فرهنگ مصادیق:پرسش و پاسخ بیت المال: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۱۲ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۴۴

اجازه استفاده از امکانات بیت المال

س. به جز ولی امر مسلمین، شخص دیگری، درهرمقام و منصبی که باشد، آیا حق دارد به دیگران اجازه استفاده شخصی از بیت‌المال را دهد؟
ج. استفاده شخصی از بیت‌المال، بدون اجازه مسئول ذی ربط قانونی که حق اجازه دادن را داشته باشد، مجاز نیست و موجب ضمان است

اختصاصی کردن امکانات بیت المال در جهت بهره برداری فردی

س. اختصاصی کردن امکانات بیت‌المال در جهت بهره برداری فردی در راستای کار سازمان چه حکمی دارد؟ در حالیکه ممکن است همان وسیله به شدت در حالی دیگر ضرورت بهره گیری داشته باشد
ج. به کارگیری امکانات بیت‌المال باید مطابق مقررات مربوطه باشد و تخلف از آن جایز نیست

استفاده از اسلحه سازمانی برای سرگرمی

س. هدر دادن مهمات و استفاده ازاسلحه سازمانی برای سرگرمی و شکار بدون ضابطه قانونی چه حکمی دارد؟
ج. جایز نیست و موجب ضمان است.

استفاده از امکانات خاص در دیگر امور سازمان

...س. آیا می‌توان تمام تجهیزاتی که در سازمان برای مأموریت خاصی در نظر گرفته شده از آن برای دیگر امور سازمان استفاده کرده؟ مثلاً کاغذ و...
ج. اگر مقررات سازمانی چنین اجازه‌ای را می‌دهد اشکال ندارد، در غیراین صورت جایز نیست.

استفاده از امکانات سازمان

سؤال: اگر در مراسم سوگواری امام حسین† که در مکانی خارج از سازمان برگزار می‌شود از امکاناتسازمان و بیت‌المال استفاده شود، این اقدام ازنظر شرعی چه حکمی دارد؟
جواب: استفاده از بیت‌المال در مراسم لازم است در چارچوب مقررات و با هماهنگی مسئولان ذی‌ربط و صاحب‌اختیار باشد و با رعایت مسائل شرعی و حفظ امانت انجام گیرد. ^[۱]

استفاده از امکانات سازمان به صورت امانی

س. آیا می‌توان ازامکانات سازمان به صورت امانی تحت هرعنوانی استفاده کرد؟ با علم به اینکه عدم استفاده از وسیله موجب مستهلک شدن آن می‌شود مثلاً لاستیک ماشین، باطری ماشین، زنجیر چرخ و دیگر امکانات، دوربین کامپیوتر، ماشین حساب و دستگاه­های تایپ و فتوکپی.
ج. هرگونه تصرف واستفاده ازامکانات سازمان و بیت‌المال تابع ضوابط و مقررات مربوطه می‌باشد وتخلف ازآن درحکم غصب و موجب ضمان است.

استفاده از امکانات سازمانی

س. اگر انسان از طریق دوستان، همکاران و بستگان خود که در مجموعه سازمان مشغول به کار هستند و اختیاراتی دارند از امکانات در اختیار آنها استفاده کند چه حکمی دارد؟
ج. استفاده از امکانات سازمانی تابع ضوابط و مقررات خاص خود می‌باشد تخلف از آن در حکم غصبو موجب ضمان است.

استفاده از اموال بیت المال و جایگزین کردن آن

س. اگر نیاز به یک برگ 4A در محل کار پیدا کردیم آیا می‌توانیم از آن استفاده نموده، بعد یکی دیگر را به جای آن جایگزین کنیم؟
ج. با اجازه مسئول مربوطه اشکال ندارد.

