فرهنگ مصادیق:تعلم زبان: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۳ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۱۵

نهضت زبان‌آموزی نیاز امروز حوزه علمیه/ نباید در تعامل با دنیای اسلام لکنت داشت

مسؤول بخش عربی مرکز آموزش زبان و معارف اسلامی حوزه علمیه با بیان این که اهمیت زبان‌آموزی طلاب، از چنان وضوحی برخوردار است که نیازی به استدلال ندارد، گفت: متأسفانه بارها اتفاق افتاده است که شخصیت‌های بزرگی از حوزه علمیه در برخورد با عالمان کشورهای عربی و غیر عربی، از ایجاد ارتباط با آنها بازمی‌مانند و پاسخی درخور و شایسته برایشان ندارند.

اشاره: حوزه‌های علمیه از دیرباز مهدپرورش عالمان و بزرگانی بوده است که بار سنگین هدایت و راهنمایی جامعه اسلامی را برعهده داشته است و از هر وسیله‌ای در این راه بهره برده‌اند؛ اما پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی توانسته نگاه تمدنی و حکومت سازی را برای حوزه علمیه به ارمغان بیاورد و مسؤولان، طلاب و فضلا و عالمان دین، امر امام راحل مبنی بر تحقق صدور انقلاب اسلامی را پی گیری کنند.

بسیاری از مؤسسات و مراکز حوزوی و تبلیغی امروز به این نتیجه رسیده‌اند که جدای از اهمیت سخنرانی در منبر مساجد، نباید هدایت گری در جامعه به منابر خلاصه شود و از همین رو مباحثی همچون سخنرانی چندرسانه‌ای، تبلیغ چهره و به چهره و کلاس داری را به صورت جدی به طلاب آموزش می‌دهند.

یکی از مسائلی که در جامعه امروز بسیار ضروری به نظر می‌رسد توجه به زبان‌های خارجی همچون عربی و انگلیسی است تا از این راه بتوان طلابی در آینده برای تبلیغ در کشورهای دیگر تربیت شوند؛ اما در میان زبان‌های خارجی مسأله زبان عربی به دلیل پرکاربردبودن آن بیشتر مورد تأکید مبلغان و مسؤولان حوزه قرار گرفته است.

با توجه به اهمیت و ضرورت آموزش مکالمه زبان عربی در حوزه‌های علمیه آقای شاکر افضلی، مسؤول بخش عربی مرکز آموزش زبان و معارف اسلامی و رییس سابق مرکز زبان حوزه در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری رسا به تبیین ابعاد این بحث پرداخته است.

رسا ـ به عنوان سؤال اول بفرمایید اساسا برای زبان آموختن طلاب چه دلیل قانع کننده و مستدلی می‌توانیم داشته باشیم؟

بسم الله الرحمن الرحمیم «إنا خلقناکم شعوباً و قبائل لتعارفوا».

حضرت امام باقر(ع) در روایتی می‌فرمایند«عالم ینتفع بعلمه خیر من سبعین ألف عابد»؛ عالمی که از علم خود به دیگران نفع برساند از هفتاد هزار عابد مقام بالاتری دارد، همچنانکه امام راحل فرمود: امروز ما می‌توانیم در ایران باشیم و در همه جای دنیا با زبان دیگری تبلیغ کنیم، فیضیه و دانشگاه ما باید برای همه دنیا باشد.

اهمیت زبان‌آموزی طلاب، از چنان وضوحی برخوردار است که نیازی به توضیح و استدلال ندارد؛ اما ذکر چند نکته از باب مقدمه، ضروری است؛ نخست آن که اصل ۳۸ اصول حاکم بر نظام حوزه با تأکید بر گسترش آموزش زبان و مکالمه عربی و زبان‌های دیگر می‌گوید: با توجه به نقش مهم ارتباطی زبان و وجهه ارتباطی و تحقیقی و تبلیغی حوزه، گسترش آموزش همه زبان‌ها باید ملحوظ قرار گیرد، در این میان، اهمیت زبان عربی اقتضا دارد در زمینه آموزش و مکالمه آن، عنایت ویژه‌ای مبذول شود و از کمبودهای فعلی کاسته شود.

با توجه به این مسائل هر نظام آموزش عالی بایستی حداقل یک زبان خارجی را به عنوان زبان تخصصی در دستور کار خود برای آموزش به دانشجویانش داشته باشد و دیگر آن که در حوزه‌های علمیه، از آنجا که زبان عربی به عنوان زبان قرآن و فرهنگ پویای اسلام در تمام رشته‌ها اعم از صرف، نحو، بلاغت، بیان و ... محور تعلیم و تعلّم بوده است، ضرورت یادگیری و آموزش آن در سیستم آموزش عالی حوزه‌های علمیه دوچندان می‌شود.

