آیت الله سید ابوالحسن مجتهد انگجی: تفاوت بین نسخهها
| سطر ۲: | سطر ۲: | ||
نویسنده: سعید عباس زاده<br/> | نویسنده: سعید عباس زاده<br/> | ||
برگرفته از کتاب گلشن ابرار جلد7<br/> | برگرفته از کتاب گلشن ابرار جلد7<br/> | ||
| − | [[پرونده: | + | [[پرونده:ابوالحسن_مجتهد_انگجی.jpg|300px|چپ|(نام تصویر)]]<br/> |
| − | ==ولادت== | + | == ولادت == |
در سال ۱۲۸۲ هجری قمری خانه حاج میرزا محمد آقا از علمای بزرگ آذربایجان با تولد نوزادی منور گردید <ref>وی در محلهای به نام انگج در تبریز متولد شد در بعضی منابع چون اعیان الشیعه از انگج به نام قریه تعبیر شده است اصل ایشان از قریهای نزدیک تبریز است. اعیان الشیعه، ج 2، ص 324.</ref>. پدر که خود از سادات حسینی و اهل فضل و دانش بود، نام این کودک را به یاد امام علی بن ابی طالب، ابوالحسن <ref>ابوالحسن کینه امام علی است.</ref> گذاشت و به وجودش مباهات کرد. ابوالحسن در خانه پر از مهر و صفای معنوی و دینی و در سایه لطف و محبت پدری این چنین بزرگ شد. وی دوران نوجوانی اش را سپری ساخت و در زادگاه خویش شهر تبریز وارد مدرسه علوم دینی شد. مدارس دینی تبریز هر چند در آن زمان چندان شکوفایی نداشت لاکن دروس دینی همچنان برپا بود و اساتید بزرگی در آن به تدریس اشتغال داشتند. اساتیدی چون، میر فتاح سرابی، و آقا میرزا محمد اصولی از جمله بزرگانی بودند که در دوران تحصیل سید ابوالحسن در این حوزه تدریس میکردند و هم چنین حاج میرزا محمد آقا پدر سید ابوالحسن نیز از اساتید وقت حوزه علمیه تبریز بود. آقا سید ابوالحسن در این حوزه علاوه بر اینکه از محضر بزرگانی چون حاج میر فتاح سرابی و آقا میرزا محمد اصولی بهره می برد، محضر پدر بزرگوار را نیز مغتنم میشمرد. او میگوید: دو جلد قوانین را از اول تا آخر نزد آقا میرزا مهدی اصولی خواندم <ref>علماء معاصرین، ص 178.</ref> <br/> | در سال ۱۲۸۲ هجری قمری خانه حاج میرزا محمد آقا از علمای بزرگ آذربایجان با تولد نوزادی منور گردید <ref>وی در محلهای به نام انگج در تبریز متولد شد در بعضی منابع چون اعیان الشیعه از انگج به نام قریه تعبیر شده است اصل ایشان از قریهای نزدیک تبریز است. اعیان الشیعه، ج 2، ص 324.</ref>. پدر که خود از سادات حسینی و اهل فضل و دانش بود، نام این کودک را به یاد امام علی بن ابی طالب، ابوالحسن <ref>ابوالحسن کینه امام علی است.</ref> گذاشت و به وجودش مباهات کرد. ابوالحسن در خانه پر از مهر و صفای معنوی و دینی و در سایه لطف و محبت پدری این چنین بزرگ شد. وی دوران نوجوانی اش را سپری ساخت و در زادگاه خویش شهر تبریز وارد مدرسه علوم دینی شد. مدارس دینی تبریز هر چند در آن زمان چندان شکوفایی نداشت لاکن دروس دینی همچنان برپا بود و اساتید بزرگی در آن به تدریس اشتغال داشتند. اساتیدی چون، میر فتاح سرابی، و آقا میرزا محمد اصولی از جمله بزرگانی بودند که در دوران تحصیل سید ابوالحسن در این حوزه تدریس میکردند و هم چنین حاج میرزا محمد آقا پدر سید ابوالحسن نیز از اساتید وقت حوزه علمیه تبریز بود. آقا سید ابوالحسن در این حوزه علاوه بر اینکه از محضر بزرگانی چون حاج میر فتاح سرابی و آقا میرزا محمد اصولی بهره می برد، محضر پدر بزرگوار را نیز مغتنم میشمرد. او میگوید: دو جلد قوانین را از اول تا آخر نزد آقا میرزا مهدی اصولی خواندم <ref>علماء معاصرین، ص 178.</ref> <br/> | ||
