. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی و آیت الله مکارم، 10/2/1394.
    آیت الله سیستانی: اگر نهی از منکر مستلزم اتلاف مال غیر یا ایراد ضرب باشد، باید بنابر احتیاط واجب با اذن حاکم شرع باشد (www.sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه).
  315. ↑ . www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان.»
  316. ↑ . www.gerdab.ir، مقاله «آمار بازدید ایرانی‌ها از صفحات سکسی، فریب و حیله غربی ‌هاست»، 3/7/1389.
  317. ↑ . www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان.»
  318. ↑ . گاهی لازم است انسان در برابر اشتباه و خطاهای دیگران چشم پوشی کند؛ یعنی خود را مانند کسی نشان دهد که از چیزی خبر ندارد اما در موقع مناسب، شخص خطاکار را با روش‌های درست و مفید به اشتباه بودن کارش آگاه کند و به او بفهماند از فعل اشتباهش دست بردارد؛ وگرنه با مشکلات جدی ای رو به رو می‌شود. در این زمینه امام علی علیه السلام فرمودند: «لَا حِلْمَ‏ كَالتَّغَافُل‏‏؛ هیچ بردباری ای مانند تغافل نیست.» (عيون الحكم و المواعظ، ص 531، ح 9658).
  319. ↑ . www. Cyber Police.ir، مقاله «نظارت والدین در استفاده از رایانه، طی اوقات فراغت فرزندان.»
  320. ↑ . ر.ک: www.afkarnews.ir، مقاله «حیا زدایی در فضای مجازی.»
  321. ↑ . ر.ک: www.gerdab.ir، مقاله «گزارشی از سایت‌های همسریابی.»
  322. ↑ . جوانان می‌توانند به سایت‌های قاونی و رسمی، مانند موسسه همسر یابی تبیان به آدرس «www. hamsan.tebyan.net» مراجعه کنند.
  323. ↑ . ر.ک: فصلنامه «مطالعات جوان و رسانه»، "جوانان و همسریابی اینترنتی(آسیب‌ها و راه کارها)"، مهدیه یاوری وثاق، پاییز 1393، ش 15.
  324. ↑ . همان، مقاله «ديوار سست ازدواج‌های اينترنتی.»
  325. ↑ . همان.
  326. ↑ . همان.
  327. ↑ . www. Cyber Police.ir، مقاله «ازدواج‌های اینترنتی و سایت‌های همسریابی.»
  328. ↑ . «cyberextortion.»
  329. ↑ . همان.
  330. ↑ . همان.
  331. ↑ . www. internet.ir، 13/10/1393.
  332. ↑ . آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت و استفتا ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27967)، 23/12/1394.
  333. ↑ . آیت الله مکارم: www. makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات اینترنت.
  334. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 12382)، آیت الله نوری همدانی و آیت الله مکارم، 27/11/1393.
  335. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 27/11/1393.
  336. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 7/11/1393 و آیت الله شبیری زنجانی، 20/11/1393.
  337. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 24/11/1394.
  338. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، تصویر؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 213، س 5365؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 7/2/1394؛ آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله نوری همدانی، 8/2/1394.
  339. ↑ . همان.
  340. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، تصویر.
  341. ↑ . با استفاده از استفتائات امام خمینی، ج‌3، ص263، س 23؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص 173، س 1716؛ توضيح المسائل آیت الله شبيرى زنجانی، ص526، م 2448؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 360، س1492؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 219، س5392؛ توضيح المسائل آیت الله سبحانى، ص، 456، م 2083.
  342. ↑ . با استفاده از استفتائات امام خمینی، ج‌3، ص263، س 25؛ احكام بانوان، آیت الله مكارم، ص190، س 702 و استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌1، ص 356، س 1588.
  343. ↑ . جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص 173، س 1718؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، آیت الله مکارم، 26/11/1393 و آیت الله شبیری، 27/11/1393.
  344. ↑ . استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27965)، 23/12/1394.
  345. ↑ . أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 261، س 1192.
  346. ↑ . توضيح المسائل محشاى - امام خمينى، ج‌2، ص 485، م 2433 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی (کد استفتا: 27963)، 23/12/1394.
  347. ↑ . با استفاده از توضيح المسائل آیت الله مكارم، ص 401، مسئله 2087 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27966)، 23/12/1394.
  348. ↑ . استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27965)، 23/12/1394.
