فرهنگ مصادیق:حدود اطاعت زن از شوهر: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۸ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۳۲

نویسنده: محمدرضا حسین زاده

چرا اسلام اطاعت از شوهر را بر زن واجب نموده است؟

پاسخ: خانواده یک واحد کوچک اجتماعی است که همانند اجتماع بزرگ بنابر مقتضای عقل نیاز به رهبر و سرپرست دارد و قرآن کریم بر این اساس مدیریت خانواده را به سبب دارا بودن برخی ویژگی های مدیریتی در مرد، به او سپرده است همانگونه که می فرماید: الرجال قوامون علی النساء** نساء/34.***؛

مردان سرپرست و عهده دار امور زنان هستند. البته منظور از سرپرستی و مدیریت، استبداد و زورگویی نیست، بلکه منظور، اداره امور و هدایت زندگی و تأمین معیشت است. این موقعیت به خاطر خصوصیات جسمی و روحی مردان است مانند: داشتن بنیه بدنی و نیروی جسمی و غلبه قوه تفکر مدیریتی بر نیروی عاطفه.

از طرفی تعهد او در برابر زن و فرزندان نسبت به پرداخت هزینه های زندگی و پرداخت مهر، این حق و در واقع مسئولیت را به او می دهد که وظیفه سرپرستی بر عهده او باشد. البته ممکن است زنانی، بر شوهران خود امتیاز داشته باشند، ولی قوانین به تک تک افراد نظر ندارد، بلکه نوع انسان و کلی را در نظر می گیرد** تفسیر نمونه، ج 3، ص 370.***.

فقها بر اساس روایات، حدود اطاعت زن از شوهر را معین کرده اند و گفته اند:

در مطلق استمتاعات (بهره مندی های جنسی) و خروج زن از منزل با اطاعت از شوهر باشد. البته مسئله خروج در مواردی استثنا شده که در توضیح المسائل مراجع ذکر شده است. زنی که امور واجب بر خود و حقوق شوهر را رعایت نکند، ناشزه است، ولی ترک اطاعت از شوهر در مواردی که بر زن واجب نیست، باعث نشوز وی نمی شود.

بنابراین اگر زن از خدمات خانه و خواسته های شوهر که مربوط به کامیابی در امور جنسی نمی شود، مانند جارو کردن، خیاطی، آشپزی یا حتی آب دادن و پهن کردن رختخواب خودداری کند، نشوز شمرده نمی شود** تحریرالوسیله، ج 2، ص 305.***.

پرسش : چرا زنان باید برای خارج شدن از خانه، از شوهرانشان اجازه بگیرند؟ آیا این مسئله نشانه مردسالاری بر اساس آیات قرآن نیست؟

پاسخ: همانگونه که در پرسش و پاسخ های دیگر و نیز در بحث قوامیت مرد در خانواده بیان شده است، مرد در خانواده بیان شده است، مرد در خانواده دارای نقش مدیریت است ** ر.ک: نساء/34.*** و این نقش اقتضا می کند که زن در برخی از رفتارهای خود از جمله خروج از منزل، تابع وی بوده و از او پیروی کند.

زن در چارچوب حفظ حقوق همسر و فرزندان، حق فعالیت های اجتماعی، علمی و فرهنگی را دارد و نباید همسر او مانع از وظایف فرهنگی و اجتماعی او بشود.

و از سویی اگر در خانواده اصل بر تفاهم و گذشت باشد. هیچ مشکلی به وجود نخواهد آمد. به نظر مشهور فقها و به فتوای امام خمینی (رحمه الله) نیز اگر در ضمن عقد نکاح شرط شود که زن اجازه خروج از منزل داشته باشد و نیازمند اذن و اجازه شوهر نباشد و یا این که عقد مبنی بر اجازه خروج زن از منزل انجام شده باشد (مانند این که زن اشتغال به کار در خارج از منزل داشته و شوهر هم می دانسته و مخالفت نکرده و عقد ازدواج هم در همین اوضاع و احوال و با علم و آگاهی و توافق ضمنی و یا صریح انجام بگیرد؛

در این دو صورت (شرط ضمن عقد و عقد مبنی برای جواز خروج زن) نیازمند اذن شوهر نیست و او نمی تواند از خروج زن ممانعت کند؛ مگر این که مفسده ای در بین باشد که در این صورت از باب دیگری و به خاطر حکم دیگری شوهر می تواند جلوگیری کند. هم چنین اگر مردی حقوق اقتصادی زن را تأمین نکند و زن مجبور شود که برای تأمین مخارج خود کار کند، خروج او را از منزل برای کار جایز است.