| − | ==در نجف اشرف== | + | == در نجف اشرف == |
آقا سید ابوالحسن در سال ۱۳۰۴ در ۲۲ سالگی راهی حوزه علمیه نجف گردید و نزدیک ۶ سال در آن حوزه اشتغال به تحصیل داشت. بزرگانی که وی محضر آنان را در حوزه نجف درک کرد و خوشه چین خرمن دانش آن بزرگواران بود، علارتند از:<br/> | آقا سید ابوالحسن در سال ۱۳۰۴ در ۲۲ سالگی راهی حوزه علمیه نجف گردید و نزدیک ۶ سال در آن حوزه اشتغال به تحصیل داشت. بزرگانی که وی محضر آنان را در حوزه نجف درک کرد و خوشه چین خرمن دانش آن بزرگواران بود، علارتند از:<br/> | ||
آیات عظام : ۱- فاضل ایروانی ۲ - میرزا حبیب الله رشتی ۳- آقا شیخ حین مامقانی ۴- شیخ محمّد حسین کاظمینی که هر کدام از مراجع و اساتید بزرگ نجف به شمار می رفتند <ref>در منابع دیگر شیخ محمد حسین کاظمینی نیز از جمله اساتید وی آمده است.</ref>. <ref>گنجینه دانشمندان، رازی، ج 1، ص 245.</ref><br/> | آیات عظام : ۱- فاضل ایروانی ۲ - میرزا حبیب الله رشتی ۳- آقا شیخ حین مامقانی ۴- شیخ محمّد حسین کاظمینی که هر کدام از مراجع و اساتید بزرگ نجف به شمار می رفتند <ref>در منابع دیگر شیخ محمد حسین کاظمینی نیز از جمله اساتید وی آمده است.</ref>. <ref>گنجینه دانشمندان، رازی، ج 1، ص 245.</ref><br/> | ||
| − | ==منزلت علمی== | + | == منزلت علمی == |
آیت الله سید ابوالحسن انگجی هر چند مدتی طولانی در حوزه علمیه نجف اقامت نگزید لیکن در این چند سال کوتاه توانست را طولانی [[اجتهاد]] را بپیماید و به منزلت بلند علمی نایل گردد. نویسنده کتاب علماء معاصرین مینویسد:<br/> | آیت الله سید ابوالحسن انگجی هر چند مدتی طولانی در حوزه علمیه نجف اقامت نگزید لیکن در این چند سال کوتاه توانست را طولانی [[اجتهاد]] را بپیماید و به منزلت بلند علمی نایل گردد. نویسنده کتاب علماء معاصرین مینویسد:<br/> | ||
(آیت الله انگجی) از تراز اول مجتهدین ایران و عمده مراجع احکام این زمان و مراتب اجتهادش مسلم است. <ref>علماء معاصرین، ص 178.</ref><br/> | (آیت الله انگجی) از تراز اول مجتهدین ایران و عمده مراجع احکام این زمان و مراتب اجتهادش مسلم است. <ref>علماء معاصرین، ص 178.</ref><br/> | ||
| سطر ۱۹: | سطر ۱۹: | ||
محوم انگجی عالم فاضل بود و در عمر خود از معاریف <ref>از بزرگان سرشناس.</ref> آذربایجان به شمار میرفت. علاوه بر فقه در علوم ادب نیز اطلاع فراوان داشت هر مشکل فقهی و ادبی را حل میکرد حاج میرزا حسن آقا مجتهد <ref>از علمای برجسته آذربایجان و معاصر آیت الله انگجی بود.</ref> به مقام علمی اذعان داشتو مکرر این معنا را میگفت تا مراتب فضل او پوشیده نماند. <ref>رجال آذربایجان، مجتهدی، ص 181.</ref><br/> | محوم انگجی عالم فاضل بود و در عمر خود از معاریف <ref>از بزرگان سرشناس.</ref> آذربایجان به شمار میرفت. علاوه بر فقه در علوم ادب نیز اطلاع فراوان داشت هر مشکل فقهی و ادبی را حل میکرد حاج میرزا حسن آقا مجتهد <ref>از علمای برجسته آذربایجان و معاصر آیت الله انگجی بود.</ref> به مقام علمی اذعان داشتو مکرر این معنا را میگفت تا مراتب فضل او پوشیده نماند. <ref>رجال آذربایجان، مجتهدی، ص 181.</ref><br/> | ||
