احکام انتخابات: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۲۵

مشخصات کتاب

نویسنده	سید سیف الله نحوی
زبان	فارسی
ناشر	بهار دلها
محل انتشارات	قم
تاریخ نشر	۱۳۹۴
قطع	رقعی
شابک	۹۷۸-۶۰۰-۶۹۸۷-۸۸-۰
دانلود	PDF

سخن پژوهشکده

انسان موجودی انتخابگر است.
زندگی انسان مجموعه‌ای از انتخاب‌هاست. انتخابات درست و دقیق به فرد و جامعه ارزش می‌دهد، و انتخاب‌های نادرست و زیان‌بخش عامل سقوط و نابودی انسان‌ها می‌شود.
زمینه‌ساز پیشرفت و سعادت انسان همین دوراهی‌ها و چندراهی‌ها است.
در دوراهی‌هاست که خوب و بد از همدیگر جدا می‌شوند، و بد و بدتر مشخص می‌گردند.
دوراهی ایمان و کفر، دوراهی شرک و توحید، دوراهی ظلم و عدل، دوراهی تقوا و فجور، دوراهی خدمت‌رسانی و خودخواهی، دوراهی همزیستی با محرومان یا مستکبران دوراهی صداقت و دروغ، دوراهی جهاد و رفاه همه‌وهمه صحنه‌های آزمون و ارزیابی انسان‌هاست.
دوراهی‌ها، هم در میادین ایمانی و اخلاقی و رفتاری فعالیت‌های فرد وجود دارد هم در مسیر اقتصاد و سیاست و فرهنگ جامعه خود را نشان می‌دهد.
انتخاب نظام سیاسی، انتخاب رهبری الهی، انتخاب نمایندگان مؤمن و صالح و شجاع و بیدار، انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب شهر و محل کار و زندگی، انتخاب همسر و همکار و همسایه و انتخاب دوست و شریک تجاری همه‌وهمه نمونه‌های کوچک و بزرگ انتخاب در زندگی انسان‌هاست. انسان در انتخاب‌کردن مجبور است، هر کسی انتخاب نکند دیگران برای او انتخاب می‌کنند. حفظ آزادی و استقلال و ایمان و اخلاق و عدالت اجتماعی تنها در سایه انتخاب درست میسّر است. قرآن در ارزیابی انسان‌ها، ایمان و دانش و تقوا و جهاد را مهمترین شاخص‌ها می‌داند و انتخابگران باید به این معیارها توجه کنند.
امروز و همیشه شیاطین درونی و بیرونی می‌کوشند برای مردم و بجای مردم آنچه را خود می‌پسندند، انتخاب کنند.
هر انتخاب درست، زمینه انتخابی بهتر و عالی‌تر را فراهم می‌آورد و هر انتخاب غلط توان انتخاب خوب بعدی را از انسان سلب می‌کند، انتخاب خوب پله‌ای به‌سوی آزادی و آگاهی و عدالت و مقام قرب الهی است. انتخاب بد، زمینه سقوط بیشتر و محدودیت افزون‌تر را فراهم می‌سازد. بنابراین حضور در انتخابات گوناگون اجتماعی و نظردادن در امور مربوط به زندگی جمعی مقتضای ایمان و عقل و احساس مسؤولیت اجتماعی و نوعی پیشگیری از منکر و حمایت از معروف است، باروی کار آمدن صالحان میدان برای همه ارزش‌ها باز می‌شود و با اقتدار ناصالحان زمینه‌های اجرای قوانین قرآن و اسلام کاهش می‌یابد و با سلطه اشرار، ابرار گوشه‌نشین می‌شوند. همه ما در انتخابات چهار وظیفه بزرگ داریم:
۱. حضور جدّی و بانشاط و مسئولانه در تمام انتخابات مربوط به سرنوشت سیاسی و فرهنگی و اقتصادی کشور.
۲. رأی‌دادن و گزینش بهترین‌ها و تلاش برای شناخت بهترین‌های ایمانی، اخلاقی، علمی، و توانمندترین‌ها در چارچوب قوانین الهی.
۳. عدم‌اهانت به دیگران و حفظ شخصیت عموم مسلمین و ابعاد مثبت دیگران برای امکان بهره‌گیری از آنان در جایگاه‌های شایسته و مناسب.
۴. تمام دست‌اندرکاران (کاندیداها، رأی‌دهندگان و هواداران و مجریان) با قصد قربت وارد میدان شویم و سعی کنیم کار را به شایسته‌ترین‌ها بسپاریم.
کتاب حاضر که در مجموعه »فقه و زندگی« فراهم آمده به کاوش در معروف و منکرهای سیاسی و مرتبط با انتخابات پرداخته و اصول رفتار اسلامی را برای انتخاب‌کنندگان و انتخاب‌شوندگان و دیگر دست‌اندرکاران و هواداران روشن ساخته است. امیدواریم با شناخت وظیفه الهی و عمل به آن گام‌هایی بلندتر به‌سوی کسب رضای خداوند و خدمت به بندگان او برداریم و در تقویت نظام اسلامی بکوشیم.
پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر
تلفن: 37734430 (025)

قم، خیابان سمیه، کوچه ۱۲، پلاک ۳۵۵
http://fmaroof.ir/

فصل اول: اهمیت و نقش انتخابات

انسان و سرنوشت

بر مبنای اصل پنجاه و ششم قانون اساسی، حاکمیت انسان بر سرنوشت اجتماعی خویش حقی نشأت‌گرفته از حاکمیت مطلق خدا بر جهان و انسان معرفی شده است. این حاکمیت دارای سه ویژگی حقوقی است:
۱. حاکمیت انسان حقی الهی است و قابل سلب از او نیست و کسی نمی‌تواند این حق الهی را با زور و غلبه از وی سلب کرده و از حاکمیت بر سرنوشت خویش محروم نماید زیرا چنین محرومیتی به‌معنی سلب آزادی و اختیار از انسان بوده و اسلام این شیوه را محکوم نموده است (لَا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ قَد تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ)^[۱] در گرایش مردم به دین، اجباری{P. P} نیست، زیرا راه درست به خوبی از راه نادرست مشخص شده است.
۲. حق حاکمیت انسان بر سرنوشت خویش با انتقال اختیاری هم قابل‌سلب نیست، به این معنی که خود انسان نمی‌تواند زمام اختیار و حاکمیت بر سرنوشت خود را به دیگری واگذار کند و بدون آنکه از خود اختیاری داشته باشد، تابع دیگری باشد؛ (أَمِ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِیَاءَ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِیُّ) آیا سرپرستانی جز خدا گرفته و به پرستش آنها پرداخته‌اند؟ تنها خداست که سرپرست آنان است.
اصولاً قرآن اطاعت از غیر خدا را به‌عنوان بندگی و سلب اختیار نامشروع از انسان، شرک می‌شمارد.
۳. این حق الهی را نمی‌توان در خدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار داد. زیرا هدف از آزادی و اختیار انسان بهره‌گیری او در ابعاد دوگانه زندگی مشترک اجتماعی در جهت منافع اختصاصی خود یا جامعه خویش است و به استخدام کشیدن این موهبت الهی برای منافع یک فرد یا گروه خاص، انحراف از سنت خلقت و تعدی از حدود الهی و تجاوز به حقوق مردم است، (وَ مَن یَتَعَدَّ حُدُودَ اللّهِ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُون)^[۲]... و کسانی که از حدود قوانین الهی تجاوز کنند ستمکارند.
افراد ملت این حق الهی را مشترکاً در سازماندهی کشور و ایجاد تشکیلات سیاسی به‌کارمی‌گیرند و به‌طور دسته‌جمعی این حق خدادادی را از طریق نهادهای سیاسی و قوای حاکم اعمال می‌نمایند^[۳].
بنابراین، انسان‌ها با اعمال این حق مسلم خویش، افزون بر سرنوشت فردی، از سرنوشت گروهی نیز برخوردارند و رفتارهای جمعی آنان در سرنوشت فردی و گروهی مؤثر است. چه اینکه خالق انسان‌ها فرموده است:
(إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ)^[۴].
خداوند سرنوشت هیچ ملتی را تغییر نمی‌دهد، مگر آن‌که آنها خود اقدام به تغییر آن کنند.
حضرت امام خمینی(رحمت الله علیه) معتقد است:
ملت ایران بر سرنوشت خود حاکمیت دارد و این ملت ایران است که می‌خواهد سرنوشت خود را تعیین کند^[۵].
ایشان بر مبنای اندیشه سیاسی خویش فرمود:
از حقوق اولیه هر ملتی است که سرنوشت و تعیین شکل و نوع حکومت خود را در دست داشته باشد. طبیعی است که چون ملت ایران بیش از نوددرصد مسلمانند، باید این حکومت بر پایه‌های موازین و قواعد اسلامی بنا شود^[۶].
آیت‌اللَّه ابراهیم امینی، اعمال حق الهی انسان‌ها برای تغییر سرنوشت جمعی خود را در قالب تشکیل حکومت اسلامی دانسته و می‌فرمایند:
مشارکت سیاسی مردم در حکومت و مراجعه به آرای عمومی، یعنی همه‌پرسی و انتخابات در جهان امروز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و آن را بهترین شیوه حاکمیت می‌شناسند. در نظام جمهوری اسلامی ایران نیز همه‌پرسی به‌عنوان یک اصل، پذیرفته شده است. نوع حکومت، یعنی جمهوری اسلامی با خواست و رأی مردم و تأکید و تأیید امام خمینی۱ تعیین شد و استقرار یافت^[۷].
آیت‌اللَّه مکارم شیرازی نقش مردم در سرنوشت سیاسی و اجتماعی خود را اینگونه بیان می‌کند:
جمهوری اسلامی از دو جزء جمهوریت و اسلامیت تشکیل شده است که تبلور جمهوریت را در انتخابات می‌توان شاهد بود و همه در آن می‌توانند شرکت کنند.

