احکام و آداب تاکسیرانی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۹ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۱۰:۳۳

مشخصات کتاب

نویسنده	مهدی رفیعی موحد
زبان	فارسی
ناشر	نور السجاد
محل انتشارات	قم
تاریخ نشر	۱۳۹۲
شابک	۹۶۴-۹۲۰۰۹-۱-۶
دانلود	PDF

سخن ناشر

از دیدگاه اسلامی، همان گونه که دین راهنمای اندیشه و اخلاق و عبادات است راهنمای انتخاب شغل و بایدها و نبایدها در قلمرو تولید و توزیع و مصرف و مدیریت و اقتصاد هم محسوب می‌شود. شناخت مکاسب و متاجر و صنایع و مشاغل حلال و حرام، ضرورت زندگی اسلامی است. طرح پژوهشی ـ فرهنگی «فقه و زندگی» با این عقیده شکل گرفت که اسلام پاسخگوی نیازهای بشر در همه عرصه‌های زندگی است.
مشاغل مختلف صدها حکم واجب و مستحب و شرائط حقوقی و اخلاقی دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعی و تکامل اخلاقی و معنوی انسان اثر می‌گذارد و صدها حرام و مکروه و آداب غیر اخلاقی دارد که انجام آن فضای زندگی جمعی و موفقیت اسلامی را تیره و تار می‌سازد و ابهام آن دلهره و تردید می‌آفریند. آشنایی با احکام ویژه هر صنف برای دست‌اندرکاران آن ضرورت حتمی و برای مراجعان مشاغل «نیاز قطعی» و برای اهل مطالعه، دانش اجتماعی ـ دینی ، مفید و روشنگر است.
با توجّه به این حقیقت، مسئولان ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر، که سیمای نورانی فقیهی بیدار و دلسوز و شجاع همچون حضرت آیه الله جنّتی «دام ظلّه العالی» در صدر آن می‌درخشد، این نیاز را احساس کردند که اگر مردم مؤمن و فداکار اصناف و اقشار اجتماعی با حلال و حرام‌های الهی و واجب و مستحب‌ها آشنا باشند معروف‌های بسیاری تحقّق خواهد یافت و آمار منکرات اجتماعی کاهش چشمگیری می‌یابد. این مهمّ ، تلاش برای تدوین احکام صنفی و آموزش مستقیم و غیر مستقیم را جدی‌تر ساخت.
تدوین متون آموزشی و توجیهی برای اصناف از نیازهایی است که جای خالی آن در این میدان بخوبی احساس گردید.
برای تحقّق این هدف از برخی فضلای محترم حوزه علمیه قم استمداد شد و کار تهیه متون مورد نیاز برای اصناف مختلف تولیدی توزیعی ، خدماتی و صنعتی آغاز گردید. این کار با نظارت علمی چند تن از محقّقان و نویسندگان، از جمله حجه‌الاسلام محمود مهدی پور و حجه الاسلام محمد حسین فلاح‌زاده سامان یافت. مجموعه حاضر نقطه پیوند «فقه و زندگی» است. که چگونگی تأمین معیشت حلال را به مسلمانان و صاحبان مشاغل گوناگون می‌آموزد و فقه را از تئوری به عمل و دین نظری را به صحنه تجربه اجتماعی نزدیک می‌سازد.
از آنجا که بسیاری از مشکلات اجتماعی ، ناشی از ندانستن احکام الهی و عمل نکردن به قوانین فقهی است اگر دولت و ملّت و مسئولان و مردم در روابط خویش دستورهای زندگی‌بخش الهی را بشناسند و عمل کنند زندگی هر روز شیرین و شیرین‌تر می‌شود. و بی‌اعتمادی‌ها و بدبینی‌ها و ستم‌های اجتماعی رخت بر می‌بندد و زمینه برای رشد معنوی و اخلاقی و سعادت جاودانی فراهم می‌گردد.
شناخت دقیق قوانین الهی از قرآن و سنت، شناخت عمیق واقعیت‌های اجتماعی و روشهای تولید و توزیع و مصرف و ارائه خدمات و کالاها و گسترش صداقت در روابط مردم، زمینه «عدالت اجتماعی» را فراهم می‌کند.
نویسندگان همکار در این پژوهش هدفی جز شناخت وظیفه الهی و دینی هر صنف و ابلاغ احکام صاحبان مشاغل گوناگون نداشته و در این زمینه از قرآن و سنت و فقه اهلبیت و اخلاق اسلامی و اصول مسلّم عقلی بهره گرفته‌اند . امید است با دریافت رهنمودهای دانشوران رشته‌های گوناگون و فقهای بزرگوار و صاحبان مشاغل ، این مجموعه کامل و کامل‌تر شود و زمینه اجرای قوانین اسلامی در زندگی فردی و اجتماعی فراهم آید.
در پایان از تمام مسئولان و دست‌اندرکاران، بویژه دبیر «ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر»، جناب حجه‌الاسلام و المسلمین حاج سید احمد زرگر و معاونت تشکلهای مردمی ستاد، که ما را در شناخت موضوعات و مصادیق احکام یاری دادند تشکر نموده و از همه صاحب‌نظران دلسوز و محققان و دست‌اندرکاران امور اصناف و برادران و خواهران مؤمن و متعهد در واحدهای صنفی تقاضا می‌شود دیدگاه‌ها علمی و تجربی خویش را جهت تکمیل و اصلاح این مجموعه به نشانی: قم، خیابان معلم، 16 متری عباس‌آباد، جنب مدرسه شهیدین ارسال دارند و ما را در ارائه خدمات فرهنگی بیشتر و بهتر یاری کنند
والله ولی التوفیق
قم ـ انتشارات نورالسجّاد