استفاده از اموال دولتی بر خلاف مقررات

س. کسی که برخلاف مقرّرات قانونی ازاموال دولتی استفادهٔ شخصی یا غیر شخصی نموده، تکلیف شرعی او چیست؟
ج. استفاده از اموال دولتی برخلاف مقرّرات موجب ضمان است، و باید عوض آن را به صندوق همان بخش واریز نماید. ^[۲]

استفاده از اموال دولتی در تعاونی‌ها و شورای اسلامی مساجد

س. آیا از وسائل اداری و دولتی ـ از قبیل ماشین تایپ، میز، صندلی، موتورسیکلت، اتومبیل و غیره ـ می‌توان جهت انجام کار مردم در تعاونی­‌ها و شورای اسلامی مساجد استفاده نمود؟
ج. تصرّف در اموال دولتی برای استفاده ­های شخصی باید طبق مقرّرات باشد، و درغیراین صورت جایز نیست.^[۳]

استفاده از بودجه فرهنگی

آیا می‌توان از بودجة مراکز فرهنگی خارج از قسمت یا سازمان، در امور سازمان یا قسمت دیگر استفاده کرد، این کار چه حکمی دارد؟
جواب: اگر با اذن مقام مسئول و صاحب‌اختیار قانونی باشد، اشکال ندارد. ^[۴]

استفاده از بودجه فرهنگی در جاهای گوناگون

سؤال: آیا بودجة فرهنگی و هزینه‌های فرهنگی که به‌صورت متفاوت در جاهای گوناگون هزینه می‌شود، شرعاً اشکال ندارد؟
جواب: اگر برخلاف مقررات باشد، جایز نیست ^[۵]

استفاده از تجهیزات سازمان

سؤال: استفاده از ابزارها و تجهیزات فرهنگی درون سازمان برای اشاعه و ترویج فرهنگی محلات و مساجد بسیج چه حکمی دارد؟
جواب: اگر خلاف مقررات نباشد اشکال ندارد. ^[۶]

استفاده از خانه سازمانی در صورت داشتن خانه

س. کارمندی در محل کارش خانه‌ای دارد که آن را اجاره داده و خودش در یکی از خانه‌های مسکونی ساکن شده است، در حالی که این کار او خلاف قانونی است که تصریح می‌کند به اینکه اگر کسی مالک خانه‌ای باشد، حق استفاده از خانه‌های سازمانی را ندارد، در صورتی که مستأجر بداند کارمند بر خلاف قانون عمل کرده است، چه تکلیفی دارد؟
ج. استفاده از خانه‌های مسکونی وابسته به مؤسسه توسط افرادی که واجد شرایط نیستند، جایز نیست، ولی اینکه کارمند ملک شخصی خود را به دیگری اجاره دهد و یا فرد دیگری آن را از او اجاره کند و همچنین تصرفات مستأجر در آن ملک اشکال ندارد.^[۷]

استفاده از خودروهای سازمانی

س. آیا استفاده از خودروهای سازمانی جهت رفتن به دوره‌های بصیرت مجاز می‌باشد؟باتوجه به اینکه سازمان جهت اعزام نفرات سرویس مشخص نموده است.
ج. هرگونه تصرف واستفاده ازامکانات سازمان و بیت‌المال تابع ضوابط و مقررات مربوطه می‌باشد.

استفاده از خودروی بیت المال با اجازه مسئول مستقیم

س. استفاده شخصی از بیت‌المال علی‌الخصوص خودرو در صورت رضایت مسئول مستقیم اداره به چه صورت است؟
ج. رضایت مقام مسئول کافی نیست، بلکه باید با اجازه مسئول مستقیم مطابق مقررات باشد.

استفاده از خودروی دولتی در جهت کارهای عام المنفعه

س. چنانچه در ساعت‌اداری و با وسیله اداری جهت کارهای عام‌المنفعه خارج از چارچوب اداره اقدام کنم، آیا اشکال شرعی دارد؟
ج. هرگونه استفاده از اموال دولتی باید طبق مقررات اداره باشد و تخلّف از آن جایز نیست. کارمندان ادارات دولتی در ساعات اداری باید مشغول کار یا آماده انجام آن باشند.

استفاده از خودروی سازمانی برای امور شخصی

س. بردن فرزندان به مدرسه و آوردن آنها با وسیله سازمانی با هر پلاکی چه حکمی دارد؟ چه موردی و چه دائمی و حتی خانواده را همراه بردن در مأموریتها و یا داخل شهر!
ج. هرگونه استفاده و تصرف در بیت‌المال باید طبق ضوابط و مقررات باشد و الا در حکم غصب و موجب ضمان است.