وجوب حضور در صحنه

فقیه و اسلام‌شناس بزرگ جهان تشیع و بنیانگذار جمهوری اسلامی در بیان حکم شرعی این موضوع فرمود: ما مکلفیم در امور سیاسی دخالت کنیم، مکلفیم شرعا، همان‌طور که پیغمبر صلی الله علیه و آله دخالت می‌کرد، همان‌طور که حضرت امیر علیه السلام دخالت می‌کرد^[۸].
مسئولیت این امر خطیر از دیدگاه آن فقیه سیاستمدار، به حدی است که آن را در کنار نماز قرار داده و می‌فرماید:
باید همه شما، همه ما زن و مرد، هر مکلّف، همان‌طور که باید نماز بخواند، همان‌طور باید سرنوشت خودش را تعیین کند^[۹].
رهبر معظم انقلاب اسلامی -حضرت آیت‌اللَّه خامنه‌ای- مفهوم مشارکت سیاسی و حضور در صحنه را چنین تبیین کرده‌اند: حضور مردم در صحنه، معنایش این است که آحاد مردم؛ پیر و جوان، قشرهای مختلف، مرد و زن در هر نقطه‌ای از کشور، مسائل اساسی کشور را مسائل خودشان بدانند؛ مسائل علمی و پیشرفت علمی و فنی را مسئله اساسی خودشان به‌حساب آورند؛ پایبندی کشور و نظام و مسئولان به ارزش‌های اساسی انقلاب را به‌عنوان یک خواست حقیقی خودشان همه‌جا مطرح و مطالبه کنند. حضور مردم در صحنه، یعنی بی‌تفاوت نبودن؛ سرنوشت کشور را رها نکردن؛ بی‌رغبت نبودن نسبت به حوادثی که در کشور می‌گذرد؛ این معنای حضور در صحنه است.
ایشان سپس با توجه به حیات سیاسی-اجتماعی یک ملت می‌فرمایند:
وقتی یک ملت -پیر و جوانش، بزرگ و کوچکش، قشرهای مختلفش- نسبت به مسائل گوناگون کشور خود دارای انگیزه و فکر است، آن فکر را بر زبان می‌آورد، بر آن پای‌می‌فشرد و از آن دفاع می‌کند، این ملت، ملت زنده‌ای است و آینده آن تضمین شده است^[۱۰].
این امر به‌عنوان یک حکم و وظیفه شرعی در رساله توضیح‌المسائل آیت‌اللَّه مکارم شیرازی چنین آمده است:
هرگاه مسلمانان از این بیم داشته باشند که اجانب نقشه استبلاء بر مملکت اسلامی را کشیده و بدون واسطه یا باواسطه عمّال خود از داخل یا خارج آن را عمل کنند. بر همه مکلفین واجب است که به هر وسیله‌ای که امکان دارد در برابر آن بایستند و از ممالک اسلامی دفاع کنند^[۱۱].
آیت‌اللَّه امینی معتقدند که:
شرکت در انتخابات یک وظیفه شرعی و ملی است. از این جهت شرعی است که بهترین وسیله است برای بقا و تداوم و اقتدار نظام اسلامی، و حفظ نظام اسلامی بر همگان واجب است. و بدین‌جهت یک وظیفه ملی است که استقلال و عظمت کشور بدان بستگی دارد و عموم شهروندان از آن بهره می‌گیرند^[۱۲].
حضرت آیت‌اللَّه مکارم شیرازی دربارهٔ شرکت در انتخابات فرمودند:
با توجه به شرایط موجود و اینکه دشمنان ما اصرار بر عدم‌شرکت در انتخابات دارند، به‌نظر می‌رسد که شرکت‌کردن تمام افراد واجدشرایط، واجب است^[۱۳].
آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی هم در این‌باره چنین نگاشته است:
وظیفه هر مسلمان است که در بهبودی امرو وضع معاش و اقتصادی مسلمانان اهتمام نماید که (من اصبح و لم یهتم بامور المسلمین فلیس بمسلم)^[۱۴].
ایشان همچنین کمک و یاری رهبران و مجریان دلسوز و شایسته را واجب دانسته و در فتوای خویش فرموده‌اند: مسلمان اگر بتواند جامعه و مملکت را در مسیر اجرای احکام اسلام قرار دهد و احکام اسلام را اجرا سازد، باید اقدام کند و واجب است با کسانی که این نیت را دارند، همکاری و تشریک‌مساعی نماید^[۱۵].
با توجه به این‌که استعمارگران و برخی از دشمنان اسلام می‌کوشند با شیوه‌های عوام‌فریبی و معرفی افراد به ظاهر متدین و با رخنه در سیستم‌های مختلف یک نظام سیاسی، به‌صورت نامحسوس به اهداف پلید خویش دست‌یابند، هوشیاری مسلمین در مقابل دشمنان اسلام، دفاع از کیان اسلام خواهد بود.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در این‌باره گفته‌اند:
یکی از علل اصلی دشمنی دشمنان، برچیده‌شدن بساط غارت و چپاول قدرت‌های سلطه‌طلب در ایران است. مراکز قدرت جهانی به این چشم دوخته‌اند تا اگر مردم در انتخابات حضور گسترده‌ای نیافتند با تبلیغ و القای جدایی مردم از نظام، راه را برای دخالت‌ها و سلطه‌طلبی‌های خود در ایران هموار کنند^[۱۶].
آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی مقابله با تهاجمات دشمنان دین را از واجبات شرعی دینداران شمرده و در این‌باره چنین نوشته‌اند:
مبارزه با نفوذ اقتصادی و فکری و سیاسی بیگانگان. در بلاد اسلام، بر هر مسلمان واجب است و کمک‌کردن به آن حرام است^[۱۷].