مقدمه

حیثیت، اعتبار اجتماعی و شرافت تاکسیرانی از سویی و نیاز جامعه شهری به ناوگان حمل و نقل شهری از سوی دیگر و ضرورت ترویج فرهنگ دینی و شیوع «پسندیده‌ها» و قانونمندی فعالیتهای اجتماعی از دیگر سو تاکسیران محترم را به احکام و اخلاق صنفی فرا می‌خواند.
به بیان دیگر «تاکسیران»ی موفّق است که به وظیفه دینی خود نسبت به خویشتن، مسافران، همکاران و جامعه آگاه باشد و در قلمرو دین به «تاکسیرانی» بپردازد. زیرا «مسایلی را که انسان غالبا به آنها احتیاج دارد واجب است یاد بگیرد.» نوشته حاضر که با همین ایده و به سفارش ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام تهیه شده است، به تاکسیداران و تاکسیرانان عزیز و دیگر دست اندرکاران محترم امور تاکسیرانی در سراسر کشور تقدیم می‌شود.

قم. تابستان 1378
مهدی رفیعی

تاکسیرانی و خدمت به مردم

از پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله سؤال شد خداوند چه کسی را بیش از همه دوست می‌دارد؟ حضرت در پاسخ بیان کردند: «آنکه بیش از همه برای مردم سودمند باشد.»
از این کلام می‌توان چنین نتیجه گرفت که ارزشمندی هر شخص در هر صنف به میزان بازدهی، کارایی و نحوه برخورد او با دیگران بستگی دارد و هر چه بر میزان و مقدار فعالیت او افزوده شود و با رفتاری نیکو و اخلاقی پسندیده همراه باشد بر مقبولیت آن شخص افزوده می‌شود و در یک کلام آنچه به شخص بها می‌دهد و او را در دنیا و آخرت سرافراز می‌سازد «خدمت مستمر به مردم» است.
امام علی علیه‌السلام به نقل از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در اهمیت خدمتگزاری مسلمانان چنین می‌گویند: هر مسلمانی به جمعی از مسلمانان خدمت کند، خداوند به تعداد آن مسلمانان برای وی در بهشت خدمتگزار قرار می‌دهد.»
تاکسیرانی، از جمله پایگاه‌های مهم خدمتگزاری است که کار جابجایی مردم را به عهده دارد و همه اقشار جامعه برای ربط و بسط فعالیتهای روزانه خود به این حلقه وصلِ ارزشمند نیاز دارند. تاکسیرانی، به لحاظ نقش کلیدی و غیر قابل جایگزینش، از مصادیق گفتار امام صادق علیه‌السلام است که می‌فرماید: «هر کس برادر مؤمن خود را سوار کند خداوند در روز قیامت او را سوار بر شتر بهشتی می‌کند، و همه فرشته‌های مقرّب به او افتخار می‌کنند...»
تاکسیران، علاوه بر افتخار خدمتگزاری به مردم توفیق حضور در شهر خود و در کنار خانواده و بستگان و آشنایان را داراست زیرا رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله یکی از نشانه‌های خوشبختی هر شخص را در این می‌داند که رزق و روزی خویش را در شهر خود به دست آورد.»

