فرهنگ مصادیق:رابطه حرمت افشای اسرار دیگران و حریم‌خصوصی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۴۲

در درس خارج «فقه فناوری» مطرح شد:
آیا آنچه در این روایت تحریم شده است آگاهی از اسرار دیگران است یا انتشار اسرار دیگران یا اعم از این دو. در صدر حدیث «عورت مؤمن بر مؤمن حرام است» دلالت بر هر نوع فعلی دارد یعنی آگاهی از زشتی و انتشار آن هر دو را شامل می‌شود لکن در ذیل حدیث، خصوص اذاعه به معنای انتشار آمده است.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، حجت الاسلام والمسلمین حمید شهریاری در پانزدهمین جلسه درس خارج فقه فناوری اطلاعات و ارتباطات به احادیث دیگری درباره حرمت افشای اسرار دیگران برای اثبات حرمت حریم خصوصی اشاره کرد و گفت: هر یک از چهار قسم حریم خصوصی شامل افعال یا اوصاف هویتی، مکانی و ارتباطاتی ممکن است از اسرار باشد. همچنین باید توجه داشت که یک راز می‌تواند امر خیر یا شرّ باشد/
وی اظهار داشت: در روایتی از عبدالله بن سنان آمده است «قَالَ: قُلْتُ لَهُ عَوْرَةُ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَرَامٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ تَعْنِی سُفْلَیهِ قَالَ لَیسَ حَیثُ تَذْهَبُ إِنَّمَا هِی إِذَاعَةُ سِرِّهِ» سُفل به معنای پایین و نقیض عُلُوّ است. این کلمه در زبان عرب برای اشاره به عورت انسان بکار می‌رود. اذاعه به معنای افشا و اظهار و انتشار است. سرّ به معنای امر پنهان و مخفی در نفس و کار مخفیانه و در مقابل کار آشکار و علنی است.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی علوم کامپیوتری نور با اشاره به این که سند این روایت هرچند مضمر است اما صحیح می‌باشد، بیان داشت: این روایت را صدوق، شیخ طوسی و محدثان دیگری هم با سند صحیح ذکر کرده‌اند. به هر حال این روایت دلالت بر حرمت حریم خصوصی به معنای حرمت افشای اسرار دیگران دارد و شامل بخشی از حریم خصوصی افعالی، هویتی، مکانی و ارتباطی است که انسانها مایل نیستند دیگران اسرار آنها را فاش سازند و نشر دهند.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا آنچه اینجا تحریم شده است آگاهی از اسرار دیگران است یا انتشار اسرار دیگران یا اعم از این دو، گفت: در صدر حدیث «عورت مؤمن بر مؤمن حرام است» دلالت بر هر نوع فعلی دارد یعنی آگاهی از زشتی و انتشار آن هر دو را شامل می‌شود لکن در ذیل حدیث، خصوص اذاعه به معنای انتشار آمده است.
حجت الاسلام شهریاری بیان داشت: آنچه در اینجا حرام شده عورت و زشتی است و چون متعلق تحریم همواره یک فعل اختیاری است نه یک شیء، قرینه‌ای است بر حذف متعلق تحریم. در اینجا متعلق تحریم حذف شده است و جواب آری دلالت بر اطلاق تحریم دارد پس به تناسب حکم و موضوع هر فعل متناسبی با عورت از قبیل آگاهی و انتشار هر دو تحریم شده است.
وی ادامه داد: در عین حال باید توجه داشت آنچه در ذیل روایت آمده که به خصوص انتشار تصریح شده است برای معنا کردن لفظ عورت است و موجب تقیید اطلاق صدر روایت نمی‌شود. چون فهم اول از صدر روایت، حرمت آگاهی است و به قرینه ذیل به حرمت انتشار نیز توسعه می‌یابد. قرائن خارجی نیز بر تحریم آگاهی از عوره المؤمن دلالت دارند.
عضو شورای عالی فضای مجازی اظهار داشت: این روایت به قرینه صدر دلالت بر حرمت اسراری دارد که جنبه منفی و شرّ دارند و به نوعی زشتی محسوب می‌شوند. پس این دست از روایات دلالتی بر حرمت آگاهی یا انتشار اسرار خیر ندارد.
وی ادامه داد: این روایات حرمت حریم خصوصی به معنای حرمت لمس، تماس، معیت، ورود بدون اذن و نیز مداخله و فضولی را شامل نمی‌شود.
حجت الاسلام شهریاری در ادامه به روایات تجسس اشاره کرد و گفت: در روایتی در قرب الاسناد آمده است «وَ عَنْهُ (ای عن هارون بن مسلم)، عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ زِیادٍ قَالَ: وَ حَدَّثَنِی جَعْفَرٌ، عَنْ أَبِیهِ: أَنَّ النَّبِی صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ قَالَ «إِیاکُمْ وَ الظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَکْذَبُ الْکَذِبِ، وَ کُونُوا إِخْوَاناً فِی اللَّهِ کَمَا أَمَرَکُمُ اللَّهُ، لَا تَتَنَافَرُوا، وَ لَا تَجَسَّسُوا وَ لَا تَتَفَاحَشُوا، وَ لَا یغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً، وَ لَا تَتَنَازَعُوا، وَ لَا تَتَبَاغَضُوا، وَ لَا تَتَدَابَرُوا، وَ لَا تَحَاسَدُوا، فَإِنَّ الْحَسَدَ یأْکُلُ الْإِیمَانَ کَمَا تَأْکُلُ النَّارُ الْحَطَبَ الْیابِسَ» عبدالله بن جعفر الحمیری از بزرگان مشایخ قم و بسیار وجیه بوده است و بدون واسطه از هارون بن مسلم نقل روایت دارد. هارون و مسعده نیز از ثقات جلیل القدر هستند بنابراین سند این روایت صحیح است. دلالت این حدیث مشابه دلالت آیه تجسس است.