تکلیف‌محوری

رقابت‌های انتخاباتی از امور اجتناب‌ناپذیر همه‌پرسی‌ها در تمامی ملل جهان می‌باشد. در اندیشه سیاسی جوامع غربی، بردوباخت‌های سیاسی از دغدغه‌های تمامی رقیبان بوده و کاندیدای منتخب، خود را برنده مسابقه قدرت، و رقبای دیگر را بازنده و شکست‌خورده آن میدان می‌داند.
بر مبنای اندیشه سیاسی اسلام، هیچ‌یک از کاندیداها و فعالان سیاسی و طرفداران آنها، نباید به دست آوردن نتیجه و چگونگی آن را ملاک عمل بدانند، بلکه می‌بایست کلیه فعالیت‌های خویش را یک تکیلف و وظیفه شرعی دانسته و نامزد منتخب را فردی برخوردار از مسئولیت سنگین شرعی و پاسخ‌گوی همگان در محضر خدای متعال بشمار آورند.
رهبر فرزانه انقلاب در این‌باره می‌فرمایند:
برنده این انتخابات ملت است و همه کسانی که در انتخاب شرکت داشته‌اند، اعم از آنها که خود یا نامزد مورد علاقه‌شان رأی آورده یا نیاورده‌اند، همه برنده‌اند، بازنده این انتخابات، امریکا و صهیونیسم و دشمنان ملت ایرانند. همه با همدلی به یکدیگر و به دولت خدمتگزار کمک کنید تا گره‌ها یکی پس از دیگری گشوده شود^[۱۸].
هنگامی که می‌خواهند آراء را بنویسند و وقتی می‌خواهند آن را در صندوق بیندازند، قصد قربت کنند و رضای الهی را حتماً در نظر داشته باشند^[۱۹].
امام خمینی(رحمت الله علیه) فرمودند:
فرضا که ما بد باشیم، اما اسلام که خوب است، اسلام را که قبول دارند همه، این یک وظیفه اسلامی است که ما حفظ کنیم جمهوری اسلامی را.
به یقین تمامی دلسوزان دین و فرهنگ اسلامی، مسئولیت حفظ کیان جامعه و نظام اسلامی را داشته و چون سربازی فداکار از مرزهای عقیدتی آن حراست می‌نمایند.
آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی در این‌باره نوشته‌اند:
هر مسلمانی باید استقلال جامعه مسلمانان و اعتلاء کلمه اسلام و قوت و قدرت مسلمین را در برابر کفار از اهم مقاصد دانسته و جریان امور را زیر نظر داشته باشد^[۲۰].
در هر محیط اجتماعی و حکومت بشری، دراثر عوامل متعدد طبیعی یا مدیریتی یا کارشکنی‌های دشمنانه یا... برخی نارسایی‌ها، مشکلات کوچک یا بزرگی نمایان شده و آسیب‌هایی متوجه شهروندان آن جامعه خواهد شد، اما اینگونه مسائل در تصمیم‌گیری‌های اساسی و سرنوشت‌ساز افراد به‌ویژه پیروان مکتب اهل‌بیت: تأثیری نخواهد گذاشت.
آیت‌اللَّه مکارم شیرازی فرمودند:
مردم هوشمند و باایمان ایران، باوجود این‌که از مسایل گوناگون به‌ویژه وضعیت اقتصادی گله دارند، ولی هنگامی که امر سرنوشت‌سازی مطرح می‌شود، انها را فراموش کرده و به میدان می‌آیند. این نشانه شعور بالای سیاسی مردم است^[۲۱].
.

آثار انتخابات

برگزاری هر گونه انتخاباتی در کشور تأثیرات مثبتی در ابعاد سیاسی-اجتماعی و روانی در ملت ایجاد خواهد کرد. رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند:
اولین اثر انتخابات این است که نشان‌دهنده حیات و خودآگاهیِ یک ملت است؛ این را باید ملت ما با استفاده از فرصت انتخابات‌های گوناگون و پی‌درپی، تمرین و اثبات کند. اثر بعدی هم این است که وقتی اراده مردم در یک انتخاباتی وارد میدان می‌شود، آن چیزی که بر طبق نظر اکثریت مردم و خواست و آرمان آنهاست، آن تحقق پیدا می‌کند؛ چه در انتخاب رئیس جمهور، چه در انتخاب نمایندگان مجلس و انتخابات مجلس خبرگان و انتخابات شوراها^[۲۲].
مقام معظم رهبری با اشاره به آزادی موجود در کشور به‌ویژه آزادی فکر و بیان، وجود انتخابات را نشانه برخورداری ملت ایران از آزادی‌های سیاسی دانسته و فرمودند:
ملت ایران در چارچوب قانون خود، آزاد است تا مسئولان کشور را براساس رأی و نظر خود انتخاب نماید که اگر از عملکرد مسئولان راضی باشد، انتخاب آنها را ادامه می‌دهد و چنانچه رضایت نداشته باشد، انتخاب خود را تغییر خواهد داد^[۲۳].

آفات عدم‌حضور و انتخاب نادرست

انجام‌ندادن هر تکلیف شرعی برای مسلمین، علاوه بر آنکه عذاب الهی را درپی‌دارد، آثار وضعی آن در این دنیا گریبانگیر آنها شده و آفاتی را برای زندگی دنیایی ایجاد خواهد کرد. بدیهی است، چنانچه آن تکلیف شرعیِ تعطیل شده ازسوی مردم، مربوط به سرنوشت عمومی و ارکان اساسی جوامع بشری باشد، دامنه آسیب‌های مزبور عمومیت بیشتری پیدا کرده و دود آن به چشم همگان خواهد رفت.
نهج‌البلاغه امام علی۷ مهمترین سند دینی است که بسیاری از اصول و ضوابط و نیز آسیب‌های اجتماعی و سیاسی جوامع انسانی را گوشزد نموده و رهنمودهای فراوانی در این باب برای جهانیان به‌ویژه مسلمانان به‌ارمغان نهاده است.
در دورانی که زمام امور در بخش‌هایی از سرزمین‌های اسلامی به دست فرمانروایانی نالایق و دنیاطلب همانند معاویه و... افتاده بود، امام علی۷ بهترین کارگزار سیاسی خویش (مالک اشتر) را به‌همراه دستورالعملی ارزشمند و جامع به‌سوی مصر فرستاد و در بخشی از آن منشور حکومتی و سیاسی، به‌خوبی دغدغه خود را از مفاسد حاکمیت غیرصالحان (معاویه و...) اینگونه ابراز داشته است:
...از آن تأسف می‌خورم که امور مردم به‌دست نادانان و گناه‌کاران بیفتد. (در این‌صورت) آنان مال خدا را دست‌به‌دست بین خود می‌گردانند، بندگان خدا را برده خویش می‌سازند، با نیکان می‌جنگند و بدکاران را یاور خویش قرار می‌دهند^[۲۴].
آری، امام (علیه السلام) حاکمیت سیاسی را حقی ازسوی خداوند و متعلق به او دانسته است و همواره از سلطه انسان‌های فاسق و بی‌دین بر این حق الهی و جامعه اسلامی نگران و اندوهگین بود. تأسف امام علی(علیه السلام) بر این بود که چگونه نااهلان به‌جای شایستگان نشستند و انقلاب اسلامی پیامبر۹ را به انحراف کشانده و آرمان‌های مقدس آن فرستاده الهی را نقش‌برآب کردند.
ازاین‌رو چنانچه مردم، فاسدان را برگزینند، جامعه اسلامی نیز به‌سمت حکومت فاسدان حرکت می‌کند و در نتیجه، خداوند ستمگران را بر مردم آن دیار چیره خواهد کرد. امام جواد (علیه السلام) می‌فرماید:
هر امتی که به کتاب آسمانی بی‌اعتنایی کردند، خداوند دانش کتاب را از آنها بازگرفت و آن‌گاه که سلطه و ریاست دشمنان را پذیرفتند، خداوند دشمن را بر آنان چیره ساخت^[۲۵].

