فرهنگ مصادیق:نماز آیات: تفاوت بین نسخه‌ها

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
(اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام)
 
(۱۳ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۵: سطر ۵:
 
|-
 
|-
 
! ردیف !! عنوان
 
! ردیف !! عنوان
−
|-
 
 
|}
 
|}
 
<p class="relatebook">مقالات مرتبط</p>
 
<p class="relatebook">مقالات مرتبط</p>
سطر ۱۴: سطر ۱۳:
 
| ۱ || [[استفتاءآیا نماز آیات واجب فوری است؟]]
 
| ۱ || [[استفتاءآیا نماز آیات واجب فوری است؟]]
 
|-
 
|-
−
| ۲|| [[دستور نماز آیات]]
+
| ۲ || [[دستور نماز آیات]]
 
|-
 
|-
−
| ۳|| [[کیفیت خواندن نماز آیات چگونه است؟]]
+
| ۳ || [[کیفیت خواندن نماز آیات چگونه است؟]]
 
|-
 
|-
−
| ۴|| [[نماز آیات واعرابی]]
+
| ۴ || [[نماز آیات واعرابی‏]]
 
|-
 
|-
−
| ۵|| [[نماز آیات -استفتائات]]
+
| ۵ || [[نماز آیات - استفتائات‏]]
 
|-
 
|-
−
| ۶|| [[نماز آیات-ویکی پدیا]]
+
| ۶ || [[نماز آیات - ویکی پدیا]]
 
|-
 
|-
−
| ۷|| [[نماز آیات-ویکی شیعه]]
+
| ۷ || [[نماز آیات - ویکی شیعه]]
 
|-
 
|-
−
| ۸|| [[نماز آیات-ویکی فقه]]
+
| ۸ || [[نماز آیات - ویکی فقه]]
−
|-
+
−
| ۹|| [[زلزله]]
+
 
|}
 
|}
−
<p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
+
<p class="relatesubject">مصادیق مرتبط</p>
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
! ردیف !! عنوان
 
! ردیف !! عنوان
 
|-
 
|-
−
|}
+
| ۱ || [[نماز]]
−
<p class="relatemedia">چندرسانهای مرتبط</p>
+
−
{| class="wikitable"
+
 
|-
 
|-
−
! ردیف !! عنوان
+
| ۲ || [[نماز خواندن بر کفار]]
 +
|-
 +
| ۳ || [[باطل کردن نماز عمداً و از روی اختیار]]
 +
|-
 +
| ۴ || [[جلوگیری از اقامه نماز]]
 +
|-
 +
| ۵ || [[سبک شمردن نماز]]
 +
|-
 +
| ۶ || [[قطع نماز]]
 +
|-
 +
| ۷ || [[استماع خطبه نماز جمعه]]
 +
|-
 +
| ۸ || [[تشویق به نماز]]
 +
|-
 +
| ۹ || [[غفلت از آیات خدا]]
 +
|-
 +
| ۱۰ || [[نماز جمعه]]
 +
|-
 +
| ۱۱ || [[نماز طواف]]
 +
|-
 +
| ۱۲ || [[نماز عید فطر]]
 +
|-
 +
| ۱۳ || [[نماز عید قربان]]
 +
|-
 +
| ۱۴ || [[نماز قضا]]
 +
|-
 +
| ۱۵ || [[نماز قضای پدر بر پسر بزرگتر]]
 +
|-
 +
| ۱۶ || [[نماز قضای مادر بر پسر بزرگتر]]
 +
|-
 +
| ۱۷ || [[نماز میّت]]
 +
|-
 +
| ۱۸ || [[نماز یومیه]]
 +
|-
 +
| ۱۹ || [[معرفت آیات خدا]]
 
|-
 
|-
 +
| ۲۰ || [[تکذیب آیات الهی]]
 
|}
 
|}
−
<p class="relatepro">مرتبطهای بوستان</p>
+
<p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
! ردیف !! عنوان
 
! ردیف !! عنوان
−
|-
 
 
|}
 
|}
−
<p class="relatesoft">نرمافزارهای مرتبط</p>
+
<p class="relatepro">مرتبط‌های بوستان</p>
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
! ردیف !! عنوان
 
! ردیف !! عنوان
−
|-
 
 
|}
 
|}
−
<p class="relatesites">پایگاه‌های اینترنتی مرتبط</p>
+
<p class="relatesoft">نرم‌افزارهای مرتبط</p>
 
{| class="wikitable"
 
{| class="wikitable"
 
|-
 
|-
 
! ردیف !! عنوان
 
! ردیف !! عنوان
−
|-
 
 
|}
 
|}
 
</div>
 
</div>
  
 +
نویسنده : سید مجید پوربهشت<br/>
 +
تهیه و تدوین :پؤوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-95/8/4<br/>
 +
کید واژه:نماز آیات،خسوف،کسوف،زلزله،حوادث سماوی<br/>
 +
 +
== مقدمه ==
 +
نماز یکی از مهمترین و بهترین اعمال است،نماز ستون دین است؛ نماز مانند ستون خیمه است، وقتی ستون ثابت باشد، خیمه ثابت است، اگر ستون بشکند یا بیفتد خیمه هم از بین می‌رود، نمازهم همینطور است و ستون دین است؛ امام باقر (علیه السلام) می‌فرمایند:<br/>
 +
الصَّلَاهُ عَمُودُ الدِّینِ مَثَلُهَا کَمَثَلِ عَمُودِ الْفُسْطَاطِ إِذَا ثَبَتَ الْعَمُودُ ثَبَتَتِ الْأَوْتَادُ وَ الْأَطْنَابُ وَ إِذَا مَالَ الْعَمُودُ وَ انْکَسَرَ لَمْ یَثْبُتْ وَتِدٌ وَ لَا طُنُبٌ<ref>المحاسن ص 44. بحار الأنوار (ط - بیروت) ج‏79  ص : 188</ref>.<br/>
 +
از اولین چیزی که در روز قیامت سوال می‌شود نماز است، اگر نماز قبول شد سایر اعمال قبول می‌شود، اگر نماز قبول نشود، سایر اعمال قبول نمی‌شود، امام باقر (علیه السلام) می‌فرمایند:<br/>
 +
‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا یُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاهُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ مَا سِوَاهَا.<ref>الکافی (ط - الإسلامیه) ج‏3 باب من حافظ علی صلاته أو ضیعها .....  ص : 267</ref><br/>
 +
نمازهای واجب عبارتند: اول نماز یومیه. دوّم نماز آیات. سوم نماز میّت. چهارم [[نماز طواف]] واجب خانه کعبه. پنجم نماز قضای پدر<ref>گلپایگانی، مکارم، صافی، نوری: و مادر ..</ref> که بر پسر بزرگتر واجب است. ششم نمازی که به واسطۀ اجاره و نذر و قسم و عهد واجب می‌شود<ref>توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 401 </ref> [[نماز آیات]] یکی از نمازهای واجب برای مسلمانان است، این نماز در مواقع ویژه واجب می‌شود، و در بین نمازهای واجب از اهمیت بالایی برخوردار است، و اقامه فردی و جمعی این عبادت یک معروف در حد واجب به حساب می‌آید.<br/>
 +
آیات در زبان عربی یعنی نشانه‌ها. این نماز هنگامی واجب می‌شود که حادثه‌هایی ویژه روی دهد و  مسلمانان آن را نشانه‌های خدا می‌دانند.<br/>
 +
به ظاهر اهل سنت درباره واجب بودن [[نماز آیات]] باهم اختلاف دارند، گویا اهل سنت خواندن [[نماز آیات]] را مستحب و شایسته می‌دانند<br/>
 +
البته این اتفاقات آسمانی و زمینی دلیل بی نظمی در نظام آفرینش نیست بلکه نشانه‌ای از وجود خداوند سبحان است، قرآن کریم می‌فرماید: بی‌تردید خداوند آسمان‌ها و زمین را از اینکه (از مسیر نظام عالم هستی) منحرف و زایل گردند نگه می‌دارد و اگر زایل و منحرف شوند هرگز احدی پس از او آنها را نگه نمی‌دارد البته او همواره بردبار و آمرزنده است. <br/>
 +
إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً<ref>(فاطر/41)</ref> <br/>
 +
در منابع معتبرروایی احادیث زیادی راجع به این فریضه وارد شده، مثلا در کتاب وسائل الشیعه بیش از ۷۴ روایت آمده است<ref>وسائل الشیعه، ج 7، ص: 483 </ref>.<br/>
 +
 +
== نماز آیات درقرآن ==
 +
=== آیه اول ===
 +
وَ کَأَیِّنْ مِنْ آیَهٍ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ یَمُرُّونَ عَلَیْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ (یوسف /105)<br/>
 +
و چه بسیار نشانه‌ها (از توحید و جلال و جمال خدا و حقّیّت معاد) در آسمان‌ها و زمین است که مردم بر آنها می‌گذرند در حالی که از آنها رویگردان و به آنها بی‌توجه‌اند.<br/>
 +
مقصود از "کَأَیِّنْ مِنْ آیَهٍ"  در آیه شریفه: کُسُوفُ وَ زَّلْزَلَهُ وَ صاعِقه است.<ref>تفسیر القمی، ج‏1، ص: 358</ref>‏<br/>
 +
جمله «یَمُرُّونَ عَلَیْها» را سه نوع معنی کرده‌اند:<br/>
 +
۱ منظور از مرور انسان‌ها بر آیات الهی، مشاهده آنهاست.  <br/>                     
 +
۲ منظور از مرور انسان‌ها بر آیات، حرکت زمین است، زیرا با حرکت زمین، انسان بر اجرام آسمانی مرور می‌کند. <br/>
 +
۳ مرور بر آیات آسمانی، پیشگویی سوار شدن انسان بر وسایل فضایی و حرکت آنها در آسمان‌ها است. <br/>
 +
اعراض، از غفلت خطرناکتر است. با اینکه تعداد نشانه‌ها زیاد است «کَأَیِّنْ» و انسان دائماً با آنها رابطه دارد «یَمُرُّونَ» امّا نه تنها فراموش می‌کند و نه تنها از آنها غفلت می‌کند، بلکه مواقعی نیز با عنایت از آنها اعراض می‌کند.<ref>تفسیر نور، ج‏6، ص: 172</ref>
 +
 +
=== آیه دوم ===
 +
سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهیدٌ (فصلت/53)<br/>
 +
به زودی نشانه‌های (توحید و قدرت) خود را به آنان (به مشرکان مکه و همه انسان‌های تاریخ) در کرانه‌ها (ی مکه و پهنه زمین) و در نفوس خودشان نشان خواهیم داد (مانند فتوحات مسلمین در آن عصر و گسترش اسلام در گیتی در آینده و توجه انسان‌ها به لطایف حکمت‌های خداوند در وجودشان) تا بر آنها روشن گردد که آن (خدا و قرآن) حق است، آیا (در ظهور حق) همین کافی نیست که پروردگار تو بر همه چیز گواه است (و نزد همه موجودات مشهود و آشکار است)؟!<br/>
 +
مقصود از اینکه آیات را در آسمانها نشان می‌دهیم کسوف و زلزله- و آن اتفاقاتی که در آسمانها می‌افتد- است، اما مقصود از آیات در انفس انسان،این است که گاهی گرسنگی، گاهی تشنگی، گاهی مریضی،  گاهی سلامتی،  گاهی فقر، گاهی غناء، گاهی غضب، گاهی ترس،  گاهی امنیت،........برای انسان اتفاق می‌افتد، این نشانه‌های آفاقی و انفسی دلالت بر توحید می‌کند، به قول شاعر:<br/>
 +
و فی کل شی‌ء له آیه تدل علی أنه واحد<ref>تفسیر القمی ج‏2 ص267</ref><br/>
 +
(در هرچیزی نشانه‌ای بر وجود خداوند است-که دلالت می‌کند خدا واحد است)<br/>
 +
 +
== فلسفه نماز آیات ==
 +
در طول تاریخ این پدیده‌ها همواره مورد توجه اقوام وملل مختلف بوده است، مثلا تمدنهای کهن خورشید گرفتگی را پدیده‌ای شوم می‌پنداشتند ودرباره آن اعتقادات خرافی داشتند، چینی‌ها عقیده داشتند که هنگام خورشید گرفتگی اژدهایی خورشید را می‌بلعد. در بسیاری از فرهنگها خورشید گرفتگی بلایی آسمانی پنداشته شده است، مردم هند در خلال گرفتگی خود را تا گردن در آب فرو می‌کردند و اعتقاد داشتند که با این کاربه خورشید و ماه کمک می‌کنند تا در برابر اژدها از خود [[دفاع]] کنند.<br/>
 +
دیدگاه اسلام نسبت به سایر اقوام وملل خیلی متفاوت است، امام رضا (علیه السلام) می‌فرمایند:<br/>
 +
برای خورشید گرفتگی [[نماز آیات]] واجب شد، چون خورشید گرفتگی یکی از آیات الهی است، و معلوم نیست برای عذاب است یا از روی رحمت است، به همین خاطر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)  دوست دارند [امر کردند] هنگام کسوف به خالق تضرع ودعاء کنید، تا شر آن از شما دفع شود، واز ضرر آن در امان باشید، همانطور که قوم حضرت یونس تضرع کردند وبلاء از آنها دفع شد.<ref>عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّمَا جُعِلَتْ لِلْکُسُوفِ صَلَاهٌ لِأَنَّهُ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ- لَا یُدْرَی أَ لِرَحْمَهٍ ظَهَرَتْ أَمْ لِعَذَابٍ- فَأَحَبَّ النَّبِیُّ ص- أَنْ تَفْزَعَ أُمَّتُهُ إِلَی خَالِقِهَا وَ رَاحِمِهَا عِنْدَ ذَلِکَ- لِیَصْرِفَ عَنْهُمْ شَرَّهَا وَ یَقِیَهُمْ مَکْرُوهَهَا- کَمَا صَرَفَ عَنْ قَوْمِ یُونُسَ ع- حِینَ تَضَرَّعُوا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْحَدِیثَوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 484</ref><br/>
 +
در روایتی که از امام صادق و امام باقر (علیهما السلام) نقل شده است، فرمودند:<br/>
 +
وقتی خداوند سبحان قصد ترساندن بندگان را دارد، و می‌خواهد بندگان را مورد ابتلاء قرار دهد، خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی قرار می‌دهد، پس وقتی کسوف و خسوف شد، به واسطه نماز به درگاه خداوند گریه و توسل کنید<br/>
 +
الصَّادِقِینَ ع أَنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ تَخْوِیفَ عِبَادِهِ- وَ تَجْدِیدَ الزَّجْرِ لِخَلْقِهِ- کَسَفَ الشَّمْسَ وَ خَسَفَ الْقَمَرَ- فَإِذَا رَأَیْتُمْ ذَلِکَ فَافْزَعُوا إِلَی اللَّهِ تَعَالَی بِالصَّلَاهِ.<ref>وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 486</ref><br/>
 +
امام کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند:<br/>
 +
وقتی ابراهیم پسر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فوت کرد، کسوف اتفاق اقتاد، در بین مردم شایعه شد که خورشید گرفتگی به خاطر فوت ابراهیم پسر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است،
 +
خبر به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) رسید که بین مردم چنین شایعه شده است، حضرت منبر رفتند و بعد از حمد و ثناء الهی فرمودند:<br/>
 +
ای مردم خورشید و ماه دوتا ازآیات الهی هستند، که به امر خداوند جریان دارند و مطیع امر خداوند هستند، به خاطر حیات و ممات کسی، کسوف اتفاق نمی‌افتد، پس هر وقت کسوف و خسوف اتفاق افتاد [[نماز آیات]] بخوانید، حضرت از منبر پایین آمدند و [[نماز آیات]] را به جماعت خواندند.<ref>أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع یَقُولُ إِنَّهُ لَمَّا قُبِضَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ رَسُولِ اللَّهِ ص- جَرَتْ فِیهِ ثَلَاثُ سُنَنٍ أَمَّا وَاحِدَهٌ- فَإِنَّهُ لَمَّا مَاتَ انْکَسَفَتِ الشَّمْسُ- فَقَالَ النَّاسُ انْکَسَفَتِ الشَّمْسُ لِفَقْدِ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمِنْبَرَ- فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ- إِنَّ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ آیَتَانِ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ- یَجْرِیَانِ بِأَمْرِهِ مُطِیعَانِ لَهُ- لَا یَنْکَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَ لَا لِحَیَاتِهِ- فَإِذَا انْکَسَفَتَا أَوْ وَاحِدَهٌ مِنْهُمَا فَصَلُّوا- ثُمَّ نَزَلَ  فَصَلَّی بِالنَّاسِ صَلَاهَ الْکُسُوفِوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 486</ref><br/>
 +
از مجموع روایات استفاده می‌شود یکی از آثار نمازآیات دفع بلاء است، و به همین خاطر اهل بیت (علیهم السلام) امر کرده‌اند هنگام این اتفاقات [[نماز آیات]] بخوانید، دعاء کنید، گریه کنید، به مساجد بروید تا بلاء از شما دفع شود. <br/>
 +
دعاء و توسل سبب دفع بلاء و شدائد است؛ امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: ادْفَعُوا الْبَلَاءَ بِالدُّعَاء؛ بلاها را با دعاء کردن بر طرف کنید<ref>الکافی (ط - الإسلامیه) ج‏4 باب فضل الصدقه .....  ص : 2</ref><br/>
 +
همانطور که بلاء از قوم حضرت یونس به واسطه دعاء دفع شد، ماجرای آنها به این قرار بود که در تواریخ آمده است: هنگامی که یونس از ایمان آوردن قوم خود که در سرزمین" نینوا" (در عراق) زندگی می‌کردند مایوس شد، به پیشنهاد عابدی که در میان آنها می‌زیست نفرین کرد در حالی که عالم و دانشمندی نیز در میان آن گروه بود که به یونس پیشنهاد می‌کرد باز هم در باره آنان دعا کند و باز هم به ارشاد بیشتر بپردازد و مایوس نگردد. ولی یونس پس از این ماجرا از میان قوم خود بیرون رفت، قوم او که صدق گفتارش را بارها آزموده بودند، گرد مرد دانشمند اجتماع کردند، هنوز فرمان قطعی عذاب فرا نرسیده بود، ولی نشانه‌های آن کم و بیش به چشم می‌خورد، آنها موقع را غنیمت شمرده و به رهبری عالم از شهر بیرون ریختند، در حالی که دست به دعا و تضرع برداشته و اظهار ایمان و توبه کردند و برای اینکه انقلاب و توجه بیشتری در روح و جان آنها پیدا شود، مادران را از فرزندان جدا ساختند و لباسهای درشت و خشن و کم اهمیت در تن کردند، و به جستجوی پیامبر خویش برخاستند اما اثری از او ندیدند. ولی این توبه و ایمان و بازگشت به سوی پروردگار که به موقع انجام یافته بود، و با آگاهی و اخلاص توأم بود کار خود را کرد، نشانه‌های عذاب بر طرف شد و آرامش به سوی آنها بازگشت، و هنگامی که یونس پس از ماجرای طولانیش به میان قوم خود بازگشت، او را از جان و دل پذیرا گشتند<ref>تفسیر نمونه، ج‏8، ص: 388</ref>.<br/><br/>
 +
در نتیجه دفع بلاء به واسطه دعا، نماز و اعمال عبادی، یکی از مسلمات تاریخ پیامبران است. <br/>
 +
== آثار تربیتی آیات الهی ==
 +
=== یادآوری قیامت ===
 +
در روایتی امام صادق از امام باقر (علیهما السلام) نقل کردند:<br/>
 +
زلزله، کسوف، خسوف و.... از علامت‌های قیامت است، پس وقتی زلزله، کسوف، خسوف و....  اتفاق افتادند یاد قیامت بیفتید[واینکه یک روزی در زمین زلزله می‌شود و زمین از بین می‌رود، همه موجودات می‌میرند] پس در این هنگام به مسجد بروید و به درگاه خداوند گریه کنید (و [[نماز آیات]] بخوانید)<br/>
 +
الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: إِنَّ الزَّلَازِلَ وَ الْکُسُوفَیْنِ وَ الرِّیَاحَ الْهَائِلَهَ- مِنْ عَلَامَاتِ السَّاعَهِ- فَإِذَا رَأَیْتُمْ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ فَتَذَکَّرُوا قِیَامَ السَّاعَهِ- وَ افْزَعُوا إِلَی مَسَاجِدِکُمْ.<ref>وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 487</ref>
 +
=== شناخت بهتر خداوند ===
 +
قرآن کریم می‌فرماید: سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهیدٌ<ref>(فصلت/53)</ref>، در بخش آیات توضیح دادیم که کسوف و خسوف و....از نشانه‌های آسمانی هستند که موجب خداشناسی می‌شود، شاید در ظاهر نشانه بی نظمی باشد، ولی در واقع نشانه نظم ومدیریت نظام هستی است، زیراگر مدیر و ناظم واحد ومقتدری نداشت، این اتفاقت کنترل نمی‌شد و در آن واحد زمین تبدیل به خاکستر می‌شد. قرآن کریم می‌فرماید: بی‌تردید خداوند آسمان‌ها و زمین را از اینکه (از مسیر نظام عالم هستی) منحرف و زایل گردند نگه می‌دارد و اگر زایل و منحرف شوند هرگز احدی پس از او آنها را نگه نمی‌دارد البته او همواره بردبار و آمرزنده است.<ref>(فاطر/41)</ref>
 +
=== آزمایش بندگان ===
 +
یکی از آثار این اتفاقات آزمایش وامتحان است، تا معلوم شود ظرفیت و ایمان مردم چه قدر است، آیا واقعا زمام تمام حرکت و سکون جهان را به دست خدا می‌دانند.<br/>
 +
در روایتی آمده است: وقتی خداوند سبحان قصد ترساندن بندگان را دارد، و می‌خواهد بندگان را مورد ابتلاء قرار دهد، خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی قرار می‌دهد<ref>این روایت در بخش فلسفه [[نماز آیات]] مفصلا آورده شد</ref>.<br/>
 +
قرآن کریم می‌فرماید: و به یقین ما به سوی امت‌هایی پیش از تو (پیامبرانی) فرستادیم، پس آنها را به فقر و تنگدستی و بیماری و رنج بدنی گرفتار کردیم، شاید (به درگاه ما) خضوع و زاری کنند؛ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلی أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْناهُمْ بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ<ref>(انعام/42)</ref> <br/>
 +
در جای دیگری می‌فرماید: بی‌تردید کسانی را که پیش از آنها بودند (طبق سنّت جاریه خود به توجیه تکلیف) آزمودیم پس بی‌تردید علم ازلی خداوند درباره کسانی که راست گفتند تحقق می‌یابد و درباره دروغگویان (نیز) تحقق می‌یابد، و صدق راستگویان و کذب دروغگویان ظاهر می‌گردد؛ وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبینَ<ref>(عنکبوت/3)</ref> <br/>
 +
=== آشنایی مسلمانان با علوم جدید ===
 +
عبادات اسلامی با طبیعیات گره خورده است، همچون: وقت شناسی، قبله شناسی، خسوف و کسوف و نماز آیات، اوّل ماه و هلال. اینها سبب آشنایی مسلمانان با علم هیئت و ایجاد رصدخانه‌هایی در بغداد، دمشق، قاهره، مراغه و اندلس و نگارش کتاب‌هایی در این زمینه به دست مسلمانان شد.<ref>تفسیر نور، ج‏3، ص: 316</ref>
  