روش صحیح خدمتگزاری

اولین قدم در راه خدمتگزاری به مردم این است که بذر محبّت به آنان را در قلب خویش بیفشانیم، چون انسان دوستی و عشق به مردم نیمی از خردمندی است.
دومین قدم در راه خدمتگزاری تلاش برای بر طرف کردن نیاز مردم است. به فرموده پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله کسی که برای رفع نیاز برادر مؤمن خود کوشش کند مثل این است که نُه هزار سال خداوند متعال را عبادت کرده، در حالی‌که روزهای آن را روزه بوده و شبهایش را بیدار.
برای انجام خدمت صحیح، لازم است که اصول اخلاقی اسلام و توصیه‌های فقهی آن رعایت شود؛ از جمله:
1 ـ از گفتن هر کلمه‌ای که نشانه منّت گذاری است پرهیز شود. امام علی علیه‌السلام می‌فرمایند: «هر کسی با نیکی کردن منّت بگذارد کار نیک او آلوده و تیره [و بی‌اثر] می‌شود.»
2 ـ هنگام انجام وظیفه خوش‌رو، مهربان و متواضع باشد.
3 ـ خود را به جای مسافران تصوّر کند و به همان شکلی که دوست دارد به وی خدمت شود به آنان خدمت کند؛ که از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل شده: «آنچه را برای خود می‌خواهی برای دیگران بخواه.»
4 ـ خدمتش را بطور کامل به پایان برساند و مسافر را در نزدیکترین نقطه به مقصد پیاده کند.
5 ـ با برنامه ریزی صحیح زمان بیشتری را در راه خدمت به مردم قرار دهد. زیرا که بنا به فرمایش پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله : خوشحال کردن مردم مؤمن، خوشحالی خدا و پیامبر را به همراه دارد.
6 ـ از راهنمایی صحیح و کامل سرنشینان ناآشنا دریغ نورزد.
7 ـ به افراد بزرگتر از خود احترام بگذارد، همچنانکه امام علی علیه‌السلام می‌فرماید: «بزرگان خود را احترام کنید تا کوچکترها شما را گرامی دارند».
8 ـ حق تقدم مسافر را رعایت کند و با رسیدن مسافر جدید و پیشنهاد کرایه بیشتر از سوی او، مسافر قبلی را پیاده نکند.
9 ـ در ایستگاه‌ها مراقب باشد حق تقدم اشخاص مسن و بانوان؛ به ویژه بانوانی که کودک همراه دارند، ضایع نشود.
10 ـ بنا به توصیه حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله خردسالان را گرامی دارد.
11 ـ به وقت سرنشینان اهمیت دهد و همانند آن تاکسیرانی باشد که وقتی یکی از سرنشینان از وی خواهش کرد لحظه‌ای توقف کند تا از عکاسی کنار خیابان عکسهایش را تحویل بگیرد. ولی تاکسیران با کمال ادب درخواست او را نپذیرفت.
در مقابل تاکسیرانی را دیدم که بی‌توجه به حضور سرنشینان، توقّف کرد تا از باک تاکسی بنزین بکشد و به خودروی در راه مانده بدهد.
12 ـ فشار کار و خستگی نباید، تاکسیران را از تعادل خارج کند تا به هر بهانه‌ای به دیگران پرخاش کند؛ چون خدمتگزاری با فحاشی و توهین سازگار نیست.
13 ـ به هنگام سوار و پیاده کردن مسافر، دریافت و پرداخت کرایه‌ها، جابجا کردن مسافر و انتقال سرنشینان ردیف عقب به صندلی جلو به شأن و شخصیت مسافر توجّه کند و از بر خورد خشم آلود و آمرانه اجتناب شود و با حالت احترام آمیز از واژه‌های ملایم و متین همراه با لبخند استفاده نماید.
14 ـ بهتر است تاکسیران:
ـ فقیر و غنی، پیر و جوان، زن و مرد و توانگر و غنی را به یک چشم نگاه کند؛
ـ برخوردش با همه یکسان و دوستانه باشد؛
ـ از کنار پیران عصا به دست و مریضان با بی‌توجهی عبور نکند؛
ـ به دیده حقارت به مسافر یا مسافران نگاه نکرده و کسی را مسخره نکند؛
ـ از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله روایت شده است که: «خوارترین مردم کسی است که مردم را خوار شمارد.»
15 ـ تمام توجّه او به خدمت باشد و با اخلاص به جابجایی شهروندان بپردازند، همانطور که یکی از تاکسیرانان موفّق می‌گفت:
من بر خلاف بعضی از همکاران، بی‌جهت در خیابانها و میادین نمی‌چرخم تا فقط مسافر دربستی با رقمهای درشت پیدا کنم؛ بلکه همیشه قبل از آنکه بخواهم گوشم را آماده شنیدن مبلغ پیشنهادی مسافرِ کنارِ خیابان کنم به مقصد او توجّه می‌کنم.