بی‌تفاوتی، گناهی بزرگ

امام علی (علیه السلام) فرمودند:
در صورت عدم‌حضور خوبان و اداره امور کشور بدست شایستگان، مسند حکومت و سیاست توسط ظالمان و غارتگران ربوده خواهد شد و سکوت در مقابل ظالمان به مثابه رضایت و همراهی با آنان تلقی می‌گردد^[۲۶].
حضرت امام خمینی؛ با استناد به متون خدشه‌ناپذیر دینی و روح حاکم بر فقه و حقوق اسلامی می‌فرمایند: عدم‌دخالت ملت، از مراجع و علما بزرگ تا طبقه بازاری و کشاورز و کارگر و کارمند، همه و همه مسئول سرنوشت کشور و اسلام می‌باشند، چه در نسل حاضر و چه در نسل‌های آتیه. و چه‌بسا که در بعض مقاطع عدم‌حضور و مسامحه، گناهی باشد که در رأس گناهان کبیره است.
سپس فرمود:
اکنون ما باید از آن توطئه‌ها و مفاسدی که از انزوای متدینین پیش‌آمد و سیلی‌ای که اسلام و مسلمین خوردند، عبرت بگیریم و بدانیم و بفهمیم که نظام اسلام و اجرای احکام آسمانی آن و مصالح ملت و کشور اسلامی و حفظ آن از دستبرد اجانب، بستگی به دخالت اقشار مختلف و به‌ویژه روحانیون محترم و مراجع معظم دارد و اگر خدای‌نخواسته بر اسلام یا کشور اسلامی از ناحیه عدم‌دخالت در سرنوشت جامعه، لطمه و صدمه‌ای وارد شود، یک‌یک تمام ملت در پیشگاه خدای قهار توانا مسئول خواهیم بود و نسل‌های آینده که ممکن است از کناره‌گیری‌های کنونی مورد هزارگونه تجاوز واقع شوند، ما را نبخشند.
وی همگان را به این مهم اجتماعی-سیاسی هشدار داده و می‌فرمایند:
نقش بسیار فعال داشته باشید که خدای نخواسته مجلس یک مجلسی نشود که به‌واسطه ورود بعض عناصر غیرصالح به‌تدریج کشانده شود به طرف شرق یا به غرب و همان بشود که در زمان سابق بود و همان بگذرد بر ما و شما که در زمان سابق می‌گذشت^[۲۷]. اگر مسامحه کنید، مسئول هستید پیش خدای تبارک و تعالی، اگر نروید و رأی ندهید و آنها که جدیت دارند به این‌که وارد بشوند در مجلس و به‌هم بزنند اوضاع ایران را، آنها خدای نخواسته بروند، مسئولیتش به‌عهده شماست مستقیما، مسئولیت همه طبقات دارند، مراجع مسئولند، علما و ائمه جماعت مسئولند، خطبا مسئولند، تجار مسئولند، بازرگانان مسئولند، دانشگاهی ما مسئولند، طلاب علوم دینیه مسئولند، کارگرها مسئولند، همه مسئولند^[۲۸].
ایشان همچنین فرمودند:
اگر خدای نخواسته از عدم مشارکت شما یک لطمه‌ای بر جمهوری اسلامی وارد بشود. بدانید که احاد ما که این خلاف را کرده باشیم خدای نخواسته، مسئول هستیم، مسئول پیش خدا هستیم، مسئله ریاست جمهور نیست، مسئله، مسئله اسلام است^[۲۹].

ذلت جامعه اسلامی

تکلیف شرعی مزبور نه‌تنها برای انتخاب‌کنندگان بلکه برای انتخاب‌شوندگان و کاندیداها نیز ثابت خواهد بود زیرا چنانچه افراد شایسته از حضور در صحنه انتخابات و کاندیداشدن امتناع ورزند، چه‌بسا افراد بی‌لیاقت یا ضعیف و ناشایست، آن جایگاه سرنوشت‌ساز را غصب کرده و موجب انحراف در روند جامعه گردند.
بنیانگذار جمهوری اسلامی فرمودند:
اگر مؤمنین کنار بروند، آنهایی که متعهد به اسلام هستند کنار بروند و اینها بیایند و قبضه کنند؛ مثل صدر مشروطه که رفتند کنار، اشخاصی که متحد بودند و قبضه کردند مشروطه را آنهایی که متعهد به اسلام نبودند، اسلام را به آنجا کشاندند که همه دیدند. اگر در صدر مشروطه مؤمنین آمده بودند، روشنفکرهای متعهدآمده‌بودندومسلمان‌های‌متعهدآمده‌بودندو قبضه کرده بودندمجلس‌راونگذاشته بودند که دیگران بیایند مجلس را بگیرند، ما به این روزگارنمی‌رسیدیم،مامملکت‌مان‌خراب‌نمی‌شد،ماعزتمان‌ازبین‌نمی‌رفت^[۳۰].
آیت‌اللَّه مکارم شیرازی در این‌باره می‌فرمایند:
برای بعضی‌ها واجب است کاندیدا شوند. کسی که می‌داند صالح است و اگر به میدان نیاید، جای او را یک فرد ضعیف یا ناصالح می‌گیرد، او باید به میدان بیاید. برای بعضی‌ها واجب است به میدان بیایند یا واجب عینی داردیا واجب کفایی دارد...^[۳۱].

گسترش ظلم

امام خمینی نیز افزوده‌اند:
باید کاری کنیم که ظلم نباشد و ظالم ازبین برود. اگر دیدیم در این دوره خلاف شده و به افرادی ظلم شده باید تلاشمان را بیشتر کنیم تا خلاف و ظلم را ازبین ببریم نه این‌که برویم از صحنه خارج شویم، زیرا اگر از صحنه خارج شویم ظلم بیشتر می‌شود پس باید اجتماعمان را بیشتر کنیم و بیشتر در صحنه حاضر باشیم^[۳۲].
در اول مشروطه اصناف بازار هم و کلائی داشتند، انتخابات تا اندازه‌ای دست مردم بود بعد کم‌کم آنهایی که فاسد بودند کار را طوری کردند تا متدینین را از مجلس کنار گذاردند. آنها هم مقاومت نکردند و کنار رفتند، بعد دیدید که مجلس را چه‌کردند، هر کاری که خواستند انجام دادند اگر در آینده مجلس یک‌قدم عقب‌نشینی کنیم در آینده نزدیک ما را کنار خواهند گذاشت^[۳۳].
آیت‌اللَّه العظمی صافی گلپایگانی نیز در این‌باره چنین نگاشته است:
اعانت ظلمه و کسانی که با دین و احکام دین، ضدیت و معاندت دارند و همراهی‌نمودن با آنها در ظلم و ستم، تجاوز به حریم دین و حرام است^[۳۴].
.