| − | ==آثار علمی== | + | == آثار علمی == |
از این عالم فرزانه آثار قلمی متعددی به جای مانده که عبارت است از:<br/> | از این عالم فرزانه آثار قلمی متعددی به جای مانده که عبارت است از:<br/> | ||
۱- حاشیه بر ریاض المسائل در فقه ۲- شرحی بر [[حج]] شرایع ۳- ازاحه الالتباس <ref>علماء معاصری، ص 178.</ref> همچنین در فقه و در برخی منابع رسالههایی در موضوعات مختلف فقهی. حاشیهای بر رسائل و مکاسب <ref>علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص 370.</ref> نیز آمده است.<br/> | ۱- حاشیه بر ریاض المسائل در فقه ۲- شرحی بر [[حج]] شرایع ۳- ازاحه الالتباس <ref>علماء معاصری، ص 178.</ref> همچنین در فقه و در برخی منابع رسالههایی در موضوعات مختلف فقهی. حاشیهای بر رسائل و مکاسب <ref>علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص 370.</ref> نیز آمده است.<br/> | ||
| − | ==خصوصیات اخلاقی== | + | == خصوصیات اخلاقی == |
مهمترین و برجستهترین چهره زندگی آیت الله انگجی اهتمام ایشان به [[امر به معروف]] و نهی از منکر بوده است. آن هم در روزگاری که عدهای برای آشفته ساختن افکار دینی و مذهبی مردم و به همین جهت موقعتی که پیش آمده بود. در مطبوعات به هر وسیله بر علیه دین میتاختند در چنین موقعیتی آیت الله انگجی بود و آذربایجان با همه مشکلات و آشفتگیهایش. او مردی انزواطلب و گوشه نشین نبود بلکه در مسائل مربوط به اسلام و مسلمین پیشتاز بود. در جریان مشروطیت نیز از مدافعین مشروطیت به شمار میرفت و با آخوند خراسانی در ارتباط بود. بسیاری از جریانات که میرفت به آشوب و خونریزی تبدیل گردد به دست ایشان هدایت میشد و به جهت نفوذ در بین مردم در این جریانات نقش آفرین بود. وی روزی بالای منبر رفت و به مجاهدین مشروطیت گفت که گیرم که حاج میرزا حسن آقا مجتهد کافر شده شما با کدام صلاحیت منزل او و دکانش را غارت کردید. اگر کسی از دین خدا هم برگشته باشد صلاحیت منزل او به وراثش <ref>نه وارثین ایشان میرسد.</ref> میرسند نه به مجاهدین و فدائیان <ref>رجال آذر بایجان، مجتهدی، ص 181.</ref><br/> | مهمترین و برجستهترین چهره زندگی آیت الله انگجی اهتمام ایشان به [[امر به معروف]] و نهی از منکر بوده است. آن هم در روزگاری که عدهای برای آشفته ساختن افکار دینی و مذهبی مردم و به همین جهت موقعتی که پیش آمده بود. در مطبوعات به هر وسیله بر علیه دین میتاختند در چنین موقعیتی آیت الله انگجی بود و آذربایجان با همه مشکلات و آشفتگیهایش. او مردی انزواطلب و گوشه نشین نبود بلکه در مسائل مربوط به اسلام و مسلمین پیشتاز بود. در جریان مشروطیت نیز از مدافعین مشروطیت به شمار میرفت و با آخوند خراسانی در ارتباط بود. بسیاری از جریانات که میرفت به آشوب و خونریزی تبدیل گردد به دست ایشان هدایت میشد و به جهت نفوذ در بین مردم در این جریانات نقش آفرین بود. وی روزی بالای منبر رفت و به مجاهدین مشروطیت گفت که گیرم که حاج میرزا حسن آقا مجتهد کافر شده شما با کدام صلاحیت منزل او و دکانش را غارت کردید. اگر کسی از دین خدا هم برگشته باشد صلاحیت منزل او به وراثش <ref>نه وارثین ایشان میرسد.</ref> میرسند نه به مجاهدین و فدائیان <ref>رجال آذر بایجان، مجتهدی، ص 181.</ref><br/> | ||