    آیت الله بهجت: چون در معرض مفسده داشتن است، اشكال دارد (استفتائات، ج‌3، ص221).
  349. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 24/11/1394 و با استفاده از جامع الأحكام و آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص170، س 1703.
  350. ↑ . استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27965)، 23/12/1394 و با استفاده از توضیح المسائل، آیت الله سیستانی، مسئله 2454.
  351. ↑ . با استفاده از سایت آیت الله مکارم: www. makarem.ir، استفتائات ازدواج و زناشویی، نگاه، س 17؛ آیت الله مظاهری: www.almazaheri.ir، استفتائات حجاب و عفاف، نگاه؛ آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، دیدن فیلم؛ استفتائات امام خمينى، ج‌2، ص، 17، س 43‌؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص، 359، س 1486‌؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج‌1، ص، 245، س 998؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 213، س 5365؛ جامع الأحكام، آیت الله صافى گلپایگانی، ج‌2، ص، 173، س 1719‌ و أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 260، س 1187.
  352. ↑ . استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453.
    آیت الله خامنه ای: بنابر احتياط واجب نبايد به تصوير زن نامحرم كه بطور مستقيم از تلويزيون پخش مى‌شود، نگاه كرد. (أجوبة الاستفتائات ص 259، س 1182)
    آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی: «پخش مستقیم، احکام عکس را دارد.» (كتاب النكاح، ج‌1، ص 41، مسئلۀ مستحدثه، تصاوير تلویزيونى؛ استفتاء پیامکی از دفتر، 10/11/1393‌).
  353. ↑ . توضیح المسائل، امام خمینی، ص 510، م 2309؛ توضیح المسائل، آیت الله مکارم، ص 401، م 2080؛ جامع الاحکام، آیت الله صافی گلپایگانی، ج 2، ص 172، س 1713.
  354. ↑ . أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 259، س 1182؛ كتاب النكاح، آیت الله مكارم، ج‌1، ص 41، مسئله مستحدثه، تصاوير تلویزيونى؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی و آیت الله شبیری زنجانی، 10/11/1393.
  355. ↑ . استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453 و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، 10/11/1393.
    آیت الله خامنه ای: بنا بر احتياط واجب نبايد به تصوير زن نامحرم كه به¬طور مستقيم از تلويزيون پخش مى‌شود، نگاه كرد (أجوبة الاستفتائات، ص 259، س 1182).
    آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی: پخش مستقیم، احکام عکس را دارد (كتاب النكاح، ج‌1، ص 41، مسئله مستحدثه، تصاوير تلویزيونى؛ استفتای پیامکی از دفتر، 10/11/1393‌).
  356. ↑ . با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 259، س 1182 و استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453.
    آیت الله مکارم، آیت الله شبیری زنجانی: پخش غیر مستقیم، احکام عکس را دارد (كتاب النكاح، ج‌1، ص 41، «مسئله مستحدثه»، تصاوير تلویزيونى؛ استفتای پیامکی از دفتر، 10/11/1393‌).
  357. ↑ . استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27966)، 23/12/1394.
    آیت الله تبريزى: اگر با قصد لذت باشد یا او را بشناسد، جایز نیست (استفتائات جديد ج‌2، ص 355، س1466‌).
  358. ↑ . با استفاده از سایت آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، تلویزیون؛ أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 259، س 1182؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج‌2، ص 352، س 1453؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص، 213، س 5368 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 27966)، 23/12/1394.
  359. ↑ . ر.ک: "گفتمان بی مرز (چت، آسیب‌ها و کارکردها)"، مصطفی امیری، مجله «پیام»، پاییز 1387، ش 91.
  360. ↑ . «مهدی بهروزی»، قائم مقام «مرکز آپا» دانشگاه صنعتی اصفهان: کاربران نرم افزار تانگو در معرض تهدید جاسوسی و سرقت از همه اطلاعات خود قرار دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که همه اطلاعات و فایل‌های تولید شده در سیستم عاملی که نرم افزار تانگو روی آن نصب شده باشد، به سرور‌های ناشناخته ای ارسال می‌شود. این اطلاعات شامل تماس ها، پیامک ها، تصاویر و موقعیت جغرافیایی کاربر است. به دلیل اینکه اطلاعات کاربران از طریق این نرم افزار و با حجم بالا به سرورهای ناشناخته ای ارسال می‌شود، حجم اینترنت مصرف شده ناگهان افزایش می‌یابد (www.gerdab.ir، مقاله «خطر جاسوسی از کاربران تانگو»).
