فرهنگ مصادیق:انتظار و آمادگی نظامی: تفاوت بین نسخه‌ها

از پژوهشکده امر به معروف
پرش به: ناوبری، جستجو
(صفحه‌ای تازه حاوی «<div class="head1">انتظار و آمادگی نظامی</div> == مرزبانی و سنگرداری در دوران غیبت == انت...» ایجاد کرد)
 
(معنای رباط و مرابطه)
 
(۳ نسخه‌ٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشده)
سطر ۲: سطر ۲:
  
 
== مرزبانی و سنگرداری در دوران غیبت ==
 
== مرزبانی و سنگرداری در دوران غیبت ==
انتظار، نخست یک آرمان و عقیده است، و سپس در عمل و عینیت آشکار می گردد، و انسان منتظر به مرزبانی و پاسداری از حوزه جغرافیایی و فرهنگی و ایدئولوژیکی خود و همکیشان و هم مسلکان خویش می پردازد، و همواره در موضع دیده بانی است، و هوشیارانه و تیزنگرانه، به افقهای دور و نزدیک می نگرد، و هر تحرک و تحول و نقل و انتقالی را در اردوگاه های دشمن زیر نظر می گیرد، و در سنگر [[دفاع]] ایدئولوژیکی و زمینی و جغرافیایی، دشمن را از پیشروی باز می دارد، و در صورت فراهم بودن زمینه، به تهاجم نیز دست می یازد. و بدین گونه برای تحقق هدفها و آرمانهای خویش که برای تحقق آنها انتظار می کشد، از هیچ تلاشی فرو گذار نمی کند. این است که جامعه منتظر، همواره به آمادگی نظامی و دفاعی فرا خوانده شده است. و تهیه ابزار جنگ و قدرت از هر مقوله و با هر کیفیت، تکلیف گشته است. این آمادگی مخصوص زمانی ویژه، یا دورانی که به ظاهر تهاجمی علیه جامعه منتظر صورت گرفته است نیست؛ بلکه این آمادگی، باید همیشه و در سراسر دوران زندگی و زمان تکلیف وجود داشته باشد.<br/>
+
انتظار، نخست یک آرمان و عقیده است، و سپس در عمل و عینیت آشکار می‌گردد و انسان منتظر به مرزبانی و پاسداری از حوزه جغرافیایی و فرهنگی و ایدئولوژیکی خود و هم‌کیشان و هم‌مسلکان خویش می‌پردازد، و همواره در موضع دیده‌بانی است، و هوشیارانه و تیزنگرانه، به افق‌های دور و نزدیک می‌نگرد، و هر تحرک و تحول و نقل و انتقالی را در اردوگاه‌های دشمن زیر نظر می‌گیرد، و در سنگر دفاع ایدئولوژیکی و زمینی و جغرافیایی، دشمن را از پیشروی باز می‌دارد، و در صورت فراهم بودن زمینه، به تهاجم نیز دست می‌یازد و بدین گونه برای تحقق هدف‌ها و آرمان‌های خویش که برای تحقق آنها انتظار می‌کشد، از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کند. این است که جامعه منتظر، همواره به آمادگی نظامی و دفاعی فراخوانده شده است و تهیه ابزار جنگ و قدرت از هر مقوله و با هر کیفیت، تکلیف گشته است. این آمادگی مخصوص زمانی ویژه، یا دورانی که به‌ظاهر تهاجمی علیه جامعه منتظر صورت گرفته است نیست؛ بلکه این آمادگی، باید همیشه و در سراسر دوران زندگی و زمان تکلیف وجود داشته باشد.<br/>
عن أبی عبد اللّٰه الجعفی قال قال لی أبو جعفر محمد بن علی (علیهما السلام) کم الرباط عندکم قلت أربعون قال لکن رباطنا رباط الدهر ... <ref>کافی 8/381؛ مکیال 2/423</ref>
+
عن أبی عبد اللّٰه الجعفی قال قال لی أبو جعفر محمد بن علی (علیهماالسلام) کم الرباط عندکم قلت أربعون قال لکن رباطنا رباط الدهر ... <ref>کافی ۸/۳۸۱؛ مکیال ۲/۴۲۳</ref> ابوعبدالله جعفی می‌گوید: امام باقر (علیه‌السلام) از من پرسید: مدت مرزبانی نزد شما چقدر است؟ گفتم: چهل روز. امام گفت: لیکن مدت مرزبانی ما تا همیشه است...<br/>
ابوعبدالله جعفی می گوید: امام باقر (علیه السلام) از من پرسید: مدت مرزبانی نزد شما چقدر است؟ گفتم: چهل روز. امام گفت: لیکن مدت مرزبانی ما تا همیشه است...<br/>
+
== معنای رباط و مرابطه ==
برای روشن شدن این تعلیم والا و بنیادین امام پنجم، معنای «رباط» و «مرابطه» را توضیح می دهیم:<br/>
+
