کتابخانه:عید سعید فطر و اعمال آن: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۶ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۵۱

مقدمه

نماز عیددر دو عید و خواندن نماز مخصوص عید مستحب است.^[۱]

وقت نماز عید

۱- وقت نماز عید از طلوع آفتاب تا ظهر است.^[۲]
۲- مستحب است نماز عید قربان را بعد از بلند شدن آفتاب بخوانند.
۳- مستحب است در عید فطر, بعد از بلند شدن آفتاب , افطار کنند و زکات فِطره را هم بدهند, سپس نماز عید را بخوانند.^[۳]

چگونگى نماز عید

۱- نماز عید فطر و قربان دو رکعت است با نُه قنوت و اینگونه خوانده مى شود:
- در رکعت اوّل نماز پس از حمد و سوره باید پنج تکبیر گفته شود, و بعد از هر تکبیر یک قنوت , و بعد از قنوت پنجم تکبیر دیگرى و سپس رکوع و دو سجده .
- در رکعت دوّم پس از حمد و سوره چهار تکبیر گفته مى شود و بعد از هر تکبیر یک قنوت و بعد از قنوت چهارم تکبیر دیگرى و سپس رکوع و دو سجده و تشهد و سلام .^[۴]
- در قنوت هاى نماز عید هر دعا و ذکرى بخوانند کافى است , ولى بهتر است به امید ثواب این دعا را بخوانند:^[۵]

احکام کلّى

۱ تمام نمازهاى مستحبى , دو رکعت است , مگر نماز وتر و اعرابى .
ـ اَعرابى یعنى عرب صحرانشین ـ روایت شده است که روزى یک عرب صحرانشین خدمت پیامبر اکرم (ص ) رسید و عرض کرد که مادر صحرا زندگى مى کنیم و با مدینه فاصله زیاد داریم و نمى توانیم هر هفته به شهر بیاییم و در نماز جمعه شرکت کنیم , عملى به من بیاموزید تا در روز جمعه انجام دهم و فضیلت جمعه را دریابم , حضرت , نمازى به او یاد دادند که جمعاً ده رکعت است , ابتدا دو رکعت و سپس دو نماز چهار رکعتى با آداب خاص که در کتب ادعیه آمده است . محلقات مفاتیح الجنان (باقیات الصالحات ) نمازهاى مستحبى .
۲ هیچ کدام از نمازهاى مستحبى اذان و اقامه ندارد.
۳ در هیچکدام از نمازهاى مستحبى خواندن سوره پس از حمد لازم نیست , مگر آن که خواندن سورهء معینى در آن شرط شده باشد.^[۶]