استفاده از خودروی شخصی کارکنان و پرداخت هزینه آن

س. در بعضی از رده‌ها به علت کمبود خودرو، در مأموریت‌ها از خودروهای شخصی کارکنان برای انجام امور محوله استفاده شده و هزینه رانندگی و استهلاک و بنزین را احتساب و از اعتبارات آن رده پرداخت می‌کنند، آیا چنین اقدامی از نظر شرعی جایز است یا خیر؟
ج. این‌گونه امور تابع ضوابط و مقررات مربوط است و باید طبق آن عمل شود و تصرف در وجوه بیت‌المال خارج از چارچوب ضوابط و اختیارات قانونی جایز نیست و در صورت عدم وجود قانون در این مورد لازم است مسئولین مربوطه نسبت به پیشنهاد ضابطه اقدام و در سیر مراحل تصویب قرار دهند.

استفاده از وسایل نقلیه اداری

س. تعدادی ازکادرگردان درماه رمضان قصد داشتند تا دائم‌السفر شوند به همین منظورازوسیله نقلیهٔ سازمان استفاده کرده و مسافتی را رفته و برگشتند حکم استفاده از وسایل نقلیه چیست؟
ج. اگر ضوابط و مقررات سازمانی اجازه چنین استفاده را داده باشد اشکال ندارد، در غیر این صورت جایز نیست و موجب ضمان است.

استفاده از وسایل نقلیه بیت المال برای امور شخصی

س. بعضی اشخاص یا افراد وسائل نقلیه بیت‌المال را درامور شخصی مثل: مسافرت خانوادگی، رفت و آمد زن و فرزند و سایر کارهای شخصی استفاده می‌کنند. از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
ج. جایزنیست.

استفاده شخصی از امکانات بیت المال

س. برخی افراد یا مسئولان در ادارات یا ارگانý‌ها و مراکز نظامی، فقط به خاطر اینکه صبح زودتر ازدیگران به محل کارآمده و دیرتر از همه از کار مرخص می‌شوند، ازامکانات بیت‌المال استفاده شخصی می‌کنند و جواز استفاده از این وسایل را بیشتر کار کردن در اداره توجیه می‌نمایند. از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
ج. استفادة شخصی از امکانات بیت‌المال مجاز نیست، مگر با مجوز قانونی.

استفاده شخصی از امکانات دولتی

س. اگر شخصی جهت ملاقات یکی ازدوستانش به ادارهٔ محل خدمت او برود و از آب، برق، لوازم تحریر، وسایل نقلیه یا وسایل دیگری که متعلّق به آن اداره است استفاده کند، آیا از نظر شرعی اشکال دارد؟
و همچنین نماز خواندن و وضو گرفتن با آب آنجا چه صورت دارد؟
ج. تابع مقرّرات اداره است و چنانچه خلاف مقرّرات باشد جایز نیست.^[۸]

استفاده شخصی از بودجه دولت

س. اینجانب در سازمان سپاه مسئولیت انبارداری را به عهده دارم، وهر مدّتی مبلغی پول از آن سازمان جهت خرج انبار و دیگر کارهای سازمان دریافت می­ کنم، و پول نزد من به امانت است تا موقع حساب سال، حال اگر از این پول خرج کنم و یا جنس بخرم و بفروشم و استفاده بکنم تکلیفم چیست؟
ج. تصرّف و استفاده از پول و سایر اموال دولت تابع مقرّرات دولت است.^[۹]

استفاده شخصی از تجهیزات سازمان با اجازه مسئول

س. آیا به اذن مسئول می‌توان از تجهیزات سازمان استفاده شخصی نمود؟
ج. در حد اذن قانونی مسئول اشکال ندارد

استفاده شخصی از تلفن اداره درساعت اداری یا غیراداری

س. آیا استفاده از تلفن­‌های اداره در وقت اداری یا غیر اداری در محدودهٔ تهران جهت ضرورت‌های شخصی مجاز است یا خیر؟
ج. بستگی به مقرّرات اداره دارد.^[۱۰]

استفاده شخصی از رایانه محل کار

س. امروزه تمام اتاق­ها مجهز به سیستم رایانه است؛ آیا افراد می‌توانند از آن برای تایپ، رایت، تکثیر و آموزش شخصی استفاده نمایند؟
ج. هرگونه تصرف واستفاده ازامکانات سازمان و بیت‌المال تابع ضوابط و مقررات مربوطه می‌باشد وتخلف ازآن درحکم غصب و موجب ضمان است