16 ـ اگر راننده تاکسی تلفنی و یا سرویس خصوصی است به زمان و مکان قرار، مسیر منتهی به مقصد، تعداد سرنشینان، سرعت و مقررات دیگر دقت و توجّه ویژه‌ای داشته باشد. زیرا به فرموده پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله : «بهترین بندگان خدا کسانی هستند که به وعده وفا می‌کنند.» و نیز «در روز قیامت از عهد و پیمان سؤال می‌شود.»
17 - «آلودگی صوتی» به هر طریق ممکن؛ اعمّ از صدای ناهنجار اگزوز، بوق و صدای رادیو برهم زننده آرامش بوده و چه بسا موجب آزار و پدید آمدن عارضه‌های ناگوار می‌شود. تاکسیران موفق می‌تواند تاکسی را در وضعیتی براند که ضمن کاهش آلودگی صوتی، آرامش عصبی، فکری و شنوایی را به مسافران خود و سایر شهروندان هدیه دهد؛ به خصوص در مواقع عبور از خیابانهای کم‌عرض، کوچه‌ها، نزدیک درمانگاه‌ها و بیمارستانها. زیر هر نوع رنجاندن و آزار دیگران در اخلاق اجتماعی اسلام عملی ناپسند و حرام است.
از پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله روایت شده: «هر آزار دهنده‌ای در جهنّم است.» و «خداوند در روز قیامت کسانی را که در دنیا مردم را عذاب کرده‌اند عذاب می‌کند.»
18 ـ پرحرفی و گفتگوی بیهوده از جمله ناپسندهای گفتاری است و از سوی بزرگان دین نهی شده است. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند: «بدهای امّت من پرگویان و پرچانه‌ها هستند.»
19 ـ از بیان مشکلات شخصی و صنفی در جمع سرنشینان بپرهیزد.
20 ـ در برابر رفتار ناشایست مسافران، خویشتن‌دار بوده و با متانت از بروز خشونت و درگیری جلوگیری کند و با لحن آرام و ملایم گفتگو کند و صدای خود را بلند نکند.
21 ـ نسبت به کمبود پول خرد یا جایگزینی آن با بلیط اتوبوس یا کوتاهی مسافر در پرداخت تام و کامل کرایه‌بها، خویشتن‌دار باشد و با بزرگواری از کنار کم و کاستی‌ها بگذرد. به عنوان نمونه: یکی از مسافرانِ تاکسی پیاده شد و یک عدد بلیط 100 ریالی اتوبوس در آورد و به راننده گفت: «ببخشید. غیر از این بلیط پولی تو جیبم نیست.» راننده بی‌آنکه حرفی بزند به تاکسیمتر که رقم 450 ریال را نشان می‌داد نگاه کرد و با تبسّم بلیط را از مسافر گرفت و گفت:
«بقیه کرایه را بعدا به صندوق صدقات بریز» و سپس حرکت کرد. مسافر دیگری که شاهد صحنه بود رو به راننده کرد و گفت: «خوشم آمد ازین اخلاقت. اینو می‌گن آقایی. ای کاش دیگران هم مثل تو بودن و برای ده، بیست تومان پول بی‌ارزش با مسافر جرّ و بحث نمی‌کردن و شخصیت خودشون و مسافر رو پایین نمی‌آوردن».
22 ـ مسیر تاکسیرانی با ازدحام جمعیت و در ساعتهای پر تردد کوتاه نشود تا از روی طمع‌ورزی سرنشینان را در مسیری کوتاهتر و مقصدی نزدیکتر پیاده کند.
23 ـ در زندگی قناعت داشته باشد همچنانکه روزی به هنگام پیاده شدن از سواری ویژه خواستم کرایه‌بها بپردازم که راننده نپذیرفت و گفت: «من در خارج از مسیر اصلی خود، مسافران را بطور صلواتی (رایگان) جابجا می‌کنم، شما فقط دو تا صلوات بفرستی کفایت می‌کند.»
من نیز با فرستادن دو صلوات از خودرو پیاده شده با خود گفتم چه خوب بود اگر همه تاکسیرانان این سنّت حسنه انقلاب اسلامی و دوران دفاع مقدس را در همه ایام بویژه در مناسبتهای مهم ملّی ـ مذهبی زنده نگهدارند.
24 ـ به هنگام شنیدن آژیر وسایل نقلیه امدادی (آتش‌نشانی، آمبولانس، نیروی انتظامی...) کاملاً در منتها الیه سمت راست خیابان توقف کرده تا آن وسایل به راحتی عبور کنند.
25 ـ افراد مصدوم و آسیب‌دیده از تصادفات رانندگی را به بیمارستان و دیگر مراکز درمانی منتقل کند، به شرط آنکه مسافری در تاکسی او نباشد، یا در صورت وجود مسافر در تاکسی از وی اجازه بگیرد.
26 ـ چون بنای تاکسیران، خدمت به مردم است، پس بهتر است قصد قربت کند و با اعتقاد به رزّاق بودن خداوند به ایزد متعال توکّل کند و فعالیتهای روزانه خود را با تلاوت آیاتی از قرآن کریم و دعا آغاز کند و از درگاه خدای بزرگ طلب خیر و برکت و موفقیت نماید.