برای روشن شدن این تعلیم والا و بنیادین امام پنجم، معنای «رباط» و «مرابطه» را توضیح می‌دهیم:<br/>
«رباط» و «مرابطه» به معنای مرزبانی و سنگرداری و دیده بانی است. و این معنا نوعاً در خطوط مقدم و در مرزهای نزدیک به دشمن و بیگانه صورت می گیرد. مجاهدان در اسلام دو نوعند: نخست آنان که، در زمان جنگ، به ستیز و نبردی رسمی و رویاروی با دشمن دست یازند، و به کارزار با دشمنان بپردازند. دیگر آنان که در غیر زمان جنگ به مرزبانی می پردازند، یعنی زمانی که جنگ و ستیز و رویارویی در کار نیست، اما مرزها و سرزمینهای اسلامی، همواره با خطر احتمالی هجوم بیگانه و دشمن رو به رو است. در این صورت مرزبانی و سنگرداری و دیده بانی تکلیف است، و حضور در خطوط مقدم برای پیشگیری احتمالی لازم است. در اینجا موضوع «ربط» و «مرابطه» پیش می آید یعنی مرزبانی و آمادگی برای دفع تهاجم احتمالی، و حراست از سرزمین اسلامی. مسلمانان در جامعه اسلامی، در زمانی که جنگی نیز در کار نباشد به مرزبانی و حفظ مرزهای اسلامی مکلفند، و هر کس به نوبت باید در مرزها حضور یابد و پاسداری کند. بنابراین «مرابطه» و «رباط» «چنان که فقها در کتاب جهاد گفته اند: آن است که مؤمنان در مرزها اقامت گزینند... و آمادگی کامل داشته باشند، تا در هنگام حمله و تهاجم ناگهانی دشمن، [[دفاع]] کنند، و کشور را نجات دهند». کمترین زمان مرابطه و مرزبانی سه روز و بیشترین دوران آن چهل روز است. و اگر کسانی بیش از چهل روز، در مرزها مقاومت کردند، پاداشی چون پاداش مجاهدان دارند. این نوع «مرابطه» و مرزبانی در زمان غیبت و حضور امام فرق نمی کنند...» <ref>مکیال 2/424</ref><br/>
+
«رباط» و «مرابطه» به معنای مرزبانی و سنگر داری و دیده‌بانی است و این معنا نوعاً در خطوط مقدم و در مرزهای نزدیک به دشمن و بیگانه صورت می‌گیرد. مجاهدان در اسلام دو نوع‌اند: نخست آنان که، در زمان جنگ، به ستیز و نبردی رسمی و رویاروی با دشمن دست یازند، و به کارزار با دشمنان بپردازند. دیگر آنان که در غیر زمان جنگ به مرزبانی می‌پردازند، یعنی زمانی که جنگ و ستیز و رویارویی در کار نیست، اما مرزها و سرزمین‌های اسلامی، همواره با خطر احتمالی هجوم بیگانه و دشمن رو به رو است. در این صورت مرزبانی و سنگر داری و دیده‌بانی تکلیف است، و حضور در خطوط مقدم برای پیشگیری احتمالی لازم است. در اینجا موضوع «ربط» و «مرابطه» پیش می‌آید یعنی مرزبانی و آمادگی برای دفع تهاجم احتمالی، و حراست از سرزمین اسلامی.<br/>
معنای دیگر «مرابطه» و «رباط» (مرزبانی و سنگرداری)، پیوند و رابطه با امام، و در خدمت امام زیستن و مرزبان دستورها و خواسته های امام بودن است، به این معنا که: «جامعه مؤمنان با امام خویش ارتباط برقرار کنند، و به ریسمان ولایت امام چنگ در زنند، و با او هم پیمان شوند، و به یاری امام متعهد گردند. این قسم از «مرابطه» واجب عینی بر هر فرد است، نیابت بردار نیست، و پایه ای از پایه های ایمان است. و عملی بدون آن پذیرفته نمی شود.» <ref>مکیال 2/425</ref><br/>
+
مسلمانان در جامعه اسلامی، در زمانی که جنگی نیز در کار نباشد به مرزبانی و حفظ مرزهای اسلامی مکلف‌اند، و هر کس به‌نوبت باید در مرزها حضور یابد و پاسداری کند.<br/>
گواه بر این موضوع، افزون بر احادیث و آیات ضرورت انتظار و آمادگی، آیه و احادیثی ویژه است. قرآن کریم می گوید:<br/>
+
بنابراین «مرابطه» و «رباط» «چنان‌که فقها در کتاب جهاد گفته‌اند: آن است که مؤمنان در مرزها اقامت گزینند... و آمادگی کامل داشته باشند، تا در هنگام حمله و تهاجم ناگهانی دشمن، دفاع کنند، و کشور را نجات دهند».<br/>
یا ایها الذین آمنوا، اصبروا و صابروا، و رابطوا، و اتقوا الله لعلکم تفلحون. <ref>سوره آل عمران (2): 200</ref>
+
 