زبان حوزه نباید در تعامل با دنیای اسلام دچار لکنت شود

بارها اتفاق افتاده است که شخصیت‌های بزرگی از حوزه علمیه در برخورد با عالمان کشورهای عربی و غیر عربی، از ایجاد ارتباط با آنها بازمی‌مانند و پاسخی درخور و شایسته برایشان ندارند، این در حالی است که دانشگاه‌های اسلامی و حوزه‌های علمیه اهل سنّت به ویژه وهّابیت، شهروندان هندی، آفریقایی، جنوب‌شرقی آسیا، اروپایی و آمریکایی را مسلّح به زبان عربی معاصر می‌کنند.

رسا ـ اهداف مهم آموزش زبان عربی در حوزه چیست؟

آنچه موفقیت طرح آموزش زبان را تضمین می‌کند، ترسیم هدف و انگیزه آموختن و فراگیری زبان دوم است هم‌چنانکه حفظ یک دستاورد از کسب آن مهم‌تر می‌باشد.

از آنجا که زبان‌آموزی از مهارت‌های کاربردی و تطبیقی است، از این رو از مهارت‌های صعب‌الوصول که نیاز به کار تدریجی، تمرین و تکرار پیوسته دارد، شمرده می‌شود؛ با توجه به اینکه اساسی‌ترین دغدغه همه زبان‌آموزان این است که با فرض سپری کردن موفق دوره آموزشی ثمره و زمینه به کارگیری آن کجا خواهد بود، بنابراین در صورت نبود زمینه بکارگیری زبان که همان هدف و انگیزه فراگیری است، آموزش آن بی‌ثمر خواهد بود.

با توجه به مسائل فوق برنامه ارائه شده در جهت نیل به اهداف زیر است؛ نخست آن که تقویت و تثبیت قواعد و دستور زبان عربی و آنچه طلاب در طول سه سال می‌آموزند، به واسطه به کارگیری فراوان آن در مکالمات روزمره در واقع مکالمه عربی ضامن بکارگیری اندوخته‌های ادبی طلبه خواهد بود.

دیگر آن که تقویت بنیه علمی طلاب از راه احاطه کامل بر زبان عربی است و احیای زبان عربی به عنوان زبان علمی و فرهنگی در حوزه‌های شیعه و سنی شکل می‌گیرد، از سویی دیگر کوتاه‌شدن زمان تحصیل با حذف زبان واسطه در فهم و تفهیم متون با حذف وقت ترجمه متن در کلاس مسأله‌ای ضروری است.

ضرورت شتاب بخشیدن به حرکت ترجمه آثار دینی

از دیگر اهداف این طرح به کارگیری فارغ‌التحصیلان جهت تدریس دروس حوزه به زبان عربی، جذب فارغ‌التحصیلان جهت تدریس زبان، توانمند ساختن طلاب در ایجاد ارتباط با مجامع علمی دنیا، توانمند ساختن طلاب در ایجاد ارتباط فرهنگی با سایر ملل دنیا به ویژه عرب‌زبانان کشورهای زیارتی و توانمند ساختن مبلغان جهت پاسخ‌گویی به سؤالات، شبهات و دفاع از مکتب اهل بیت(ع) است.

جدای از اهداف ذکر شده می‌توان به مسائل دیگری همچون تأمین نیروی انسانی مراکز و ارگان‌های نیازمند زبان‌دان، تربیت مبلغان توانمند جهت مناطق عرب‌زبان استان خوزستان و کشورهای عربی و شتاب بخشیدن به حرکت ترجمه آثار دینی با تشکیل گروه‌های ترجمه و امکان استفاده از منابع رشته‌های مختلف علوم انسانی که به قلم نخبگان جهان عرب ویا ترجمه عربی جهان عرب می‌باشد، اشاره کرد.

رسا ـ با توجه به تجربه شما در این زمینه، آموزش زبان در حوزه با چه مشکلاتی مواجه است؟ راهکار حضرت عالی چیست؟

نخستین موضوع در این مسأله عدم احساس نیاز به فراگیری زبان عربی به علت کافی دانستن یادگیری ادبیات عرب(صرف و نحو) است؛ چنانچه شهید مطهری در صفحه ۲۸۹ کتاب ده گفتار می‌فرماید «در حوزه‌های علوم دینی، ادبیات عرب خوانده می‌شود با متد غلطی»؛ در نتیجه، طلاب علوم دینی پس از سال‌ها تحصیل ادبیات عرب، با آنکه قواعد زبان عرب را یاد می‌گیرند، خود زبان عربی را یاد نمی‌گیرند، نه می‌توانند با آن تکلم کنند و نه می‌توانند از عربی فصیح استفاده کنند، یا به عربی فصیح بنویسند.

عدم درک صحیح از جایگاه زبان آموزی چالش جدی بر سر راه تربیت علمی طلاب

عدم درک صحیح از جایگاه زبان و نقش آن در کوتاه شدن دوره تحصیلی به واسطه کاربرد آن در تحصیل به عنوان زبان رشته تحصیلی، پژوهشی و تبلیغی از دیگر چالش‌های پیش رو است و از طرف دیگرحرکت خطرناک و خزنده فارسی کردن متون و کتب آموزشی حوزه مشکلات زیادی را بر سر راه به وجود آورده است.