ضررهای جبران‌ناپذیر

با توجه به اینکه هر نوع انتخاب ناصحیح، سرنوشت یک جامعه و کشور را حداقل به مدت چهارسال دستخوش بحران یا شکست و ناکامی‌های جبران‌ناپذیر فرهنگی، سیاسی و اقتصادی می‌کند و حقوق آن ملت را ضایع کرده و ضررهای بیشماری را متوجه آنان می‌کند، بر همگان لازم است تا با درایت و هوشیاری کامل این قدرت عظیم را به کاندیدای اصلح واگذار نمایند. بنیانگذار جمهوری اسلامی امام خمینی (رحمت الله علیه) در این‌باره می‌فرماید:
سرنوشت اسلام و مسلمین را به‌دست کسی که لایق برای این مقام نباشد ندهید^[۳۵]. انتخاب رئیس‌جمهور، خواندن نماز و گرفتن روزه نیست که اگر همراه با شرایط نبود تنها باطل باشد و به‌صورت صحیح اعاده گردد. بلکه بی‌توجهی در انتخاب، سرنوشت سوئی را برای دنیا و آخرت رای‌دهندگان و شخص رئیس‌جمهور رقم خواهد زد، ازاین‌رو باید مواظب باشیم انتخاب رئیس‌جمهور سیلی به اسلام نباشد، بلکه با انتخاب خود سربازی فداکار را در صحنه دفاع از اسلام و منافع مسلمین وارد کنیم.
ایشان عاقبت چنین فرد منتخبی را گوشزد کرده، می‌فرماید: اگر ریاست‌جمهور خوب باشد آن است که خدمت به ملت می‌کند و اگر بد باشد آن است که راه جهنم را باید بپیماید^[۳۶].
بنابراین، سپردن زمام امور یک کشور به‌دست دیگران به‌طور کورکورانه و بدون‌تحقیق و بررسی همه‌جانبه، کاری غیرعاقلانه و معارض با توصیه‌های دینی و فتاوای فقیهان خواهد بود و همچنین نیز از مصادیق کمک به متجاوز و غاصب خواهد بود و رأی‌دهنده مسئول عواقب انتخاب خود خواهد بود. حضرت آیت‌اللَّه گلپایگانی فرمود:
کسانی که متدین و ملتزم به احکام اسلام نیستند و اهل نماز و روزه و وظایف شرعیه نمی‌باشند، لیاقت عهده‌داری مشاغل اجتماعی اسلامی و مناصب عمومی را ندارند و اگر عهده‌دار شوند غاصب و متجاوز به حقوق عمومی شناخته می‌شوند^[۳۷].

پاسخگویی در محضر الهی

از آن‌جا که براساس تعالیم دینی، همه انسان‌ها در مقابل اعمال خویش پاسخ‌گو هستند و در برابر خدای بزرگ باید پاسخ قانع‌کننده‌ای برای رفتارهای متفاوت خویش داشته باشند، لذا شرکت در انتخابات و رأی‌دادن به کاندیدای موردنظر نیز به‌عنوان یک وظیفه و تکلیف شرعی قلمداد می‌شود. ازاین‌رو، چنانچه گزینش افراد منتخب براساس معیار حق و شرع صورت نپذیرد، مردم باید در قبال انتخاب خویش پاسخ‌گو باشند.
علّامه سید محمدحسین فضل‌اللَّه (از مراجع ژرف‌اندیش شیعه در کشور اسلامی لبنان) در این‌باره چنین نگاشته است:
...رأی‌دهنده مسئولیت کارها و اقدامات کاری نامزدی را که به او رأی داده -در صورت پیروزی او- برعهده دارد. بنابراین، شرعاً جایز نیست که انسان‌به کسی رأی دهد که به سلامت خط فکری و سیاسی و اقتصادی و فقهی او اطمینان نیافته است. چنان که جایز نیست انسان، شخص یا شورایی را برگزیند که انتظار می‌رود حکمی برخلاف احکام اسلامی در سیاست و اقتصاد و مسایل اجتماعی تصویب کند.
بر رأی‌دهنده لازم است تا همه جوانب مسئله را بررسی کند. اگر نامزدی مؤمن به خدا و دوستدار او بود، باید از او حمایت کند و اگر نامزدی، سر دشمنی با خدا و دین خدا را داشت، انسان باید به یاد داشته باشد در روزی که هرکس با خود مجادله خواهد کرد و خداوند از انسان‌ها بازخواست خواهد کرد، باید در محضر خداوند پاسخگوی اعمال نیک و بدش باشد^[۳۸].

فصل دوم: شرایط، وظایف و اختیارات انتخاب‌شوندگان

همه کسانی که به‌عنوان نامزد انتخاباتی، در صحنه تصمیم‌گیری مردم حاضر شده و مورد گزینش و انتخاب یک ملت جهت تصدّی امور کشور در قوه مقننه یا مجریه یا دستگاه‌های نظارتی واقع می‌شوند می‌باید از صفات و توانمندی‌های ویژه‌ای برخوردار باشند. این عده از نخبگان که کارگزاران نظام جمهوری اسلامی شمرده می‌شوند، علاوه بر داشتن رأی قاطع و قانونی مردم، در صورتی دارای مجوز شرعی برای حاکمیت بر مردم هستند، که از شرایط و صلاحیت‌های قابل‌قبول شرع مقدس اسلام برخوردار باشند. بدیهی است کاندیدایی که فاقد صلاحیت‌های شرعی باشد، علیرغم به‌دست آوردن رأی اکثریت، وجاهت قانونی و شرعی برای وکالت مردم و تسلط بر امورات آنان را نخواهد داشت. زیرا رأی اکثریت الزاماً نشان‌دهنده حقانیت نیست. بلکه مشروعیت ازنظر اسلام در همه ابعاد برخاسته از وحی خداوند سبحان و سخن پیامبرش است.
در این فصل برخی شرایط کارگزاران ازمنظر دینی بررسی می‌شود.

شرایط انتخاب‌شوندگان

شایستگی

مبنای دین اسلام بر این اصل استوار شده که انسان‌ها در تمام مراحل زندگی در برابر اعمال خود مسئول هستند. آدمی اگر برای انجام امری که توانایی آن را دارد، پیش‌قدم نشود و خود را به بی‌تفاوتی زده یا سهل‌انگاری کند، در پیشگاه خداوند مسئول است، همچنین اگر صلاحیت و توانایی انجام آن را نداشت، ولی هوای نفس او را به این امر واداشت و وارد میدان رقابت گردید و حق خدمت یا مسئولیت را از افراد توانا و شایسته غصب کرد و سرانجام از جایگاه مدیریتی یا مسئولیتی برخوردار شد، نزد خداوند و پیامبرش و همه مسلمانان مسئول خواهد بود. این اصل در تمام مراحل زندگی انسان جاری است و اختصاص به موضوع مشارکت در انتخابات یا دیگر مسئولیت‌های سیاسی و اجتماعی نخواهد داشت. بدیهی است، کسانی که از طریق تبلیغات و فعالیت‌های سیاسی برای فرد غیرصلاحیت‌دار تلاش نمایند و به تصرف غاصبانه مقام سیاسی یا اجتماعی چنین افرادی رضایت داشته باشند، خود نیز مرتکب گناه شده‌اند. رسول‌اکرم (صلی الله علیه و آله) در این‌باره می‌فرماید:
«مَن تَقَدّمَ عَلی قُومِ مِن المُسلمین وَ هُوَ یری اَنّ فِیهِم مَن هُوَ اَفضَلٌ مِنهُ، فَقَد خانَ اللَّهَ وَ رَسُولَه و المُسلِمی»^[۳۹].
هرکس خود را بر جمعی از مسلمین جلو بیاندازد، در حالی که می‌داند، فردی شایسته‌تر از او در میان آنان است، یقیناً به خدا و پیامبرش و مسلمین خیانت کرده است.
پیشگامی یا مدیریت و به‌دست گرفتن پست‌ها و مقامات اجتماعی و سیاسی از ارکان اساسی حاکمیت‌ها می‌باشد. براساس این اصل مهم، وظیفه هر فرد مسلمان متعهد است که در صورت داشتن توانایی حضور و نیز برخورداری از شرائط و صلاحیت‌های لازم در سنگرهای خدمت به مردم، خود را معرفی و نامزد کند. به یقین چنانچه افراد شایسته و دارای صلاحیت در این صحنه حاضر نشوند، میدان برای تصدی اختیارات مردم ازسوی افراد نالایق باز خواهد شد.
امام‌راحل (رحمت الله علیه) نیز این اصل سیاسی را یادآور شده و می‌فرماید: کسانی که خود را کاندیدا می‌کنند یا کاندیدای گروه‌هایی هستند، اگر خود را صالح برای وکالت در یک‌چنین مجلسی نمی‌دانند و وجود آنها در این مکان نفعی برای کشورشان ندارد، خدای متعال را در نظر بگیرند و رضای او را بر رضای خود مقدم دارند و چنین خلاف ناشایسته‌ای را مرتکب نشوند^[۴۰].
آیت‌اللَّه مکارم شیرازی دربارهٔ حرمت کاندیداشدن برخی افراد فرمودند: برای برخی نیز کاندیداشدن حرام است، زیرا آنها می‌دانند از عهده این مسئولیت برنخواهند آمد و تنها درپی منافع شخصی و جناحی خود هستند^[۴۱].
حضرت آیت‌اللَّه خامنه‌ای با اشاره به لزوم توجه به معیارها در انتخاب نامزدهای شایسته افزودند:
تدین،کارآمدی،دلسوزی‌وشجاعت، چهار شرط اصلی انتخاب کاندیداهای مناسب و شایسته است که می‌توان با شناخت فردی و یا مراجعه به افراد امین، اینگونه کاندیداها را شناخت و به آنها رأی داد تا مجلسی قوی و متکی بر آرای مردم تشکیل شود و وظایف سنگینی را که برعهده دارد انجام دهد^[۴۲].