ای مؤمنان! شکیبا باشید و پایداری ورزید، و برای مرزبانی حاضر یراق باشید، و از خدا بترسید، شاید رستگار گردید.<br/>
+
== زمان مرابطه و مرزبانی ==
امام صادق (ع) در تفسیر این آیه قرآن فرموده است:<br/>
+
کمترین زمان مرابطه و مرزبانی سه روز و بیشترین دوران آن چهل روز است. و اگر کسانی بیش از چهل روز، در مرزها مقاومت کردند، پاداشی چون پاداش مجاهدان دارند. این نوع «مرابطه» و مرزبانی در زمان غیبت و حضور امام فرق نمی‌کنند...»<ref>مکیال ۲/۴۲۴</ref>
اصبروا علی المصائب، و صابروا علی الفرائض، و رابطوا علی الائمه، علیهم السلام. <ref>تفسیر قمی 1/129</ref>
+
معنای دیگر «مرابطه» و «رباط» (مرزبانی و سنگر داری)، پیوند و رابطه با امام، و در خدمت امام زیستن و مرزبان دستورها و خواسته‌های امام بودن است، به این معنا که: «جامعه مؤمنان با امام خویش ارتباط برقرار کنند، و به ریسمان ولایت امام چنگ در زنند، و با او هم‌پیمان شوند، و به یاری امام متعهد گردند. این قسم از «مرابطه» واجب عینی بر هر فرد است، نیابت بردار نیست، و پایه‌ای از پایه‌های ایمان است. و عملی بدون آن پذیرفته نمی‌شود.»<ref>مکیال ۲/۴۲۵</ref>
در برابر مشکلات شکیبایی ورزید، و در انجام تکلیفها و مسئولیت ها پایدار باشید، و با امامان رابطه برقرار کنید.<br/>
+
گواه بر این موضوع، افزون بر احادیث و آیات ضرورت انتظار و آمادگی، آیه و احادیثی ویژه است. قرآن کریم می‌گوید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ<ref>سوره آل عمران؛ آیه ۲۰۰</ref> اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد صبر كنيد و ايستادگى ورزيد و مرزها را نگهبانى كنيد و از خدا پروا نماييد اميد است كه رستگار شويد.<br/>
و در تفسیر برهان از امام باقر (ع) در تفسیر این آیه چنین نقل شده است:<br/>
+
امام صادق (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه قرآن فرموده است:<br/>
... اصبروا علی اداء الفرائض، و صابروا عدوکم، و رابطوا امامکم المنتظر. <ref>تفسیر برهان 1/343، مکیال 2/425 و 426</ref>
+
اصبروا علی المصائب، و صابروا علی الفرائض، و رابطوا علی الائمه، علیهم السلام.<ref> تفسیر قمی ۱/۱۲۹</ref> در برابر مشکلات شکیبایی ورزید، و در انجام تکلیف‌ها و مسئولیت‌ها پایدار باشید، و با امامان رابطه برقرار کنید.<br/>
... در انجام واجبات شکیبا باشید، و در برابر دشمن پایداری کنید، و با امام منتظر و در حضور او باشید.<br/>
+
و در تفسیر برهان از امام باقر (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه چنین نقل‌شده است:<br/>
و در حدیث دیگری امام صادق (ع) چنین فرموده است:<br/>
+
... اصبروا علی اداء الفرائض، و صابروا عدوکم، و رابطوا امامکم المنتظر.<ref>تفسیر برهان ۱/۳۴۳، مکیال ۲/۴۲۵ و ۴۲۶</ref> ... در انجام واجبات شکیبا باشید، و در برابر دشمن پایداری کنید، و با امام منتظر و در حضور او باشید.<br/>
امام صادق (ع):<br/>
+
و در حدیث دیگری امام صادق (علیه‌السلام) چنین فرموده است: ... و رابطوا، قال (علیه‌السلام): المقام مع امامکم ...<ref>تفسیر برهان ۱/۳۳۵؛ مکیال ۲/۴۲۶</ref> ... «رابطوا» به معنای حضور نزد امام است...<br/>
... و رابطوا، قال (ع): المقام مع امامکم ... <ref>تفسیر برهان 1/335؛ مکیال 2/426</ref><br/>
+
امام باقر (علیه‌السلام) در سخنی که آوردیم، مردم را به همین معنا توجه می‌دهند: یعنی از جمله «رباطنا رباط الدهر: ما در همه زمان‌ها مرزبان و سنگر دار و مرز دارانیم.» امام، طبق آنچه در جامعه اسلامی مرسوم بود، و همگان از آن تکلیف آگاهی داشتند (یعنی نوبت در مرزبانی و مرزداری، و سه روز یا چهل روز و واجب کفایی بودن آن)، موضوع برتر و تکلیف مهم‌تری را نیز بازگفتند، که ما در همه دوران و همه زمان‌ها مرزدار و مرزبانیم، و شیعه ما باید پیرو ما باشد و همواره و همیشه هوشیارانه به حراست و حفاظت از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی سرزمین‌های اسلامی و دین اسلام بپردازد، و از این مهم و واجب لحظه‌ای غفلت نورزد.<br/>
... «رابطوا» به معنای حضور نزد امام است...<br/>
+
علامه مجلسی در تفسیر این حدیث گفته است: ای یجب علی الشیعه ان یربطوا انفسهم علی طاعه امام الحق، و انتظار فرجه، و یتهیاوا لنصرته: بر شیعه واجب است که حاضر یراق و گوش به فرمان امام بر حق باشند، و در انتظار فرجش بسر برند، و برای یاری او آماده باشند.»<ref>مکیال ۲/۴۲۴</ref>
امام باقر (ع) در سخنی که آوردیم، مردم را به همین معنا توجه می دهند: یعنی از جمله «رباطنا رباط الدهر: ما در همه زمانها مرزبان و سنگردار و مرز دارانیم.» امام، طبق آنچه در جامعه اسلامی مرسوم بود، و همگان از آن تکلیف آگاهی داشتند (یعنی نوبت در مرزبانی و مرزداری، و سه روز یا چهل روز و واجب کفایی بودن آن)، موضوع برتر و تکلیف مهمتری را نیز باز گفتند، که ما در همه دوران و همه زمانها مرزدار و مرزبانیم، و شیعه ما باید پیرو ما باشد و همواره و همیشه هوشیارانه به حراست و حفاظت از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی سرزمین های اسلامی و دین اسلام بپردازد، و از این مهم و واجب لحظه ای غفلت نورزد.<br/>
+
بنابراین، شیعه در همه دوران عمر خویش مرزدار و مرزبان و سنگرنشین است. و در این خصلت چون امامان خویش و امام منتظر است، یعنی «رباط» (سنگرداری و مرزبانی) شیعه چون «رباط» امام، در همه دوران‌ها و تمام روزها و روزگاران است.<br/>
علامه مجلسی در تفسیر این حدیث گفته است: ای یجب علی الشیعه ان یربطوا انفسهم علی طاعه امام الحق، و انتظار فرجه، و یتهیاوا لنصرته: بر شیعه واجب است که حاضر یراق و گوش به فرمان امام بر حق باشند، و در انتظار فرجش بسر برند، و برای یاری او آماده باشند.» <ref>مکیال 2/424</ref><br/>
+
بنابراین، شیعه در همه دوران عمر خویش مرزدار و مرزبان و سنگرنشین است. و در این خصلت چون امامان خویش و امام منتظر است، یعنی «رباط» (سنگرداری و مرزبانی) شیعه چون «رباط» امام، در همه دورانها و تمام روزها و روزگاران است.<br/>
+
 
امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز خود را «مرابط، مرزبان و مرزدار» خوانده است، در نامه به شیخ مفید:<br/>
 
امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز خود را «مرابط، مرزبان و مرزدار» خوانده است، در نامه به شیخ مفید:<br/>
من عبدالله المرابط فی سبیله ... <ref>ارشاد شیخ مفید، چاپ مکتبه بصیرتی، قم</ref><br/>
+
من عبدالله المرابط فی سبیله ...<ref>ارشاد ۴، شیخ مفید، چاپ مکتبه بصیرتی، قم</ref> (این نامه) از بنده خدا است بنده‌ای که مرزبان و مرزدار راه خدا است...<br/>
(این نامه) از بنده هدا است بنده ای که مرزبان و مرزدار راه خدا است...<br/>
+
«مرابط: مرزبان و مرزدارم در برخی احادیث، به امام مهدی (علیه‌السلام) اطلاق شده است.<br/>
«مرابط: مرزبان و مرزدارم در برخی احادیث، به امام مهدی (علیه السلام) اطلاق شده است.<br/>
+
امام باقر (علیه‌السلام): فی هذه الآیه: «یا ایها الذین آمنوا، اصبروا ... و رابطوا...» نزلت فینا، و لم یکن الرباط الذی امرنا به بعد، و سیکون ذلک من نسلنا المرابط<ref>تفسیر برهان ۱/۳۳۵ مکیال ۲/۴۲۷</ref>
امام باقر (علیه السلام):<br/>
+
در تفسیر این آیه: «ای مؤمنان شکیبا باشید ... و برای مرزبانی حاضر یراق...»، این آیه دربارهٔ ما نازل‌شده است و هنوز «رباط» و مرزبانی که به ما دستور داده شده است تحقق نیافته است. و این مرزبانی در آینده از فرزندان ما، که «مرابط» و مرزبان‌اند تحقق خواهد یافت.<br/>
فی هذه الآیه: «یا ایها الذین آمنوا، اصبروا ... و رابطوا...» نزلت فینا، و لم یکن الرباط الذی امرنا به بعد، و سیکون ذلک من نسلنا المرابط <ref>تفسیر برهان 1/335 مکیال 2/427</ref><br/>
+
مؤلف «مکیال المکارم»، در ذیل این حدیث می‌گوید:<br/>
در تفسیر این آیه: «ای مؤمنان شکیبا باشید ... و برای مرزبانی حاضر یراق...»، این آیه در باره ما نازل شده است و هنوز «رباط» و مرزبانی که به ما دستور داده شده است تحقق نیافته است. و این مرزبانی در آینده از فرزندان ما، که «مرابط» و مرزبانند تحقق خواهد یافت.<br/>
+
«آنچه از دقت در سخنان امامان (علیهم السلام) برای من آشکار شده، این است که مقصود از «مرابط» در این حدیث امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. و علت نام‌گذاری حضرت به این نام روشن است.»<ref>مکیال ۲/۴۲۷</ref>
مؤلف «مکیال المکارم»، در ذیل این حدیث می گوید:<br/>
+
بنابراین، امت نیز چون امامشان، مرابطان و مرزبانان و مرزداران حماسه‌های جاوید اسلام و تشیع‌اند، و از این نظر نیز همسان و هم‌آوا با امامشان حرکت می‌کنند، و با او چنین پیوندی ناگسستنی و ارتباطی استوار و بیعتی نیرومند دارند، و همیشه هوشیار و بیدار و آماده‌اند، و همه ابزارهای قدرت را طبق دستور قرآن کریم: «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ: <ref>سوره انفال؛ آیه ۶۰</ref> و تا آنجا که می‌توانید نیرو آماده کنید»، باید فراهم سازند و در اختیار داشته باشند. این‌گونه سنگرداران چون مجاهدان نزد خداوند عزیز و گرامیند. و دربارهٔ ایشان رسیده است:<br/>
«آنچه از دقت در سخنان امامان (علیهم السلام) برای من آشکار شده، این است که مقصود از «مرابط» در این حدیث امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. و علت نامگذاری حضرت به این نام روشن است.» <ref>مکیال 2/427</ref><br/>
+
پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم): کل میت یختم علی عمله، الا المرابط فی سبیل الله، فانه ینموله عمله الی یوم القیامه ...<ref>مکیال ۲/۴۲۵</ref>
بنابراین، امت نیز چون امامشان، مرابطان و مرزبانان و مرزداران حماسه های جاوید اسلام و تشیع اند، و از این نظر نیز همسان و همآوا با امامشان حرکت می کنند، و با او چنین پیوندی ناگسستنی و ارتباطی استوار و بیعتی نیرومند دارند، و همیشه هوشیار و بیدار و آماده اند، و همه ابزارهای قدرت را طبق دستور قرآن کریم: «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ: <ref>سوره انفال (8): 60</ref> و تا آنجا که می توانید نیرو آماده کنید»، باید فراهم سازند و در اختیار داشته باشند. اینگونه سنگرداران چون مجاهدان نزد خداوند عزیز و گرامیند. و در باره ایشان رسیده است:<br/>
+
مرده، (دوران) عملش پایان می‌یابد، مگر مرزداران راه خدا که ایشان عملشان رشد می‌کند (و افزون می‌گردد و تداوم می‌یابد) تا روز قیامت...<br/>
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم):<br/>
+
چنان‌که دربارهٔ شهید رسیده است: «الشهید ینمو عمله: شهید (پس از مرگش) عملش رشد می‌کند و فزونی می‌یابد. و شاید علت این باشد که اعمال دیگران همه، در پرتو مجاهدت آنان (مرزبانان)، امکان‌پذیر می‌گردد.<br/>
کل میت یختم علی عمله، الا المرابط فی سبیل الله، فانه ینموله عمله الی یوم القیامه ... <ref>مکیال 2/425</ref><br/>
+
مرده، (دوران) عملش پایان می یابد، مگر مرزداران راه خدا که ایشان عملشان رشد می کند (و افزون می گردد و تداوم می یابد) تا روز قیامت...<br/>
+
چنان که درباره شهید رسیده است: «الشهید ینمو عمله: شهید (پس از مرگش) عملش رشد می کند و فزونی می یابد. و شاید علت این باشد که اعمال دیگران همه، در پرتو مجاهدت آنان (مرزبانان)، امکان پذیر می گردد.<br/>
+
  