  361. ↑ . هنگامی که درباره مسائل عاطفی، عاشقانه و خصوصی صحبت می‌کنند.
  362. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، اینترنت؛ آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، ش 10341؛ آیت الله خامنه ای: www.leader.ir؛ استفتائات جدید، احکام نگاه، ارتباط با نامحرم؛ آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 295؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 197، س 5302 و با استفاده از استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 256، س 683.
  363. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، اینترنت و آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات س 295.
  364. ↑ . همان؛ آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، ش 10341؛ آیت الله خامنه ای: www.leader.ir؛ استفتائات جدید، احکام نگاه، ارتباط با نامحرم؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج‌4، ص 197، س 5302 و با استفاده از استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 256، س 683.
  365. ↑ . البته باید توجه داشته باشیم که گاهی اوقات قصد و هدف کاربر اینترنت واقعاً خیر و برای گسترش اسلام می‌باشد؛ ولی ممکن است به آلودگی‌ها و گناهانی، ولو به صورت تدیجی یا در آینده مبتلا شود.
  366. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، اینترنت، س 3 و آیت الله نوری همدانی: www.noorihamedani.com، استفتائات منتخب، س 5.
  367. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله جوادی آملی، آیت الله نوری همدانی، 17/1/1395 و آیت الله صافی گلپایگانی، 18/1/1395.
    آیت الله شبیری زنجانی: اگر موجب تحقق عنوان حرامی مانند افشای عیب یا هتک مومن شود حرام است (استفتای پیامکی از دفتر، کد استفتا: 28589 و 18/1/1395).
    آیت الله خامنه ای: اگر مفسده داشته باشد و یا موجب اذیت آنها شود و یا قصد سوء استفاده داشته باشد، جایز نیست (استفتای پیامکی از دفتر، 21/1/1395).
  368. ↑ . "ای کسانی که ایمان آورده‌اید! خود و خانواده خود را از آتشی که سوخت آن مردم و سنگ‌ها هستند، حفظ کنید؛ فرشتگانی درشت گفتار و سخت گیر بر آن آتش موکلند. هر چه خدا بگوید، نافرمانی نمی‌کنند و همان می‌کنند که به آن مأمور شده اند" (تحریم/6).
  369. ↑ . آیت الله سیستانی: www.sistani.org، پرسش و پاسخ، ارتباط از طریق شبکه‌های اجتماعی اینترنتی.
  370. ↑ . آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 700؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله صافی گلپایگانی و آیت سیستانی، 18/3/1395.
  371. ↑ . آیت الله شبیری زنجانی: www. zanjani.net، استفتائات، س 700 و استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 17/3/1395.
    آیت الله نوری همدانی: توصیه می‌شود در این امور، به مقتضای خواست شوهر عمل شود.(استفتای پیامکی از دفتر، 19/3/1395).
  372. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 11/11/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: (کد استفتاء: 26592)، 15/11/1394.
  373. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، 11/11/1394.
  374. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله نوری همدانی، 3/6/1394 و آیت الله جوادی آملی، 10/6/1394.
    آیت الله سیستانی: ترویج و نشر فساد، حرام است.(استفتای پیامکی از دفتر، 8/6/1394).
    آیت الله صافی گلپایگانی: اگر از آنها استفاده صحیح شود، اشکال ندارد (استفتای پیامکی از دفتر، 12/11/1394).
    آیت الله خامنه ای: هدیه دادن جایز است (استفتای پیامکی از دفتر، 11/11/1394).
  375. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله مکارم، 1/6/1394 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 20479).
    آیت الله خامنه ای و آیت الله صافی گلپایگانی: هدیه گیرنده مالک آن می‌شود (استفتای پیامکی از دفتر، 11/11/1394 و 12/11/1394).
  376. ↑ . با استفاده از سایت آیت الله سیستانی: www.sistani.org؛ آیت الله وحید خراسانی: www. wahidkhorasani.com؛ استفتائات آیت الله جوادی آملی، ص 107؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌3، ص 226، س 4106 و استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 555، س 1547.
  377. ↑ . با استفاده از أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه ای، ص 297، س 1335.
  378. ↑ . ر.ک: "فقه و زندگی، رایانه و اینترنت"، نگارنده.
  379. ↑ . با استفاده از استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌4، ص 333، س 5723؛ استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم، 3/3/1393 و آیت الله نوری همدانی، 2/12/1393.
    آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی ضامن است که عرفاً ضامن حساب شود (استفتای پیامکی از دفتر، 2/12/1393).
  380. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه‏ای، آیت الله سیستانی و آیت الله مکارم، 12/6/93.
  381. ↑ . با استفاده از استفتای پیامکی «نصب بازی‌های رایانه ای مستهجن بر روی رایانه دیگران» از دفاتر آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله نوری همدانی، 24/5/1394؛ آیت الله خامنه ای، 25/5/1394 و استفتای ایمیلی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتاء: 27967)، 23/12/1394.
  382. ↑ . با استفاده از سایت آیت الله وحید خراسانی: www. wahidkhorasani.com؛ استفتائات امام خمينى، ج ‌2، ص 13، س 28‌؛ استفتائات جديد آیت الله تبريزى، ج ‌2، ص 212، س 957؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج ‌1، ص 243، س 988؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌1، ص 394، س 1406؛ أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه‏ای، ص 247، س 1127؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله سیستانی، آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم و آیت الله نوری همدانی، 28/3/1393.
  383. ↑ . استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج ‌3، ص 153، س 457؛ جامع المسائل آیت الله فاضل، ج ‌1، ص 245، س 996؛ استفتائات آیت الله بهجت، ج ‌4، ص 523، س 6325 و أجوبة الاستفتائات آیت الله خامنه‏ای، ص 248، س 1131.
  384. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه ای، 26/11/1394.
  385. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم، آیت الله نوری همدانی، 21/11/1394 و آیت الله سیستانی، 26/11/1394.
    آیت الله شبیری زنجانی: در صورتی آن مطالب، دروغ نباشد و مطالب سایت مخالف شرع نباشد و مفسده دیگری نداشته باشد؛ اشکال ندارد (استفتای پیامکی از دفتر؛ کد استفتا: 26938؛ 27/11/1394).
  386. ↑ . استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌2، ص 265، س 812؛ استفتای پیامکی از دفتر آیت الله خامنه‏ای و آیت الله سیستانی، 26/9/1393.
  387. ↑ . با استفاده از استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 152، س 455؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 10165) و آیت الله نوری همدانی، 24/9/1393.
  388. ↑ . استفتائات جديد آیت الله مكارم، ج‌3، ص 390، س 1012.
  389. ↑ . نام اهل بیت و پیامبران علیهم السلام.
  390. ↑ . مانند وضو یا غسل یا تیمم.
  391. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله خامنه ای، آیت الله سیستانی، آیت الله مکارم، 10/6/93 و آیت الله شبیری زنجانی(کد استفتا: 6994)، 22/6/1393.
  392. ↑ . توضيح المسائل امام خمينى، ص 237، م 1053؛ توضيح المسائل آیت الله فاضل، ص 182، م 473؛ توضيح المسائل آیت الله بهجت، ص 174، م 179 و توضيح المسائل آیت الله وحيد خراسانی، ص 215، مسئله 1105.
    آیت الله شبیری زنجانی، آیت الله مکارم، آیت الله سبحانی، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله خامنه ای: در هر دو صورت مستقیم یا غیر مستقیم، سجده واجب است (توضيح المسائل ص 232، م 1105؛ توضيح المسائل ص، 184، م 982؛ توضيح المسائل ص 255، م 893؛ جامع الأحكام، ج‌1، ص 75، س 239‌ و اجوبه الاستفتائات ص 101، س 500).
  393. ↑ . استفتای پیامکی از دفاتر آیت الله شبیری زنجانی، 4/3/1394؛ آیت الله نوری همدانی، 5/3/1394 و آیت الله صافی گلپایگانی، 6/3/1394.
    آیت الله مکارم: چنانچه قصد جدّى براى سلام كردن داشته باشد، بايد به آن سلام پاسخ داد (www. makarem.ir، احکام شرعی، احکام ویژه، متفرقه).
    آیت الله خامنه ای: در صورتی که مثل نامه، نیاز به جواب دادن داشته باشد، بنابراحتیاط واجب توسط پیامک دیگری جواب سلام داده شود. (استفتای پیامکی از دفتر،6/3/1394).
  394. ↑ . استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، 4/3/1394.
بازگشت به مجموعه فقه و زندگی
برگرفته از «https://wiki.imaroof.ir/index.php?title=احکام_شبکه_های_اجتماعی&oldid=44943»