تاکسیران، حافظِ جانِ مسافر

تاکسیران، با امانت دانستن مسافران، در حفظ سلامت آنان از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کند و آن را وظیفه انسانی و دینی خود می‌داند. او به حکم قرآن می‌کوشد تا با رعایت نکات زیر، مسافرانش را سالم به مقصد برساند:
1 ـ حرکت با سرعت مجاز و پرهیز از سبقت بی‌مورد یا تخلّف دیگر.
2 ـ اجتناب از هر عملی که او را از توجّه به رانندگی باز دارد؛ مثل خوردن و آشامیدن که از سوی قانون منع شده است یا گفتگو با تاکسیران دیگر یا مشغول شدن به تنظیم رادیو و جابجا کردن صندلی.
3 ـ سوار کردن بیش از سه نفر ( با راننده) در قسمت جلو خودرو که برابر قانون ممنوع است.
4 ـ سوار کردن سرنشین در سمت چپ راننده که از طرف قانون منع شده است و جریمه دارد.
5 ـ گذاشتن بار یا اشیای دیگر در جلو یا عقب خودرو، اعم از داخل یا خارج، که مانع دید راننده شود برابر مقررات ممنوع است و برای متخلفین مجازاتهایی در نظر گرفته شده است.
6 ـ مطابق قانون، تاکسیران بعد از سوار شدن مسافر تا از بسته شدن کامل درِ تاکسی اطمینان پیدا نکرده نباید حرکت کند و نیز تا لحظه توقف کامل، اجازه باز کردن درِ تاکسی را به سرنشین ندهد. برای متخلّفین از این قانون جرایمی در نظر گرفته شده است.
7 ـ راندن وسیله‌ای که بیش از ظرفیت مندرج در کارت شماره گذاری، مسافر سوار کرده ممنوع است و به تعداد هر سرنشین اضافی جریمه‌ای در نظر گرفته شده است.
8 ـ سوار کردن اشخاص در قسمت خارجی خودرو، مثل باربند و صندوق عقب، ممنوع است.
9 ـ برای پیاده و سوار کردن مسافر در محلهای مجاز و در منتهای سمت راست سواره‌رو توقف کند. در غیر این صورت متخلف محسوب می‌شود.
10 ـ مسافرین ردیف عقب را از سمت چپ پیاده نکند.
11 ـ توقف در پیاده‌رو، تجاوز به حقوق عابرین بوده و غیر قانونی است و متخلّف جریمه خواهد شد.
12 ـ تاکسیران وظیفه شناس، در مناطق ممنوعِ مشخص شده توسط قانون توقف نمی‌کند.
13 ـ هـرگاه مسافر از سوی تهدید کننده‌ای مورد ظلم و تعرّض قرار گیرد به دفاع از او بر می‌خیزد.
14 ـ به هنگام سوار یا پیاده کردن مسافر «توقّف کامل» داشته باشد تا بسان آن راننده‌ای نشود که بدون توجّه به مسافری که در حال سوار شدن بود، پا را از روی پدال ترمز برداشت و ناگهان فریاد مسافر بلند شد و با ناراحتی و اعتراض گفت: «چیزی نمونده بود که پام بره زیر چرخ».
هر چند که اتفاق ناگواری رخ نداد؛ امّا با کمال تأسف آن راننده به عوض عذرخواهی و دلجویی گفت: «حالا که طوری نشده، چرا داد و فریاد می‌کنی؟»
یاد آوری:
هرگاه تاکسیران بر اثر تخلف از مقررات راهنمایی و رانندگی یا تاکسیرانی و سایر قوانین دولت اسلامی، ضرری به مسافران یا دیگران برساند، افزون بر آنکه این تخلف خود گناه محسوب می‌شود، ضامن ضرر و زیان است و باید جبران کند یا رضایت آنها را جلب نماید.
همچنین اگر بر اثر بی‌توجهی به مسائل اجتماعی یا کوتاهی در حفظ سلامتی مسافران، لطمه‌ای به آنان وارد شود.