−
== احکام نماز آیات ==  
+
== راه‌های دفع اتفاقات سماوی ==
 +
=== دفع زلزله ===
 +
علی بن مهزیار اهوازی می‌گوید: نامه‌ای به امام جواد (علیه السلام) نوشتم، و به حضرت عرض کردم در اهواز زیاد زلزله می‌آید، آیا صلاح می‌بینید از اهواز خارج شوم، حضرت درجواب نوشتند: از اهواز خارج نشو، روز چهار شنبه، پنج شنبه، جمعه [[روزه]] بگیرید، و [[غسل]] کنید، لباسهایتان را بشویید، و روز جمعه از خانه بیرون بیایید، واز خداوند درخواست کنید، دعا کنید، زلزله رفع می‌شود. علی بن مهزیار می‌گوید همانطور که حضرت فرمودند عمل کردیم، زلزله‌ها پایان یافت.<ref>عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ شَکَوْتُ إِلَیْهِ- کَثْرَهَ الزَّلَازِلِ فِی الْأَهْوَازِ- وَ قُلْتُ تَرَی لِیَ التَّحْوِیلَ عَنْهَا- فَکَتَبَ ع لَا تَتَحَوَّلُوا عَنْهَا- وَ صُومُوا الْأَرْبِعَاءَ وَ الْخَمِیسَ وَ الْجُمُعَهَ- وَ اغْتَسِلُوا وَ طَهِّرُوا ثِیَابَکُمْ وَ ابْرُزُوا یَوْمَ الْجُمُعَهِ- وَ ادْعُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّهُ یَرْفَعُ «6» عَنْکُمْ- قَالَ فَفَعَلْنَا ذَلِکَ فَسَکَتَتِ الزَّلَازِلُوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 504</ref>
 +
=== دفع باد و طوفان ===
 +
درروایتی آمده است:<br/>
 +
خداوند هیچ بادی را نمی‌فرستد، مگر اینکه از روی رحمت یا عذاب است، پس هر وقت بادها را دیدید بگویید:<br/>
 +
اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُکَ خَیْرَهَا وَ خَیْرَ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ- وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّهَا وَ شَرِّ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ
 +
و با صدای بلند تکبیر بگویید، زیرا تکبیر فشار آن بادها را می‌شکند.<ref>قَالَ وَ قَالَ ع مَا بَعَثَ اللَّهُ رِیحاً إِلَّا رَحْمَهً أَوْ عَذَاباً- فَإِذَا رَأَیْتُمُوهَا فَقُولُوا- اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُکَ خَیْرَهَا وَ خَیْرَ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ- وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّهَا وَ شَرِّ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ- وَ کَبِّرُوا وَ ارْفَعُوا أَصْوَاتَکُمْ بِالتَّکْبِیرِ فَإِنَّهُ یَکْسِرُهَاوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 507</ref>
 +
=== دفع صاعقه ===
 +
امام صادق (علیه السلام): اگر کسی هنگام صاعقه ذکر بگوید(و به یاد خداوند باشد) صاعقه به او اصابت نمی‌کند<br/>
 +
إِنَّ الصَّاعِقَهَ تُصِیبُ الْمُؤْمِنَ وَ الْکَافِرَ وَ لَا تُصِیبُ ذَاکِراً.<ref>وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 508</ref><br/>
  