 
== پانویس ==
 
== پانویس ==

نسخهٔ کنونی تا ‏۹ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۲۰

انتظار و آمادگی نظامی

مرزبانی و سنگرداری در دوران غیبت

انتظار، نخست یک آرمان و عقیده است، و سپس در عمل و عینیت آشکار می‌گردد و انسان منتظر به مرزبانی و پاسداری از حوزه جغرافیایی و فرهنگی و ایدئولوژیکی خود و هم‌کیشان و هم‌مسلکان خویش می‌پردازد، و همواره در موضع دیده‌بانی است، و هوشیارانه و تیزنگرانه، به افق‌های دور و نزدیک می‌نگرد، و هر تحرک و تحول و نقل و انتقالی را در اردوگاه‌های دشمن زیر نظر می‌گیرد، و در سنگر دفاع ایدئولوژیکی و زمینی و جغرافیایی، دشمن را از پیشروی باز می‌دارد، و در صورت فراهم بودن زمینه، به تهاجم نیز دست می‌یازد و بدین گونه برای تحقق هدف‌ها و آرمان‌های خویش که برای تحقق آنها انتظار می‌کشد، از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کند. این است که جامعه منتظر، همواره به آمادگی نظامی و دفاعی فراخوانده شده است و تهیه ابزار جنگ و قدرت از هر مقوله و با هر کیفیت، تکلیف گشته است. این آمادگی مخصوص زمانی ویژه، یا دورانی که به‌ظاهر تهاجمی علیه جامعه منتظر صورت گرفته است نیست؛ بلکه این آمادگی، باید همیشه و در سراسر دوران زندگی و زمان تکلیف وجود داشته باشد.
عن أبی عبد اللّٰه الجعفی قال قال لی أبو جعفر محمد بن علی (علیهماالسلام) کم الرباط عندکم قلت أربعون قال لکن رباطنا رباط الدهر ... [۱] ابوعبدالله جعفی می‌گوید: امام باقر (علیه‌السلام) از من پرسید: مدت مرزبانی نزد شما چقدر است؟ گفتم: چهل روز. امام گفت: لیکن مدت مرزبانی ما تا همیشه است...

معنای رباط و مرابطه

برای روشن شدن این تعلیم والا و بنیادین امام پنجم، معنای «رباط» و «مرابطه» را توضیح می‌دهیم:
«رباط» و «مرابطه» به معنای مرزبانی و سنگر داری و دیده‌بانی است و این معنا نوعاً در خطوط مقدم و در مرزهای نزدیک به دشمن و بیگانه صورت می‌گیرد. مجاهدان در اسلام دو نوع‌اند: نخست آنان که، در زمان جنگ، به ستیز و نبردی رسمی و رویاروی با دشمن دست یازند، و به کارزار با دشمنان بپردازند. دیگر آنان که در غیر زمان جنگ به مرزبانی می‌پردازند، یعنی زمانی که جنگ و ستیز و رویارویی در کار نیست، اما مرزها و سرزمین‌های اسلامی، همواره با خطر احتمالی هجوم بیگانه و دشمن رو به رو است. در این صورت مرزبانی و سنگر داری و دیده‌بانی تکلیف است، و حضور در خطوط مقدم برای پیشگیری احتمالی لازم است. در اینجا موضوع «ربط» و «مرابطه» پیش می‌آید یعنی مرزبانی و آمادگی برای دفع تهاجم احتمالی، و حراست از سرزمین اسلامی.
مسلمانان در جامعه اسلامی، در زمانی که جنگی نیز در کار نباشد به مرزبانی و حفظ مرزهای اسلامی مکلف‌اند، و هر کس به‌نوبت باید در مرزها حضور یابد و پاسداری کند.
بنابراین «مرابطه» و «رباط» «چنان‌که فقها در کتاب جهاد گفته‌اند: آن است که مؤمنان در مرزها اقامت گزینند... و آمادگی کامل داشته باشند، تا در هنگام حمله و تهاجم ناگهانی دشمن، دفاع کنند، و کشور را نجات دهند».