تاکسیران و آسایش مسافر

تاکسیران خیرخواه و مردم دوست برای آسایش مسافرانش نکات زیر را اعمال می‌کند:
1 ـ صندلیها و کف تاکسی و جدار داخلی درها را وارسی می‌کند تا برآمدگی، لبه تیز و مانع دیگر پدید نیامده باشد که سبب پاره شدن لباس مسافر یا جراحت بدنی و اذیت مسافران شود.
2 ـ صندلی ردیف جلو را طوری تنظیم می‌کند که دو مسافر به راحتی و با کمترین فشار و رنجش در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
3 ـ از سوار کردن مسافری که در حال کشیدن سیگار است پرهیز می‌کند.
4 ـ با تنظیم سرعت و توجّه به مسافران کنار خیابان در نزدیکترین محل حضور مسافر توقف کند نه آنکه در فاصله دورتر بایستد آنگاه از مسافر توقع داشته باشد تا با دویدن و شتاب خود را به تاکسی برساند و نیز در لحظه پیاده کردن دقت کند تا هر مسافر را در نزدیکترین نقطه ممکن به مقصدش پیاده کند، هر چند که مسافر قبلی در فاصله 50 متری پیاده شده باشد؛ یعنی از این مسافر توقع یا گلایه نداشته باشد که چرا همراه مسافر قبلی پیاده نشده است.