استفاده شخصی مسئولان از تلفن همراه دولتی

س. برخی مسئولان اداره‌ها از تلفن همراه دولتی که در اختیار دارند، دقایق قابل توجهی برای کارهای شخصی و یا کارهای غیر ضروری تماس می‌گیرند. آیا این‌گونه استفاده از بیت‌المال، اشکال شرعی دارد؟
ج. این‌گونه امور، تابع ضوابط و مقررات است. اگر با اجازه مسئول مربوطه که اختیار اجازه دادن را داشته باشد، صورت پذیرد، مانعی ندارد وگرنه جائز نیست و موجب ضمان است

استفاده غیر قانونی مسئولان از بیت المال

س. استفاده شخصی از اموال دولتی و اداری توسط کارکنان و خانواده آنان، اگرچه با کسب اجازه از طرف مسئولان مافوق انجام گرفته باشد، چگونه است؟ اموالی مانند وسیله نقلیه، منازل مسکونی دولتی و سازمانی، اسباب و وسایل دولتی، وقت اداری، تلفن همراه، حق‌الجلسه در وقت اداری، اعطای هدیه در جلسات، همایش‌ها و برخی مراسم و دید و بازدیدهای مقامýهای مافوق و... از کانال وجوه اداری و دولتی و یا غیردولتی جهت ترغیب توجهات مسئولان مافوق و... چه حکمی دارد؟ آیا از باب تقیه، سکوت به مصلحت است؟ یا تقیه در این قبیل از موارد موردی ندارد؟ همچنین تذکر و یا برخورد با مسئولان در خصوص مسائل مالی، اعتبارات دولتی را بجا صرف کردن، عدم تضییع حقوق دیگران و عدم اعمال تبعیض، جلوگیری از ظلم به زیردستان و عدم استفاده شخصی از آنان، اختصاص به ناحق مزایا و پاداش‌ها به دیگران براساس سلایق و روابط شخصی و جناحی و دیگر امورات خلافی که مشاهده می‌شود. تا چه میزان می‌توان این منکرات اداری را به مسئولان تذکر داد یا برخورد عملی نمود؟ در صورتی که ضرری هم متوجه کارمند متذکّر بوده باشد، آیا در این صورت، باید استعفاء داد یا دست به افشاگری زد؟ آیا تذکر، لسانی است و یا برخورد صرفاً قانونی؟ هر چند موجب ضرر و زیان و عسر و حرجی برای متذکر بوده باشد؟
ج. استفاده شخصی از بیت‌المال جایز نیست، مگر در موارد قانونی و با اذن مسئول مأذون در اجازه دادن. اگر با موارد منکر مواجه شدید، در صورت اجتماع شرایط و در حد توان، موظف به نهی از منکر و اعلام آن به مسئولین بالاتر هستید. برای اطلاع بیشتر از مسائل امر به معروف و نهی از منکر، به رساله امام خمینی(ره) مراجعه نمایید.

استفاده غیر مجاز از امکانات دولتی

س. برخی یگان‌های نظامی دولت به دلیل مشکلات مالی، هزینه آب بهای مصرفی خود را به سازمان آب و فاضلاب نمی‌پردازند و حتی گاهاً آب مصرفی بعضی از یگان‌ها به­ صورت غیرقانونی به شبکه آب متصل است. خواهشمند است بفرمایید آیا با این آب (که متعلق به دولت است و ما نیز جزئی از دولت محسوب می‌گردیم و در جهت خدمت به مردم تلاش می‌کنیم) می‌توان وضو و غسل انجام داد یا باید تیمم کرد؟
ج. بر مسئولین یگان‌ها لازم است مقررات سازمان آب و فاضلاب را مراعات کنند، ولی پرسنل اگر نمی‌توانند از آب دیگری که مباح باشد استفاده نمایند مانع ندارد از آن آب برای وضو و غسل و سایر تصرفات استفاده کنند.^[۱۱]

استفاده کارکنان از امکانات شخصی در امور سازمان

س. اگر کارکنان بنا به ضرورت، از خودرو شخصی یا تلفن همراه خود در امور سازمان و استفاده نمایند، آیا مجازند هزینه آن را از سازمان بپردازند؟
ج. اینگونه امور تابع ضوابط و مقررات است و استفاده از بودجه بیت‌المال فقط در مواردی جایز است که ضوابط و مقررات قانونی برای آن اجازه داده است و در غیر آن موارد جایز نیست.