در جریان تقی زاده نیز آیت الله انگجی از طرف آیت الله آخوند خراسانی موظف گردید پیام آخوند را به مردم برساند آیت الله آخوند خراسانی در نامهای به ایشان مینویسد:<br/> | در جریان تقی زاده نیز آیت الله انگجی از طرف آیت الله آخوند خراسانی موظف گردید پیام آخوند را به مردم برساند آیت الله آخوند خراسانی در نامهای به ایشان مینویسد:<br/> | ||
جناب مستطاب شریعت مدار کهف الانام ثقه الاسلام آقای حاج میرزا ابوالحسن انگجی دام تأییداته. در خصوص حکمی که از این خادمان شرع انور دربارهٔ آقا سید حسن تقی زاده صادر شده بود مکاتیب و سئوالاتی از تبریز رسیده لازم است جناب مستطاب عالی به عموم علماء و قاطبه مسلمین اعلام فرمایید حکم مزبور تکفیر نبوده و نسبت تکفیر بی اصل است فقط حکم به عدم جواز مداخله در امور نوعیه مملکت و عدم لیاقت عضویت مجلس محترم و لزوم خروجش بوده لاغیر البته زائد بر مدلول حکمی مترتب نشود. <ref>امام خمینی به مبارزه علمای آذربایجان و تلاشهای این مرد بزرگ مکرر اشاره کرده است. صحیفه نور.</ref><br/> | جناب مستطاب شریعت مدار کهف الانام ثقه الاسلام آقای حاج میرزا ابوالحسن انگجی دام تأییداته. در خصوص حکمی که از این خادمان شرع انور دربارهٔ آقا سید حسن تقی زاده صادر شده بود مکاتیب و سئوالاتی از تبریز رسیده لازم است جناب مستطاب عالی به عموم علماء و قاطبه مسلمین اعلام فرمایید حکم مزبور تکفیر نبوده و نسبت تکفیر بی اصل است فقط حکم به عدم جواز مداخله در امور نوعیه مملکت و عدم لیاقت عضویت مجلس محترم و لزوم خروجش بوده لاغیر البته زائد بر مدلول حکمی مترتب نشود. <ref>امام خمینی به مبارزه علمای آذربایجان و تلاشهای این مرد بزرگ مکرر اشاره کرده است. صحیفه نور.</ref><br/> | ||
| − | ==دوران تبعید== | + | == دوران تبعید == |
در جریان حرکتهای ضد دینی پهلوی آیت الله انگجی پیشرو مبارزین بود و تبریز را عملا کانون مبارزه بر علیه پهلوی کرده بود و دولت نیز به جهت اینکه از نفوذ ایشان در بین مردم اطلاع داشت از جانب این عالم بزرگ بیمناک بود. و به همین جهت نیز عوامل حکومت حضور وی را در تبریز تحمل نکرده و او را از شهر تبریز تبعید کردند و آیت الله انگجی به همراه چند تن از علماء که از جمله آیت الله آقا میرزا صادق بود، تبعید گردیدند. و مدتی نیز در قم اقامت گزید. وی سپس به تبریز مراجعت کرد و همچنان به تبلیغ و ترویج معارف پرداخت هر چند بعدها اوضاع روزگار وی به کلی عوض گردید. مشروطهای که آیت الله انگجی و صدها مجاهد دیگر برای آن فداکاری کرده بودند مورد سوء استفاده عناصر فرصت طلب و عوامل استعمار قرار گرفت با روی کار آمدن رضاخان در جزیان کودتای ۱۲۹۹ شمسی دیگر از مشروطه که با اهداف آزادی و نفی سلطه و برای گذر از استبداد به حکومت مردمی به وقوع پیوسته بود جز اسمی باقی نمانده بود و ایران رها یافته از قید سلطه سلاطین نادا قاجار بار دیگر استعمار را تجربه کرد. <ref>یکصد سال مبارزه روحانیت مترقی. عقیقی بخشایشی، ص 8.