زمان مرابطه و مرزبانی

کمترین زمان مرابطه و مرزبانی سه روز و بیشترین دوران آن چهل روز است. و اگر کسانی بیش از چهل روز، در مرزها مقاومت کردند، پاداشی چون پاداش مجاهدان دارند. این نوع «مرابطه» و مرزبانی در زمان غیبت و حضور امام فرق نمی‌کنند...»[۲] معنای دیگر «مرابطه» و «رباط» (مرزبانی و سنگر داری)، پیوند و رابطه با امام، و در خدمت امام زیستن و مرزبان دستورها و خواسته‌های امام بودن است، به این معنا که: «جامعه مؤمنان با امام خویش ارتباط برقرار کنند، و به ریسمان ولایت امام چنگ در زنند، و با او هم‌پیمان شوند، و به یاری امام متعهد گردند. این قسم از «مرابطه» واجب عینی بر هر فرد است، نیابت بردار نیست، و پایه‌ای از پایه‌های ایمان است. و عملی بدون آن پذیرفته نمی‌شود.»[۳] گواه بر این موضوع، افزون بر احادیث و آیات ضرورت انتظار و آمادگی، آیه و احادیثی ویژه است. قرآن کریم می‌گوید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ[۴] اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد صبر كنيد و ايستادگى ورزيد و مرزها را نگهبانى كنيد و از خدا پروا نماييد اميد است كه رستگار شويد.
امام صادق (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه قرآن فرموده است:
اصبروا علی المصائب، و صابروا علی الفرائض، و رابطوا علی الائمه، علیهم السلام.[۵] در برابر مشکلات شکیبایی ورزید، و در انجام تکلیف‌ها و مسئولیت‌ها پایدار باشید، و با امامان رابطه برقرار کنید.
و در تفسیر برهان از امام باقر (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه چنین نقل‌شده است:
... اصبروا علی اداء الفرائض، و صابروا عدوکم، و رابطوا امامکم المنتظر.[۶] ... در انجام واجبات شکیبا باشید، و در برابر دشمن پایداری کنید، و با امام منتظر و در حضور او باشید.
و در حدیث دیگری امام صادق (علیه‌السلام) چنین فرموده است: ... و رابطوا، قال (علیه‌السلام): المقام مع امامکم ...[۷] ... «رابطوا» به معنای حضور نزد امام است...
امام باقر (علیه‌السلام) در سخنی که آوردیم، مردم را به همین معنا توجه می‌دهند: یعنی از جمله «رباطنا رباط الدهر: ما در همه زمان‌ها مرزبان و سنگر دار و مرز دارانیم.» امام، طبق آنچه در جامعه اسلامی مرسوم بود، و همگان از آن تکلیف آگاهی داشتند (یعنی نوبت در مرزبانی و مرزداری، و سه روز یا چهل روز و واجب کفایی بودن آن)، موضوع برتر و تکلیف مهم‌تری را نیز بازگفتند، که ما در همه دوران و همه زمان‌ها مرزدار و مرزبانیم، و شیعه ما باید پیرو ما باشد و همواره و همیشه هوشیارانه به حراست و حفاظت از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی سرزمین‌های اسلامی و دین اسلام بپردازد، و از این مهم و واجب لحظه‌ای غفلت نورزد.
علامه مجلسی در تفسیر این حدیث گفته است: ای یجب علی الشیعه ان یربطوا انفسهم علی طاعه امام الحق، و انتظار فرجه، و یتهیاوا لنصرته: بر شیعه واجب است که حاضر یراق و گوش به فرمان امام بر حق باشند، و در انتظار فرجش بسر برند، و برای یاری او آماده باشند.»[۸] بنابراین، شیعه در همه دوران عمر خویش مرزدار و مرزبان و سنگرنشین است. و در این خصلت چون امامان خویش و امام منتظر است، یعنی «رباط» (سنگرداری و مرزبانی) شیعه چون «رباط» امام، در همه دوران‌ها و تمام روزها و روزگاران است.
امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز خود را «مرابط، مرزبان و مرزدار» خوانده است، در نامه به شیخ مفید:
من عبدالله المرابط فی سبیله ...[۹] (این نامه) از بنده خدا است بنده‌ای که مرزبان و مرزدار راه خدا است...
«مرابط: مرزبان و مرزدارم در برخی احادیث، به امام مهدی (علیه‌السلام) اطلاق شده است.
امام باقر (علیه‌السلام): فی هذه الآیه: «یا ایها الذین آمنوا، اصبروا ... و رابطوا...» نزلت فینا، و لم یکن الرباط الذی امرنا به بعد، و سیکون ذلک من نسلنا المرابط[۱۰] در تفسیر این آیه: «ای مؤمنان شکیبا باشید ... و برای مرزبانی حاضر یراق...»، این آیه دربارهٔ ما نازل‌شده است و هنوز «رباط» و مرزبانی که به ما دستور داده شده است تحقق نیافته است. و این مرزبانی در آینده از فرزندان ما، که «مرابط» و مرزبان‌اند تحقق خواهد یافت.
مؤلف «مکیال المکارم»، در ذیل این حدیث می‌گوید:
«آنچه از دقت در سخنان امامان (علیهم السلام) برای من آشکار شده، این است که مقصود از «مرابط» در این حدیث امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. و علت نام‌گذاری حضرت به این نام روشن است.»[۱۱] بنابراین، امت نیز چون امامشان، مرابطان و مرزبانان و مرزداران حماسه‌های جاوید اسلام و تشیع‌اند، و از این نظر نیز همسان و هم‌آوا با امامشان حرکت می‌کنند، و با او چنین پیوندی ناگسستنی و ارتباطی استوار و بیعتی نیرومند دارند، و همیشه هوشیار و بیدار و آماده‌اند، و همه ابزارهای قدرت را طبق دستور قرآن کریم: «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ: [۱۲] و تا آنجا که می‌توانید نیرو آماده کنید»، باید فراهم سازند و در اختیار داشته باشند. این‌گونه سنگرداران چون مجاهدان نزد خداوند عزیز و گرامیند. و دربارهٔ ایشان رسیده است:
پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم): کل میت یختم علی عمله، الا المرابط فی سبیل الله، فانه ینموله عمله الی یوم القیامه ...[۱۳] مرده، (دوران) عملش پایان می‌یابد، مگر مرزداران راه خدا که ایشان عملشان رشد می‌کند (و افزون می‌گردد و تداوم می‌یابد) تا روز قیامت...
چنان‌که دربارهٔ شهید رسیده است: «الشهید ینمو عمله: شهید (پس از مرگش) عملش رشد می‌کند و فزونی می‌یابد. و شاید علت این باشد که اعمال دیگران همه، در پرتو مجاهدت آنان (مرزبانان)، امکان‌پذیر می‌گردد.

پانویس

  1. کافی ۸/۳۸۱؛ مکیال ۲/۴۲۳
  2. مکیال ۲/۴۲۴
  3. مکیال ۲/۴۲۵
  4. سوره آل عمران؛ آیه ۲۰۰
  5. تفسیر قمی ۱/۱۲۹
  6. تفسیر برهان ۱/۳۴۳، مکیال ۲/۴۲۵ و ۴۲۶
  7. تفسیر برهان ۱/۳۳۵؛ مکیال ۲/۴۲۶
  8. مکیال ۲/۴۲۴
  9. ارشاد ۴، شیخ مفید، چاپ مکتبه بصیرتی، قم
  10. تفسیر برهان ۱/۳۳۵ مکیال ۲/۴۲۷
  11. مکیال ۲/۴۲۷
  12. سوره انفال؛ آیه ۶۰
  13. مکیال ۲/۴۲۵
منبع:مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت - تاریخ برداشت : 94/12/05