تاکسیران و حیثیت مسافر

همزیستی و ارتباط سالم افراد جامعه بشری در پناه «حیثیت و اعتبار» است و همگان سعی دارند بر حسب فطرت خود از آن دفاع کنند. اسلام نیز این ویژگی ذاتی انسان را محترم شمرده و بسیاری از احکام و توصیه‌هایش را بر مبنای حفظ آبروی اشخاص استوار ساخته است و از امام صادق علیه‌السلام در حدیثی نقل شده:
«مسلمان کسی است که مردم از دست و زبان او در أمان و آسایش باشند».
بر این اساس و برای ادای احترام متقابل لازم است تاکسیران نسبت به مسافری که پیاده شده سخنی از نحوه رفتار و گفتار او به میان نیاورد و به دیگری نیز چنین اجازه‌ای ندهد. زیرا این قبیل سخنان از مصادیق آشکار «غیبت» است و از گناهان بزرگ به شمار می‌رود.
حال اگر این سخنان با تمسخر و فحش و واژه‌های رکیک همراه شود بر میزان جرم افزوده می‌شود و همگی بر خلاف ارزشهای اخلاقی اسلام هستند که آیه ذیل شاهد همین مدعاست:
ای کسانی که ایمان آورده‌اید نباید قومی قوم دیگر را ریشخند کند. شاید آنها از اینها بهتر باشند... و از یکدیگر عیب مگیرید و به همدیگر لقبهای زشت مدهید... و هر که توبه نکرد آنان خود ستمکارند... و بعضی از شما غیبت بعضی نکند. آیا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده‌اش را بخورد؟ از آن کراهت دارید.[پس ] از خدا بترسید...
نسبت به رفتار و گفتار ناشایست دیگران نیز وظیفه تاکسیران همانست که پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «ملایمت کن و از خشونت و فحش و ناسزا بپرهیز» و نباید از درِ مقابله به مثل و انتقام برآید که به گفته آن حضرت: «منفورترین مردم نزد خدا شخص لجوج و ستیزه‌جو است.»
همین نسخه برای وضعیت دیگر نیز قابل تجویز است و آن وقتی است که تاکسیران یا تاکسیدار به شهرداری یا سازمان یا اتحادیه مراجعه کند و بر طبق خواسته‌اش با وی رفتار نکنند یا از سوی همکاران مورد بی‌مهری قرار گیرد.
بنابراین هرگاه به عملکرد کسی انتقاد یا نارضایتی دارد، بر اساس اصل امر به معروف و نهی از منکر و با شهامت کامل و بطور مستقیم با همان شخص روبرو شود و محترمانه نظر خودش را ارائه کند.
همچنین سزاوار است برای دستیابی به خواسته صنفی (خواسته‌ای معقول و بر حق و قابل وصل) از طریق صحیح وارد شود و به عوض بیراهه رفتن‌ها و هیاهو، با مسؤول مستقیم آن قبیل خواسته‌ها ارتباط برقرار کند و نیازمندیهایش را با وی در میان بگذارد و پیوسته خواسته‌ها و آرزوهایش را با بردباری و متانت پی‌گیری کند.