−
=== مسأله ۱۴۹۱- ===
+
== اعمال هنگام زلزله و کسوف ==
−
نماز آیات- که دستور آن بعداً گفته خواهد شد- بواسطه چهار چیز <ref>سیستانی: سه چیز...</ref> واجب می‌شود: اول: گرفتن خورشید، دوم: گرفتن ماه، اگر چه مقدار کمی از آنها گرفته شود و کسی هم از آن نترسد، سوم: زلزله، اگر چه کسی هم نترسد. چهارم: رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ <ref>بهجت: و صیحه ترسناک و مانند اینها از چیزهایی که از آیات آسمانی و زمینی بوده و موجب ترس بیشتر مردم می‌شود بنابرأظهر.</ref> و مانند اینها <ref>گلپایگانی: درصورتی که به آنها آیت، صدق کند، اگر چه کسی هم نترسد. خوئی، تبریزی، صافی، وحید: از آیات آسمانی...</ref>درصورتی که بیشتر مردم بترسند <ref>اراکی، زنجانی: [پایان مسأله].<br/>
+
شخصی از امام صادق (علیه السلام) سوال کرد، زلزله چیست؟<br/>
−
خوئی: و اما در حوادث زمینی مانند فرو رفتن آب دریا و افتادن کوه که موجب ترس اکثرمردم می‌شود بنابراحتیاط واجب [[نماز آیات]] ترک نشود.<br/>
+
حضرت در جواب فرمودند: آیه‌ای از آیات الهی است، <br/>
−
تبریزی: واما در حوادث زمینی ،مانند فرو رفتن آب دریا و افتادن کوه که موجب ترس اکثر مردم شود بنابراحتیاط نماز آیا ت خوانده شود ولی بعید نیست که در حوادث زمینی که زلزله نباشد، [[نماز آیات]] واجب نباشد.<br/>
+
از حضرت سوال کرد در هنگام زلزله چکار کنم؟<br/>
−
فاضل، نوری: ‍[و] بنابراحتیاط واجب در حوادث وحشتناک زمینی مانند شکافته شدن و فرو رفتن زمین در صورتی که بیشتر مردم بترسند، باید [[نماز آیات]] بخوانند.<br/>
+
حضرت در جواب فرمودند: [[نماز آیات]] بخوانید، بعد از [[نماز آیات]] به سجده برو و در سجده بگو: یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا- وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ- إِنَّهُ کَانَ حَلِیماً غَفُوراً- یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ- أَمْسِکْ عَنَّا السُّوءَ إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ.<ref>عَنْ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الزَّلْزَلَهِ مَا هِیَ- فَقَالَ آیَهٌ فَقَالَ وَ مَا سَبَبُهَا- فَذَکَرَ سَبَبَهَا إِلَی أَنْ قَالَ- قُلْتُ فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ فَمَا أَصْنَعُ- قَالَ صَلِّ صَلَاهَ الْکُسُوفِ- فَإِذَا فَرَغْتَ خَرَرْتَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَاجِداً- وَ تَقُولُ فِی سُجُودِکَ- یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا- وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ- إِنَّهُ کَانَ حَلِیماً غَفُوراً- یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ- أَمْسِکْ عَنَّا السُّوءَ إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 506</ref><br/>
−
وحید: و اما در حوادث زمینی مانند فرو رفتن آب دریا و افتادن کوه که موجب ترس اکثر مردم شود احتیاط مستحب خواندن [[نماز آیات]] است.<br/>
+
ابوبصیر می‌گوید: در ماه مبارک رمضان پیش امام صادق (علیه السلام) بودم که ماه گرفتگی اتفاق افتاد، حضرت به سرعت از جا برخاست و فرمودند: هنگام کسوف و خسوف به مساجد بروید و گریه و ناله کنید.<br/>
−
صافی: و درحوادث زمینی نیز که موجب ترس بیشتر مردم می‌شود، احتیاط واجب خواندن نمازاست.<br/>
+
أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: انْکَسَفَ الْقَمَرُ وَ أَنَا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَوَثَبَ وَ قَالَ- إِنَّهُ کَانَ یُقَالُ إِذَا انْکَسَفَ الْقَمَرُ وَ الشَّمْسُ- فَافْزَعُوا إِلَی مَسَاجِدِکُمْ.<ref>وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 491</ref>
−
سیستانی: سوم: زلزله بنابراحتیاط واجب، اگر چه کسی هم نترسد، و اما در رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها از آیات آسمانی در صورتی که بیشتر مردم بترسند و همچنین در حوادث زمینی مانند فرورفتن زمین و افتادن کوه که موجب ترس اکثر مردم شود، بنابراحتیاط مستحب [[نماز آیات]] ترک نشود.<br/>
+
−
سبحانی: در صورتی که بیشتر مردم بترسند باید برای این‌ها هم نمازآیات بخوانند.</ref> که بنابراحتیاط واجب باید برای اینها هم [[نماز آیات]] بخوانند<ref>مکارم: چهارم: صاعقه و بادهای سیاه و سرخ و هرگونه حوادث خوفناک آسمانی درصورتی که بیشتر مردم بترسند، بلکه برای حوادث خوفناک زمینی نیز اگر موجب وحشت بیشتر مردم شود، احتیاط واجب آن است که [[نماز آیات]] بخوانند.<br/>
+
−
مظاهری: مسأله- [[نماز آیات]] در هنگام چهار اتفاق واجب می‌شود: اول: گرفتن خورشید ؛ دوم: گرفتن ماه گرچه مقدار کمی از آنها گرفته باشد ؛ سوم: زلزله؛ چهارم: حوادث خوفناک مثل رعد و برق و شکافتن و فرو رفتن زمین در صورتی که بیشتر مردم بترسند</ref>.<br/>
+
  
−
=== مسأله ۱۴۹۲- ===
+
== فتاوا و احکام نماز آیات==
−
اگر از چیزهایی که نمازآیات برای آنها واجب است بیشتر از یکی اتفاق بیفتد، انسان باید برای هر یک از آنها یک [[نماز آیات]] بخواند،<ref> مظاهری: [پایان مسأله]
+
[[نماز آیات]] <ref>توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 813 </ref> به واسطۀ چهار چیز واجب می‌شود:<br/>
−
مکارم: مثل این که چند بار زلزله شود یا گرفتن خورشید با زلزله همراه گردد، اما اگر در بین [[نماز آیات]] این امور واقع شود، همان یک [[نماز آیات]] کافی است.<br/>
+
اول: گرفتن خورشید. <br/>
−
فاضل: مثلاً اگر دوبار زلزله شود باید دو نماز  ایات بخواند، اما اگر یک زلزله اتفاق افتد و به دنبال آن پس لرزه بیاید، پس لرزه‌ها نماز مستقل ندارد. و همین طور اگر دو تا از آنها اتفاق بیفتد یعنی هم خورشید بگیرد و هم زلزله شود.</ref>مثلاً اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود، باید دو [[نماز آیات]] بخواند.<br/>
+
دوم: گرفتن ماه.<br/>
−
===
+
اگر چه مقدار کمی از آن دو گرفته شود و کسی هم از آن نترسد. <br/>
−
مسأله ۱۴۹۳- ===
+
سوم: زلزله، اگر چه کسی هم نترسد. <br/>
−
کسی که چند [[نماز آیات]] بر او واجب است، اگر همه آنها برای یک چیز بر او واجب شده باشد، مثلاً سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده است<ref> نوری: یا برای چند چیز باشد مثلاً برای آفتاب گرفتن و ماه گرفتن و زلزله نمازهایی بر او واجب شده باشد...</ref>، موقعی که قضای آنها را می‌خواند، لازم نیست معین کند که برای کدام دفعه آنها باشد<ref> نوری: [پایان مسأله]</ref> و همچنین است اگر چند نماز برای رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها بر او واجب شده باشد،<ref>سبحانی: و اما اگر نوع اسباب مختلف باشد برای آفتاب گرفتن و ماه گرفتن و زلزله یا برای دوتای این‌ها نمازهایی بر او واجب شده باشد بنابراحتیاط واجب باید موقع نیت معین کند. نماز آیاتی که می‌خواند برای کدام یک  آنهاست</ref> ولی اگر برای آفتاب کردن و ماه گرفتن و زلزله، یا برای دو تای اینها نمازهایی بر او واجب شده باشد بنابراحتیاط واجب، باید موقع نیت، معین کند نماز آیاتی را که می‌خواند برای کدام یک آنها است <ref>صافی: اگر موقع نیت معین کند نماز آیاتی را که می خواندبرای کدام یک آنها است موافق با احتیاط عمل کرده است.<br/>
+
چهارم: رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ  و مانند اینها  در صورتی که بیشتر مردم بترسند که بنا بر احتیاط واجب باید برای اینها هم [[نماز آیات]] بخوانند.<br/>
−
خوئی، تبریزی، سیستانی،وحید: مسأله- کسی که قضای چند [[نماز آیات]] بر او واجب است، چه همه آنها برای یک چیز بر او واجب شده باشد مثلاً سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده است، چه برای چند چیز باشد مثلاً برای آفتاب گرفتن و ماه گرفتن و زلزله نمازهایی بر او واجب شده باشد، موقعی که قضای آنها را می‌خواند لازم نیست معین کند که برای کدامیک آنها می‌باشد..<br/>
+
=== تکرار نماز آیات ===
−
.وحید:  هر چند احتیاط مستحب آن است که معین نماید اگر چه به تعیین اجمالی مثل آنکه نیت کند اول [[نماز آیات]] یا دوم نماز آیاتی که بر من واجب شده  قضای آن  را بجا می‌آورم.<br/>
+
اگر از چیزهایی که [[نماز آیات]] برای آنها واجب است بیشتر از یکی اتفاق بیفتد، انسان باید برای هر یک از آنها یک [[نماز آیات]] بخواند، مثلًا اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود، باید دو [[نماز آیات]] بخواند.<br/>
−
زنجانی: مسأله- کسی که چند [[نماز آیات]] بر او واجب است، اگر آن نمازهای آیات احکام یکسان داشته باشند، -مانند قضای نمازهایی که برای خورشید گرفتگی‌های متعدد خوانده می‌شود - لازم نیست که در نیت معین کند که برای کدام یک نماز می‌خواند و اگر نمازهایی بر عهده کسی باشد که احکام متفاوتی داشته باشد، مثلاً یکی قضای خورشید گرفتگی باشد که لازم نیست فوراً بجا آورده شود، و یکی برای زلزله است که فوریّت  دارد، یا یکی ادا و دیگری قضا باشد، باید موقع نیت معین کند که نماز آیاتی که می‌خواند برای کدام یک از آنها است.<br/>
+
مکارم: مثل این که چند بار زلزله شود یا گرفتن خورشید با زلزله همراه گردد. امّا اگر در بین [[نماز آیات]] این امور واقع شود، همان یک [[نماز آیات]] کافی است.<br/>
−
مکارم: مسأله- لازم نیست تعیین کند نمازی که می‌خواند برای کدامیک از این حوادث است که رخ داده ، همین اندازه که نیت آنچه بر او واجب است بکند، کافی است.</ref>این مسأله در رساله آیات عظام بهجت  و مظاهری نیست
+
س: چگونه نیت کند؟<br/>
−
=== مسأله ۱۴۹۴- ===  
+
ج: کسی که چند [[نماز آیات]] بر او واجب است، اگر همۀ آنها برای یک چیز بر او واجب شده باشد، مثلًا سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده است، موقعی که قضای آنها را می‌خواند، لازم نیست معین کند که برای کدام دفعۀ آنها باشد و هم چنین است اگر چند نماز برای رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها بر او واجب شده باشد، ولی اگر برای آفتاب گرفتن و ماه گرفتن و زلزله، یا برای دو تای اینها نمازهایی بر او واجب شده باشد بنا بر احتیاط واجب، باید موقع نیت، معین کند نماز آیاتی را که می‌خواند برای کدام یک آنها است <br/>
−
چیزهایی که [[نماز آیات]] برای آنها واجب است، در هر شهری اتفاق بتفتد، فقط مردم همان شهر باید [[نماز آیات]] بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست<ref> تبریزی، وحید، مظاهری: [پایان مسأله]
+
=== وجوب نماز آیات بر مردم منطقه حادثه ===
−
نوری: در هر شهری یا نقطه دیگری اتفاق بیفتد، مردم همان شهر و آن نقطه باید [[نماز آیات]] بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست. [پایان مسأله]
+
چیزهایی که [[نماز آیات]] برای آنها واجب است، در هر منطقه اتفاق بیفتد، فقط مردم همان محل باید [[نماز آیات]] بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست، ولی اگر مکان آنها به قدری نزدیک باشد که با آن محل یکی حساب شود، [[نماز آیات]] بر آنها هم واجب است.<br/>
−
خوئی، سیستانی، بهجت، زنجانی: مسأله-  چیزهایی که [[نماز آیات]] برای آن‌ها واجب است درهر جایی اتفاق بیفتد (سیستانی: و احساس شود) فقط مردم همانجا باید [[نماز آیات]] بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست (بهجت: اگر چه ازتوابع یکدیگر و به یک اسم معروف باشند).<br/>
+
=== وقت خواندن نماز ===
−
مکارم: مسأله- در صورتی که [[نماز آیات]] واجب است که این امور در همان محل رخ دهد و اگر در شهرها و نقاط دیگر رخ دهد بر او واجب نیست.</ref>، ولی اگر مکان آنها به قدری نزدیک باشد که با آن شهر یکی حساب شود، [[نماز آیات]] بر آنها هم واجب است.<br/>
+
از وقتی که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند انسان باید [[نماز آیات]] را بخواندو بنا بر احتیاط واجب باید به قدری تأخیر نیندازد که شروع به باز شدن کند.<br/>
 +
=== تأخیر در نماز آیات ===
 +
اگر خواندن [[نماز آیات]] را به قدری تأخیر بیندازد که آفتاب یا ماه شروع به باز شدن کند، باید نیت ادا و قضا نکند ولی اگر بعد از باز شدن تمام آن، نماز بخواند باید نیت قضا نماید.<br/>
 +
سیستانی: نیت ادا مانعی ندارد، ولی بعد از باز شدن تمام آن، [[نماز قضا]] می‌شود. و اگر کسوف کلّی یا خسوف کلّی شود و مکلّف عمداً [[نماز آیات]] را نخواند تا قضا شود بنا بر احتیاط واجب باید برای قضای آن [[غسل]] کند.<ref>توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 209 </ref><br/>
 +
اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه بیشتر از خواندن یک رکعت باشد ولی انسان نماز را نخواند، تا به اندازۀ خواندن یک رکعت به آخر وقت آن مانده باشد باید نیت ادا کند بلکه اگر مدت گرفتن آنها به اندازۀ خواندن یک رکعت هم باشد بنا بر احتیاط واجب  باید [[نماز آیات]] را بخواند و ادا است.<br/>وجوب فوری [[نماز آیات]] برای زلزله و رعد و برق:<br/>
 +
موقعی که زلزله و رعد و برق و مانند اینها اتفاق می‌افتد، انسان باید فوراً [[نماز آیات]] را بخواند  و اگر نخواند معصیت کرده و تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت بخواند ادا است.<br/>  
 +
=== نماز آیات پس از کسوف و خسوف ===
 +
اگر بعد از باز شدن آفتاب یا ماه بفهمد که تمام آن گرفته بوده، باید قضای [[نماز آیات]] را بخواند. ولی اگر بفهمد مقداری از آن گرفته بوده قضا بر او واجب نیست.<br/>
 +
اگر عدّه‌ای بگویند که خورشید یا ماه گرفته است چنانچه انسان از  گفتۀ آنان یقین پیدا نکند و [[نماز آیات]] نخواند و بعد معلوم شود راست گفته‌اند، در صورتی که تمام خورشید یا ماه گرفته باشد باید [[نماز آیات]] را بخواند. و اگر دو نفر که عادل بودن آنان معلوم نیست بگویند خورشید یا ماه گرفته، بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند باید [[نماز آیات]] را بخواند  بلکه اگر  معلوم شود که مقداری از آن گرفته احتیاط واجب آن است که [[نماز آیات]] را بخواند.<br/>
 +
اگر انسان به گفتۀ کسانی که از روی قاعدۀ علمی وقت گرفتن خورشید و ماه را می‌دانند، اطمینان پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته، بنا بر احتیاط واجب باید [[نماز آیات]] را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه می‌گیرد و فلان مقدار طول می‌کشد و انسان به گفتۀ آنان اطمینان پیدا کند، بنا بر احتیاط واجب  باید به حرف آنان عمل نماید، مثلًا اگر بگویند آفتاب فلان ساعت شروع به باز شدن می‌کند احتیاطاً باید نماز را تا آن وقت تأخیر نیندازد.<br/>
 +
=== قضای نماز آیات ===
 +
اگر بفهمد نماز آیاتی که خوانده  باطل بوده، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید.<br/>
 +
س: [[نماز یومیه]] را اول بخوانیم یا نماز آیات؟<br/>
 +
ج: اگر در وقت نماز یومیه، [[نماز آیات]] هم بر انسان واجب شود، چنانچه برای هر دو نماز وقت دارد، هر کدام را اول بخواند اشکال ندارد. و اگر وقت یکی از آن دو تنگ باشد، باید اول آن را بخواند و اگر وقت هر دو تنگ باشد، باید اول [[نماز یومیه]] را بخواند.<br/>
 +
اگر در بین [[نماز یومیه]] بفهمد که وقت [[نماز آیات]] تنگ است، چنانچه وقت [[نماز یومیه]] هم تنگ باشد، باید آن را تمام کند بعد [[نماز آیات]] را بخواند. و اگر وقت [[نماز یومیه]] تنگ نباشد، باید  آن را بشکند و اول نماز آیات، بعد [[نماز یومیه]] را به جا آورد.<br/>
 +
اگر در بین [[نماز آیات]] بفهمد که وقت [[نماز یومیه]] تنگ است، باید [[نماز آیات]] را رها کند و مشغول [[نماز یومیه]] شود و بعد از آن که نماز را تمام کرد پیش از انجام کاری که نماز را به هم بزند، بقیۀ [[نماز آیات]] را از همان جا که رها کرده بخواند.<br/>
  
−
=== مسأله ۱۴۹۵- ===  
+
== کیفیت نماز آیات:  ==
−
از وقتی که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند انسان باید [[نماز آیات]] را بخواند <ref>فاضل: و بنابرأقوی وقت آن تا زمانی است که همه آن باز نشده باشد...<br/>
+
=== روش اول ===
−
نوری: و بنابراحتیاط واجب باید از وقتی که شروع به باز شدن می‌کند تأخیر نیندازد.<br/>
+
[[نماز آیات]]<ref>توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 820 </ref> دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد و دستور آن است که انسان بعد از نیت، تکبیر بگوید و یک حمد و یک سورۀ تمام بخواند و به رکوع رود و سر از رکوع بردارد، دوباره یک حمد و یک سوره بخواند، باز به رکوع رود تا پنج مرتبه و بعد از بلند شدن از رکوع پنجم دو سجده نماید و برخیزد و رکعت دوم را هم مثل رکعت اول به جا آورد و تشهد بخواند و سلام هد.<br/>
−
سبحانی: و وقت نماز تا باز شدن کامل باقی است .<br/>
+
=== روش دوم ===
−
مظاهری: و تا وقت باز شدن تمام آن باید نیت ادا کند ولی بعد از باز شدن باید نیت قضا نماید.</ref> و بنابراحتیاط واجب<ref> اراکی: بنابراحتیاط مستحب...<br/>
+
در [[نماز آیات]] ممکن است انسان بعد از نیت و تکبیر و خواندن حمد، آیه‌های یک سوره را پنج قسمت کند و یک آیه یا بیشتر<ref>خوئی، گلپایگانی، صافی، زنجانی، تبریزی: یک آیه یا کمتر یا بیشتر .. سیستانی: یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند بلکه کمتر از یک آیه را نیز می‌تواند بخواند، ولی باید بنا بر احتیاط، جمله تامّه باشد و از اوّل سوره شروع کند و به گفتن «بسم اللّٰه» اکتفا نکند و سپس به رکوع رود ..</ref>  از آن را بخواند و به رکوع رود  و سر بردارد و بدون این که حمد بخواند، قسمت دوم از همان سوره را بخواند و به رکوع  رود و همین طور تا پیش از رکوع پنجم سوره را تمام نماید، مثلًا [پس از نیت، با گفتن الله اکبر نماز را شروع می‌کنیم، بعد از تکبیر سوره حمد را می‌خوانیم و بعد از حمد] به قصد سورۀ «قُل هو اللّٰه احد»؛<br/>
−
[عبارت «بنابراحتیاط واجب» در رساله آیت الله بهجت نیست]</ref> باید <ref>خوئی، تبریزی: بهتراین است که...<br/>
+
۱.« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» بگوید و به رکوع رود، <br/>
−
گلپایگانی، صافی: مسأله- از وقتی که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند، انسان می‌تواند [[نماز آیات]] را بخواند، وباید به قدری تأخیر نیندازد که تمام قرص باز شود (صافی: بلکه أحوط آن است که از قبل از شروع در باز شدن تأخیر نیندازد).<br/>
+
۲.بعد بایستد و بگوید «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» دوباره به رکوع رود <br/>
−
سیستانی: مسأله- وقت شروع در [[نماز آیات]] برای کسوف و خسوف موقعی است که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند و تا زمانی که به حالت طبیعی برنگشته ادامه دارد، (اگر چه بهتر آن است که به قدری تأخیر نیندازد که شروع به باز شدن کند) ولی تمام کردن [[نماز آیات]] را می‌توان تا بعد از بازشدن خورشید یا ماه تأخیر انداخت.<br/>
+
۳.و بعد از رکوع بایستد و بگوید «اللَّهُ الصَّمَد» باز به رکوع رود <br/>
−
زنجانی: مسأله- وقت ادای [[نماز آیات]] در خورشید یا ماه گرفتگی ، از وقتی است که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند و تا وقتی که کاملاً باز شود ادامه دارد ، لکن بنابراحتیاط مستحب به قدری تأخیر نیندازد که شروع به باز شدن کند.<br/>
+
۴.و بایستد و بگوید «لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» و برود به رکوع <br/>
−
وحید: مسأله- وقت [[نماز آیات]] در خسوف و کسوف از زمانی است که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند تا زمانی که قرص باز نشده و احتیاط مستحب آن است که به قدری تأخیر نیندازد که شروع به باز شدن کند بلکه مستحب است هنگام شروع به گرفتن نماز را بخواند.<br/>
+
۵.باز هم سر بردارد و بگوید «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ»  و بعد از آن به رکوع پنجم رود <br/>
−
مکارم: مسأله- در موقع گرفتن خورشید یا ماه، وقت [[نماز آیات]] از موقعی است که شروع به گرفتن کرده، و تا زمانی که کاملاً باز نشده ادامه دارد ولی احتیاط مستحب آن است که قبل از شروع به باز شدن نماز را بخواند.</ref>به قدری تأخیر نیندازد که شروع به باز شدن کند.<br/>
+
و بعد از سر برداشتن، دو سجده کند و رکعت دوم را هم مثل رکعت اول به جا آورد و بعد از سجدۀ دوم تشهد بخواند و نماز را سلام دهد<ref>خوئی، سیستانی، تبریزی، نوری: و نیز جایز است که به کمتر از پنج قسمت تقسیم نماید لکن هر وقت سوره را تمام کرد، لازم است حمد را قبل از رکوع بعدی بخواند (تبریزی: و بنا بر احتیاط لازم با بسمله تنها رکوع نکند).<br/>
−
=== مسأله ۱۴۹۶- ===
+
زنجانی: [و] شکل دیگر [[نماز آیات]] آن است که سوره را به کمتر از پنج قسمت تقسیم کند، لکن هر وقت سوره را تمام کرد، لازم است حمد را بخواند، و سپس تمام یا بعضی از سوره را به شکلی که اشاره شد، بخواند و سپس به رکوع رود.</ref>.<br/>
−
اگر خواندن [[نماز آیات]] را به قدری تأخیر بیندازد که آفتاب یا ماه شروع به باز شدن کند، باید نیت ادا و قضا نکند<ref> خوئی، تبریزی: نیت ادا مانعی ندارد...<br/>
+
اگر در یک رکعت روش اول بخواند، و در رکعت دوم روش دوم بخواند:<br/>
−
وحید: ادا است...<br/>
+
اگر در یک رکعت از نماز آیات، پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را پنج قسمت کند مانعی ندارد.<br/>
−
سیستانی: نیت ادا مانعی ندارد، ولی بعد از باز شدن تمام آن، [[نماز قضا]] می‌شود.<br/>
+
واجبات و مستحبات نماز آیات:<br/>
−
بهجت، فاضل، نوری: بنابراحتیاط واجب باید نیت ادا و قضا نکند...<br/>
+
چیزهایی که در [[نماز یومیه]] واجب و مستحب است در [[نماز آیات]] هم واجب و مستحب می‌باشد ولی در [[نماز آیات]] مستحب است به جای اذان و اقامه سه مرتبه به قصد امید ثواب، بگویند «الصلاه»<ref>سیستانی: در [[نماز آیات]] در صورتی که با جماعت باشد، می‌توانند رجاءً به جای اذان و اقامه سه مرتبه بگویند: «الصّلاه» و در غیر جماعت چیزی نیست، ولی مشروعیت جماعت در [[نماز آیات]] در غیر گرفتن ماه و خورشید ثابت نیست.<br/>
−
زنجانی: بنابراحتیاط مستحبّ نیت ادا و قضا ننماید، و بعد از باز شدن تمام آن، [[نماز قضا]] می‌شود.<br/>
+
</ref>.<br/>
−
گلپایگانی، صافی: مسأله- اگر خواندن [[نماز آیات]] را به قدری تأخیر بیندازد که تمام قرص آفتاب یا ماه باز شود و بعد از باز شدن تمام آن نماز بخواند، باید نیت قضا نماید و قبل از باز شدن تمام آن، ادا است.</ref> ولی اگر بعد از باز شدن تمام آن، نماز بخواند باید نیت قضا نماید.<br/>
+
مستحب است بعد از رکوع پنجم و دهم بگوید: «سَمِعَ اللّٰهُ لِمَنْ حَمِدَه» <br/>
−
این مسأله دررساله آیات عظام:  مکارم، سبحانی و مظاهری  نیست
+
و نیز پیش از هر رکوع و بعد از آن تکبیر بگوید ولی بعد از رکوع پنجم و دهم، گفتن تکبیر مستحب نیست.<br/>
 +
مستحب است پیش از رکوع دوم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند و اگر فقط یک قنوت پیش از رکوع دهم  بخواند کافی است.<br/>
 +
شک در نماز آیات:<br/>
 +
اگر در [[نماز آیات]] شک کند که چند رکعت خوانده و فکرش به جایی نرسد نماز باطل است.<br/>
 +
مکارم: مسأله اگر در عدد رکوع‌ها شک کند، بنا بر کمتر می‌گذارد و اگر از محلّ گذشته یعنی وارد سجده شده باشد، اعتنا نمی‌کند.<br/>
 +
هر یک از رکوع‌های [[نماز آیات]] رکن است که اگر عمداً یا اشتباهاً کم یا زیاد شود نماز باطل است.<br/> [[نماز آیات]] بر مستحاضه واجب است. و باید برای [[نماز آیات]] هم کارهایی را که برای نماز یومیّه گفته شد انجام دهد، ولی [[نماز آیات]] بر حائض و نفساء واجب نیست.
 +
هر گاه در وقت نماز یومیّه [[نماز آیات]] بر مستحاضه واجب شود اگر چه  بخواهد هر دو را پشت سر هم به جا آورد<ref>سیستانی: بنا بر احتیاط لازم نمی‌تواند هر دو را با یک [[غسل]] و وضو بخواند. [پایان مسأله]</ref> باید برای [[نماز آیات]] هم تمام کارهایی را که برای نماز یومیّه او واجب است انجام دهد و احتیاط واجب آن است که هر دو را با یک [[غسل]] و وضو به جا نیاورد. <ref>صافی، زنجانی: نمی‌تواند هر دو را با یک [[غسل]] و وضو بخواند.</ref>
 +
کسی که در موقع گرفتن خورشید و ماه [[نماز آیات]] را عمداً نخوانده در صورتی که تمام ماه و خورشید گرفته باشد مستحب است [[غسل]] کند.<ref>توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 360 </ref>
  
−
=== مسأله ۱۴۹۷- ===  
+
== راهکارهای اقامه این فریضه ==
−
اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه بیشتر از خواندن یک رکعت باشد ولی انسان نماز را بخواند، تا به اندازه خواندن یک رکعت به آخر وقت آن مانده باشد باید نیت ادا کند <ref>فاضل: [پایان مسأله]
+
۱.توجیه جامعه در زمینه نقش [[نماز آیات]] در آرامش روحی و روانی:<br/>
−
بهجت: تا وقتی به اندازه خواندن یک رکعت به وقت باز شدن مانده باشد، باید نیت ادا کند. [پایان مسأله]</ref> بلکه اگر مدت گرفتن آنها به اندازه خواندن یک رکعت هم باشد بنابراحتیاط واجب<ref>[عبارت«بنابراحتیاط واجب» در رساله آیت الله اراکی نیست]
+
۲.یاد گرفتن کیفیت نمازآیات و احکام آن:<br/>
−
گلپایگانی، صافی: مسأله- اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه به اندازه خواندن یک رکعت نماز. باشد ، نمازی را که می‌خواند ادا است و همچنین است اگر مدت گرفتن آنها بیشتر باشد ولی انسان نماز را نخواند تا به اندازه خواندن یک رکعت به باز شدن تمام قرص مانده باشد*، ولی اگر مدت گرفتن ماه یا خورشید به اندازه خواندن یک رکعت نباشد، بنابر احتیاط نیت ادا و قضا نکند و به قصد ما فی الذمه نماز را بجا آورد.<br/>
+
۳.قرار دادن احکام نمازآیات در متون درسی مدارس دانش آموزی:<br/>
−
سیستانی: یا کمتر...<br/>
+
۴.به جماعت خواندن نماز آیات:<br/>
−
سیستانی: به اندازه خواندن یک رکعت یا کمتر به آخر وقت آن مانده باشد.در این صورت [[نماز آیات]] واجب و ادا است. [پایان مسأله]
+
وقتی نماز به جماعت برگزار شود، دیگران هم ترغیب به نماز می‌شوند، همانطور که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نماز را به جماعت اقامه می‌کردند. در روایتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می‌فرمایند: هر وقت کسوف شد، مبادرت کنید به سوی مساجد فَإِنِ انْکَسَفَ أَحَدُهُمَا فَبَادِرُوا إِلَی مَسَاجِدِکُمْ.<ref>وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 492</ref>
−
خوئی، تبریزی: مسأله- اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه به اندازه خواندن یک رکعت نماز یا کمتر باشد، وجوب [[نماز آیات]] در این صورت مبنی بر احتیاط است و اگر مدت گرفتن آنها بیشتر باشد ولی انسان نماز را نخواند، تا به اندازه خواندن یک رکعت به آخر وقت آن مانده باشد در این صورت [[نماز آیات]] واجب و ادا است.<br/>
+
۵.ائمه جماعت آمادگی لازم برای اقامه [[نماز آیات]] به جماعت را داشته باشد، و مواعظی کوتاه قبل از نماز را بیان کند، همانطور که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) قبل از اقامه نماز مردم را موعظه کردند.<br/>
−
وحید: مسأله- اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه به اندازه خواندن یک رکعت نماز یا  کمتر باشد نماز
+
۶.آمادگی مسجد و خدام ومسئولین برای برگزاری این واجب الهی:<br/>
−
آیات واجب و اداست و همچنین است اگر مدت گرفتن آنها بیشتر باشد ولی انسان نماز را نخواند تا به اندازه خواندن یک رکعت یا کمتر از آن به آخر وقت آن مانده باشد .<br/>
+
۷.تشویق و اطلاع رسانی توسط صدا وسیما، رسانه‌های جمعی و فراخوان مردم به سوی مساجد:<br/>
−
زنجانی: مسأله- اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه به اندازه [[نماز آیات]] باشد، باید [[نماز آیات]] را بجا آورد، و تا زمانی که از گرفتن ماه یا خورشید به مقدار خواندن یک رکعت وقت باقی است، نماز اداست و بعد از آن [[نماز قضا]] می‌شود، و اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه کمتر از [[نماز آیات]] باشد، بنابراحتیاط [[نماز آیات]] را بخواند و نیت ادا و قضا ننماید، هر چند بعد از باز شدن خوانده شود.</ref> باید [[نماز آیات]] را بخواند و اداست.<br/>
+
−
این مسأله دررساله آیات عظام مکارم، سبحانی و مظاهری  نیست
+
  