سابقه درخشان

انقلاب و حکومتی که به بهای خون هزاران نفر از شریف‌ترین انسان‌ها شکل گرفته و نتیجه زحمات گسترده فقها و بزرگان مکتب در طول قرن‌های متمادی بوده است، نباید به‌دست ناآگاهان و نااهلانی سپرده شود که توانایی درک اهمیت آن را ندارند زیرا اینان به دلیل اینکه بهایی برای انقلاب نپرداخته‌اند، برای حفظ و استمرار آن انگیزه ندارند.
برای اداره پست‌های کلیدی و حساسی چون ریاست جمهوری یا نمایندگی مجلس شورای اسلامی، باید کسانی را برگزید که در کوران حوادث قبل و بعد از انقلاب ثبات رأی و استواری ایمان خویش را به اثبات رسانده‌اند. امیرمؤمنان علی (علیه السلام) دربارهٔ انتخاب کارگزاران و عوامل اجرایی مؤثر در حکومت، به مالک اشتر می‌نویسد:
از میان کارگزارانت کسانی را انتخاب کن که دارای اوصاف زیر باشند: ۱.تجربه و توانایی انجام کار داشته باشد، ۲.برخوردار از حیا باشد، ۳.دارای خانواده‌ای صالح باشد، ۴.پیشینه ایمانی و سابقه مذهبی پیشین داشته باشد^[۴۳].
بنابراین، آنانی که در عرصه عمل، امتحانی پشت‌سر ننهاده و در فعالیت‌های انقلابی و اجرایی تجربه‌ای نیندوخته‌اند و یا در عمل و تجربه از قوت ایمان برخوردار نمی‌باشند و از خانواده‌ای نیکوکار نبوده‌اند، برای تصدی مسئولیت‌های سیاسی و اجتماعی و به‌دست گرفتن پست‌های کلیدی و مناصب حکومتی لیاقت ندارند.

دین‌داری و وفاداری به اسلام

حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) فرمود:
«کسانی را انتخاب کنید که صددرصد مسلمان و معتقد به احکام اسلام و معتقد به اجرای احکام اسلام و مخالف با مکتب‌های انحرافی و معتقد به جمهوری اسلامی باشند. باید به اشخاصی که احتمال انحراف در آنان می‌رود رأی ندهید. چه احتمال انحراف عقیدتی، (موجب) اعمال و یا اخلاقی می‌شود که به چنین اشخاصی اعتماد نمی‌شود کرد و رای به آنان موجب مسئولیت خواهد بود»^[۴۴]. «شخصی که تعهد به اسلام دارد اعتقاد به قوانین اسلام دارد و در مقابل قانون اساسی خاضع است و به اصل صدودهم، که ظاهراً راجع‌به ولایت فقیه است، معتقد است و وفادار است نسبت به او، یک همچو شخصی را شماها خودتان انتخاب کنید»^[۴۵]. امام‌راحل (رحمت الله علیه) فرمود:
مسئله انتخابات، یک امتحان الهی است که گروه‌گرایان را از ضوابطگرایان ممتاز می‌کند و مؤمنین و متعهدین را از مدعیان جدا می‌نماید.
آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی در این‌باره نوشته‌اند:
«کسانی که متدین و ملتزم به احکام اسلام نیستند و اهل نماز و روزه و وظایف شرعیه نمی‌باشند لیاقت عهده‌داری مشاغل اجتماعی اسلامی و مناصب عمومی را ندارند و اگر عهده‌دار شوند، غاصب و متجاوز به حقوق عمومی شناخته می‌شوند»^[۴۶].
رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز فرمودند:
«اساس در همه مسئولیت‌ها تدین، امانت و صداقت است. اگر آدم‌های کارآمد، امانت و صداقت نداشته باشند، کارآمدی آنها به نفع مردم تمام نخواهد شد. علاوه بر کارآمدی، انسان‌ها باید متدین، امین، صادق، روراست و دل‌بسته به اهداف و آرمان‌های دینی مردم باشند. این‌طور افراد را پیدا کنید و به آنها رأی دهید»^[۴۷].
امام خمینی (رحمت الله علیه) در مورد این شرط از شرایط نمایندگان مجلس شورای اسلامی چنین می‌فرماید:
خوف آن دارم که تبلیغات برای اشخاصی که به اسلام و جمهوری اسلامی اعتقاد ندارند و اعمال و گفتار آنان در این یک‌سال شاهد آن است و اکنون برای راه پیداکردن به مجلس و برای کارشکنی و جنجال در محیط مقدس مجلس شورای اسلامی، خود را هوادار اسلام و مسلمانان جامی‌زنند، در قشری از ملت و جوانان پاکدل تأثیر کند و آرای مقدس خود را به کسانی دهند که به نفع اجانب، با اسلام و جمهوری اسلامی مخالفت اساسی دارند. امید است ملت مبارز متعهد با »مطالعه دقیق در سوابق اشخاص و گروه‌ها« آرای خود را به اشخاصی دهند که به اسلام عزیز و قانون اساسی وفادار باشند و از تمایلات چپ و راست، مبرا باشند و به حسن‌سابقه و تعهد به قوانین اسلامی و خیرخواهی امت، معروف و موصوف باشند. باید ملت شریف بدانند که انحراف از این امر مهم اسلامی، خیانت به اسلام و کشور است^[۴۸].
بنیانگذار جمهوری اسلامی شرایط رئیس‌جمهور و وکلای مجلس را چنین بیان داشته‌اند:
«رئیس‌جمهور و وکلای مجلس از طبقه‌ای باشند که محرومیت و مظلومیت مستضعفان و محرومان جامعه را لمس نموده و در فکر رفاه آنان باشند، نه از سرمایه‌داران و زمین‌خواران و صدرنشینان مرفه و غرق در لذات و شهوات که تلخی محرومیت و رنج گرسنگان و پابرهنگان را نمی‌توانند بفهمند»^[۴۹].

تخصص

اداره امور کشور نیاز به قوانینی دارد که از سوی کارشناسان و متخصصان فهیم و کارآمد ملت وضع شده باشد. ازاین‌رو، داشتن تخصص از شرایط کارگزاران محسوب می‌شود. امام خمینی؛ در این‌باره فرمودند:
مجلس، همان‌طور که محتاج به علما و روحانیون مطلع از احکام شرعی و سیاسی اسلام است، محتاج به متخصصین رشته‌های مختلفی است که کشور احتیاج به آنها دارد. مجلس، امروز مواجه است با دنیای پرآشوب صنعتی و سیاسی پیچیده و فرهنگ‌های غربی و شرقی و صحنه‌های تنازع بقا بین‌المللی و چنین مجلسی باید انباشته از مطلعین و دانشمندان و متخصصان در هر رشته باشد^[۵۰].
کسانی که کاندیداهایی به ملت معرفی می‌کنند، در نظر داشته باشند که از مطلعین هر رشته تخصصی چندنفری در بین کاندیداهای آنها باشد. رهبر معظم انقلاب فرمودند:
تدین، کارآمدی، دلسوزی و شجاعت، چهار شرط اصلی انتخاب کاندیداهای مناسب و شایسته است که می‌توان با شناخت فردی و با مراجعه به افراد امین، اینگونه کاندیداها را شناخت و به آنها رأی داد^[۵۱].

وظایف و اختیارات

وظایف و اختیارات مجلس خبرگان رهبری

از آنجا که براساس قضاوت همه عقلای جهان، تشکیل حکومت و تعیین حاکم امری اجتناب‌ناپذیر است و تردیدی نیست که در عصر غیبت امام معصوم: و در زمان حاضر، تشکیل حکومت اسلامی برعهده مسلمانان بوده و آنان، خود باید بر مبنای کتاب خدا و سیره رسول‌اکرم، فرمانروای جامعه را تعیین کنند^[۵۲]. ازاین‌رو طراحان قانون اساسی در جهت دست‌یابی به مصداق کامل فرمانروا و رهبر، به منظور اداره نظام دینی، مجلسی را تحت عنوان مجلس خبرگان رهبری پیش‌بینی کردند تا مسائل مربوط به دستگاه رهبری را رسیدگی و اجرا نماید. بنابراین، با وجود مجلس خبرگان مسند رهبری هیچگاه خالی نمی‌ماند. رهبر معظم انقلاب اسلامی ضمن تبیین جایگاه مجلس خبرگان، فرمودند:
انتخابات مجلس خبرگان یکی از مهمترین انتخابات‌های ماست. مجلس خبرگان باید همیشه آماده باشد؛ بنابراین، سطح مجلس خبرگان، باید بالاترین سطح انتخاب و تشکیل شده باشد از انسان‌های امین، عاقل، صالح، خیرخواه جامعه، حاضر برای روز مبادا و لحظه موعودی که ممکن است پیش‌بیاید؛ تا بتوانند در لحظه معین کار بزرگ خود را که عبارت است از انتخاب رهبر انجام بدهند. لذا انتخابات بسیار مهمی است. بایستی این مجلس همیشه آماده به کار بماند؛ حاضر باشد؛ افراد آن منتخبان مردم، منتخبانی باشند که مردم بتوانند به آنها اعتماد کنند و به آنها دل بدهند. گزینشی را که آنها خواهند کرد، آن گزینش را مردم بپذیرند و مورد قبول مردم قرار بگیرد^[۵۳].
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سه وظیفه خطیر را برای این مجلس مقرر کرده است.

تعیین رهبر

اصل یکصدوهفتم قانون اساسی مقرر می‌دارد:
«...تعیین رهبر به‌عهده خبرگان منتخب مردم است. خبرگان رهبری دربارهٔ همه فقهای واجدشرایط مذکور در اصل پنجم و یکصدونهم بررسی و مشورت می‌کنند. هرگاه یکی از آنان را اعلم به احکام و موضوعات فقهی یا مسائل سیاسی و اجتماعی یا دارای مقبولیت عامه یا واجد برجستگی خاص در یکی از صفات مذکور در اصل یکصدونهم تشخیص دهند، او را به رهبری انتخاب می‌کنند و در غیر این‌صورت، یکی از آنان را به‌عنوان رهبر انتخاب و معرفی می‌کنند...».

نظارت بر رهبر

در نظام اسلامی، برای حفظ سلامت اعتقادی و سیاسی صاحبان قدرت، علاوه بر اهرم‌های کنترل درونی ازقبیل ایمان، عدالت و تقوا، نوعی، نظارت قانونی که توسط نهاد خاصّی اعمال گردد و پشتوانه حقوقی دارد، در نظر گرفته شده است. در این نظارت، تنها به ارزیابی حوادث آشکار و موضع‌گیری‌های پیدا اکتفا نشده، بلکه حق تحقیق و تفحّص دستگاه رهبری و تمامی سازمان‌ها و مجموعه‌های وابسته به آن را داشته و می‌تواند از مقام مسئول پاسخ بخواهد^[۵۴]. بر این اساس، مجلس خبرگان طبق اصل یکصدویازدهم موظف است همواره وجود شرایط در رهبر را احراز کند و همواره رهبر و نحوه اداره امور توسط وی را زیرنظر گرفته و نظارت خویش را اعمال کند^[۵۵]. بنابراین، یکی از وظایف مهم مجلس خبرگان، «نظارت بر بقای شرایط رهبری» است.

عزل رهبر

براساس اصل یکصدویازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران؛ »هرگاه رهبر از انجام وظایف قانونی خود ناتوان شود یا فاقد یکی از شرایط مذکور در اصول پنجم و یکصدونهم گردد یا معلوم شود از آغاز فاقد بعضی از شرایط بوده است از مقام خود برکنار خواهد شد. تشخیص این امر به عهده خبرگان مذکور در اصل یکصدوهشتم می‌باشد«.

وظایف و اختیارات رئیس‌جمهور

یکی از افرادی که توسط مردم و با برگزاری انتخابات برگزیده می‌شود و مسئولیت قوه‌مجریه را برعهده می‌گیرد رئیس‌جمهور است.
براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مقام ریاست‌جمهوری، عالی‌ترین منصب اجرایی پس از رهبری است. نظام امور کشور توسط سه قوه‌مجریه، مقننه و قضائیه سامان می‌یابد که رئیس‌جمهور سکان هدایت قوه‌مجریه را برعهده دارد؛ قوه‌ای که چه ازنظر دستگاه‌های زیر مجموعه و چه ازنظر اختیارات و وظایف محوله ازسوی قانون از قوای دیگر گسترده‌تر می‌باشد.
ازاین‌رو برای آشکارشدن بهتر و کامل این مقام سیاسی و اجرایی لازم است وظایف و اختیارات ریاست‌جمهوری به‌طور اجمال بیان شود؛ تا از این منظر اهمیت انتخاب رئیس‌جمهور و نقش اساسی آرای مردم در محول‌نمودن این مقام به کاندیدای منتخب خویش نمایان گردد:
۱. امضای عهدنامه‌ها، مقاوله‌نامه‌ها، موافقت‌نامه‌ها و قراردادهای دولت ایران با سایر دولت‌ها و همچنین امضای پیمان‌های مربوط به اتحادیه‌های بین‌المللی پس از تصویب مجلس شورای اسلامی با رئیس‌جمهور یا نماینده قانونی اوست^[۵۶].
۲. رئیس‌جمهور مسئولیت امور برنامه و بودجه و امور اداری و استخدامی کشور را مستقیماً برعهده دارد^[۵۷].
۳. سفیران، به پیشنهاد وزیر امور خارجه و تصویب رئیس‌جمهور تعیین می‌شوند. رئیس‌جمهور استوارنامه سفیران را امضا می‌کند و استوارنامه سفیران کشورهای دیگر را می‌پذیرد^[۵۸].
۴. اعطای نشان‌های دولتی با رئیس‌جمهور است^[۵۹].
۵. ریاست هیئت وزیران با رئیس‌جمهور است که بر کار وزیران نظارت می‌کند^[۶۰].
۶. شورای عالی امنیت ملی به ریاست رئیس‌جمهور با وظایفی سه‌گانه تشکیل می‌گردد^[۶۱].
۷. عضویت در شورای بازنگری قانون اساسی یکی دیگر از مسئولیت‌های رئیس‌جمهور است^[۶۲].
۸. عضویت و ریاست در برخی شوراها و مجامع مهم مانند؛ مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای پول و اعتبار ازجمله مسئولیت‌های رئیس‌جمهور است.
۹. یکی از وظایف بسیار مهم رئیس‌جمهور، انتخاب وزیران مناسب و لایق برای تشکیل کابینه است که در این‌باره گزینش افراد نقش حیاتی و مهمی در اداره امور کشور دارد که انتخاب شایسته این افراد سبب به‌سامان شدن امور کشور و رشد و تعالی اقتصادی و فرهنگی آن خواهد بود و شاید یکی از راه‌های ضربه‌زدن به نظام در گزینش افراد نامناسب برای پست حساس وزارت می‌باشد.
علاوه بر اینها، ازجمله اختیارات رئیس‌جمهور این است که می‌تواند برای خود بنا به ضرورت و نیاز، معاونان و مشاوران مختلفی انتخاب کند.
به‌طورکلی، در نظام جمهوری اسلامی بیست‌ویک وزارتخانه و بیش از بیست سازمان بزرگ دولتی زیرنظر رئیس‌جمهور فعالیت می‌کنند. با توجه به اختیارات و وظایف مهم ریاست‌جمهوری در نظام اسلامی، بایسته است این مسئولیت به لایق‌ترین فرد داده شود.