در راستای اصل حفظ آبروی مردم، تاکسیران امین هرگز به خود اجازه نمی‌دهد که از روی بدگمانی یا کنجکاوی، فضای سالم و آرام اجتماعی را آلوده کند و هرگز تلاش نمی‌کند از آمد و شد مسافران سر در آورد یا به گفتگوی خصوصی زن و شوهر و دو دوست گوش فرا دهد یا از محتویات اثاث آنها با خبر شود یا حرکات مسافرین را زیر نظر بگیرد یا از طریق آئینه و با نگاه‌های تند مراقب سرنشینان باشد و... زیرا همه این موارد بر طبق صریح آیات و روایات از گناهان بزرگ شمرده شده‌اند؛ مثلاً:
ای کسانی که ایمان آورده‌اید از بسیاری از گمانها بپرهیزید که پاره‌ای از گمان‌ها گناه است و تجسّس نکنید.
امام علی علیه‌السلام: هر که پرده از اسرار دیگری بردارد خداوند نیز پرده از اسرارش بر می‌دارد.
امام خمینی(ره): «عیب جویی و تنقیص مسلمان جایز نیست.»
حال اگر به خصوصیاتی از زندگی شخصی و رفتار و گفتار مسافرین دست یافت، لازم است با «تغافل و چشم پوشی»، که امام علی علیه‌السلام همگان را بدان توصیه کرده‌اند، از کنار آن بگذرد تا از نتیجه آن که آرامش و امنیت است بهره‌مند شود: «هر کس بسیاری از چیزها را نادیده نگیرد زندگی‌اش ناخوش می‌شود.»
نکته پایانی این بحث عبارت است از اینکه برای حفظ حیثیت عمومی بانوان و برای جلوگیری از ایذا و مزاحمت و سلب آسایش آنان، تاکسیران سعی کند در صورت امکان از سوار کردن و نشاندن زن و مرد نامحرم و جوان در کنار یکدیگر خصوصا در ردیف جلو صرف‌نظر کند، بخصوص در وقتی که احتمال فساد می‌دهد یا یقین به وقوع خلاف شرع دارد. زیرا هیچگاه وجدانش به وی اجازه نمی‌دهد تا برای به دست آوردن چند ریال پول، زمینه گناهکاری دو انسان و نافرمانی خدا را فراهم کند و نیز می‌داند که رعایت این نکته از جمله شئون اسلامی و اجتماعی است و بر حسب مقررات تخلّف محسوب می‌شود.
تاکسیران برای آنکه ناخود آگاه در معرض سوء ظن یا تهمت قرار نگیرد از سوار کردن دو زن در ردیف جلوی تاکسی اجتناب کند، همچنانکه در بعضی شهرها از سوار کردن دو زن یا یک مرد و یک زن در صندلی جلو، جلوگیری می‌شود و هیچ مشکلی نیز درپی نداشته است.
چند یادآوری مهم:
1 ـ برای حفظ حریم شرعی و عفّت عمومی لازم است از گفتگو و خندیدن با زنان مسافر و نیز از سؤالهای بی‌مورد پرهیز شود.
2 ـ در وقت دریافت و پرداخت پول با دست زنان تماس پیدا نکند.
3 ـ از داخل آیینه به نامحرم نگاه نکند، زیرا بنابر احتیاط واجب، نگاه کردن به صورت و دستهای نامحرم، هر چند بدون قصد لذت باشد، حرام است.
4 ـ امر به معروف و نهی از منکر واجب کفایی است. در صورت مشاهده منکر از سوی مسافران، بر تاکسیران لازم است که با رعایت شرایطبه وظیفه شرعی خود عمل کند.

تاکسیران و مالِ مسافر

پانویس