از دیگر مسائل مهمی که در این مسأله نباید از آن غافل بود سنتی بودن آموزش ادبیات عرب در حوزه علمیه به صورت نظری بوده و بر خلاف دوره‌های آموزش زبان است که فراگیری ادبیات عرب به صورت کاربردی و تطبیقی است به علاوه آن نباید از ضعف ارتباط حوزه با مراکز حوزوی و فرهنگی فرامرزی و محصور شدن فرآیندهای آموزشی در حوزه غافل بود.

فقدان جایگاه زبان آموزی در برنامه آموزشی حوزه

منتج نبودن دوره‌های آموزشی زبان عربی به علت فقدان جایگاه در برنامه آموزشی حوزه از دیگر چالش‌های پیش رو است و عدم به کارگیری زبان عربی در زمینه‌های مختلف مانع پیشبرد اهداف این طرح می‌شود.

بنابراین تدریس و تحصیل دروس حوزه، تشکیل گروه‌های ترجمه و پژوهش‌های علمی و فرهنگی به زبان دیگر، تربیت و معرفی مترجمین همزمان جهت همایش‌ها وکنفرانس‌های علمی و فرهنگی کشوری و فرامرزی به مراکز علمی و فرهنگی همسو چون حجّ و زیارت، مجمع جهانی اهل بیت(ع)، سازمان ارتباطات و ساماندهی فارغ‌التحصیلان جهت تبلیغ در کشورهای مقصد می‌تواند در کمک به کاهش مشکلات زبان آموزی در حوزه مؤثر باشد.

رسا ـ شما ضرورت وجود و فعالیت مراکزی همچون مرکز آموزش زبان در حوزه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

مرکز آموزش زبان حوزه به عنوان بازوی تخصصی و کاربردی حوزه علمیه به منظور ارتقای سطح علمی و اجرای آموزش‌های مورد نیاز در زمینه زبان نظر به ضرورت‌هایی دارد که از جمله آن مدیریت واحد و تمرکز امور اداری وآموزشی و جلوگیری از موازی‌کاری و اعمال سلیقه‌های فردی است.

یکی از ضروریات آموزش زبان ایجاد امکانات و فضای مناسب آموزش است و با توجه به این که ابزار مخصوص و فضای مورد نیاز برای فراگیری زبان، آن را با سایر دروس نظری حوزه متفاوت کرده و این امر همان‌گونه که ساز و کار متفاوت را می‌طلبد، تهیه و تأمین برنامه‌هایی نظیر فضای مستقل و دهکده زبانی، اردوهای آموزشی کوتاه و بلند مدت، برگزاری کنفرانس‌ها و کارگاه‌های آموزشی، آزمایشگاه زبان، دسترسی به نشریات و مطبوعات و کتابخانه تخصصی زبان، دیدار با شخصیت‌ها و اساتید فن و استفاده از تجربیات آنان برای تقویت و تثبیت آموخته‌های زبانی جزء برنامه اساسی است که تحقق اهداف آموزشی، ارتباط مستقیم با فراهم آمدن وسائل، ابزار و مستلزمات آن می‌باشد.

ضرورت جذب استادان کارآمد و مسلط به روش تدریس فنی و صحیح زبان

صرفه‌جویی در هزینه‌های آموزش با توجه به اینکه ایجاد چنین فضا و امکانات آموزشی برای همه مدارس، مستلزم هزینه هنگفت است که از این جهت نیز مرکز آموزش زبان می‌تواند مفید فایده باشد به علاوه آن که نباید از امکان شناسایی و استفاده از نیروهای اجرایی کارشناس و متخصص آموزش زبان، جذب استادان کارآمد و مسلط به روش تدریس فنی و صحیح زبان و نظارت و ارزیابی زبان‌آموز و استاد غافل بود.

وحدت رویه و همسان‌سازی شیوه و برنامه‌ریزی آموزشی، بازخوردگیری شیوه، روند و محتوای آموزشی، صدور گواهی نامه واحد و معتبر تأیید شده از سوی مرکز مدیریت حوزه، امکان ایجاد فرصت‌های ادامه، استمرار و به کارگیری آموخته‌ها با معرفی زبان‌آموزان به مراکز علمی، فرهنگی وآموزشی در ارگان‌ها، سازمان‌ها و مؤسسات نیازمند به زبان‌دان و عرصه‌های تبلیغی از دیگر مزایای مرکز آموزش زبان حوزه است.

در پایان ذکر این نکته ضروری است که طرح آموزش زبان برای عموم طلاب، مدرسه تخصصی زبان، دوره‌های تربیت مدرس و آموزش فرزندان و خانواده‌های محترم ایشان به صورت مستقل با توجه به نیازسنجی و اولویت زبان‌های مختلف قابل ارائه است.

رسا ـ تشکر می‌کنیم از فرصتی که در اختیار خبرگزاری رسا قرار دادید.

بنده هم از شما عزیزان و خبرگزاری رسا تشکر می‌کنم و برایتان آرزوی موفقیت دارم.