فرهنگ مصادیق:اهمیت نصیحت و خیرخواهی در اسلام: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۹ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۲۱:۱۷

در ابتدا یادآوری می‌شود که نصیحت و خیرخواهی جزء مأموریت اصلی پیامبران الهی بوده است چنانکه در سوره مبارکه اعراف آیه ۶۲ آمده است: أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنْصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ.^[۱] به این معنی که آمده‌ام تا رسالت‌های پروردگارم را به شما برسانم و برای شما خیرخواهی نمایم و من از خداوند چیزی را می‌دانم که شما نمی‌دانید.
یا در آیه ۶۸ همان سوره بیان شده است که أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ.^[۲] که باز در این جا پیامبر خدا (ص) خود را نصیحت گر و خیرخواه امین معرفی نموده است.
در قرآن کریم آیات دیگری نیز پیرامون نصیحت و خیرخواهی مطرح شده است که به همین مقدار اکتفا می‌کنم.
اما از میان روایات فراوان این باب در ابتدا حدیثی از پیامبراعظم (صلی الله علیه و آله و سلّم) نقل می‌کنم که ایشان در اهمیت این مسئله فرموده است:
إنّ أعظَمَ النّاسِ مَنزِلَهً عِندَ اللّه یَومَ القِیامَهِ أمشاهُم فی أرضِهِ بالنَّصیحَهِ لِخَلقِهِ.^[۳]
بـا منزلت‌ترین مـردم نـزد خـداوند در روز قیامت، کسی است که در راه خیرخواهی برای خلق او بیش از دیگران قدم بر می‌دارد.
یا حضرت امام صادق علیه السلام با تأکید فراوان در مورد آن فرموده است که:
علَیکُم بالنُّصحِ للّه فی خَلقِهِ، فلَن تَلقاهُ بعَمَلٍ أفضَلَ مِنهُ.^[۴]
بر شما باد خیرخواهی برای خدا نسبت به خلق او؛ زیرا هرگز خداوند را با عملی بهتر از این کار ملاقات نخواهید کرد.
نصیحت در لغت به معنای خیرخواهی نسبت به دیگران و موعظهٔ حسنه برای هدایت آنان است.
اهل تحقیق و لغت شناسان در معنای نصیحت بیان داشته‌اند که مراد از نصیحت مؤمن به مؤمن، ارشاد و هدایت او به مصالح دین و دنیای او و در صورت جهل و نادانی تعلیم معالم دین به او و در صورت غفلت بیدار کردن اوست؛ نصیحت، دفاع از مسلمان و آبروی او و دفع ضرر از او و جلب منفعت به سوی اوست.
مسألهٔ نصیحت و خیرخواهی در اسلام از جایگاه بسیار مهمی برخوردار است، تا جایی که در روایات اهل‌بیت (علیهم السلام) فصل خاصی به آن اختصاص یافته است.
امام صادق (علیه السلام) در ضمن روایتی در این باب می‌فرماید:
یَجِبُ لِلْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ أَنْ یُنَاصِحَهُ^[۵]
«بر مؤمن واجب است که نسبت به مؤمن خیرخواه باشد».
در این راه انسان وظیفه دارد که هر خیری را که می‌تواند انجام بدهد از انجام آن دریغ نورزد و هیچ کاری را در این راستا کوچک نشمارد. چنانکه از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم نقل شده است که:
لا تُحَقِّرَنَّ شَیئا مِنَ المَعروفِ، ولَو أن تَلقی أخاکَ ووَجهُکَ مَبسوطٌ إلَیهِ.^[۶]
یعنی هیچ کار خوبی را دست کم نگیر، اگر چه (کاری مانند) برخورد گشاده رویانه با برادرت باشد.
یا آنگونه که امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام دستور داده است که:
لا تَستَصغِر شَیئا مِنَ المَعروفِ قَدَرتَ عَلَی اصطِناعِه إیثارا لِما هُوَ أکثَرُ مِنهُ؛ فإنَّ الیَسیرَ فی حالِ الحاجهِ إلَیهِ أنفَعُ لأِهلِهِ مِن ذلکَ الکَثیرِ فی حالِ الغَناءِ عَنهُ، و اعمَلْ لِکُلِّ یَومٍ بِما فیهِ تَرشُدُ.^[۷]
هیچ کار خوبی را که بر انجام آن تـوانـایـی داری، ناچیز مشمار و به خاطر خـوبیی بزرگتر، آن را ترک مکن؛ زیرا خوبی و کمک اندک در صورتی که به آن نیاز باشد سودمندتر از آن خوبی و کمک بسیاری است که در حال بی نیازی به کسی شود. برای هر روز کاری کن که به سبب آن به راه راست در آیی.
نصیحت و خیرخواهی و مهرورزی نسبت به دیگران بدون هیچگونه محدودیتی در اسلام دستور داده شده است چنانکه از رسولُ اللّه صلی الله علیه و آله و سلّم روایتی نقل شده است که:
رَأسُ العَقلِ بَعدَ الدِّینِ التَّوَدُّدُ إلَی النّاسِ، واصطِناعُ الخَیرِ إلی کُلِّ بَرٍّ وفاجِرٍ.^[۸]
یعنی اوج خِرَد، بعد از دینداری، دوستی با مردم و خوبی کردن به هر آدم نیک و بـد است.
یا در حدیث دیگر از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم رسیده است که:
اصطَنِعِ الخَیرَ إلی مَن هُوَ أهلُهُ، وإلی مَن هُوَ غَیرُ أهلِهِ، فإن لَم تُصِبْ مَن هُوَ أهلُهُ فأنتَ أهلُهُ.^[۹]
خوبی و احسان کن، چه به کسی که شایسته آن هست و چه به کسی که شایستگی آن را ندارد؛ زیرا اگر کسی که به او احسان کرده‌ای شایستگی احسان را نداشته باشد، تو به فضیلتِ احسان دست یافته‌ای.
امید که همهٔ ما اهل خیرخواهی نسبت به همدیگر باشیم شما را به خداوند بزرگ می‌سپارم.

پانویس