هم چنین است خروج زن برای هر امر لازم و واجب عقلی و شرعی، بنابراین، نیاز به اجازه شوهر در صورتی است که هیچ ضرورت عقلی و شرعی در کار نباشد و این حکم خودداری فلسفه های متعددی می باشد از جمله این که:

زندگی خانوادگی اقتضائاتی دارند (از قبیل لزوم انضباط و نظم و کنترل صحیح و نیز تفاهم و علاقه و محبت و صمیمیت بین زن و شوهر و رعایت علایق و عواطف و احترام به یکدیگر) و چه بسا خروج زن بدون رضایت شوهر از منزل مفاسدی داشته باشد و مشکلاتی ایجاد نماید و یا حقی از شوهر ضایع شود و به استمرار و بقای زندگی خانوادگی آسیب رساند.

از این رو برای جلوگیری از این گونه آسیب ها به زندگی مشترک، چنین حکمی قرار داده شده است و روشن است که این حکم به معنای مردسالاری نیست، زیرا اولا: مردسالاری واژه ای ابهام آمیز است و به انحای گوناگون قابل تصویر می باشد. ثانیا: از نظر اسلام، خود مرد نیز اجازه ندارد به میل و هوی و هوس و تمایلات خودش زندگی کند تا چه رسد به این که زن و فرزند تابع محض و بی چون و چرای او باشند؛

بلکه نظام خانواده، در اسلام بر اساس حقوق و وظایف متقابل پایه ریزی شده و در آن نظام، مردسالاری و هم زن سالاری غلط است و آنچه صحیح است خداسالاری، دین سالاری، عقل سالای و قانون سالاری است. بنابراین به طور خلاصه مردسالاری، که به معنای تسلط بی چون و چرای مردان به زنان است، در اسلام وجود ندارد.

بر اساس نگرش و اگر حقوقی برای فردی قرار داده شده باشد، به تناسب آن حقوق وظایفی نیز بر گردن او گذاشته می شود؛ یعنی، حقوق، همراه با تکلیف و مسؤولیت و حقوق متقابل می باشد. در احکام شرعی نیز مشاهده می شود که در قبال حقوقی که برای مرد قرار داده شده، تکالیفی (مانند مهریه و نفقه) نیز بر گردن او گذاشته شده است. گذشته از این، حقوق مرد نیز محدود و مشروط است به این که موجب عسر و حرج و ضرر برای زن نباشد.

آری، اداره زندگی خانواده به عهده مرد است که باید بر اساس عقل و شرع خانواده را اداره کند؛ یعنی، خانواده و زندگی به میل و اختیار او واگذار نشده است و او در اداره خانواده نیز محدود و مقید به رعایت احکام شرع می باشد، به علاوه می دانیم که انسان چه زن و چه مرد، کامل خلق نشده است و هر کدام از زن و مرد نقایص و نارساییها و نیازهای خود را دارند. در زندگی مشترک نیز، با تفاهم و همدلی می توانند همدیگر را کامل نمایند و هر کدام در راه و مسیر کمال و تعالی و خروج از نقصان و ضعف و نارسایی، نیازمند دیگری است: هن لباس لکم و انتم لباس لهن ** بقره/187.***

انجام عبادات یا خواسته شوهر

پرسش: به واسطه واگذاری فیش حج، توسط پدرم، امسال به حج مشرف می شوم، همسرم مخالف رفتن من است؟ چه وظیفه ای دارم؟

پاسخ: خداوند متعال می فرماید: ...ولله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا** آل عمران/97.***...؛ ... و برای خدا بر مردم است که آهنگ (او) کنند، آن ها که توانایی رفتن به سوی آن دارند... .
در صورت استطاعت شخص، حج بر او واجب می شود.
در صورتی که حج واجب باشد، مرد شرعا و قانونا نمی تواند مانع رفتن همسر خود به سفر حج شود** ر.ک: مناسک حج، امام خمینی، ص 27، مسئله 42.***؛ ولی بهتر است شما پرسشگر محترم مسأله را برای همسرتان توضیح دهید و او را نسبت به ارزش و اهمیت زیارت خانه خدا، آگاه سازد.

پرسش : آیا زن باید کاملا مطیع شوهرش باشد؟ مثلا اگر گفت روزه نگیر، نباید روزه بگیرد؟

پاسخ: اطاعت زن از همسرش، مطلق نیست و در چارچوب حقوقی است که مرد بر عهده زن دارد؛ مانند مسائل زناشویی، خارج نشدن از منزل بدون اذن همسرش، کسب اذن همسرش در صدقه دادن، هبه کردن و نذر نمودن؛ اما در کارهایی که خداوند بر زن واجب کرده است، مانند: نماز خواندن، روزه گرفتن، حج رفتن، خمس و زکات دادن و... اطاعت از مرد لازم نیست، یعنی اگر شوهری زنش را از این قبیل کارهای واجب نهی نمود، زن نباید از شوهرش پیروی کند** ر.ک: تحریرالوسیله، امام خمینی (رحمه الله)، ج 2، ص 271، مؤسسه نشر اسلامی.***.

منابع

غدیر
کتاب ازدواج و خانواده