وظایف و نقش نمایندگان مجلس

مجلس شورای اسلامی، که رکن اصلی در تصویب قوانین کشور محسوب شده، اختیارات کاملی در نصب و عزل وزیران دارد و می‌تواند بر قوه مجریه و دستگاه اجرایی دولت نظارت داشته، در سمت‌گیری کلی نظام به‌سوی صلاح و فساد تأثیری انکارناپذیر گذارد. بنابراین، سرنوشت ملت در مجلس شورای اسلامی رقم می‌خورد و گاه تصمیم‌گیری‌های مجلس در مسائل پیچیده جهانی، به‌ویژه دنیای اسلام، آثاری شگرف و بنیادین برجای می‌نهد.

اهمیت قوه مقننه از این جهت دارای حساسیت بسیاری است که مردم می‌توانند با انتخاب نمایندگان مجلس در جهت حاکمیت اسلام و قوانین الهی یا ترویج ضدیت با دین گامی اساسی بردارند و در یک کلمه سعادت و خوشبختی یا ذلت و بدبختی جامعه در دست مجلس شورای اسلامی است.

علاوه بر شرایطی که برای همه منتخبان در نظام جمهوری اسلامی در مطالب قبلی گفته شد، برخی از اختیارات و وظایف اختصاصی نمایندگان مجلس شورای اسلامی عبارت است از:
۱. وکالت
۲. نصب و عزل وزیران
۳. نظارت بر قوه مجریه و دستگاه‌های اجرایی دولت
۴. تأثیر بر خط و مشی کلی نظام
دربارهٔ ماهیت »وکالت« نمایندگان مجلس گفته شده است: انتخاب ازسوی انتخاب‌کننده به معنی وکالت است و نامزد پیروز، وکیل مردمی است که او را برگزیده‌اند. بنابراین، انتخابات، دربردارنده مفهوم »وکالت« بوده و در درون وکالت، مفهوم »بیعت« نیز نهفته است. زیرا کسی که با دیگری به‌صورت مطلق بیعت می‌کند، حکومت را به‌صورت مطلق به او واگذار می‌کند. مردمی هم که وکالت مطلق به نامزدی می‌دهند به او این حق را می‌دهند که در امورشان هرگونه خواست تصمیم‌گیری کند و معاهدات و پیمان‌هایی را که مربوط به زندگی عمومی مردم است و او صلاح در امضای آن می‌بیند، امضاء کند^[۶۳].
مقام معظم رهبری به مطلب مهمی اشاره کرده‌اند که اهمیت مجلس و انتخاب درست نمایندگان آن را می‌رساند:
مجلس با قانونگذاری، راه حرکت عمومی کشور و دستگاه‌ها را مشخص می‌سازد و درواقع سرنوشت کشور و ملت را رقم می‌زند. به همین علت شرکت مردم در انتخابات به‌معنای دخالت در سرنوشت خودشان و سرنوشت کشور است^[۶۴].
امام‌راحل (رحمت الله علیه) می‌فرمایند:
من متواضعانه از شما می‌خواهم که حتی‌الامکان در انتخاب اشخاصی با هم موافقت نمائید و اشخاصی اسلامی، متعهد، غیرمنحرف از صراط الهی را در نظر بگیرید و سرنوشت اسلام و کشور خود را به‌دست کسانی دهید که به اسلام و جمهوری اسلامی و قانون اساسی معتقد و نسبت به احکام نورانی الهی متعهد باشند و منفعت خود را بر مصلحت کشور مقدم ندارند^[۶۵].
امید است ملت مبارز متعهد با مطالعه دقیق در سوابق اشخاص و گروه‌ها، آراء خود را به اشخاصی دهند که به اسلام عزیز و قانون اساسی وفادار باشند و از تمایلات چپ و راست، مبرا باشند و به حسن سابقه و تعهد به قوانین اسلام و خیرخواهی امت معروف و موصوف باشند^[۶۶]. باید ملت شریف بدانند که انحراف از این امر مهم اسلامی، خیانت به اسلام و کشور است و موجب مسئولیت عظیم است... باید دانست مسلمان‌بودن تنها، فایده‌ای ندارد، باید جمهوری اسلامی را قبول داشته باشد و از مسائل روز اطلاع داشته باشد. سعی کنید مثل مرحوم مدرس را انتخاب کنید. البته مثل مدرس که به این زودی‌ها پیدا نمی‌شود؛ شاید آحادی مثل مدرس باشند. کسانی را که انتخاب می‌کنید باید مسائل را تشخیص دهند، نه از افرادی باشند که اگر روس یا آمریکا یا قدرت دیگری تشری زد بترسد، باید بایستند و مقابله کنند^[۶۷].
حضرت آیت‌اللَّه خامنه‌ای در تبیین جایگاه مجلس فرموده‌اند: سلامت مجلس، سلامت قوانین و سرمایه‌های کار را به‌دنبال دارد. سلامت نظام، به سلامت مجلس وابسته است، یک مجلس سالم و قوی و کارآمد که دارای اعضای مؤمن و منطبق با ضوابط است.
آن نماینده‌ای که وارد مجلس می‌شود، باید یک انسان صالح باشد. اگر کسی فاسد است، فساد مالی، یا فسادهای گوناگون اخلاقی، یا فساد عقیدتی و سیاسی، اگر کسی فتنه‌گری می‌کند، نظام را تضعیف می‌کند و کارایی دستگاه‌ها را از آنها می‌گیرد به تعبیر رسایی که بین مردم رایج است، چوب لای چرخ دستگاه می‌گذارد، واقعاً نمی‌تواند در آن تریبون به آن عظمت حضور پیدا کند.
برای چنین فردی، دروغ‌گفتن، بلکه مردم را بناحق تهییج‌کردن، حق را باطل و باطل را حق جلوه‌دادن، اهمیتی ندارد! باید جلوی چنین افرادی را گرفت و نباید گذاشت به مجلس راه پیدا کنند^[۶۸].
نمایندگان ملت، ضمن متدین‌بودن و کارآمدی، باید دلسوز مردم بخصوص طبقات محروم باشند و خود را وامدار پول و قدرت نکنند و با شجاعت و پایداری در برابر دشمنان ملت به وظایف سنگین خود عمل کنند^[۶۹].
نمایندگانی که با آرای ملت، وظیفه ساماندهی اداره امور کشور را دارند، در مقابل حق واگذار شده به آنان، مسئول هستند. حضرت آیت‌اللَّه صافی گلپایگانی در این‌باره خاطرنشان کرده‌اند:
کاندیداها باید بدانند اگر انتخاب شدند، برای هر قیام و قعود در مجلس، در برابر خدا و مردم مسئول‌اند و باید پاسخگو باشند^[۷۰].

فصل سوم: اصول تبلیغات انتخاباتی

پانویس