</ref><br/> | در جریان حرکتهای ضد دینی پهلوی آیت الله انگجی پیشرو مبارزین بود و تبریز را عملا کانون مبارزه بر علیه پهلوی کرده بود و دولت نیز به جهت اینکه از نفوذ ایشان در بین مردم اطلاع داشت از جانب این عالم بزرگ بیمناک بود. و به همین جهت نیز عوامل حکومت حضور وی را در تبریز تحمل نکرده و او را از شهر تبریز تبعید کردند و آیت الله انگجی به همراه چند تن از علماء که از جمله آیت الله آقا میرزا صادق بود، تبعید گردیدند. و مدتی نیز در قم اقامت گزید. وی سپس به تبریز مراجعت کرد و همچنان به تبلیغ و ترویج معارف پرداخت هر چند بعدها اوضاع روزگار وی به کلی عوض گردید. مشروطهای که آیت الله انگجی و صدها مجاهد دیگر برای آن فداکاری کرده بودند مورد سوء استفاده عناصر فرصت طلب و عوامل استعمار قرار گرفت با روی کار آمدن رضاخان در جزیان کودتای ۱۲۹۹ شمسی دیگر از مشروطه که با اهداف آزادی و نفی سلطه و برای گذر از استبداد به حکومت مردمی به وقوع پیوسته بود جز اسمی باقی نمانده بود و ایران رها یافته از قید سلطه سلاطین نادا قاجار بار دیگر استعمار را تجربه کرد. <ref>یکصد سال مبارزه روحانیت مترقی. عقیقی بخشایشی، ص 8.</ref><br/> | ||
| − | ==آثار جاوید== | + | == آثار جاوید == |
آیت الله انگجی ۶ پسر داشت که سه تن از آنان در کسوت علمای دینی و مبلغین احکام الهی هستند. آقا میرزا حسن، آقا میرزا محمد علی و حاج میرزا مهدی هر سه برادر در قم تحصیل کرده و از آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری کسب فیض کردهاند و در علم و معرفت و فقه و اصول به مرتبه [[اجتهاد]] رسیدهاند. رجال آذربایجان مینویسند: هر سه صاحب محراب و منبرند و آسمان روحانیت تبریز را به منزله سه اختر فروزانند. <ref>فقهای نامدار شیعه، حقیقی بخشایش، ص 399 به نقل از اوراق تازه یاب.</ref> وقتی انسان این برادر با فضل و کمال و نجیب و آقا را میبیند به یاد اشراف سادات عصر قرون اولیه اسلامی چون سید مرتضی و سید رضی و سایر سادات اشراف میافتد <ref>رجال آذربایجان، مجتهدی، ص 181.</ref>. سه فرزند یگر وی نیز در علوم پزشکی تخصص یافتهاند .<br/> | آیت الله انگجی ۶ پسر داشت که سه تن از آنان در کسوت علمای دینی و مبلغین احکام الهی هستند. آقا میرزا حسن، آقا میرزا محمد علی و حاج میرزا مهدی هر سه برادر در قم تحصیل کرده و از آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری کسب فیض کردهاند و در علم و معرفت و فقه و اصول به مرتبه [[اجتهاد]] رسیدهاند. رجال آذربایجان مینویسند: هر سه صاحب محراب و منبرند و آسمان روحانیت تبریز را به منزله سه اختر فروزانند. <ref>فقهای نامدار شیعه، حقیقی بخشایش، ص 399 به نقل از اوراق تازه یاب.</ref> وقتی انسان این برادر با فضل و کمال و نجیب و آقا را میبیند به یاد اشراف سادات عصر قرون اولیه اسلامی چون سید مرتضی و سید رضی و سایر سادات اشراف میافتد <ref>رجال آذربایجان، مجتهدی، ص 181.</ref>. سه فرزند یگر وی نیز در علوم پزشکی تخصص یافتهاند .<br/> | ||
| − | ==شاگردان== | + | == شاگردان == |
بزرگان و دانشجویان زیادی در محضر آیت الله انگجی شاگردی کرده و از محضر ایشان بهره بردهاند که میتوان از آن بزرگواران آیت الله العظمی سید محمد حسین طباطبایی، آیت الله العظمی حاج عبدالحسین غروی، آیت الله العظمی شهید اسدالله مدنی، آیت الله شهید قاضی طباطبایی را نام برد.<br/> | بزرگان و دانشجویان زیادی در محضر آیت الله انگجی شاگردی کرده و از محضر ایشان بهره بردهاند که میتوان از آن بزرگواران آیت الله العظمی سید محمد حسین طباطبایی، آیت الله العظمی حاج عبدالحسین غروی، آیت الله العظمی شهید اسدالله مدنی، آیت الله شهید قاضی طباطبایی را نام برد.<br/> | ||
| − | ==وفات== | + | == وفات == |
آیت الله سید ابوالحسن انگجی سرانجام پس از عمری تلاش و خدمت به اسلام و جامعه تشیع در ذیقعده سال ۱۳۵۷ هجری قمری در تبریز دعوت حق را لبیک گفت و به سوی معبودش شتافت. پیکر پاکش در جوار حضرت فاطمه معصومه(س)شهر مقدس قم به آغوش خاک سپرده شد.<br/> | آیت الله سید ابوالحسن انگجی سرانجام پس از عمری تلاش و خدمت به اسلام و جامعه تشیع در ذیقعده سال ۱۳۵۷ هجری قمری در تبریز دعوت حق را لبیک گفت و به سوی معبودش شتافت. پیکر پاکش در جوار حضرت فاطمه معصومه(س)شهر مقدس قم به آغوش خاک سپرده شد.<br/> | ||
نسخهٔ ۱۵ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۴۸
نویسنده: سعید عباس زاده
برگرفته از کتاب گلشن ابرار جلد7
محتویات
ولادت
در سال ۱۲۸۲ هجری قمری خانه حاج میرزا محمد آقا از علمای بزرگ آذربایجان با تولد نوزادی منور گردید [۱]. پدر که خود از سادات حسینی و اهل فضل و دانش بود، نام این کودک را به یاد امام علی بن ابی طالب، ابوالحسن [۲] گذاشت و به وجودش مباهات کرد. ابوالحسن در خانه پر از مهر و صفای معنوی و دینی و در سایه لطف و محبت پدری این چنین بزرگ شد. وی دوران نوجوانی اش را سپری ساخت و در زادگاه خویش شهر تبریز وارد مدرسه علوم دینی شد. مدارس دینی تبریز هر چند در آن زمان چندان شکوفایی نداشت لاکن دروس دینی همچنان برپا بود و اساتید بزرگی در آن به تدریس اشتغال داشتند. اساتیدی چون، میر فتاح سرابی، و آقا میرزا محمد اصولی از جمله بزرگانی بودند که در دوران تحصیل سید ابوالحسن در این حوزه تدریس میکردند و هم چنین حاج میرزا محمد آقا پدر سید ابوالحسن نیز از اساتید وقت حوزه علمیه تبریز بود. آقا سید ابوالحسن در این حوزه علاوه بر اینکه از محضر بزرگانی چون حاج میر فتاح سرابی و آقا میرزا محمد اصولی بهره می برد، محضر پدر بزرگوار را نیز مغتنم میشمرد. او میگوید: دو جلد قوانین را از اول تا آخر نزد آقا میرزا مهدی اصولی خواندم [۳]
در نجف اشرف
آقا سید ابوالحسن در سال ۱۳۰۴ در ۲۲ سالگی راهی حوزه علمیه نجف گردید و نزدیک ۶ سال در آن حوزه اشتغال به تحصیل داشت. بزرگانی که وی محضر آنان را در حوزه نجف درک کرد و خوشه چین خرمن دانش آن بزرگواران بود، علارتند از:
آیات عظام : ۱- فاضل ایروانی ۲ - میرزا حبیب الله رشتی ۳- آقا شیخ حین مامقانی ۴- شیخ محمّد حسین کاظمینی که هر کدام از مراجع و اساتید بزرگ نجف به شمار می رفتند [۴]. [۵]
منزلت علمی
آیت الله سید ابوالحسن انگجی هر چند مدتی طولانی در حوزه علمیه نجف اقامت نگزید لیکن در این چند سال کوتاه توانست را طولانی اجتهاد را بپیماید و به منزلت بلند علمی نایل گردد. نویسنده کتاب علماء معاصرین مینویسد:
(آیت الله انگجی) از تراز اول مجتهدین ایران و عمده مراجع احکام این زمان و مراتب اجتهادش مسلم است. [۶]
وی سپس به دقت علمی و تلاش محققانه وی اشاره میکند. و میگوید:
صاحب وقار و متانت و ابهت، کثیر العلم ولی بسیار قلیل الکلام بود. کرارا حقیر مسئله مهمی میپرسیدم که شاید تفصیلی و شرحی بیان فرمایدفقط به جواب مسئله اکتفا میفرمودند. حافظه عجیبی داشتند حاضر الفتوا بودند. [۷]
نویسنده رجال آذربایجان نیز به این بعد از سخصیت ایشان اشاره میکند و مینویسد:
محوم انگجی عالم فاضل بود و در عمر خود از معاریف [۸] آذربایجان به شمار میرفت. علاوه بر فقه در علوم ادب نیز اطلاع فراوان داشت هر مشکل فقهی و ادبی را حل میکرد حاج میرزا حسن آقا مجتهد [۹] به مقام علمی اذعان داشتو مکرر این معنا را میگفت تا مراتب فضل او پوشیده نماند. [۱۰]
آثار علمی
از این عالم فرزانه آثار قلمی متعددی به جای مانده که عبارت است از:
۱- حاشیه بر ریاض المسائل در فقه ۲- شرحی بر حج شرایع ۳- ازاحه الالتباس [۱۱] همچنین در فقه و در برخی منابع رسالههایی در موضوعات مختلف فقهی. حاشیهای بر رسائل و مکاسب [۱۲] نیز آمده است.
خصوصیات اخلاقی
مهمترین و برجستهترین چهره زندگی آیت الله انگجی اهتمام ایشان به امر به معروف و نهی از منکر بوده است. آن هم در روزگاری که عدهای برای آشفته ساختن افکار دینی و مذهبی مردم و به همین جهت موقعتی که پیش آمده بود. در مطبوعات به هر وسیله بر علیه دین میتاختند در چنین موقعیتی آیت الله انگجی بود و آذربایجان با همه مشکلات و آشفتگیهایش. او مردی انزواطلب و گوشه نشین نبود بلکه در مسائل مربوط به اسلام و مسلمین پیشتاز بود. در جریان مشروطیت نیز از مدافعین مشروطیت به شمار میرفت و با آخوند خراسانی در ارتباط بود. بسیاری از جریانات که میرفت به آشوب و خونریزی تبدیل گردد به دست ایشان هدایت میشد و به جهت نفوذ در بین مردم در این جریانات نقش آفرین بود. وی روزی بالای منبر رفت و به مجاهدین مشروطیت گفت که گیرم که حاج میرزا حسن آقا مجتهد کافر شده شما با کدام صلاحیت منزل او و دکانش را غارت کردید. اگر کسی از دین خدا هم برگشته باشد صلاحیت منزل او به وراثش [۱۳] میرسند نه به مجاهدین و فدائیان [۱۴]
در جریان تقی زاده نیز آیت الله انگجی از طرف آیت الله آخوند خراسانی موظف گردید پیام آخوند را به مردم برساند آیت الله آخوند خراسانی در نامهای به ایشان مینویسد:
جناب مستطاب شریعت مدار کهف الانام ثقه الاسلام آقای حاج میرزا ابوالحسن انگجی دام تأییداته. در خصوص حکمی که از این خادمان شرع انور دربارهٔ آقا سید حسن تقی زاده صادر شده بود مکاتیب و سئوالاتی از تبریز رسیده لازم است جناب مستطاب عالی به عموم علماء و قاطبه مسلمین اعلام فرمایید حکم مزبور تکفیر نبوده و نسبت تکفیر بی اصل است فقط حکم به عدم جواز مداخله در امور نوعیه مملکت و عدم لیاقت عضویت مجلس محترم و لزوم خروجش بوده لاغیر البته زائد بر مدلول حکمی مترتب نشود. [۱۵]
دوران تبعید
در جریان حرکتهای ضد دینی پهلوی آیت الله انگجی پیشرو مبارزین بود و تبریز را عملا کانون مبارزه بر علیه پهلوی کرده بود و دولت نیز به جهت اینکه از نفوذ ایشان در بین مردم اطلاع داشت از جانب این عالم بزرگ بیمناک بود. و به همین جهت نیز عوامل حکومت حضور وی را در تبریز تحمل نکرده و او را از شهر تبریز تبعید کردند و آیت الله انگجی به همراه چند تن از علماء که از جمله آیت الله آقا میرزا صادق بود، تبعید گردیدند. و مدتی نیز در قم اقامت گزید. وی سپس به تبریز مراجعت کرد و همچنان به تبلیغ و ترویج معارف پرداخت هر چند بعدها اوضاع روزگار وی به کلی عوض گردید. مشروطهای که آیت الله انگجی و صدها مجاهد دیگر برای آن فداکاری کرده بودند مورد سوء استفاده عناصر فرصت طلب و عوامل استعمار قرار گرفت با روی کار آمدن رضاخان در جزیان کودتای ۱۲۹۹ شمسی دیگر از مشروطه که با اهداف آزادی و نفی سلطه و برای گذر از استبداد به حکومت مردمی به وقوع پیوسته بود جز اسمی باقی نمانده بود و ایران رها یافته از قید سلطه سلاطین نادا قاجار بار دیگر استعمار را تجربه کرد. [۱۶]
آثار جاوید
آیت الله انگجی ۶ پسر داشت که سه تن از آنان در کسوت علمای دینی و مبلغین احکام الهی هستند. آقا میرزا حسن، آقا میرزا محمد علی و حاج میرزا مهدی هر سه برادر در قم تحصیل کرده و از آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حائری کسب فیض کردهاند و در علم و معرفت و فقه و اصول به مرتبه اجتهاد رسیدهاند. رجال آذربایجان مینویسند: هر سه صاحب محراب و منبرند و آسمان روحانیت تبریز را به منزله سه اختر فروزانند. [۱۷] وقتی انسان این برادر با فضل و کمال و نجیب و آقا را میبیند به یاد اشراف سادات عصر قرون اولیه اسلامی چون سید مرتضی و سید رضی و سایر سادات اشراف میافتد [۱۸]. سه فرزند یگر وی نیز در علوم پزشکی تخصص یافتهاند .
شاگردان
بزرگان و دانشجویان زیادی در محضر آیت الله انگجی شاگردی کرده و از محضر ایشان بهره بردهاند که میتوان از آن بزرگواران آیت الله العظمی سید محمد حسین طباطبایی، آیت الله العظمی حاج عبدالحسین غروی، آیت الله العظمی شهید اسدالله مدنی، آیت الله شهید قاضی طباطبایی را نام برد.
وفات
آیت الله سید ابوالحسن انگجی سرانجام پس از عمری تلاش و خدمت به اسلام و جامعه تشیع در ذیقعده سال ۱۳۵۷ هجری قمری در تبریز دعوت حق را لبیک گفت و به سوی معبودش شتافت. پیکر پاکش در جوار حضرت فاطمه معصومه(س)شهر مقدس قم به آغوش خاک سپرده شد.
پانویس
- ↑ وی در محلهای به نام انگج در تبریز متولد شد در بعضی منابع چون اعیان الشیعه از انگج به نام قریه تعبیر شده است اصل ایشان از قریهای نزدیک تبریز است. اعیان الشیعه، ج 2، ص 324.
- ↑ ابوالحسن کینه امام علی است.
- ↑ علماء معاصرین، ص 178.
- ↑ در منابع دیگر شیخ محمد حسین کاظمینی نیز از جمله اساتید وی آمده است.
- ↑ گنجینه دانشمندان، رازی، ج 1، ص 245.
- ↑ علماء معاصرین، ص 178.
- ↑ همان.
- ↑ از بزرگان سرشناس.
- ↑ از علمای برجسته آذربایجان و معاصر آیت الله انگجی بود.
- ↑ رجال آذربایجان، مجتهدی، ص 181.
- ