فرهنگ مصادیق:تلاوت - ویکی شیعه: تفاوت بین نسخهها
(اصلاح نویسههای عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام) |
|||
| (یک نسخهٔ میانیِ همین کاربر نمایش داده نشده است) | |||
| سطر ۶: | سطر ۶: | ||
== در لغت و اصطلاح == | == در لغت و اصطلاح == | ||
| − | تلاوت، یکی از | + | تلاوت، یکی از صورت های مصدری ریشه «ت ـ ل ـ و» و به معنای خواندن است.<ref>بیهقی، ج 1، ص99</ref> به نوشته ابن فارس<ref>ذیل «تلو»</ref> این ریشه یک معنا بیش ندارد و آن در پی آمدن (اِتْباع، اتّباع) است و چون در خواندن قرآن آیات در پی یکدیگر می آیند، به آن «تِلاوه القرآن» گفته شده است. راغب اصفهانی<ref>ذیل «تلی»</ref> نیز همین معنا را برای ریشه مذکور بیان کرده و گفته است به خواندن قرآن و اندیشیدن در معانی آن تِلاوت می گویند. وی همچنین اشاره کرده که واژه تِلاوت فقط به خواندن کتاب های آسمانی اختصاص دارد، بر خلاف قرائت که کاربرد آن عام است، اما به نوشته ابن منظور<ref>ذیل «تلا»</ref> برخی کاربرد تلاوت را نیز عام می دانند.<br/> |
| − | مفسران نیز تلاوت را به معنای خواندن و برگرفته از معنای اصلی آن (در پی آمدن) | + | مفسران نیز تلاوت را به معنای خواندن و برگرفته از معنای اصلی آن (در پی آمدن) دانسته اند. از جمله، به نوشته شیخ طوسی و طبرسی<ref>ذیل بقره : 44</ref> و علامه طباطبایی<ref>طباطبائی، ج 5، ص298</ref> خواندن (قرائت) را از آنرو تلاوت می گویند که حروف از پی یکدیگر می آیند.<ref>قس طوسی، ذیل بقره: 121</ref> توضیح بعدی طوسی و طبرسی<ref>همانجاها</ref> نیز در خور توجه است: عمل خواندن را تلاوت می گویند چون حروف در پی یکدیگر ادا می شوند و به آن قرائت می گویند از آنرو که حروف در یک جا جمع می شوند.<ref>اصل معنایق ـ ر ـ ء جمع شدن است</ref><br/> |
== تفاوت تلاوت با قرائت == | == تفاوت تلاوت با قرائت == | ||
| − | فرق معنایی تلاوت و قرائت این است که قرائت به معنای خواندن و غالباً خواندن صورت ظاهر آیات است، اما تلاوت هم خواندن صورت ظاهر آیات است و هم در موردی به کار | + | فرق معنایی تلاوت و قرائت این است که قرائت به معنای خواندن و غالباً خواندن صورت ظاهر آیات است، اما تلاوت هم خواندن صورت ظاهر آیات است و هم در موردی به کار می رود که شخص ضمن خواندن کلام الاهی، به معانی و مفاهیم و مصادیق و اوامر و نواهی نیز توجه دارد، چنانکه گویی آیات در همان لحظه بر او نازل می شوند.<ref>رجوع کنید به الموسوعه الفقهیه، ج 13، ص250ـ260</ref><br/> |
== در قرآن == | == در قرآن == | ||
| − | در قرآن بر فضیلت [[تلاوت قرآن]] تأکید شده است، از جمله در آیه ۲۹ سوره فاطر آمده است که تلاوت صحیح و حقیقی قرآن، تجارتی بدون زیان است. لفظ تلاوت فقط یک بار در قرآن کریم<ref>رجوع کنید به بقره : 121</ref> آمده، اما مشتقات آن بیش از پنجاه بار به کار رفته است.<ref>رجوع کنید به عبدالباقی، ذیل «تلا»</ref><br/> | + | در قرآن بر فضیلت [[تلاوت قرآن]] تأکید شده است، از جمله در آیه ۲۹ سوره فاطر آمده است که تلاوت صحیح و حقیقی قرآن، تجارتی بدون زیان است. لفظ تلاوت فقط یک بار در قرآن کریم<ref>رجوع کنید به بقره: 121</ref> آمده، اما مشتقات آن بیش از پنجاه بار به کار رفته است.<ref>رجوع کنید به عبدالباقی، ذیل «تلا»</ref><br/> |
در قرآن تلاوت و مشتقات آن عموماً برای خواندن مطالبی به کار رفته که پیروی از مضامین آنها ضروری است.<ref>راغب اصفهانی، همانجا</ref> [[تلاوت قرآن]] دارای مراتبی است که بالاترین آنها حق تلاوت آن است.<ref>رجوع کنید به بقره: 121؛ نهج البلاغه، خطبه 110؛ علی بن حسین(ع)، ص458، دعای 47</ref><br/> | در قرآن تلاوت و مشتقات آن عموماً برای خواندن مطالبی به کار رفته که پیروی از مضامین آنها ضروری است.<ref>راغب اصفهانی، همانجا</ref> [[تلاوت قرآن]] دارای مراتبی است که بالاترین آنها حق تلاوت آن است.<ref>رجوع کنید به بقره: 121؛ نهج البلاغه، خطبه 110؛ علی بن حسین(ع)، ص458، دعای 47</ref><br/> | ||
| سطر ۲۱: | سطر ۲۱: | ||
در معنای حق تلاوت اختلاف نظر وجود دارد:<br/> | در معنای حق تلاوت اختلاف نظر وجود دارد:<br/> | ||
| − | برخی آن را خواندن یا پیروی کردن با خضوع و خشوع و صفای اعتقاد و بدون تغییر و تحریف قرآن | + | برخی آن را خواندن یا پیروی کردن با خضوع و خشوع و صفای اعتقاد و بدون تغییر و تحریف قرآن دانسته اند.<br/> |
کلبی آن را درنگ کردن به هنگام ذکر جنّت و نار و طلب بهشت از خدا و پناه بردن به او از شرّ جهنم، بیان کرده است.<br/> | کلبی آن را درنگ کردن به هنگام ذکر جنّت و نار و طلب بهشت از خدا و پناه بردن به او از شرّ جهنم، بیان کرده است.<br/> | ||
| − | بعضی نیز حق تلاوت را ترتیل الفاظ قرآن و فهم معانی آن و تدبر در آن یا عمل کردن به محکمات قرآن و ایمان آوردن به متشابهات آن ذکر | + | بعضی نیز حق تلاوت را ترتیل الفاظ قرآن و فهم معانی آن و تدبر در آن یا عمل کردن به محکمات قرآن و ایمان آوردن به متشابهات آن ذکر کرده اند.<ref>رجوع کنید به سُیوطی، ج 1، ص111؛ کاشانی، ج 1، ص290</ref><br/> |
| − | بنا بر روایاتی از پیامبر اکرم و امام علی و امام صادق علیهم السلام، حق تلاوت | + | بنا بر روایاتی از پیامبر اکرم و امام علی و امام صادق علیهم السلام، حق تلاوت مرتبه ای است که تلاوت کننده قرآن، آن را با فهم و تدبر بخواند و به دستورهای آن به گونه ای شایسته عمل کند.<ref>رجوع کنید به نهج البلاغه، خطبه 182؛ ورّام، ج 2، ص236؛ سیوطی، همانجا</ref><br/> |
| − | ابن عباس، ابن مسعود، مجاهد بن جبر و حسن بصری، تلاوت را پیروی کامل از قرآن، عمل به حلال و پرهیز از حرام آن، تفسیر | + | ابن عباس، ابن مسعود، مجاهد بن جبر و حسن بصری، تلاوت را پیروی کامل از قرآن، عمل به حلال و پرهیز از حرام آن، تفسیر کرده اند.<ref>طوسی، ج 1، ص441؛ طبرسی، ج 1، ص198؛ ابوالفتوح رازی، ج 2، ص135</ref><br/> |
== در احادیث == | == در احادیث == | ||
| − | در بسیاری از احادیث پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار بر [[تلاوت قرآن]] تأکید شده است. در حدیثی نبوی آمده است که تلاوت قرآن، نور و مایه برکت و وسعت روزی است.<ref>کلینی، ج 2، ص610</ref> در | + | در بسیاری از احادیث پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار بر [[تلاوت قرآن]] تأکید شده است. در حدیثی نبوی آمده است که تلاوت قرآن، نور و مایه برکت و وسعت روزی است.<ref>کلینی، ج 2، ص610</ref> در سفارش های پیامبر اکرم(ص) به علی علیه السلام برتلاوت قرآن، در هر حال، تأکید گردیده<ref>ابن بابویه، ج 4، ص188</ref> و در خطبه ۱۱۰ نهج البلاغه به نیکو تلاوت کردن قرآن توصیه شده است.<br/> |
== آداب تلاوت == | == آداب تلاوت == | ||
| − | در برخی آیات قرآن و در بسیاری از احادیث، برای تلاوت و قرائت کلام خدا آدابی ذکر شده است که اجمالاً به آداب ظاهری و باطنی تقسیم | + | در برخی آیات قرآن و در بسیاری از احادیث، برای تلاوت و قرائت کلام خدا آدابی ذکر شده است که اجمالاً به آداب ظاهری و باطنی تقسیم می شوند.<ref>الموسوعه الفقهیه، ج 13، ص252ـ 253، 255ـ256</ref> برخی از آداب ظاهری عبارت اند از:<br/> |
=== آداب ظاهری === | === آداب ظاهری === | ||
گرفتن وضو و شستن دهان پیش از تلاوت؛<ref>مجلسی، ج 89، ص213</ref><br/> | گرفتن وضو و شستن دهان پیش از تلاوت؛<ref>مجلسی، ج 89، ص213</ref><br/> | ||
| سطر ۳۹: | سطر ۳۹: | ||
تلاوت با صوت نیکو و دوری از لحن اهل فسق؛<ref>کلینی، ج 2، ص616؛ مجلسی، ج 89، ص190ـ 195</ref><br/> | تلاوت با صوت نیکو و دوری از لحن اهل فسق؛<ref>کلینی، ج 2، ص616؛ مجلسی، ج 89، ص190ـ 195</ref><br/> | ||
خواندن با حزن؛<ref>کلینی، ج 2، ص614</ref><br/> | خواندن با حزن؛<ref>کلینی، ج 2، ص614</ref><br/> | ||
| − | گوش فرا دادن و سکوت کردن در هنگامی که قرآن تلاوت | + | گوش فرا دادن و سکوت کردن در هنگامی که قرآن تلاوت می شود؛<ref>اعراف : 204</ref><br/> |
مراعات حرمت مُصحف و مداومت بر تلاوت؛<ref>کلینی، همانجا</ref><br/> | مراعات حرمت مُصحف و مداومت بر تلاوت؛<ref>کلینی، همانجا</ref><br/> | ||
قرائت به ترتیل؛<ref>مزّمّل: 4؛ حویزی، ج 4، ص15</ref><br/> | قرائت به ترتیل؛<ref>مزّمّل: 4؛ حویزی، ج 4، ص15</ref><br/> | ||
| − | یکی از مهمترین مسائل مرتبط با تلاوت، فنّ تلفظ صحیح حروف و اصوات قرآن با رعایت لهجه فصیح عربی است که به آن تجوید عملی گفته | + | یکی از مهمترین مسائل مرتبط با تلاوت، فنّ تلفظ صحیح حروف و اصوات قرآن با رعایت لهجه فصیح عربی است که به آن تجوید عملی گفته می شود.<br/> |
=== آداب باطنی === | === آداب باطنی === | ||
برخی آداب باطنی نیز عبارت اند از:<br/> | برخی آداب باطنی نیز عبارت اند از:<br/> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۵۲
محتویات
تلاوت
تِلاوَت، به معنای خواندن قرآن و اندیشیدن در معانی آن است. مادّهٔ تلاوت فقط یک بار در قرآن کریم آمده، اما مشتقات آن بیش از پنجاه بار به کار رفته است. در بسیاری از احادیث پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار بر تلاوت قرآن تأکید شده است. در حدیثی نبوی آمده است که تلاوت قرآن، نور و مایه برکت و وسعت روزی است.
در لغت و اصطلاح
تلاوت، یکی از صورت های مصدری ریشه «ت ـ ل ـ و» و به معنای خواندن است.[۱] به نوشته ابن فارس[۲] این ریشه یک معنا بیش ندارد و آن در پی آمدن (اِتْباع، اتّباع) است و چون در خواندن قرآن آیات در پی یکدیگر می آیند، به آن «تِلاوه القرآن» گفته شده است. راغب اصفهانی[۳] نیز همین معنا را برای ریشه مذکور بیان کرده و گفته است به خواندن قرآن و اندیشیدن در معانی آن تِلاوت می گویند. وی همچنین اشاره کرده که واژه تِلاوت فقط به خواندن کتاب های آسمانی اختصاص دارد، بر خلاف قرائت که کاربرد آن عام است، اما به نوشته ابن منظور[۴] برخی کاربرد تلاوت را نیز عام می دانند.