عید سعید فطر

عید فطر یکى از دو عید بزرگ در سنت اسلامى است که درباره آن احادیث و روایات بیشمار وارد شده است. مسلمانان روزه دار که ماه رمضان را به روزه دارى به پا داشته و از خوردن و آشامیدن و بسیارى از کارهاى مباح دیگر امتناع ورزیده اند، اکنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستین روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند مى طلبند، اجر و پاداشى که خود خداوند به آنان وعده داده است.
امیرالمؤمنین على(علیه السلام) در یکى از اعیاد فطر خطبه اى خوانده اند و در آن مؤمنان را بشارت و مبطلان را بیم داده اند.
خطب امیرالمومنین على بن ابى طالب علیه السلام یوم الفطر فقال: ایها الناس! ان یومکم هذا یوم یثاب فیه المحسنون و یخسر فیه المبطلون و هو اشبه بیوم قیامکم، فاذکروا بخروجکم من منازلکم الى مصلاکم خروجکم من الاجداث الى ربکم و اذکروا بوقوفکم فى مصلاکم و وقوفکم بین یدى ربکم، و اذکروا برجوعکم الى منازلکم، رجوعکم الى منازلکم فى الجنه.
عباد الله! ان ادنى ما للصائمین و الصائمات ان ینادیهم ملک فى آخر یوم من شهر رمضان، ابشروا عباد الله فقد غفر لکم ما سلف من ذنوبکم فانظروا کیف تکونون فیما تستانفون.^[۷]
اى مردم! این روز شما روزى است که نیکوکاران در آن پاداش مى گیرند و زیانکاران و تبهکاران در آن مایوس و نا امید مى گردند و این شباهتى زیاد به روز قیامتتان دارد، پس با خارج شدن از منازل و رهسپار جایگاه نماز عید شدن به یاد آورید خروجتان از قبرها و رفتنتان را به سوى پروردگار، و با ایستادن در جایگاه نماز به یاد آورید ایستادن در برابر پروردگارتان را و با بازگشت به سوى منازل خود، متذکر شوید بازگشتتان را به سوى منازلتان در بهشت برین، اى بندگان خدا، کمترین چیزى که به زنان و مردان روزه دار داده مى شود این است که فرشته اى در آخرین روز ماه رمضان به آنان ندا مى دهد و مى گوید: «هان!بشارتتان باد، اى بندگان خدا که گناهان گذشته تان آمرزیده شد، پس به فکر آینده خویش باشید که چگونه بقیه ایام را بگذرانید.» عارف وارسته ملکى تبریزى درباره عید فطر آورده است: «عید فطر روزى است که خداوند آن را از میان دیگر روزها بر گزیده است و ویژه هدیه بخشیدن و جایزه دادن به بندگان خویش ساخته و آنان را اجازه داده است تا در این روز نزد حضرت او گرد آیند و بر خوان کرم او بنشینند و ادب بندگى بجاى آرند، چشم امید به درگاه او دوزند و از خطاهاى خویش پوزش خواهند، نیازهاى خویش به نزد او آرند و آرزوهاى خویش از او خواهند ونیز آنان را وعده و مژده داده است که هر نیازى به او آرند، بر آوره و بیش از آنچه چشم دارند به آنان ببخشند و از مهربانى و بنده نوازى، بخشایش و کارسازى در حق آنان روا دارد که گمان نیز نمى برند.»^[۸]
روز اول ماه شوال را بدین سبب عید فطر خوانده اند که در این روز، امر امساک و صوم از خوردن و آشامیدن برداشته شده و رخصت داده شد که مؤمنان در روز افطار کنند و روزه خود را بشکنند فطر و فطر و فطور به معناى خوردن و آشامیدن، ابتداى خوردن و آشامیدن است و نیز گفته شده است که به معناى آغاز خوردن و آشامیدن است پس از مدتى از نخوردن و نیاشامیدن. ابتداى خوردن و آشامیدن را افطار مى نامند و از این رو است که پس از اتمام روز و هنگامى که مغرب شرعى در روزهاى ماه رمضان، شروع مى شود انسان افطار مى کند یعنى اجازه خوردن پس از امساک از خوردن به او داده مى شود.
عید فطر داراى اعمال و عباداتى است که در روایات معصومین(ع) به آنها پرداخته شده و ادعیه خاصى نیز آمده است.
از سخنان معصومین(ع) چنین مستفاد مى شود که روز عید فطر، روز گرفتن مزد است. و لذا در این روز مستحب است که انسان بسیار دعا کند و به یاد خدا باشد و روز خود را به بطالت و تنبلى نگذراند و خیر دنیا و آخرت را بطلبد. و در قنوت نماز عید مى خوانیم:
«... اسئلک بحق هذا الیوم الذى جعلته للمسلمین عیدا و لمحمد صلى الله علیه و آله ذخرا و شرفا و کرامة و مزیدا ان تصلى على محمد و آل محمد و ان تدخلنى فى کل خیر ادخلت فیه محمدا و آل محمد و ان تخرجنى من کل سوء اخرجت منه محمدا و آل محمد، صلواتک علیه و علیهم اللهم انى اسالک خیر ما سئلک عبادک الصالحون و اعوذ بک مما استعاذ منه عبادک المخلصون » بارالها! به حق این روزى که آن را براى مسلمانان عید و براى محمد(ص) ذخیره و شرافت و کرامت و فضیلت قرار دادى از تو مى خواهم که بر محمد و آل محمد درود بفرستى و مرا در هر خیرى وارد کنى که محمد و آل محمد را در آن وارد کردى و از هر سوء و بدى خارج سازى که محمد و آل محمد را خارج ساختى، درود و صلوات تو بر او و آنها، خداوندا، از تو مى طلبم آنچه بندگان شایسته ات از تو خواستند و به تو پناه مى برم از آنچه بندگان خالصت به تو پناه بردند.
در صحیفه سجادیه نیز دعایى از امام سجاد(ع) به مناسبت وداع ماه مبارک رمضان و استقبال عید سعید فطر وارد شده است:
«اللهم صل على محمد و آله و اجبر مصیبتنا بشهرنا و بارک لنا فى یوم عیدنا و فطرنا و اجعله من خیر یوم مر علینا، اجلبه لعفو و امحاه لذنب و اغفرلنا ما خفى من ذنوبنا و ما علن ... اللهم انا نتوب الیک فى یوم فطرنا الذى جعلته للمؤمنین عیدا و سرورا و لاهل ملتک مجمعا و محتشدا، من کل ذنب اذنبناه او سوء اسلفناه او خاطر شرا اضمرناه توبة من لا ینطوى على رجوع الى.» پروردگارا! بر محمد و آل محمد درود فرست و مصیبت ما را در این ماه جبران کن و روز فطر را بر ما عیدى مبارک و خجسته بگردان و آن را از بهترین روزهایى قرار ده که بر ما گذشته است که در این روز بیشتر ما را مورد عفو قرار دهى و گناهانمان را بشوئى و خداوندا بر ما ببخشایى آنچه در پنهان و آشکارا گناه گردانیم ... خداوندا! در این روز عید فطرمان که براى مؤمنان روز عید و خوشحالى و براى مسلمانان روز اجتماع و گردهمائى قرار دادى از هر گناهى که مرتکب شده ایم و هر کار بدى که کرده ایم و هر نیت ناشایسته اى که در ضمیرمان نقش بسته است به سوى تو باز مى گردیم و توبه مى کنیم، توبه اى که در آن بازگشت به گناه هرگز نباشد و بازگشتى که در آن هرگز روى آوردن به معصیت نباشد. بارالها! این عید را بر تمام مؤمنان مبارک گردان و در این روز، ما را توفیق بازگشت به سویت و توبه از گناهان عطا فرما.»^[۹]
امیر المؤمنین(ع) در خطبه عید فطر مى فرماید:
«الا و ان المضمار الیوم و السباق غدا الا و ان السبقة الجنة و الغایة النار».^[۱۰]
دنیا محل مسابقه است و آخرت زمان اجر گرفتن، بهشت جایزه برندگان این مسابقه و جهنم جزاى بازندگان است. در روایتى از فرزند گرامیش چنین آمده است:
«مر الحسن (ع) فى یوم فطر بقوم یلعبون و یضحکون فوقف على رؤوسهم، فقال: ان الله جعل شهر رمضان مضمارا لخلقه، فیستبقون فیه بطاعته الى مرضاته، فسبق قوم ففازوا، و قصر آخرون فخابوا، فالعجب کل العجب من ضاحک لاعب فی الیوم الذی یثاب فیه المحسنون و یخسر فیه المبطلون و ایم الله لو کشف الغطاء لعلموا ان المحسن مشغول باحسانه و المسى ء مشغول باسائته. ثم مضى ».^[۱۱]
در این حدیث، امام حسن (ع) انجام اعمال عبادى در ماه مبارک رمضان را، تشبیه به مسابقه بین افراد نموده اند و عید فطر را زمان اخذ جوایز برندگان آن مى دانند.
لذا حضرت على (ع) در ویژگى هاى عید فطر مى فرمایند:
۱- روزى که نیکوکاران ثواب مى برند.
«هذا یوم یثاب فیه المحسنون ».
۲- روزى که گنهکاران زیان مى بینند.
«و خسر فیه المبطلون »
۳- شبیه ترین روز به روز قیامت است.
«اشبه بیوم قیامکم ».
چون در قیامت عده اى که زیان کارند، تاسف مى خورند و غضبناک مى گردند و عده اى که نیکوکارند رستگار و متنعم به نعمتهاى الهى مى شوند.
۴- روز عبرت گرفتن.
«فاذکروا بخروجکم »
وقتى از منازلتان براى خواندن نماز عید خارج مى شوید، به یاد آورید زمانى را که از منزل بدن خود خارج خواهید شد و سوى خداى خود خواهید رفت.
«من الاجداث الى ربکم »
وقتى در جایگاه نماز خود مى ایستید به یاد آورید زمانى را که در محضر عدل الهى مى ایستید و از شما حسابرسى مى کنند.
«و اذکروا وقوفکم بین یدى ربکم »
وقتى از نماز به منازلتان بر مى گردید به یاد آورید زمانى را که به منازل خود در بهشت خواهید رفت.
«و اذکروا منازلکم فى الجنة »
۵- روز بشارت غفران و بخشش الهى.
«ابشروا عباد الله فقد غفر لکم ما سلف من ذنوبکم ».