−
=== مسأله ۱۴۹۸- ===  
+
== فهرست منابع ==
−
موقعی که زلزله و رعد و برق و مانند اینها اتفاق می‌افتد ، انسان باید فوراً [[نماز آیات]] را بخواند<ref> خوئی : به نحوی که در نظر مردم تأخیر محسوب نشود و اگر تأخیر کرد، معصیت کرده و بنابراحتیاط وقت خواندن  نیت ادا و قضا نکند.</ref> و اگر نخواند معصیت کرده <ref>مکارم: و احتیاط مستحبّ آن است که تا آخر عمر هر وقت توانست بخواند.<br/>
+
قرآن کریم<br/>
−
تبریزی: مسأله- در [[نماز آیات]] برای زلزله یا رعد و برق و بادهای سیاه و مانند آنها لازم است مکلف [[نماز آیات]] را فوراً بخواند و چنانچه تأخیر بیندازد، أحوط آن است که به قصد ما فی الذمه بیاورد و قصد ادا و قضا نکند.<br/>
+
بحار الأنوار( ط- بیروت)، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، تاریخ وفات مؤلف: ۱۱۱۰ ق‏، ‏تعداد جلد: ۱۱۱، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، مکان چاپ: بیروت‏<br/>
−
سیستانی: مسأله- موقعی که زلزله می‌آید یا رعد و برق و مانند اینها اتفاق می‌افتد و بخواهد احتیاط کند اگر وقتشان وسعت داشته باشد لازم نیست [[نماز آیات]] را فوراً بخواند و در غیر این صورت مانند زلزله باید فوراً آن را بخواند به نحوی که در نظر مردم تأخیر محسوب نشود و اگر تأخیر کرد، احتیاط مستحبّ آن است که بعداً بدون نیت ادا و قضا بخواند.<br/>
+
تفسیر قمی، قمی علی بن ابراهیم، قرن: سوم، ناشر: دار الکتاب، مکان چاپ: قم، تحقیق: سید طیب موسوی جزایری<br/>
−
زنجانی: مسأله- موقعی که زلزله و رعد و برق و مانند این‌ها اتفاق می‌افتد مکلف  باید فورا [[نماز آیات]] را بخواند. به نحوی که در نظر مردم تأخیر محسوب نشود و اگر بدون عذر تأخیر کرد معصیت کرده و باید هر چه زودتر بخواند و بنابراحتیاط وقت خواندن، نیت ادا و قضا نکند.<br/>
+
تفسیر نور، قرائتی محسن، ناشر: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، مکان چاپ: تهران<br/>
−
وحید: مسأله- موقعی که زلزله و رعد وبرق و مانند این‌ها اتفاق می‌افتد -چنانچه گذشت- باید [[نماز آیات]] را بخواند و باید به اندازه‌ای  که عرفا تأخیر گفته می‌شود نماز را عقب نیندازد  و در صورت تأخیر نماز را بجا آورد و بنابراحتیاط واجب نیت ادا و قضا نکند.</ref>
+
تفسیر نمونه، مکارم شیرازی ناصر،ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: تهران<br/>
−
و تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت بخواند ادا است.<br/>
+
توضیح المسائل (محشّٰی - امام خمینی)، خمینی، سید روح اللّٰه موسوی، ۲ جلد، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، هشتم، ۱۴۲۴ ه‍ ق الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، تعداد جلد: ۸، ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: تهران‏<br/>
−
=== مسأله ۱۴۹۹- ===
+
وسائل الشیعه، عاملی، حرّ، محمد بن حسن، ۳۰ جلد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، ۱۴۰۹ ه‍ق<br/>
−
اگر بعد از<ref> خوئی، سیستانی، وحید: اگر گرفتن آفتاب یا ماه را نداند و بعد از...<br/>
+
مجمع الرسائل (محشّٰی صاحب جواهر)نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن،، در یک جلد، مؤسسه صاحب الزمان علیه السلام، مشهد - ایران، اول، ۱۴۱۵ ه‍ق<br/>
−
زنجانی: اگر هنگام گرفتن خورشید یا ماه، گرفتن آنها رانداند و بعد از ..</ref> باز شدن آفتاب یا ماه بفهمد که تمام آن گرفته بوده، باید قضای [[نماز آیات]] را بخواند، ولی اگر بفهمد مقداری از آن گرفته بوده قضا بر او واجب نیست<ref>زنجانی: و کسی که در موقع گرفتن خورشید یا ماه [[نماز آیات]] را عمداً نخوانده باشد، در صورتی که تمام ماه یا خورشید گرفته باشد بنابراحتیاط واجب باید برای قضای [[نماز آیات]] [[غسل]] نموده و نماز بخواند و [[نماز قضا]] بدون [[غسل]] باطل است.</ref>.<br/>
+
المحاسن‏، نویسنده: برقی، احمد بن محمد بن خالد، تاریخ وفات مؤلف: ۲۷۴ ق یا ۲۸۰ ق‏، محقق / مصحح: محدث، جلال الدین‏، تعداد جلد: ۲، ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: قم‏<br/>
−
=== مسأله ۱۵۰۰- ===
+
ویکی پدیا<br/>
−
اگر عده‌ای بگویند که خورشید یا ماه گرفته است، چنانچه انسان از گفته آنان یقین پیدا نکند و [[نماز آیات]] نخواند و بعد معلوم شود راست گفته‌اند<ref> بهجت: و یا این که دو نفر که عادل بودن آنها معلوم نیست شهادت بدهند و عادل بودن آنها ثابت نشود و انسان [[نماز آیات]] نخواند و بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند...</ref>، در صورتی که تمام خورشید یا ماه گرفته باشد باید [[نماز آیات]] را بخواند<ref> سبحانی: [پایان مسأله]
+
دانشنامه رشد<br/>
−
گلپایگانی، صافی: بلکه اگر مقداری از آن هم گرفته باشد، بنابراحتیاط مستحب [[نماز آیات]] را بخواند و همچنین است اگر دو نفر که عادل بودن آنان معلوم نیست، بگویند خورشید یا ماه گرفته، بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند.<br/>
+
−
بهجت: بلکه اگر معلوم شود که مقداری از آن گرفته، احتیاط در آن است که [[نماز آیات]] را بخواند.<br/>
+
−
مکارم: وگرنه واجب نیست.<br/>
+
−
نوری: ولی اگر مقداری از آن گرفته باشد خواندن [[نماز آیات]] بر او واجب نیست و همچنین است اگر دو نفر - که عادل بودن آنان معلوم نیست - بگویند خورشید یا ماه گرفته، بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند.</ref>، و اگر دو نفر که عادل بودن آنان معلوم نیست بگویند خورشید یا ماه گرفته، بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند باید [[نماز آیات]] را بخواند<ref> اراکی: ولی اگر معلوم شود که مقداری از آن گرفته، در هر دو صورت احتیاط مستحبّ آن است که [[نماز آیات]] را بخواند.</ref> بلکه اگر<ref> فاضل: بلکه اگر در هر دو صورت...<br/>
+
−
خوئی، تبریزی، سیستانی،وحید: مسأله- اگر عده‌ای (خوئی، تبریزی: که اطمینان به گفتار آنها نباشد) بگویند که خورشید یا ماه گرفته است چنانچه انسان از گفته آنان یقین یا اطمینان شخصی پیدا نکند (خوئی: و در آن اشخاص، شخصی که ثقه  باشد، نباشد و [[نماز آیات]] نخواند و بعد معلوم شود راست گفته‌اند، در صورتی که تمام خورشید یا ماه گرفته باشد [[نماز آیات]] را بخواند ولی اگر مقداری از آن گرفته باشد، خواندن [[نماز آیات]] بر او واجب نیست. و همچنین است اگر دو نفر که عادل بودن آنان معلوم نیست. بگویند: خورشید یا ماه گرفته، بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند.<br/>
+
−
وحید: چنانچه انسان از گفته آنان  یقین یا اطمینان پیدا نکند و در آن اشخاص  ، شخصی که گفته او شرعا معتبر است نباشد...<br/>
+
−
تبریزی: و همچنین است اگر دو نفر که عادل بوده‌اند بگویند.<br/>
+
−
.وحید: یا شخصی که ثقه بودن او معلوم نیست بگویند : خورشید یا ماه گرفته و بعد معلوم شود که آن دو عادل بوده‌اند و یا آن شخص  ثقه‌ای بوده که ظن برخلاف گفته او نبوده است.<br/>
+
−
زنجانی: مسأله- اگر  یک یا چند نفر بگویند که خورشید یا ماه گرفته است،  و اعتبار گفتار آنان از نظر شرع ثابت نباشد چنانچه [[نماز آیات]] نخواند و بعد از راهی که شرعا معتبر است شرعا ثابت شود که گفتار آنها راست بوده، در صورتی که تمام خورشید یا ماه گرفته باشد، باید [[نماز آیات]] بخواند، بلکه اگر مقداری از آن هم گرفته باشد، بنابراحتیاط  خواندن [[نماز آیات]] بر او واجب است.</ref> معلوم شود که مقداری از آن گرفته احتیاط واجب آن است که [[نماز آیات]] را بخواند.<br/>
+
−
=== مسأله ۱۵۰۱- ===
+
−
اگر انسان به گفته <ref> فاضل: اگر انسان به گفته منجمین و ...</ref> کسانی که از روی قاعده علمی وقت گرفتن خورشید و ماه را می‌دانند ، اطمینان پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته، بنابراحتیاط واجب<ref>[عبارت «بنابراحتیاط واجب» در رساله آیات عظام: گلپایگانی، فاضل، صافی و سیستانی و سبحانی نیست]</ref> باید [[نماز آیات]] را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه می‌گیرد و فلان مقدار طول می‌کشد و انسان به گفته آنان اطمینان پیدا کند، بنابراحتیاط واجب<ref>[عبارت «بنابراحتیاط واجب» در رساله آیات عظام: گلپایگانی، فاضل، صافی و سیستانی و سبحانی نیست]</ref>باید به حرف آنان عمل نماید<ref> خوئی، تبریزی، سیستانی: [پایان مسأله].</ref>، مثلاً اگر بگویند آفتاب فلان ساعت شروع به باز شدن می‌کند احتیاطاً باید نماز را تا آن وقت تأخیر نیندازد<ref> گلپایگانی، صافی، سبحانی: اگر بگویند آفتاب فلان ساعت باز می‌شود باید نماز را تا آن وقت تأخیر نیندازد.<br/>
+
−
فاضل: نباید نماز را تا آن وقت تأخیر بیندازد.<br/>
+
−
نوری: احتیاطاً باید نماز را از آن وقت تأخیر نیندازد.<br/>
+
−
مکارم: مسأله- اگر از گفته منجمین و اشخاصی که از این امور اطلاع دارند، اطمینان پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته، باید [[نماز آیات]] را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه می‌گیرد و فلان مقدار طول می‌کشد و به گفته آنها اطمینان پیدا کند، باید وقت را رعایت کند.<br/>
+
−
زنجانی: مسأله- انسان از هرراهی اطمینان پیدا کند که یکی از موجبات [[نماز آیات]] به وقوع پیوسته، باید [[نماز آیات]] بخواند، بنابراین اگر انسان از گفته کسانی که از روی قاعده علمی می‌گویند فلان وقت خورشید یا ماه گرفته، یا می‌گیرد و فلان مقدار طول می‌کشد، اطمینان پیدا کند، باید به حرف آنها عمل نماید.<br/>
+
−
وحید: مسأله-  اگر انسان از گفته  کسانی که از روی قاعده علمی از گرفتن خورشید یا ماه خبر دهند اطمینان پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته باید [[نماز آیات]] را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه می‌گیرد و فلان مقدار طول می‌کشد و انسان از گفته آنان اطمینان پیدا کند  باید به اطمینان خودش عمل نماید.<br/>
+
−
مظاهری: مسأله- گفته اشخاصی که از گرفتن خورشید یا ماه و زلزله و مانند  این‌ها اطلاع دارند حجت است و باید طبق گفته آنها عمل شود گرچه اطمینان هم حاصل نشود.</ref>.<br/>
+
−
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست.<br/>
+
−
=== مسأله ۱۵۰۲- ===
+
−
اگر بفهمد نماز آیاتی که خوانده<ref> سیستانی:  نماز آیاتی که برای آفتاب گرفتگی یا ماه گرفتگی خوانده ...</ref> باطل بوده، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید.<br/>
+
−
این مسأله در رساله آیات عظام: مکارم، بهجت و مظاهری نیست.<br/>
+
−
مسأله ۱۵۰۳- اگر درو قت نماز یومیّه، [[نماز آیات]] هم بر انسان واجب شود، چنانچه برای هر دو نماز وقت دارد<ref> زنجانی: و خواندن هیچ یک از آنها فوریّت  ندارد...</ref>، هر کدام را اول بخواند اشکال ندارد، و اگر وقت یکی از آن دو تنگ باشد<ref> زنجانی: یا خواندن آن فوریّت  داشته باشد مانند [[نماز آیات]] به جهت زلزله</ref>، باید اول آن را بخواند و اگر وقت هر دو تنگ باشد، باید اول نماز یومیّه را بخواند.<br/>
+
−
=== مسأله ۱۵۰۴- ===
+
−
اگر در بین نماز یومیّه بفهمد که وقت [[نماز آیات]] تنگ است<ref> زنجانی: یا [[نماز آیات]] فوری بر عهده اوست...</ref>، چنانچه وقت نماز یومیّه هم تنگ باشد، باید آن را تمام کند بعد [[نماز آیات]] را بخواند<ref> زنجانی: و الا باید آن را بشکند ، و اول، نماز آیات، بعد نماز یومیّه را بجاآورد.</ref>، و اگر وقت نماز یومیّه تنگ نباشد، باید آن را بشکند و اول [[نماز آیات]] ، بعد نماز یومیّه را بجا آورد.<br/>
+
−
این مسأله در رساله آیت الله مظاهری نیست.<br/>
+
−
=== مسأله ۱۵۰۵- ===
+
−
اگر در بین [[نماز آیات]] بفهمد که وقت نماز یومیّه تنگ است، باید [[نماز آیات]] را رها کند و مشغول نماز یومیّه شود و بعد از آن که نماز را تمام کرد، پیش از انجام کاری که نماز را به هم بزند، بقیه نماز ایات را از همانجا که رها کرده بخواند.<br/>
+
−
این مسأله در رساله آیت الله مظاهری نیست.<br/>
+
−
=== مسأله ۱۵۰۶- ===
+
−
اگر در حال حیض یا نفاس زن، آفتاب یا ماه بگیرد<ref> خوئی، تبریزی: یا رعد و برق و مانند اینها اتفاق بیفتد، [[نماز آیات]] بر او واجب نیست و قضا هم ندارد.<br/>
+
−
سیستانی: یا زلزله اتفاق بیفتد، [[نماز آیات]] بر او واجب نیست و قضا هم ندارد.</ref> و تا آخر مدتی که خورشید یا ماه باز می‌شوند در حال حیض یا نفاس باشد [[نماز آیات]] بر او واجب نیست<ref> فاضل: ولی بنابراحتیاط واجب پس از پاک شدن قضا نماید، و همچنین اگر زلزله یا سایر آیات پدید آید، بنابراحتیاط واجب پس از پاک شدن [[نماز آیات]] را بجا آورد.<br/>
+
−
گلپایگانی، صافی: مسأله- نماز ایات برحائض و نفساء در حال حیض یا نفاس واجب نیست ولی بعد از پاک شدن بنابراحتیاط لازم باید (صافی: بنابراحتیاط مستحب آن را) بجا آورد و در گرفتن ماه و خورشید بنابراحتیاط نیت ادا و قضا نکند ولی در غیر این دو نیت ادا کند.<br/>
+
−
زنجانی: مسأله- حائض و نفساء ، نمی‌توانند [[نماز آیات]] بخوانند و اگر در حال حیض یا نفاس زن، خورشید یا ماه بگیرد، پس اگر هنگام کسوف یا خسوف خبردار شده است، بنابراحتیاط واجب، باید قضا نماید و اگر خبردار نشد و کسوف یا خسوف کلی بود بنابر احتیاط واجب، قضا دارد و الا ، قضا واجب نیست، و اگر در حال حیض یا نفاس، زلزله یا رعد و برق و مانند اینها اتفاق بیفتد، بنابراحتیاط واجب، باید بعد از پاک شدن، [[نماز آیات]] را بخواند.<br/>
+
−
وحید: مسأله-  اگر در حال حیض یا نفاس زن، خورشید یا ماه بگیرد [[نماز آیات]] بر او واجب نیست و قضا هم ندارد و در غیر موقّت مانند زلزله و رعد وبرق بنابراحتیاط واجب بعد از پاک شدن، نماز را بدون نیت ادا و قضا بجا آورد.<br/>
+
−
مظاهری: مسأله- اگر در حال حیض و نفاس زن یکی از موجبات [[نماز آیات]] پیش آید بعد از  پاک شدن از حیض یا نفاس [[نماز آیات]] بر او واجب نیست و همچنین اگر مجنون و بیهوش و مانند این‌ها باشد.</ref> و قضا هم ندارد.<br/>
+
−
این مسأله در رساله آیت الله بهجت نیست
+
  