مفسران نیز تلاوت را به معنای خواندن و برگرفته از معنای اصلی آن (در پی آمدن) دانسته اند. از جمله، به نوشته شیخ طوسی و طبرسی[۵] و علامه طباطبایی[۶] خواندن (قرائت) را از آنرو تلاوت می گویند که حروف از پی یکدیگر می آیند.[۷] توضیح بعدی طوسی و طبرسی[۸] نیز در خور توجه است: عمل خواندن را تلاوت می گویند چون حروف در پی یکدیگر ادا می شوند و به آن قرائت می گویند از آنرو که حروف در یک جا جمع می شوند.[۹]
تفاوت تلاوت با قرائت
فرق معنایی تلاوت و قرائت این است که قرائت به معنای خواندن و غالباً خواندن صورت ظاهر آیات است، اما تلاوت هم خواندن صورت ظاهر آیات است و هم در موردی به کار می رود که شخص ضمن خواندن کلام الاهی، به معانی و مفاهیم و مصادیق و اوامر و نواهی نیز توجه دارد، چنانکه گویی آیات در همان لحظه بر او نازل می شوند.[۱۰]
در قرآن
در قرآن بر فضیلت تلاوت قرآن تأکید شده است، از جمله در آیه ۲۹ سوره فاطر آمده است که تلاوت صحیح و حقیقی قرآن، تجارتی بدون زیان است. لفظ تلاوت فقط یک بار در قرآن کریم[۱۱] آمده، اما مشتقات آن بیش از پنجاه بار به کار رفته است.[۱۲]
در قرآن تلاوت و مشتقات آن عموماً برای خواندن مطالبی به کار رفته که پیروی از مضامین آنها ضروری است.[۱۳] تلاوت قرآن دارای مراتبی است که بالاترین آنها حق تلاوت آن است.[۱۴]
معانی حق تلاوت
در معنای حق تلاوت اختلاف نظر وجود دارد:
برخی آن را خواندن یا پیروی کردن با خضوع و خشوع و صفای اعتقاد و بدون تغییر و تحریف قرآن دانسته اند.
کلبی آن را درنگ کردن به هنگام ذکر جنّت و نار و طلب بهشت از خدا و پناه بردن به او از شرّ جهنم، بیان کرده است.
بعضی نیز حق تلاوت را ترتیل الفاظ قرآن و فهم معانی آن و تدبر در آن یا عمل کردن به محکمات قرآن و ایمان آوردن به متشابهات آن ذکر کرده اند.[۱۵]
بنا بر روایاتی از پیامبر اکرم و امام علی و امام صادق علیهم السلام، حق تلاوت مرتبه ای است که تلاوت کننده قرآن، آن را با فهم و تدبر بخواند و به دستورهای آن به گونه ای شایسته عمل کند.[۱۶]
ابن عباس، ابن مسعود، مجاهد بن جبر و حسن بصری، تلاوت را پیروی کامل از قرآن، عمل به حلال و پرهیز از حرام آن، تفسیر کرده اند.[۱۷]
در احادیث
در بسیاری از احادیث پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار بر تلاوت قرآن تأکید شده است. در حدیثی نبوی آمده است که تلاوت قرآن، نور و مایه برکت و وسعت روزی است.[۱۸] در سفارش های پیامبر اکرم(ص) به علی علیه السلام برتلاوت قرآن، در هر حال، تأکید گردیده[۱۹] و در خطبه ۱۱۰ نهج البلاغه به نیکو تلاوت کردن قرآن توصیه شده است.
آداب تلاوت
در برخی آیات قرآن و در بسیاری از احادیث، برای تلاوت و قرائت کلام خدا آدابی ذکر شده است که اجمالاً به آداب ظاهری و باطنی تقسیم می شوند.[۲۰] برخی از آداب ظاهری عبارت اند از:
آداب ظاهری
گرفتن وضو و شستن دهان پیش از تلاوت؛[۲۱]
پناه بردن به خدا (گفتن اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشیطانِ الرَّجیمِ)؛[۲۲]
تلاوت با صوت نیکو و دوری از لحن اهل فسق؛[۲۳]
خواندن با حزن؛[۲۴]
گوش فرا دادن و سکوت کردن در هنگامی که قرآن تلاوت می شود؛[۲۵]
مراعات حرمت مُصحف و مداومت بر تلاوت؛[۲۶]
قرائت به ترتیل؛[۲۷]
یکی از مهمترین مسائل مرتبط با تلاوت، فنّ تلفظ صحیح حروف و اصوات قرآن با رعایت لهجه فصیح عربی است که به آن تجوید عملی گفته می شود.
آداب باطنی
برخی آداب باطنی نیز عبارت اند از:
اخلاص و دوری از ریا؛[۲۸]
خشوع؛[۲۹]
تدبر در هنگام خواندن آیات؛[۳۰]
عمل به احکام و مراعات حدود الاهی.[۳۱]
در باره تلاوت قرآن و آداب و فضائل آن کتابهای متعددی به زبانهای مختلف از جمله عربی و فارسی تألیف شده است.[۳۲]
منابع
قرآن.
نهج البلاغه، چاپ صبحی صالح، بیروت 1387/ 1967.
الصحیفه السجادیه، چاپ محمدجواد حسینی جلالی، قم ۱۳۸۰ ش.
ابن بابویه، کتاب من لایحضره الفقیه، چاپ علی اکبر غفاری، قم 1404.
ابن فارس.
ابن منظور.
ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن، چاپ محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، مشهد ۱۳۶۵ـ۱۳۷۶ ش.
محمدحسن بکائی، کتابنامه بزرگ قرآن کریم، تهران ۱۳۷۴ ش.
احمدبن علی بیهقی، تاج المصادر، چاپ هادی عالم زاده، تهران ۱۳۶۶ـ۱۳۷۵ ش.
عبدعلی بن جمعه حویزی، کتاب تفسیر نورالثقلین، چاپ هاشم رسولی محلاتی، قم، ۱۳۸۳ـ1385.
حسین بن محمد راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، چاپ محمد سیدکیلانی، تهران، ۱۳۳۲ ش.
سیوطی.
طباطبائی.
طبرسی.
طوسی.
محمدفؤاد عبدالباقی، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، قاهره ۱۳۶۴، چاپ افست تهران، 1397.
فتح اللّه بن شکراللّه کاشانی، منهج الصادقین، چاپ علی اکبر غفاری، تهران، 1385.
کلینی.
مجلسی.
الموسوعه الفقهیه، ج ۱۳، کویت: وزاره الاوقاف والشئون الاسلامیه، 1408/1988.
مسعودبن عیسی ورّام، تنبیه الخواطر و نزهه النواظرالمعروف بمجموعه ورّام، چاپ علی اصغر حامد، تهران، 1376.
پانویس
- ↑ بیهقی، ج 1، ص99
- ↑ ذیل «تلو»
- ↑ ذیل «تلی»
- ↑ ذیل «تلا»
- ↑ ذیل بقره : 44
- ↑ طباطبائی، ج 5، ص298
- ↑ قس طوسی، ذیل بقره: 121
- ↑ همانجاها
- ↑ اصل معنایق ـ ر ـ ء جمع شدن است
- ↑ رجوع کنید به الموسوعه الفقهیه، ج 13، ص250ـ260
- ↑ رجوع کنید به بقره: 121
- ↑ رجوع کنید به عبدالباقی، ذیل «تلا»
- ↑ راغب اصفهانی، همانجا
- ↑ رجوع کنید به بقره: 121؛ نهج البلاغه، خطبه 110؛ علی بن حسین(ع)، ص458، دعای 47
- ↑ رجوع کنید به سُیوطی، ج 1، ص111؛ کاشانی، ج 1، ص290
- ↑ رجوع کنید به نهج البلاغه، خطبه 182؛ ورّام، ج 2، ص236؛ سیوطی، همانجا
- ↑ طوسی، ج 1، ص441؛ طبرسی، ج 1، ص198؛ ابوالفتوح رازی، ج 2، ص135
- ↑ کلینی، ج 2، ص610
- ↑ ابن بابویه، ج 4، ص188
- ↑ الموسوعه الفقهیه، ج 13، ص252ـ 253، 255ـ256
- ↑ مجلسی، ج 89، ص213
- ↑ نحل: 98
- ↑ کلینی، ج 2، ص616؛ مجلسی، ج 89، ص190ـ 195
- ↑ کلینی، ج 2، ص614
- ↑ اعراف : 204
- ↑ کلینی، همانجا
- ↑ مزّمّل: 4؛ حویزی، ج 4، ص15
- ↑ مجلسی، ج 89، ص184
- ↑ حدید: 16؛ مجلسی، ج 89، ص210
- ↑ ص: 29؛ محمد: 24؛ مجلسی، ج 89، ص211
- ↑ نهج البلاغه، خطبه 182؛ مجلسی، ج 89، ص185
- ↑ برای نمونه رجوع کنید به بکائی، ج 1، ص4ـ6، ج 4، ص1275ـ1276، 1386، 1454، ج 7، ص2858ـ2859