وجوب زکات فطره و شرایط آن

پس از پایان یافتن ماه مبارک رمضان ; یعنى در شب عید فطر, افرادى که داراى شرایط باشند, باید زکاتى بپردازند که مقدار و موارد مصرف آن خواهد آمد. این زکات به نام زکات فطره خوانده مى شود.
افرادى که در شب عید فطر داراى این شرایط باشند زکات فطره بر آنها واجب است :
۱- بالغ باشد.
۲- عاقل باشد.
۳- بندهء کسى نباشد.
۴- فقیر نباشد^[۱۲].
فردى که داراى شرایط فوق باشد باید زکات خود و کسانى که در مغرب شب عید فطر نان خور او هستند را بپردازد, کوچک باشند یا بزرگ , مسلمان باشند یا کافر, خرج آنان بر او واجب باشد یا نه , در شهر خود او باشند یا در شهر دیگر (یعنى حتى اگر فرزند او که نان خور اوست به مسافرت رفته باشد باید زکات او را بدهد) و همچنین مهمانى که با رضایت او پیش از غروب شب عید فطر وارد خانه اش شده باشد, باید زکات او را بدهد.^[۱۳]
مقدار زکات فطره : هر نفرى یک صاع که تقریباً ۳کیلو است .^[۱۴]
جنس زکات فطره : گندم یا جو یا خرما یا کشمش یا برنج یا ذرت و مانند اینها^[۱۵].
وقت وجوب زکات فطره : شب عید فطر.^[۱۶]
وقت پرداخت زکات فطره : از شب عید تا ظهر روز عید فطر و بهتر آن است که در روز عید بدهد و اگر نماز عید مى خواند بنابر احتیاط واجب قبل از نماز عید بپردازد.^[۱۷]
مصرف زکات فطره : همان مصرف زکات مال است , گر چه احتیاط مستحب آن است که فقط به فقراى مؤمن واطفان آنها و به مساکین بدهد.^[۱۸]
۷- فقیرى که فطه به او مى دهند لازم نیست عادل باشد ولى احتیاط واجب آن است که به شرابخوار و کسى که آشکارا معصیت کبیره مى کند فطره ندهند.^[۱۹]
۸- به کسى که فطره را در معصیت مصرف مى کند نباید فطره بدهند.^[۲۰]
۹- احتیاط واجب آن است که به یک فقیر بیش از مخارج سالش و کمتر از یک صاع فطره ندهند.^[۲۱]
۱- اگر فطره را کنار بگذارد, نمى تواند آن را براى خودش بردارد و مالى دیگر را براى فطره بگذارد.^[۲۲]
۱۱- اگر در محل خودش مستحق پیدا شود احتیاط واجب آن است که فطره را به جاى دیگر نبرد و اگر به جاى دیگر ببرد و تلف شود باید عوض آن را بدهد.^[۲۳]

پانویس