فرهنگ مصادیق:چهل حدیث-تعلیم وتعلم: تفاوت بین نسخهها
(←برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست) |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده) | |||
| سطر ۱: | سطر ۱: | ||
<div class="head1">چهل حدیث-تعلیم وتعلم</div> | <div class="head1">چهل حدیث-تعلیم وتعلم</div> | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
| − | این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد میدهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون میسازد .<br/> | + | این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد میدهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون میسازد.<br/> |
| − | این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور میکند و به سوی اخلاق پسندیده فرا میخواند .<br/> | + | این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور میکند و به سوی اخلاق پسندیده فرا میخواند.<br/> |
| − | این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص میگرداند و از شرک و ریا دور میسازد .<br/> | + | این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص میگرداند و از شرک و ریا دور میسازد.<br/> |
| − | آنچه در پی میآید چهل حدیث دربارهٔ «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم .<br/> | + | آنچه در پی میآید چهل حدیث دربارهٔ «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم.<br/> |
== آموزش هدف بعثت == | == آموزش هدف بعثت == | ||
| سطر ۱۳: | سطر ۱۳: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «بِالتَّعْلِيمِ أُرْسِلْت; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 206 </ref><br/> | |
| − | من برای آموزش دادن فرستاده شدهام .»<br/> | + | من برای آموزش دادن فرستاده شدهام.»<br/> |
== گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست == | == گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست == | ||
| سطر ۲۱: | سطر ۲۱: | ||
امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « مَنْ وَقَّرَ عَالِماً فَقَدْ وَقَّرَ رَبَّهه; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 1207 </ref><br/> | |
| − | هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بی گمان پروردگارش را گرامی داشته است .»<br/> | + | هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بی گمان پروردگارش را گرامی داشته است.»<br/> |
== ارزشمندترین مردم کیست؟ == | == ارزشمندترین مردم کیست؟ == | ||
| − | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرماید: | + | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرماید: «أَكْثَرُ النَّاسِ قِيمَةً أَكْثَرُهُمْ عِلْما; <ref>بحار الانوار، ج 1، ص 164 </ref><br/> |
| − | بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش .»<br/> | + | بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش.»<br/> |
== تا جوان هستی دانش بجوی == | == تا جوان هستی دانش بجوی == | ||
| سطر ۳۵: | سطر ۳۵: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «مَنْ تَعَلَّمَ فِي شَبَابِهِ كَانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فِي الْحَجَر; <ref>همان، ج 1، ص 222 </ref><br/> | |
| − | هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقش روی سنگ است .»<br/> | + | هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقش روی سنگ است.»<br/> |
| سطر ۴۴: | سطر ۴۴: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّين; <ref>همان، ج 1، ص 180 </ref><br/> | |
| − | دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد .»<br/> | + | دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد.»<br/> |
== آداب تعلیم و تعلم این است == | == آداب تعلیم و تعلم این است == | ||
| سطر ۵۲: | سطر ۵۲: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « لَيِّنُوا لِمَنْ تُعَلِّمُونَ وَ لِمَنْ تَتَعَلَّمُونَ مِنْه; <ref>همان، ج 2، ص 62 </ref><br/> | |