 
== پانویس ==
 
== پانویس ==
 
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
 
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
−
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text">[http://portal.anhar.ir/node/9510/?ref=sbttl#gsc.tab=0 پورتال انهار] -  تاریخ برداشت :۹۵/۲/۱۲</span></div>
 
  
−
[[رده :فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
+
[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
 +
[[رده:معروف عبادی]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۲۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۱۵

نماز آیات

کتب مرتبط

ردیف عنوان

مقالات مرتبط

ردیف عنوان
۱ استفتاءآیا نماز آیات واجب فوری است؟
۲ دستور نماز آیات
۳ کیفیت خواندن نماز آیات چگونه است؟
۴ نماز آیات واعرابی‏
۵ نماز آیات - استفتائات‏
۶ نماز آیات - ویکی پدیا
۷ نماز آیات - ویکی شیعه
۸ نماز آیات - ویکی فقه

مصادیق مرتبط

ردیف عنوان
۱ نماز
۲ نماز خواندن بر کفار
۳ باطل کردن نماز عمداً و از روی اختیار
۴ جلوگیری از اقامه نماز
۵ سبک شمردن نماز
۶ قطع نماز
۷ استماع خطبه نماز جمعه
۸ تشویق به نماز
۹ غفلت از آیات خدا
۱۰ نماز جمعه
۱۱ نماز طواف
۱۲ نماز عید فطر
۱۳ نماز عید قربان
۱۴ نماز قضا
۱۵ نماز قضای پدر بر پسر بزرگتر
۱۶ نماز قضای مادر بر پسر بزرگتر
۱۷ نماز میّت
۱۸ نماز یومیه
۱۹ معرفت آیات خدا
۲۰ تکذیب آیات الهی

چندرسانه‌ای مرتبط

ردیف عنوان

مرتبط‌های بوستان

ردیف عنوان

نرم‌افزارهای مرتبط

ردیف عنوان

نویسنده : سید مجید پوربهشت
تهیه و تدوین :پؤوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قم-95/8/4
کید واژه:نماز آیات،خسوف،کسوف،زلزله،حوادث سماوی

مقدمه

نماز یکی از مهمترین و بهترین اعمال است،نماز ستون دین است؛ نماز مانند ستون خیمه است، وقتی ستون ثابت باشد، خیمه ثابت است، اگر ستون بشکند یا بیفتد خیمه هم از بین می‌رود، نمازهم همینطور است و ستون دین است؛ امام باقر (علیه السلام) می‌فرمایند:
الصَّلَاهُ عَمُودُ الدِّینِ مَثَلُهَا کَمَثَلِ عَمُودِ الْفُسْطَاطِ إِذَا ثَبَتَ الْعَمُودُ ثَبَتَتِ الْأَوْتَادُ وَ الْأَطْنَابُ وَ إِذَا مَالَ الْعَمُودُ وَ انْکَسَرَ لَمْ یَثْبُتْ وَتِدٌ وَ لَا طُنُبٌ[۱].
از اولین چیزی که در روز قیامت سوال می‌شود نماز است، اگر نماز قبول شد سایر اعمال قبول می‌شود، اگر نماز قبول نشود، سایر اعمال قبول نمی‌شود، امام باقر (علیه السلام) می‌فرمایند:
‏ إِنَّ أَوَّلَ مَا یُحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلَاهُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ مَا سِوَاهَا.[۲]
نمازهای واجب عبارتند: اول نماز یومیه. دوّم نماز آیات. سوم نماز میّت. چهارم نماز طواف واجب خانه کعبه. پنجم نماز قضای پدر[۳] که بر پسر بزرگتر واجب است. ششم نمازی که به واسطۀ اجاره و نذر و قسم و عهد واجب می‌شود[۴] نماز آیات یکی از نمازهای واجب برای مسلمانان است، این نماز در مواقع ویژه واجب می‌شود، و در بین نمازهای واجب از اهمیت بالایی برخوردار است، و اقامه فردی و جمعی این عبادت یک معروف در حد واجب به حساب می‌آید.
آیات در زبان عربی یعنی نشانه‌ها. این نماز هنگامی واجب می‌شود که حادثه‌هایی ویژه روی دهد و مسلمانان آن را نشانه‌های خدا می‌دانند.
به ظاهر اهل سنت درباره واجب بودن نماز آیات باهم اختلاف دارند، گویا اهل سنت خواندن نماز آیات را مستحب و شایسته می‌دانند
البته این اتفاقات آسمانی و زمینی دلیل بی نظمی در نظام آفرینش نیست بلکه نشانه‌ای از وجود خداوند سبحان است، قرآن کریم می‌فرماید: بی‌تردید خداوند آسمان‌ها و زمین را از اینکه (از مسیر نظام عالم هستی) منحرف و زایل گردند نگه می‌دارد و اگر زایل و منحرف شوند هرگز احدی پس از او آنها را نگه نمی‌دارد البته او همواره بردبار و آمرزنده است.
إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولا وَ لَئِنْ زالَتا إِنْ أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً[۵]
در منابع معتبرروایی احادیث زیادی راجع به این فریضه وارد شده، مثلا در کتاب وسائل الشیعه بیش از ۷۴ روایت آمده است[۶].

نماز آیات درقرآن

آیه اول

وَ کَأَیِّنْ مِنْ آیَهٍ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ یَمُرُّونَ عَلَیْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ (یوسف /105)
و چه بسیار نشانه‌ها (از توحید و جلال و جمال خدا و حقّیّت معاد) در آسمان‌ها و زمین است که مردم بر آنها می‌گذرند در حالی که از آنها رویگردان و به آنها بی‌توجه‌اند.
مقصود از "کَأَیِّنْ مِنْ آیَهٍ" در آیه شریفه: کُسُوفُ وَ زَّلْزَلَهُ وَ صاعِقه است.[۷]‏
جمله «یَمُرُّونَ عَلَیْها» را سه نوع معنی کرده‌اند:
۱ منظور از مرور انسان‌ها بر آیات الهی، مشاهده آنهاست.
۲ منظور از مرور انسان‌ها بر آیات، حرکت زمین است، زیرا با حرکت زمین، انسان بر اجرام آسمانی مرور می‌کند.
۳ مرور بر آیات آسمانی، پیشگویی سوار شدن انسان بر وسایل فضایی و حرکت آنها در آسمان‌ها است.
اعراض، از غفلت خطرناکتر است. با اینکه تعداد نشانه‌ها زیاد است «کَأَیِّنْ» و انسان دائماً با آنها رابطه دارد «یَمُرُّونَ» امّا نه تنها فراموش می‌کند و نه تنها از آنها غفلت می‌کند، بلکه مواقعی نیز با عنایت از آنها اعراض می‌کند.[۸]

آیه دوم

سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهیدٌ (فصلت/53)
به زودی نشانه‌های (توحید و قدرت) خود را به آنان (به مشرکان مکه و همه انسان‌های تاریخ) در کرانه‌ها (ی مکه و پهنه زمین) و در نفوس خودشان نشان خواهیم داد (مانند فتوحات مسلمین در آن عصر و گسترش اسلام در گیتی در آینده و توجه انسان‌ها به لطایف حکمت‌های خداوند در وجودشان) تا بر آنها روشن گردد که آن (خدا و قرآن) حق است، آیا (در ظهور حق) همین کافی نیست که پروردگار تو بر همه چیز گواه است (و نزد همه موجودات مشهود و آشکار است)؟!
مقصود از اینکه آیات را در آسمانها نشان می‌دهیم کسوف و زلزله- و آن اتفاقاتی که در آسمانها می‌افتد- است، اما مقصود از آیات در انفس انسان،این است که گاهی گرسنگی، گاهی تشنگی، گاهی مریضی، گاهی سلامتی، گاهی فقر، گاهی غناء، گاهی غضب، گاهی ترس، گاهی امنیت،........برای انسان اتفاق می‌افتد، این نشانه‌های آفاقی و انفسی دلالت بر توحید می‌کند، به قول شاعر:
و فی کل شی‌ء له آیه تدل علی أنه واحد[۹]
(در هرچیزی نشانه‌ای بر وجود خداوند است-که دلالت می‌کند خدا واحد است)

فلسفه نماز آیات

در طول تاریخ این پدیده‌ها همواره مورد توجه اقوام وملل مختلف بوده است، مثلا تمدنهای کهن خورشید گرفتگی را پدیده‌ای شوم می‌پنداشتند ودرباره آن اعتقادات خرافی داشتند، چینی‌ها عقیده داشتند که هنگام خورشید گرفتگی اژدهایی خورشید را می‌بلعد. در بسیاری از فرهنگها خورشید گرفتگی بلایی آسمانی پنداشته شده است، مردم هند در خلال گرفتگی خود را تا گردن در آب فرو می‌کردند و اعتقاد داشتند که با این کاربه خورشید و ماه کمک می‌کنند تا در برابر اژدها از خود دفاع کنند.
دیدگاه اسلام نسبت به سایر اقوام وملل خیلی متفاوت است، امام رضا (علیه السلام) می‌فرمایند:
برای خورشید گرفتگی نماز آیات واجب شد، چون خورشید گرفتگی یکی از آیات الهی است، و معلوم نیست برای عذاب است یا از روی رحمت است، به همین خاطر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) دوست دارند [امر کردند] هنگام کسوف به خالق تضرع ودعاء کنید، تا شر آن از شما دفع شود، واز ضرر آن در امان باشید، همانطور که قوم حضرت یونس تضرع کردند وبلاء از آنها دفع شد.[۱۰]
در روایتی که از امام صادق و امام باقر (علیهما السلام) نقل شده است، فرمودند:
وقتی خداوند سبحان قصد ترساندن بندگان را دارد، و می‌خواهد بندگان را مورد ابتلاء قرار دهد، خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی قرار می‌دهد، پس وقتی کسوف و خسوف شد، به واسطه نماز به درگاه خداوند گریه و توسل کنید
الصَّادِقِینَ ع أَنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ تَخْوِیفَ عِبَادِهِ- وَ تَجْدِیدَ الزَّجْرِ لِخَلْقِهِ- کَسَفَ الشَّمْسَ وَ خَسَفَ الْقَمَرَ- فَإِذَا رَأَیْتُمْ ذَلِکَ فَافْزَعُوا إِلَی اللَّهِ تَعَالَی بِالصَّلَاهِ.[۱۱]
امام کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند:
وقتی ابراهیم پسر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فوت کرد، کسوف اتفاق اقتاد، در بین مردم شایعه شد که خورشید گرفتگی به خاطر فوت ابراهیم پسر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است، خبر به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) رسید که بین مردم چنین شایعه شده است، حضرت منبر رفتند و بعد از حمد و ثناء الهی فرمودند:
ای مردم خورشید و ماه دوتا ازآیات الهی هستند، که به امر خداوند جریان دارند و مطیع امر خداوند هستند، به خاطر حیات و ممات کسی، کسوف اتفاق نمی‌افتد، پس هر وقت کسوف و خسوف اتفاق افتاد نماز آیات بخوانید، حضرت از منبر پایین آمدند و نماز آیات را به جماعت خواندند.[۱۲]
از مجموع روایات استفاده می‌شود یکی از آثار نمازآیات دفع بلاء است، و به همین خاطر اهل بیت (علیهم السلام) امر کرده‌اند هنگام این اتفاقات نماز آیات بخوانید، دعاء کنید، گریه کنید، به مساجد بروید تا بلاء از شما دفع شود.
دعاء و توسل سبب دفع بلاء و شدائد است؛ امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: ادْفَعُوا الْبَلَاءَ بِالدُّعَاء؛ بلاها را با دعاء کردن بر طرف کنید[۱۳]
همانطور که بلاء از قوم حضرت یونس به واسطه دعاء دفع شد، ماجرای آنها به این قرار بود که در تواریخ آمده است: هنگامی که یونس از ایمان آوردن قوم خود که در سرزمین" نینوا" (در عراق) زندگی می‌کردند مایوس شد، به پیشنهاد عابدی که در میان آنها می‌زیست نفرین کرد در حالی که عالم و دانشمندی نیز در میان آن گروه بود که به یونس پیشنهاد می‌کرد باز هم در باره آنان دعا کند و باز هم به ارشاد بیشتر بپردازد و مایوس نگردد. ولی یونس پس از این ماجرا از میان قوم خود بیرون رفت، قوم او که صدق گفتارش را بارها آزموده بودند، گرد مرد دانشمند اجتماع کردند، هنوز فرمان قطعی عذاب فرا نرسیده بود، ولی نشانه‌های آن کم و بیش به چشم می‌خورد، آنها موقع را غنیمت شمرده و به رهبری عالم از شهر بیرون ریختند، در حالی که دست به دعا و تضرع برداشته و اظهار ایمان و توبه کردند و برای اینکه انقلاب و توجه بیشتری در روح و جان آنها پیدا شود، مادران را از فرزندان جدا ساختند و لباسهای درشت و خشن و کم اهمیت در تن کردند، و به جستجوی پیامبر خویش برخاستند اما اثری از او ندیدند. ولی این توبه و ایمان و بازگشت به سوی پروردگار که به موقع انجام یافته بود، و با آگاهی و اخلاص توأم بود کار خود را کرد، نشانه‌های عذاب بر طرف شد و آرامش به سوی آنها بازگشت، و هنگامی که یونس پس از ماجرای طولانیش به میان قوم خود بازگشت، او را از جان و دل پذیرا گشتند[۱۴].

در نتیجه دفع بلاء به واسطه دعا، نماز و اعمال عبادی، یکی از مسلمات تاریخ پیامبران است.

آثار تربیتی آیات الهی

یادآوری قیامت

در روایتی امام صادق از امام باقر (علیهما السلام) نقل کردند:
زلزله، کسوف، خسوف و.... از علامت‌های قیامت است، پس وقتی زلزله، کسوف، خسوف و.... اتفاق افتادند یاد قیامت بیفتید[واینکه یک روزی در زمین زلزله می‌شود و زمین از بین می‌رود، همه موجودات می‌میرند] پس در این هنگام به مسجد بروید و به درگاه خداوند گریه کنید (و نماز آیات بخوانید)
الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: إِنَّ الزَّلَازِلَ وَ الْکُسُوفَیْنِ وَ الرِّیَاحَ الْهَائِلَهَ- مِنْ عَلَامَاتِ السَّاعَهِ- فَإِذَا رَأَیْتُمْ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ فَتَذَکَّرُوا قِیَامَ السَّاعَهِ- وَ افْزَعُوا إِلَی مَسَاجِدِکُمْ.[۱۵]

شناخت بهتر خداوند

قرآن کریم می‌فرماید: سَنُریهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فی أَنْفُسِهِمْ حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ شَهیدٌ[۱۶]، در بخش آیات توضیح دادیم که کسوف و خسوف و....از نشانه‌های آسمانی هستند که موجب خداشناسی می‌شود، شاید در ظاهر نشانه بی نظمی باشد، ولی در واقع نشانه نظم ومدیریت نظام هستی است، زیراگر مدیر و ناظم واحد ومقتدری نداشت، این اتفاقت کنترل نمی‌شد و در آن واحد زمین تبدیل به خاکستر می‌شد. قرآن کریم می‌فرماید: بی‌تردید خداوند آسمان‌ها و زمین را از اینکه (از مسیر نظام عالم هستی) منحرف و زایل گردند نگه می‌دارد و اگر زایل و منحرف شوند هرگز احدی پس از او آنها را نگه نمی‌دارد البته او همواره بردبار و آمرزنده است.[۱۷]

آزمایش بندگان

یکی از آثار این اتفاقات آزمایش وامتحان است، تا معلوم شود ظرفیت و ایمان مردم چه قدر است، آیا واقعا زمام تمام حرکت و سکون جهان را به دست خدا می‌دانند.
در روایتی آمده است: وقتی خداوند سبحان قصد ترساندن بندگان را دارد، و می‌خواهد بندگان را مورد ابتلاء قرار دهد، خورشید گرفتگی و ماه گرفتگی قرار می‌دهد[۱۸].
قرآن کریم می‌فرماید: و به یقین ما به سوی امت‌هایی پیش از تو (پیامبرانی) فرستادیم، پس آنها را به فقر و تنگدستی و بیماری و رنج بدنی گرفتار کردیم، شاید (به درگاه ما) خضوع و زاری کنند؛ وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلی أُمَمٍ مِنْ قَبْلِکَ فَأَخَذْناهُمْ بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ یَتَضَرَّعُونَ[۱۹]
در جای دیگری می‌فرماید: بی‌تردید کسانی را که پیش از آنها بودند (طبق سنّت جاریه خود به توجیه تکلیف) آزمودیم پس بی‌تردید علم ازلی خداوند درباره کسانی که راست گفتند تحقق می‌یابد و درباره دروغگویان (نیز) تحقق می‌یابد، و صدق راستگویان و کذب دروغگویان ظاهر می‌گردد؛ وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذینَ صَدَقُوا وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبینَ[۲۰]

آشنایی مسلمانان با علوم جدید

عبادات اسلامی با طبیعیات گره خورده است، همچون: وقت شناسی، قبله شناسی، خسوف و کسوف و نماز آیات، اوّل ماه و هلال. اینها سبب آشنایی مسلمانان با علم هیئت و ایجاد رصدخانه‌هایی در بغداد، دمشق، قاهره، مراغه و اندلس و نگارش کتاب‌هایی در این زمینه به دست مسلمانان شد.[۲۱]

راه‌های دفع اتفاقات سماوی

دفع زلزله

علی بن مهزیار اهوازی می‌گوید: نامه‌ای به امام جواد (علیه السلام) نوشتم، و به حضرت عرض کردم در اهواز زیاد زلزله می‌آید، آیا صلاح می‌بینید از اهواز خارج شوم، حضرت درجواب نوشتند: از اهواز خارج نشو، روز چهار شنبه، پنج شنبه، جمعه روزه بگیرید، و غسل کنید، لباسهایتان را بشویید، و روز جمعه از خانه بیرون بیایید، واز خداوند درخواست کنید، دعا کنید، زلزله رفع می‌شود. علی بن مهزیار می‌گوید همانطور که حضرت فرمودند عمل کردیم، زلزله‌ها پایان یافت.[۲۲]

دفع باد و طوفان

درروایتی آمده است:
خداوند هیچ بادی را نمی‌فرستد، مگر اینکه از روی رحمت یا عذاب است، پس هر وقت بادها را دیدید بگویید:
اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُکَ خَیْرَهَا وَ خَیْرَ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ- وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّهَا وَ شَرِّ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ و با صدای بلند تکبیر بگویید، زیرا تکبیر فشار آن بادها را می‌شکند.[۲۳]

دفع صاعقه

امام صادق (علیه السلام): اگر کسی هنگام صاعقه ذکر بگوید(و به یاد خداوند باشد) صاعقه به او اصابت نمی‌کند
إِنَّ الصَّاعِقَهَ تُصِیبُ الْمُؤْمِنَ وَ الْکَافِرَ وَ لَا تُصِیبُ ذَاکِراً.[۲۴]

اعمال هنگام زلزله و کسوف

شخصی از امام صادق (علیه السلام) سوال کرد، زلزله چیست؟
حضرت در جواب فرمودند: آیه‌ای از آیات الهی است،
از حضرت سوال کرد در هنگام زلزله چکار کنم؟
حضرت در جواب فرمودند: نماز آیات بخوانید، بعد از نماز آیات به سجده برو و در سجده بگو: یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا- وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ- إِنَّهُ کَانَ حَلِیماً غَفُوراً- یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ- أَمْسِکْ عَنَّا السُّوءَ إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ.[۲۵]
ابوبصیر می‌گوید: در ماه مبارک رمضان پیش امام صادق (علیه السلام) بودم که ماه گرفتگی اتفاق افتاد، حضرت به سرعت از جا برخاست و فرمودند: هنگام کسوف و خسوف به مساجد بروید و گریه و ناله کنید.
أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: انْکَسَفَ الْقَمَرُ وَ أَنَا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَوَثَبَ وَ قَالَ- إِنَّهُ کَانَ یُقَالُ إِذَا انْکَسَفَ الْقَمَرُ وَ الشَّمْسُ- فَافْزَعُوا إِلَی مَسَاجِدِکُمْ.[۲۶]

فتاوا و احکام نماز آیات

نماز آیات [۲۷] به واسطۀ چهار چیز واجب می‌شود:
اول: گرفتن خورشید.
دوم: گرفتن ماه.
اگر چه مقدار کمی از آن دو گرفته شود و کسی هم از آن نترسد.
سوم: زلزله، اگر چه کسی هم نترسد.
چهارم: رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها در صورتی که بیشتر مردم بترسند که بنا بر احتیاط واجب باید برای اینها هم نماز آیات بخوانند.

تکرار نماز آیات

اگر از چیزهایی که نماز آیات برای آنها واجب است بیشتر از یکی اتفاق بیفتد، انسان باید برای هر یک از آنها یک نماز آیات بخواند، مثلًا اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود، باید دو نماز آیات بخواند.
مکارم: مثل این که چند بار زلزله شود یا گرفتن خورشید با زلزله همراه گردد. امّا اگر در بین نماز آیات این امور واقع شود، همان یک نماز آیات کافی است.
س: چگونه نیت کند؟
ج: کسی که چند نماز آیات بر او واجب است، اگر همۀ آنها برای یک چیز بر او واجب شده باشد، مثلًا سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده است، موقعی که قضای آنها را می‌خواند، لازم نیست معین کند که برای کدام دفعۀ آنها باشد و هم چنین است اگر چند نماز برای رعد و برق و بادهای سیاه و سرخ و مانند اینها بر او واجب شده باشد، ولی اگر برای آفتاب گرفتن و ماه گرفتن و زلزله، یا برای دو تای اینها نمازهایی بر او واجب شده باشد بنا بر احتیاط واجب، باید موقع نیت، معین کند نماز آیاتی را که می‌خواند برای کدام یک آنها است

وجوب نماز آیات بر مردم منطقه حادثه

چیزهایی که نماز آیات برای آنها واجب است، در هر منطقه اتفاق بیفتد، فقط مردم همان محل باید نماز آیات بخوانند و بر مردم جاهای دیگر واجب نیست، ولی اگر مکان آنها به قدری نزدیک باشد که با آن محل یکی حساب شود، نماز آیات بر آنها هم واجب است.

وقت خواندن نماز

از وقتی که خورشید یا ماه شروع به گرفتن می‌کند انسان باید نماز آیات را بخواندو بنا بر احتیاط واجب باید به قدری تأخیر نیندازد که شروع به باز شدن کند.

تأخیر در نماز آیات

اگر خواندن نماز آیات را به قدری تأخیر بیندازد که آفتاب یا ماه شروع به باز شدن کند، باید نیت ادا و قضا نکند ولی اگر بعد از باز شدن تمام آن، نماز بخواند باید نیت قضا نماید.
سیستانی: نیت ادا مانعی ندارد، ولی بعد از باز شدن تمام آن، نماز قضا می‌شود. و اگر کسوف کلّی یا خسوف کلّی شود و مکلّف عمداً نماز آیات را نخواند تا قضا شود بنا بر احتیاط واجب باید برای قضای آن غسل کند.[۲۸]
اگر مدت گرفتن خورشید یا ماه بیشتر از خواندن یک رکعت باشد ولی انسان نماز را نخواند، تا به اندازۀ خواندن یک رکعت به آخر وقت آن مانده باشد باید نیت ادا کند بلکه اگر مدت گرفتن آنها به اندازۀ خواندن یک رکعت هم باشد بنا بر احتیاط واجب باید نماز آیات را بخواند و ادا است.
وجوب فوری نماز آیات برای زلزله و رعد و برق:
موقعی که زلزله و رعد و برق و مانند اینها اتفاق می‌افتد، انسان باید فوراً نماز آیات را بخواند و اگر نخواند معصیت کرده و تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت بخواند ادا است.

نماز آیات پس از کسوف و خسوف

اگر بعد از باز شدن آفتاب یا ماه بفهمد که تمام آن گرفته بوده، باید قضای نماز آیات را بخواند. ولی اگر بفهمد مقداری از آن گرفته بوده قضا بر او واجب نیست.
اگر عدّه‌ای بگویند که خورشید یا ماه گرفته است چنانچه انسان از گفتۀ آنان یقین پیدا نکند و نماز آیات نخواند و بعد معلوم شود راست گفته‌اند، در صورتی که تمام خورشید یا ماه گرفته باشد باید نماز آیات را بخواند. و اگر دو نفر که عادل بودن آنان معلوم نیست بگویند خورشید یا ماه گرفته، بعد معلوم شود که عادل بوده‌اند باید نماز آیات را بخواند بلکه اگر معلوم شود که مقداری از آن گرفته احتیاط واجب آن است که نماز آیات را بخواند.
اگر انسان به گفتۀ کسانی که از روی قاعدۀ علمی وقت گرفتن خورشید و ماه را می‌دانند، اطمینان پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته، بنا بر احتیاط واجب باید نماز آیات را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه می‌گیرد و فلان مقدار طول می‌کشد و انسان به گفتۀ آنان اطمینان پیدا کند، بنا بر احتیاط واجب باید به حرف آنان عمل نماید، مثلًا اگر بگویند آفتاب فلان ساعت شروع به باز شدن می‌کند احتیاطاً باید نماز را تا آن وقت تأخیر نیندازد.

قضای نماز آیات

اگر بفهمد نماز آیاتی که خوانده باطل بوده، باید دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید.
س: نماز یومیه را اول بخوانیم یا نماز آیات؟
ج: اگر در وقت نماز یومیه، نماز آیات هم بر انسان واجب شود، چنانچه برای هر دو نماز وقت دارد، هر کدام را اول بخواند اشکال ندارد. و اگر وقت یکی از آن دو تنگ باشد، باید اول آن را بخواند و اگر وقت هر دو تنگ باشد، باید اول نماز یومیه را بخواند.
اگر در بین نماز یومیه بفهمد که وقت نماز آیات تنگ است، چنانچه وقت نماز یومیه هم تنگ باشد، باید آن را تمام کند بعد نماز آیات را بخواند. و اگر وقت نماز یومیه تنگ نباشد، باید آن را بشکند و اول نماز آیات، بعد نماز یومیه را به جا آورد.
اگر در بین نماز آیات بفهمد که وقت نماز یومیه تنگ است، باید نماز آیات را رها کند و مشغول نماز یومیه شود و بعد از آن که نماز را تمام کرد پیش از انجام کاری که نماز را به هم بزند، بقیۀ نماز آیات را از همان جا که رها کرده بخواند.

کیفیت نماز آیات:

روش اول

نماز آیات[۲۹] دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد و دستور آن است که انسان بعد از نیت، تکبیر بگوید و یک حمد و یک سورۀ تمام بخواند و به رکوع رود و سر از رکوع بردارد، دوباره یک حمد و یک سوره بخواند، باز به رکوع رود تا پنج مرتبه و بعد از بلند شدن از رکوع پنجم دو سجده نماید و برخیزد و رکعت دوم را هم مثل رکعت اول به جا آورد و تشهد بخواند و سلام هد.

روش دوم

در نماز آیات ممکن است انسان بعد از نیت و تکبیر و خواندن حمد، آیه‌های یک سوره را پنج قسمت کند و یک آیه یا بیشتر[۳۰] از آن را بخواند و به رکوع رود و سر بردارد و بدون این که حمد بخواند، قسمت دوم از همان سوره را بخواند و به رکوع رود و همین طور تا پیش از رکوع پنجم سوره را تمام نماید، مثلًا [پس از نیت، با گفتن الله اکبر نماز را شروع می‌کنیم، بعد از تکبیر سوره حمد را می‌خوانیم و بعد از حمد] به قصد سورۀ «قُل هو اللّٰه احد»؛
۱.« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم» بگوید و به رکوع رود،
۲.بعد بایستد و بگوید «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» دوباره به رکوع رود
۳.و بعد از رکوع بایستد و بگوید «اللَّهُ الصَّمَد» باز به رکوع رود
۴.و بایستد و بگوید «لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» و برود به رکوع
۵.باز هم سر بردارد و بگوید «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ» و بعد از آن به رکوع پنجم رود
و بعد از سر برداشتن، دو سجده کند و رکعت دوم را هم مثل رکعت اول به جا آورد و بعد از سجدۀ دوم تشهد بخواند و نماز را سلام دهد[۳۱].
اگر در یک رکعت روش اول بخواند، و در رکعت دوم روش دوم بخواند:
اگر در یک رکعت از نماز آیات، پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را پنج قسمت کند مانعی ندارد.
واجبات و مستحبات نماز آیات:
چیزهایی که در نماز یومیه واجب و مستحب است در نماز آیات هم واجب و مستحب می‌باشد ولی در نماز آیات مستحب است به جای اذان و اقامه سه مرتبه به قصد امید ثواب، بگویند «الصلاه»[۳۲].
مستحب است بعد از رکوع پنجم و دهم بگوید: «سَمِعَ اللّٰهُ لِمَنْ حَمِدَه»
و نیز پیش از هر رکوع و بعد از آن تکبیر بگوید ولی بعد از رکوع پنجم و دهم، گفتن تکبیر مستحب نیست.
مستحب است پیش از رکوع دوم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت بخواند و اگر فقط یک قنوت پیش از رکوع دهم بخواند کافی است.
شک در نماز آیات:
اگر در نماز آیات شک کند که چند رکعت خوانده و فکرش به جایی نرسد نماز باطل است.
مکارم: مسأله اگر در عدد رکوع‌ها شک کند، بنا بر کمتر می‌گذارد و اگر از محلّ گذشته یعنی وارد سجده شده باشد، اعتنا نمی‌کند.
هر یک از رکوع‌های نماز آیات رکن است که اگر عمداً یا اشتباهاً کم یا زیاد شود نماز باطل است.
نماز آیات بر مستحاضه واجب است. و باید برای نماز آیات هم کارهایی را که برای نماز یومیّه گفته شد انجام دهد، ولی نماز آیات بر حائض و نفساء واجب نیست. هر گاه در وقت نماز یومیّه نماز آیات بر مستحاضه واجب شود اگر چه بخواهد هر دو را پشت سر هم به جا آورد[۳۳] باید برای نماز آیات هم تمام کارهایی را که برای نماز یومیّه او واجب است انجام دهد و احتیاط واجب آن است که هر دو را با یک غسل و وضو به جا نیاورد. [۳۴] کسی که در موقع گرفتن خورشید و ماه نماز آیات را عمداً نخوانده در صورتی که تمام ماه و خورشید گرفته باشد مستحب است غسل کند.[۳۵]

راهکارهای اقامه این فریضه

۱.توجیه جامعه در زمینه نقش نماز آیات در آرامش روحی و روانی:
۲.یاد گرفتن کیفیت نمازآیات و احکام آن:
۳.قرار دادن احکام نمازآیات در متون درسی مدارس دانش آموزی:
۴.به جماعت خواندن نماز آیات:
وقتی نماز به جماعت برگزار شود، دیگران هم ترغیب به نماز می‌شوند، همانطور که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) نماز را به جماعت اقامه می‌کردند. در روایتی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می‌فرمایند: هر وقت کسوف شد، مبادرت کنید به سوی مساجد فَإِنِ انْکَسَفَ أَحَدُهُمَا فَبَادِرُوا إِلَی مَسَاجِدِکُمْ.[۳۶] ۵.ائمه جماعت آمادگی لازم برای اقامه نماز آیات به جماعت را داشته باشد، و مواعظی کوتاه قبل از نماز را بیان کند، همانطور که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) قبل از اقامه نماز مردم را موعظه کردند.
۶.آمادگی مسجد و خدام ومسئولین برای برگزاری این واجب الهی:
۷.تشویق و اطلاع رسانی توسط صدا وسیما، رسانه‌های جمعی و فراخوان مردم به سوی مساجد:

فهرست منابع

قرآن کریم
بحار الأنوار( ط- بیروت)، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی‏، تاریخ وفات مؤلف: ۱۱۱۰ ق‏، ‏تعداد جلد: ۱۱۱، ناشر: دار إحیاء التراث العربی‏، مکان چاپ: بیروت‏
تفسیر قمی، قمی علی بن ابراهیم، قرن: سوم، ناشر: دار الکتاب، مکان چاپ: قم، تحقیق: سید طیب موسوی جزایری
تفسیر نور، قرائتی محسن، ناشر: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، مکان چاپ: تهران
تفسیر نمونه، مکارم شیرازی ناصر،ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: تهران
توضیح المسائل (محشّٰی - امام خمینی)، خمینی، سید روح اللّٰه موسوی، ۲ جلد، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، هشتم، ۱۴۲۴ ه‍ ق الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، تعداد جلد: ۸، ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: تهران‏
وسائل الشیعه، عاملی، حرّ، محمد بن حسن، ۳۰ جلد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، قم - ایران، اول، ۱۴۰۹ ه‍ق
مجمع الرسائل (محشّٰی صاحب جواهر)نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن،، در یک جلد، مؤسسه صاحب الزمان علیه السلام، مشهد - ایران، اول، ۱۴۱۵ ه‍ق
المحاسن‏، نویسنده: برقی، احمد بن محمد بن خالد، تاریخ وفات مؤلف: ۲۷۴ ق یا ۲۸۰ ق‏، محقق / مصحح: محدث، جلال الدین‏، تعداد جلد: ۲، ناشر: دار الکتب الإسلامیه، مکان چاپ: قم‏
ویکی پدیا
دانشنامه رشد

پانویس

  1. ↑ المحاسن ص 44. بحار الأنوار (ط - بیروت) ج‏79 ص : 188
  2. ↑ الکافی (ط - الإسلامیه) ج‏3 باب من حافظ علی صلاته أو ضیعها ..... ص : 267
  3. ↑ گلپایگانی، مکارم، صافی، نوری: و مادر ..
  4. ↑ توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 401
  5. ↑ (فاطر/41)
  6. ↑ وسائل الشیعه، ج 7، ص: 483
  7. ↑ تفسیر القمی، ج‏1، ص: 358
  8. ↑ تفسیر نور، ج‏6، ص: 172
  9. ↑ تفسیر القمی ج‏2 ص267
  10. ↑ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّمَا جُعِلَتْ لِلْکُسُوفِ صَلَاهٌ لِأَنَّهُ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ- لَا یُدْرَی أَ لِرَحْمَهٍ ظَهَرَتْ أَمْ لِعَذَابٍ- فَأَحَبَّ النَّبِیُّ ص- أَنْ تَفْزَعَ أُمَّتُهُ إِلَی خَالِقِهَا وَ رَاحِمِهَا عِنْدَ ذَلِکَ- لِیَصْرِفَ عَنْهُمْ شَرَّهَا وَ یَقِیَهُمْ مَکْرُوهَهَا- کَمَا صَرَفَ عَنْ قَوْمِ یُونُسَ ع- حِینَ تَضَرَّعُوا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْحَدِیثَوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 484
  11. ↑ وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 486
  12. ↑ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع یَقُولُ إِنَّهُ لَمَّا قُبِضَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ رَسُولِ اللَّهِ ص- جَرَتْ فِیهِ ثَلَاثُ سُنَنٍ أَمَّا وَاحِدَهٌ- فَإِنَّهُ لَمَّا مَاتَ انْکَسَفَتِ الشَّمْسُ- فَقَالَ النَّاسُ انْکَسَفَتِ الشَّمْسُ لِفَقْدِ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمِنْبَرَ- فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَی عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ- إِنَّ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ آیَتَانِ مِنْ آیَاتِ اللَّهِ- یَجْرِیَانِ بِأَمْرِهِ مُطِیعَانِ لَهُ- لَا یَنْکَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَ لَا لِحَیَاتِهِ- فَإِذَا انْکَسَفَتَا أَوْ وَاحِدَهٌ مِنْهُمَا فَصَلُّوا- ثُمَّ نَزَلَ فَصَلَّی بِالنَّاسِ صَلَاهَ الْکُسُوفِوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 486
  13. ↑ الکافی (ط - الإسلامیه) ج‏4 باب فضل الصدقه ..... ص : 2
  14. ↑ تفسیر نمونه، ج‏8، ص: 388
  15. ↑ وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 487
  16. ↑ (فصلت/53)
  17. ↑ (فاطر/41)
  18. ↑ این روایت در بخش فلسفه نماز آیات مفصلا آورده شد
  19. ↑ (انعام/42)
  20. ↑ (عنکبوت/3)
  21. ↑ تفسیر نور، ج‏3، ص: 316
  22. ↑ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ شَکَوْتُ إِلَیْهِ- کَثْرَهَ الزَّلَازِلِ فِی الْأَهْوَازِ- وَ قُلْتُ تَرَی لِیَ التَّحْوِیلَ عَنْهَا- فَکَتَبَ ع لَا تَتَحَوَّلُوا عَنْهَا- وَ صُومُوا الْأَرْبِعَاءَ وَ الْخَمِیسَ وَ الْجُمُعَهَ- وَ اغْتَسِلُوا وَ طَهِّرُوا ثِیَابَکُمْ وَ ابْرُزُوا یَوْمَ الْجُمُعَهِ- وَ ادْعُوا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّهُ یَرْفَعُ «6» عَنْکُمْ- قَالَ فَفَعَلْنَا ذَلِکَ فَسَکَتَتِ الزَّلَازِلُوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 504
  23. ↑ قَالَ وَ قَالَ ع مَا بَعَثَ اللَّهُ رِیحاً إِلَّا رَحْمَهً أَوْ عَذَاباً- فَإِذَا رَأَیْتُمُوهَا فَقُولُوا- اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُکَ خَیْرَهَا وَ خَیْرَ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ- وَ نَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّهَا وَ شَرِّ مَا أُرْسِلَتْ لَهُ- وَ کَبِّرُوا وَ ارْفَعُوا أَصْوَاتَکُمْ بِالتَّکْبِیرِ فَإِنَّهُ یَکْسِرُهَاوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 507
  24. ↑ وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 508
  25. ↑ عَنْ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الزَّلْزَلَهِ مَا هِیَ- فَقَالَ آیَهٌ فَقَالَ وَ مَا سَبَبُهَا- فَذَکَرَ سَبَبَهَا إِلَی أَنْ قَالَ- قُلْتُ فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ فَمَا أَصْنَعُ- قَالَ صَلِّ صَلَاهَ الْکُسُوفِ- فَإِذَا فَرَغْتَ خَرَرْتَ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَاجِداً- وَ تَقُولُ فِی سُجُودِکَ- یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا- وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَکَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ- إِنَّهُ کَانَ حَلِیماً غَفُوراً- یَا مَنْ یُمْسِکُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ- أَمْسِکْ عَنَّا السُّوءَ إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌوسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 506
  26. ↑ وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 491
  27. ↑ توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 813
  28. ↑ توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 209
  29. ↑ توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 820
  30. ↑ خوئی، گلپایگانی، صافی، زنجانی، تبریزی: یک آیه یا کمتر یا بیشتر .. سیستانی: یک آیه یا بیشتر از آن را بخواند بلکه کمتر از یک آیه را نیز می‌تواند بخواند، ولی باید بنا بر احتیاط، جمله تامّه باشد و از اوّل سوره شروع کند و به گفتن «بسم اللّٰه» اکتفا نکند و سپس به رکوع رود ..
  31. ↑ خوئی، سیستانی، تبریزی، نوری: و نیز جایز است که به کمتر از پنج قسمت تقسیم نماید لکن هر وقت سوره را تمام کرد، لازم است حمد را قبل از رکوع بعدی بخواند (تبریزی: و بنا بر احتیاط لازم با بسمله تنها رکوع نکند).
    زنجانی: [و] شکل دیگر نماز آیات آن است که سوره را به کمتر از پنج قسمت تقسیم کند، لکن هر وقت سوره را تمام کرد، لازم است حمد را بخواند، و سپس تمام یا بعضی از سوره را به شکلی که اشاره شد، بخواند و سپس به رکوع رود.
  32. ↑ سیستانی: در نماز آیات در صورتی که با جماعت باشد، می‌توانند رجاءً به جای اذان و اقامه سه مرتبه بگویند: «الصّلاه» و در غیر جماعت چیزی نیست، ولی مشروعیت جماعت در نماز آیات در غیر گرفتن ماه و خورشید ثابت نیست.
  33. ↑ سیستانی: بنا بر احتیاط لازم نمی‌تواند هر دو را با یک غسل و وضو بخواند. [پایان مسأله]
  34. ↑ صافی، زنجانی: نمی‌تواند هر دو را با یک غسل و وضو بخواند.
  35. ↑ توضیح المسائل (محشی - امام خمینی)، ج 1، ص: 360
  36. ↑ وسائل الشیعه؛ ج 7، ص: 492
برگرفته از «https://wiki.imaroof.ir/index.php?title=فرهنگ_مصادیق:نماز_آیات&oldid=36221»