استفاده نابه جا از بودجه فرهنگی

سؤال: پول برای هزینه‌های فرهنگی پرسنل گرفته می‌شود، ولی فقط برای ساکنان خانه‌های سازمانی هزینه می‌شود، تکلیف چیست؟
جواب: بودجة فرهنگی باید مطابق مقررات هزینه شود، تخلف از آن جایز نیست. ^[۱۲]

اسراف در سازمان

س. اگر کسی از روی علم و آگاهی موجب اسراف در سازمان شود چه حکمی دارد؟
ج. اسراف عمدی جایز نیست و موجب ضمان است.

بذل و بخشش بیت المال

س. اگر شخصی بدون اجازة مرجع ذی‌صلاح از بیت‌المال بذل و بخشش کند و این کار خود را فضل بنامد، آیا این صحیح است؟
ج. تصرف در بیت‌المال باید طبق مقررات و قوانین و ضوابط شرعی باشد و الا غصب و موجب ضمان است

برداشت از حساب محل کار

سوال: برداشت شخصی از حساب محل کار بدلایل اینکه محل بکارگیری شخص ، جایگاه حقوقی نداره و مسئول مان در اطلاع باشد و مسئول بالاتر دستور بدهد البته زبانی چه حکمی دارد؟
جواب:اگرخلاف قوانین وضوابط سازمان باشد اشکال شرعی دارد وضامن است

به همراه بردن خانواده با خودروی دولتی حین انجام مأموریت

س. راننده­ ای در سازمان سپاه مشغول به کاراست، آیا می­ تواند زن و بچّه­ اش را به وسیلهٔ همان ماشین موقع انجام مأموریّت در محّل تعیین شده به همراه ببرد به شرطی که در کارش تعلّل یا تأخیری ایجاد نشود؟
ج. استفاده از اموال تابع مقرّرات دولت اسلامی است، در فرض مرقوم اگر منعی از طرف دولت نباشد مانع ندارد.^[۱۳]

بودجه کارهای فرهنگی

سؤال: برای کارهای فرهنگی یا آموزشی بودجه‌ای در نظر گرفته‌اند که متأسفانه، مشاهده می‌شود که کاری انجام نمی‌شود آمارهای غلط به دست می‌دهند و بودجه را دریافت و درکارهای دیگر خرج می‌کنند، لطفاً نظر خود را مرقوم فرمایید.
جواب: هزینة بودجة فرهنگی در کارهای دیگر و ارئه آمار غلط جایز نیست.

پرداخت هزینه امکانات استفاده شده بیت المال به اداره

س. به صورت مأمور در آموزش و پرورش مشغول به خدمت می‌باشم اگراز امکانات آنجا استفاده کنم مثل تلفن و...، آیا هزینه آن را باید به سپاه بدهم یا به آموزش وپرورش؟
ج. استفاده از امکانات دولتی بدون اجازه قانونی جایز نیست و در صورت استفاده باید به همان اداره بپردازید

پیگیری امور شخصی باخودروی بیت المال در خود سازمان

س. آیا برای پیگیری اموری مانند مسکن می‌توان به جهاد خانه سازی که زیر نظر بنیاد تعاون سپاه می‌باشد با خودروی بیت‌المال رفت؟
ج. استفاده از بیت‌المال بدون اجازه قانونی جایز نیست

پیگیری وامی که سازمان می‌دهد با خودروی سازمانی

س. آیا برای پیگیری وامی که سپاه به نیروها می‌دهد می‌توان با خودروی سپاه به بانک انصار مراجعه کرد؟
ج. استفاده از بیت‌المال بدون اجازه قانونی جایز نیست.

تصرفات جزئی متعارف در اموال دولتی

س. بعضی ازتصرفات جزئی دراموال دولتی که متعارف است و مسئولان ادارات دولتی ازآن نهی نمی‌کنند ـ مانند یادداشت کردن امور شخصی به وسیلهٔ خودکار و کاغذ دولتی، یا درست کردن چای و مانند آن ـ چه حکمی دارد؟
ج. تصرّفات جزئی متعارف مانع ندارد.^[۱۴]

پانویس