| − | با کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میآموزید (معلم) نرمخو باشید .»<br/> | + | با کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میآموزید (معلم) نرمخو باشید.»<br/> |
| سطر ۶۱: | سطر ۶۱: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «َ تَوَاضَعُوا لِمَنْ تُعَلِّمُونَهُ الْعِلْمَ وَ تَوَاضَعُوا لِمَنْ طَلَبْتُمْ مِنْهُ الْعِلْم; <ref>کافی، ج 1، ص 36 </ref><br/> | |
| − | در برابر کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میجویید (معلم) فروتن باشید .»<br/> | + | در برابر کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میجویید (معلم) فروتن باشید.»<br/> |
| سطر ۷۰: | سطر ۷۰: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «ِ لَا تَقُلْ مَا لَا تَعْلَمُ بَلْ لَا تَقُلْ كُلَّ مَا تَعْلَم; <ref>نهج البلاغه، کلمه قصار 374 </ref><br/> | |
| − | آنچه را نمی دانی نگو، بلکه همه آنچه را هم می دانی نگو .»<br/> | + | آنچه را نمی دانی نگو، بلکه همه آنچه را هم می دانی نگو.»<br/> |
| سطر ۷۹: | سطر ۷۹: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «ُ يَا طَالِبَ الْعِلْم إِنَّ لِلْعَالِمِ ثَلَاثَ عَلَامَاتٍ الْعِلْمَ وَ الْحِلْمَ وَ الصَّمْت; <ref>کافی، ج 1، ص 37</ref><br/> | |
| − | ای جوینده دانش! برای دانشمند سه نشانه است: دانش و بردباری و سکوت .»<br/> | + | ای جوینده دانش! برای دانشمند سه نشانه است: دانش و بردباری و سکوت.»<br/> |
| سطر ۸۸: | سطر ۸۸: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «َ مَنْ لَمْ يُصَدِّقْ فِعْلُهُ قَوْلَهُ فَلَيْسَ بِعَالِم; <ref>همان، ج 1، ص 36 </ref><br/> | |
| − | هر آن کس که رفتارش گفتارش را تصدیق نکند، عالم نیست .»<br/> | + | هر آن کس که رفتارش گفتارش را تصدیق نکند، عالم نیست.»<br/> |
| سطر ۹۹: | سطر ۹۹: | ||
«النظر الی وجه العالم عباده; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | «النظر الی وجه العالم عباده; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | ||
| − | نگاه به سیمای دانشمند عبادت است .»<br/> | + | نگاه به سیمای دانشمند عبادت است.»<br/> |
== همنشین که باشیم؟ == | == همنشین که باشیم؟ == | ||
| سطر ۱۰۵: | سطر ۱۰۵: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «مُجَالَسَةُ الْعُلَمَاءِ عِبَادَة;<ref>همان، ج 1، ص 204 </ref><br/> | |
| − | همنشینی با دانشوران عبادت است .»<br/> | + | همنشینی با دانشوران عبادت است.»<br/> |
| سطر ۱۱۴: | سطر ۱۱۴: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « الْعُلُومُ أَرْبَعَةٌ الْفِقْهُ لِلْأَدْيَانِ وَ الطِّبُّ لِلْأَبْدَانِ وَ النَّحْوُ لِلِّسَانِ وَ النُّجُومُ لِمَعْرِفَةِ الْأَزْمَان; <ref>همان، ج 1، ص 218 </ref><br/> | |
| − | دانشها چهارگونهاند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها .»<br/> | + | دانشها چهارگونهاند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها.»<br/> |
| سطر ۱۲۳: | سطر ۱۲۳: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « لَيْسَ مِنْ أَخْلَاقِ الْمُؤْمِنِ الْمَلَقُ إِلَّا فِي طَلَبِ الْعِلْم; <ref>همان، ج 2، ص 45 </ref><br/> | |
| − | [[چاپلوسی]] جز در جستجوی دانش از خوی مؤمن نیست .»<br/> | + | [[چاپلوسی]] جز در جستجوی دانش از خوی مؤمن نیست.»<br/> |
== کلید دانش این است == | == کلید دانش این است == | ||
| سطر ۱۳۰: | سطر ۱۳۰: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «إِنَّ هَذَا الْعِلْمَ عَلَيْهِ قُفْلٌ وَ مِفْتَاحُهُ الْمَسْأَلَة;<ref>کافی، ج 1، ص 40 </ref><br/> | |
| − | بر این دانش قفلی است که کلید آن، پرسش است .»<br/> | + | بر این دانش قفلی است که کلید آن، پرسش است.»<br/> |
| سطر ۱۳۹: | سطر ۱۳۹: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « قَيِّدُوا الْعِلْمَ بِالْكِتَاب; <ref>بحارالانوار، ج 77، ص 141 </ref><br/> | |
| − | دانش را با نگارش در بند کشید .»<br/> | + | دانش را با نگارش در بند کشید.»<br/> |
| سطر ۱۴۸: | سطر ۱۴۸: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « احْتَفِظُوا بِكُتُبِكُمْ فَإِنَّكُمْ سَوْفَ تَحْتَاجُونَ إِلَيْهَا; <ref>کافی، ج 1، ص 52 </ref><br/> | |
| − | کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند میشوید .»<br/> | + | کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند میشوید.»<br/> |
| سطر ۱۵۷: | سطر ۱۵۷: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « الْعِلْمُ أَكْثَرُ مِنْ أَنْ يُحْصَى فَخُذْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ أَحْسَنَه; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 219 </ref><br/> | |
| − | دانش بیشتر از آن است که به شمارش در آید، پس از هر چیزی نیکوترین آن را برگیر .»<br/> | + | دانش بیشتر از آن است که به شمارش در آید، پس از هر چیزی نیکوترین آن را برگیر.»<br/> |
| سطر ۱۶۶: | سطر ۱۶۶: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «تَعَلَّمُوا الْعَرَبِيَّةَ فَإِنَّهَا كَلَامُ اللَّهِ الَّذِي يُكَلِّمُ بِهِ خَلْقَه; <ref>همان، ج 1، ص 212 </ref><br/> | |
| − | زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن میگوید .»<br/> | + | زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن میگوید.»<br/> |
| سطر ۱۷۵: | سطر ۱۷۵: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:<br/> | ||
| − | + | «ُ يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الْقَائِلَ أَقَلُّ مَلَالَةً مِنَ الْمُسْتَمِعِ فَلَا تُمِل جُلَسَاءَكَ إِذَا حَدَّثْتَهُم; <ref>همان، ج 1، ص 226 </ref><br/> | |
| − | ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است . پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن میگویی، آنان را آزرده نکن .»<br/> | + | ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است. پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن میگویی، آنان را آزرده نکن.»<br/> |
| سطر ۱۸۴: | سطر ۱۸۴: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «عَلِّمُوا صِبْيَانَكُمْ مَا يَنْفَعُهُمُ اللَّهُ بِهِ لَا يَغْلِبُ عَلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ بِرَأْيِهَا; <ref>همان، ج 2، ص 17 </ref><br/> | |
| − | به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند .»<br/> | + | به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند.»<br/> |
== میدانید دانش خود را از که میگیرید؟ == | == میدانید دانش خود را از که میگیرید؟ == | ||
| سطر ۱۹۲: | سطر ۱۹۲: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «ً فَانْظُرُوا عِلْمَكُمْ هَذَا عَمَّنْ تَأْخُذُونَه; <ref>کافی، ج 1، ص 32 </ref><br/> | |
| − | بنگرید این دانش خود را از که میگیرید .»<br/> | + | بنگرید این دانش خود را از که میگیرید.»<br/> |
| سطر ۲۰۱: | سطر ۲۰۱: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « لَوْ كَانَ الْعِلْمُ مَنُوطاً بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ فَارِس; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 195 </ref><br/> | |
| − | اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست مییابند .»<br/> | + | اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست مییابند.»<br/> |
== دانش را با اندیشیدن همراه کن == | == دانش را با اندیشیدن همراه کن == | ||
| سطر ۲۰۹: | سطر ۲۰۹: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «ِ أَلَا لَا خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَيْسَ فِيهِ تَفَهُّم; <ref>کافی، ج 1، ص 36 </ref><br/> | |
| − | آگاه باشید! در دانشی که در آن اندیشیدن نباشد، خوبی نیست .»<br/> | + | آگاه باشید! در دانشی که در آن اندیشیدن نباشد، خوبی نیست.»<br/> |
| سطر ۲۱۸: | سطر ۲۱۸: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | «قم عن | + | «قم عن مجلسك لأبيك ومعلّمك ولو كنت أمير; <ref>مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203 </ref><br/> |
| − | از جای خود برای پدر و آموزگارت برخیز، اگر چه فرمانروا باشی .»<br/> | + | از جای خود برای پدر و آموزگارت برخیز، اگر چه فرمانروا باشی.»<br/> |
| سطر ۲۲۹: | سطر ۲۲۹: | ||
«اذا رایت عالما فکن له خادما; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 286 </ref><br/> | «اذا رایت عالما فکن له خادما; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 286 </ref><br/> | ||
| − | هرگاه دانشمندی را دیدی، خدمتگزار او باش .»<br/> | + | هرگاه دانشمندی را دیدی، خدمتگزار او باش.»<br/> |
| سطر ۲۳۶: | سطر ۲۳۶: | ||
امام باقرعلیه السلام میفرمایند:<br/> | امام باقرعلیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «تَذَكُّرُ الْعِلْمِ سَاعَةً خَيْرٌ مِنْ قِيَامِ لَيْلَة; <ref>بحارالانوار، ج 1، ص 204 </ref><br/> | |
| − | یک ساعت گفت و گوی علمی بهتر از یک شب زنده داری است .»<br/> | + | یک ساعت گفت و گوی علمی بهتر از یک شب زنده داری است.»<br/> |
== از شاگردی کردن خجالت نکش! == | == از شاگردی کردن خجالت نکش! == | ||
| سطر ۲۴۴: | سطر ۲۴۴: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «لَا يَسْتَحِيَنَّ أَحَدٌ إِذَا لَمْ يَعْلَمِ الشَّيْءَ أَنْ يَتَعَلَّمَه; <ref>نهج البلاغه، کلمه قصار 79 </ref><br/> | |
| − | هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمیداند، آن را بیاموزد .»<br/> | + | هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمیداند، آن را بیاموزد.»<br/> |
== قله دانش کجا و تن آسودگی کجا! == | == قله دانش کجا و تن آسودگی کجا! == | ||
| سطر ۲۵۲: | سطر ۲۵۲: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «لَا يُدْرَكُ الْعِلْمُ بِرَاحَةِ الْجِسْم; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 150 </ref><br/> | |
| − | دانش با تن آسودگی فراچنگ نمیآید .»<br/> | + | دانش با تن آسودگی فراچنگ نمیآید.»<br/> |
| سطر ۲۶۱: | سطر ۲۶۱: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « العالم الّذى لا يملّ من تعلّم العلم; <ref>همان، ص 1063 </ref><br/> | |
| − | دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمیآید .»<br/> | + | دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمیآید.»<br/> |
| سطر ۲۷۰: | سطر ۲۷۰: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « أَبْغَضُ الْعِبَادِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى الْعَالِمُ الْمُتَجَبِّر;<ref>همان، ص 141 </ref><br/> | |
| − | مبغوضترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است .»<br/> | + | مبغوضترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است.»<br/> |
| سطر ۲۷۹: | سطر ۲۷۹: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | « قَوْلُ لَا أَعْلَمُ نِصْفُ الْعِلْم; <ref>همان، ص 1105 </ref><br/> | |
| − | " نمیدانم " گفتن نیمی از دانش است .»<br/> | + | " نمیدانم " گفتن نیمی از دانش است.»<br/> |
| سطر ۲۸۸: | سطر ۲۸۸: | ||
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «حَسْبُكَ مِنَ الْجَهْلِ أَنْ تُعْجَبَ بِعِلْمِك;<ref>بحارالانوار، ج 2، ص 48 </ref><br/> | |
| − | برای نادانی تو همین بس که به دانش خود بنازی .»<br/> | + | برای نادانی تو همین بس که به دانش خود بنازی.»<br/> |
| سطر ۲۹۶: | سطر ۲۹۶: | ||
امام باقرعلیه السلام میفرمایند:<br/> | امام باقرعلیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «لَا يَكُونُ الْعَبْدُ عَالِماً حَتَّى لَا يَكُونَ حَاسِداً لِمَنْ فَوْقَهُ- وَ لَا مُحَقِّراً لِمَنْ دُونَه;<ref>همان، ج 78، ص 173 </ref><br/> | |
| − | هیچ بندهای به دانشوری نمیرسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد .»<br/> | + | هیچ بندهای به دانشوری نمیرسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد.»<br/> |
| − | == من آنم که . . . == | + | == من آنم که... == |
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «مَنْ قَالَ أَنَا عَالِمٌ فَهُوَ جَاهِل; <ref>همان، ج 2، ص 110 </ref><br/> | |
| − | هر آن کس گفت: من دانایم، همو نادان است .»<br/> | + | هر آن کس گفت: من دانایم، همو نادان است.»<br/> |
| سطر ۳۱۳: | سطر ۳۱۳: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «أَعْلَمُ النَّاسِ مَنْ جَمَعَ عِلْمَ النَّاسِ إِلَى عِلْمِه; <ref>همان، ج 1، ص 164 </ref><br/> | |
| − | داناترین مردم کسی است که دانش مردم را به دانش خویش افزون کند .»<br/> | + | داناترین مردم کسی است که دانش مردم را به دانش خویش افزون کند.»<br/> |
| سطر ۳۲۴: | سطر ۳۲۴: | ||
«خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 421 </ref><br/> | «خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; <ref>معجم الفاظ غررالحکم، ص 421 </ref><br/> | ||
| − | بهترین دانش آن است که به وسیله آن، هدایت خویش را بسامان کنی و بدترین دانش آن است که به وسیله آن، معاد خود را نابسامان کنی .»<br/> | + | بهترین دانش آن است که به وسیله آن، هدایت خویش را بسامان کنی و بدترین دانش آن است که به وسیله آن، معاد خود را نابسامان کنی.»<br/> |
| سطر ۳۳۱: | سطر ۳۳۱: | ||
امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | امام صادق علیه السلام میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ عَالِمٌ يَؤُمُّ سُلْطَاناً جَائِراً مُعِيناً لَهُ عَلَى جَوْرِه; <ref>بحارالانوار، ج 75، ص 381 </ref><br/> | |
| − | نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشهای پیروی میکند و بر ستمکاریش او را یاری میدهد .»<br/> | + | نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشهای پیروی میکند و بر ستمکاریش او را یاری میدهد.»<br/> |
| سطر ۳۳۹: | سطر ۳۳۹: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «المُؤمِنَ إذا ماتَ وَتَرَكَ وَرَقَةً واحِدَةً عَلَيها عِلمٌ، تَكونُ تِلكَ الوَرَقَةُ يَومَ القِيامَةِ سِتراً فيما بَينَهُ وَبَيَنَ النَّار; <ref>همان، ج 1، ص 198 </ref><br/> | |
| − | مؤمن چون بمیرد و از خود برگهای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی میشود .»<br/> | + | مؤمن چون بمیرد و از خود برگهای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی میشود.»<br/> |
== فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است == | == فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است == | ||
| سطر ۳۴۷: | سطر ۳۴۷: | ||
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:<br/> | ||
| − | + | «ُ إِذَا جَاءَ الْمَوْتُ طَالِبَ الْعِلْمِ وَ هُوَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ مَاتَ شَهِيدا; <ref>همان، ج 1، ص 186 </ref><br/> | |
| − | هنگامی که مرگ جوینده دانش فراز آید و او بر همین حال جویندگی دانش باشد، شهید درگذشته است .»<br/> | + | هنگامی که مرگ جوینده دانش فراز آید و او بر همین حال جویندگی دانش باشد، شهید درگذشته است.»<br/> |
== پانویس == | == پانویس == | ||
| سطر ۳۵۶: | سطر ۳۵۶: | ||
<div class="hold"> | <div class="hold"> | ||
| − | <div class="return">بازگشت به [[تعلیم احکام اجتماعی | + | <div class="return">بازگشت به [[تعلیم احکام اجتماعی]] </div> |
</div> | </div> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۱۶
محتویات
- ۱ مقدمه
- ۲ آموزش هدف بعثت
- ۳ گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست
- ۴ ارزشمندترین مردم کیست؟
- ۵ تا جوان هستی دانش بجوی
- ۶ برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما!
- ۷ آداب تعلیم و تعلم این است
- ۸ فروتن باش، فروتن باش!
- ۹ اینها را نگو!
- ۱۰ نشانههای دانشمند اینهاست، اینهاست!
- ۱۱ عالم کیست؟
- ۱۲ چشم به اینان بدوز!
- ۱۳ همنشین که باشیم؟
- ۱۴ دانشهای گوناگون اینها هستند
- ۱۵ برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست
- ۱۶ کلید دانش این است
- ۱۷ فیش برداری را فراموش نکن!
- ۱۸ کتابخانه داشتن چیز خوبی است
- ۱۹ از دانش گلچین کنید!
- ۲۰ اگر توانی زبان عربی فراگیر!
- ۲۱ تدریس را طول نده!
- ۲۲ به کودکان این مطلب را بیاموزید!
- ۲۳ میدانید دانش خود را از که میگیرید؟
- ۲۴ مقام ایرانیان در دانش اندوزی
- ۲۵ دانش را با اندیشیدن همراه کن
- ۲۶ به احترام معلم برپا!
- ۲۷ دانشمند را خدمتگزار باش!
- ۲۸ گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است
- ۲۹ از شاگردی کردن خجالت نکش!
- ۳۰ قله دانش کجا و تن آسودگی کجا!
- ۳۱ آری، افسردگی هرگز!
- ۳۲ به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی!
- ۳۳ گر نمی دانی نمیدانم بگو!
- ۳۴ به دانش خود مناز!
- ۳۵ امان از حسادت و تحقیر!
- ۳۶ من آنم که...
- ۳۷ از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز!
- ۳۸ بهترین و بدترین دانش اینهاست
- ۳۹ یاری ستم پیشگان هرگز!
- ۴۰ چرا نویسندگی را فراموش کردهایم؟
- ۴۱ فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است
- ۴۲ پانویس
مقدمه
این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد میدهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون میسازد.
این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور میکند و به سوی اخلاق پسندیده فرا میخواند.
این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص میگرداند و از شرک و ریا دور میسازد.
آنچه در پی میآید چهل حدیث دربارهٔ «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم.
آموزش هدف بعثت
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«بِالتَّعْلِيمِ أُرْسِلْت; [۱]
من برای آموزش دادن فرستاده شدهام.»
گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست
امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام میفرمایند:
« مَنْ وَقَّرَ عَالِماً فَقَدْ وَقَّرَ رَبَّهه; [۲]
هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بی گمان پروردگارش را گرامی داشته است.»
ارزشمندترین مردم کیست؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرماید: «أَكْثَرُ النَّاسِ قِيمَةً أَكْثَرُهُمْ عِلْما; [۳]
بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش.»
تا جوان هستی دانش بجوی
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«مَنْ تَعَلَّمَ فِي شَبَابِهِ كَانَ بِمَنْزِلَةِ الرَّسْمِ فِي الْحَجَر; [۴]
هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقش روی سنگ است.»
برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
« اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَ لَوْ بِالصِّين; [۵]
دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد.»
آداب تعلیم و تعلم این است
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
« لَيِّنُوا لِمَنْ تُعَلِّمُونَ وَ لِمَنْ تَتَعَلَّمُونَ مِنْه; [۶]
با کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میآموزید (معلم) نرمخو باشید.»
فروتن باش، فروتن باش!
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«َ تَوَاضَعُوا لِمَنْ تُعَلِّمُونَهُ الْعِلْمَ وَ تَوَاضَعُوا لِمَنْ طَلَبْتُمْ مِنْهُ الْعِلْم; [۷]
در برابر کسی که به او دانش میآموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش میجویید (معلم) فروتن باشید.»
اینها را نگو!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«ِ لَا تَقُلْ مَا لَا تَعْلَمُ بَلْ لَا تَقُلْ كُلَّ مَا تَعْلَم; [۸]
آنچه را نمی دانی نگو، بلکه همه آنچه را هم می دانی نگو.»
نشانههای دانشمند اینهاست، اینهاست!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«ُ يَا طَالِبَ الْعِلْم إِنَّ لِلْعَالِمِ ثَلَاثَ عَلَامَاتٍ الْعِلْمَ وَ الْحِلْمَ وَ الصَّمْت; [۹]
ای جوینده دانش! برای دانشمند سه نشانه است: دانش و بردباری و سکوت.»
عالم کیست؟
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«َ مَنْ لَمْ يُصَدِّقْ فِعْلُهُ قَوْلَهُ فَلَيْسَ بِعَالِم; [۱۰]
هر آن کس که رفتارش گفتارش را تصدیق نکند، عالم نیست.»
چشم به اینان بدوز!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«النظر الی وجه العالم عباده; [۱۱]
نگاه به سیمای دانشمند عبادت است.»
همنشین که باشیم؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«مُجَالَسَةُ الْعُلَمَاءِ عِبَادَة;[۱۲]
همنشینی با دانشوران عبادت است.»
دانشهای گوناگون اینها هستند
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
« الْعُلُومُ أَرْبَعَةٌ الْفِقْهُ لِلْأَدْيَانِ وَ الطِّبُّ لِلْأَبْدَانِ وَ النَّحْوُ لِلِّسَانِ وَ النُّجُومُ لِمَعْرِفَةِ الْأَزْمَان; [۱۳]
دانشها چهارگونهاند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها.»
برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
« لَيْسَ مِنْ أَخْلَاقِ الْمُؤْمِنِ الْمَلَقُ إِلَّا فِي طَلَبِ الْعِلْم; [۱۴]
چاپلوسی جز در جستجوی دانش از خوی مؤمن نیست.»
کلید دانش این است
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«إِنَّ هَذَا الْعِلْمَ عَلَيْهِ قُفْلٌ وَ مِفْتَاحُهُ الْمَسْأَلَة;[۱۵]
بر این دانش قفلی است که کلید آن، پرسش است.»
فیش برداری را فراموش نکن!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
« قَيِّدُوا الْعِلْمَ بِالْكِتَاب; [۱۶]
دانش را با نگارش در بند کشید.»
کتابخانه داشتن چیز خوبی است
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
« احْتَفِظُوا بِكُتُبِكُمْ فَإِنَّكُمْ سَوْفَ تَحْتَاجُونَ إِلَيْهَا; [۱۷]
کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند میشوید.»
از دانش گلچین کنید!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
« الْعِلْمُ أَكْثَرُ مِنْ أَنْ يُحْصَى فَخُذْ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ أَحْسَنَه; [۱۸]
دانش بیشتر از آن است که به شمارش در آید، پس از هر چیزی نیکوترین آن را برگیر.»
اگر توانی زبان عربی فراگیر!
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«تَعَلَّمُوا الْعَرَبِيَّةَ فَإِنَّهَا كَلَامُ اللَّهِ الَّذِي يُكَلِّمُ بِهِ خَلْقَه; [۱۹]
زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن میگوید.»
تدریس را طول نده!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:
«ُ يَا طَالِبَ الْعِلْمِ إِنَّ الْقَائِلَ أَقَلُّ مَلَالَةً مِنَ الْمُسْتَمِعِ فَلَا تُمِل جُلَسَاءَكَ إِذَا حَدَّثْتَهُم; [۲۰]
ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است. پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن میگویی، آنان را آزرده نکن.»
به کودکان این مطلب را بیاموزید!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«عَلِّمُوا صِبْيَانَكُمْ مَا يَنْفَعُهُمُ اللَّهُ بِهِ لَا يَغْلِبُ عَلَيْهِمُ الْمُرْجِئَةُ بِرَأْيِهَا; [۲۱]
به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند.»
میدانید دانش خود را از که میگیرید؟
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«ً فَانْظُرُوا عِلْمَكُمْ هَذَا عَمَّنْ تَأْخُذُونَه; [۲۲]
بنگرید این دانش خود را از که میگیرید.»
مقام ایرانیان در دانش اندوزی
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
« لَوْ كَانَ الْعِلْمُ مَنُوطاً بِالثُّرَيَّا لَتَنَاوَلَهُ رِجَالٌ مِنْ فَارِس; [۲۳]
اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست مییابند.»
دانش را با اندیشیدن همراه کن
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«ِ أَلَا لَا خَيْرَ فِي عِلْمٍ لَيْسَ فِيهِ تَفَهُّم; [۲۴]
آگاه باشید! در دانشی که در آن اندیشیدن نباشد، خوبی نیست.»
به احترام معلم برپا!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«قم عن مجلسك لأبيك ومعلّمك ولو كنت أمير; [۲۵]
از جای خود برای پدر و آموزگارت برخیز، اگر چه فرمانروا باشی.»
دانشمند را خدمتگزار باش!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«اذا رایت عالما فکن له خادما; [۲۶]
هرگاه دانشمندی را دیدی، خدمتگزار او باش.»
گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است
امام باقرعلیه السلام میفرمایند:
«تَذَكُّرُ الْعِلْمِ سَاعَةً خَيْرٌ مِنْ قِيَامِ لَيْلَة; [۲۷]
یک ساعت گفت و گوی علمی بهتر از یک شب زنده داری است.»
از شاگردی کردن خجالت نکش!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«لَا يَسْتَحِيَنَّ أَحَدٌ إِذَا لَمْ يَعْلَمِ الشَّيْءَ أَنْ يَتَعَلَّمَه; [۲۸]
هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمیداند، آن را بیاموزد.»
قله دانش کجا و تن آسودگی کجا!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«لَا يُدْرَكُ الْعِلْمُ بِرَاحَةِ الْجِسْم; [۲۹]
دانش با تن آسودگی فراچنگ نمیآید.»
آری، افسردگی هرگز!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
« العالم الّذى لا يملّ من تعلّم العلم; [۳۰]
دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمیآید.»
به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
« أَبْغَضُ الْعِبَادِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى الْعَالِمُ الْمُتَجَبِّر;[۳۱]
مبغوضترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است.»
گر نمی دانی نمیدانم بگو!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
« قَوْلُ لَا أَعْلَمُ نِصْفُ الْعِلْم; [۳۲]
" نمیدانم " گفتن نیمی از دانش است.»
به دانش خود مناز!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«حَسْبُكَ مِنَ الْجَهْلِ أَنْ تُعْجَبَ بِعِلْمِك;[۳۳]
برای نادانی تو همین بس که به دانش خود بنازی.»
امان از حسادت و تحقیر!
امام باقرعلیه السلام میفرمایند:
«لَا يَكُونُ الْعَبْدُ عَالِماً حَتَّى لَا يَكُونَ حَاسِداً لِمَنْ فَوْقَهُ- وَ لَا مُحَقِّراً لِمَنْ دُونَه;[۳۴]
هیچ بندهای به دانشوری نمیرسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد.»
من آنم که...
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«مَنْ قَالَ أَنَا عَالِمٌ فَهُوَ جَاهِل; [۳۵]
هر آن کس گفت: من دانایم، همو نادان است.»
از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«أَعْلَمُ النَّاسِ مَنْ جَمَعَ عِلْمَ النَّاسِ إِلَى عِلْمِه; [۳۶]
داناترین مردم کسی است که دانش مردم را به دانش خویش افزون کند.»
بهترین و بدترین دانش اینهاست
امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند:
«خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; [۳۷]
بهترین دانش آن است که به وسیله آن، هدایت خویش را بسامان کنی و بدترین دانش آن است که به وسیله آن، معاد خود را نابسامان کنی.»
یاری ستم پیشگان هرگز!
امام صادق علیه السلام میفرمایند:
«مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ عَالِمٌ يَؤُمُّ سُلْطَاناً جَائِراً مُعِيناً لَهُ عَلَى جَوْرِه; [۳۸]
نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشهای پیروی میکند و بر ستمکاریش او را یاری میدهد.»
چرا نویسندگی را فراموش کردهایم؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«المُؤمِنَ إذا ماتَ وَتَرَكَ وَرَقَةً واحِدَةً عَلَيها عِلمٌ، تَكونُ تِلكَ الوَرَقَةُ يَومَ القِيامَةِ سِتراً فيما بَينَهُ وَبَيَنَ النَّار; [۳۹]
مؤمن چون بمیرد و از خود برگهای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی میشود.»
فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله میفرمایند:
«ُ إِذَا جَاءَ الْمَوْتُ طَالِبَ الْعِلْمِ وَ هُوَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ مَاتَ شَهِيدا; [۴۰]
هنگامی که مرگ جوینده دانش فراز آید و او بر همین حال جویندگی دانش باشد، شهید درگذشته است.»
پانویس
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 206
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 1207
- ↑ بحار الانوار، ج 1، ص 164
- ↑ همان، ج 1، ص 222
- ↑ همان، ج 1، ص 180
- ↑ همان، ج 2، ص 62
- ↑ کافی، ج 1، ص 36
- ↑ نهج البلاغه، کلمه قصار 374
- ↑ کافی، ج 1، ص 37
- ↑ همان، ج 1، ص 36
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 195
- ↑ همان، ج 1، ص 204
- ↑ همان، ج 1، ص 218
- ↑ همان، ج 2، ص 45
- ↑ کافی، ج 1، ص 40
- ↑ بحارالانوار، ج 77، ص 141
- ↑ کافی، ج 1، ص 52
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 219
- ↑ همان، ج 1، ص 212
- ↑ همان، ج 1، ص 226
- ↑ همان، ج 2، ص 17
- ↑ کافی، ج 1، ص 32
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 195
- ↑ کافی، ج 1، ص 36
- ↑ مستدرک الوسائل، ج 15، ص 203
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 286
- ↑ بحارالانوار، ج 1، ص 204
- ↑ نهج البلاغه، کلمه قصار 79
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 150
- ↑ همان، ص 1063
- ↑ همان، ص 141
- ↑ همان، ص 1105
- ↑ بحارالانوار، ج 2، ص 48
- ↑ همان، ج 78، ص 173
- ↑ همان، ج 2، ص 110
- ↑ همان، ج 1، ص 164
- ↑ معجم الفاظ غررالحکم، ص 421
- ↑ بحارالانوار، ج 75، ص 381
- ↑ همان، ج 1، ص 198
- ↑ همان، ج 1، ص 186
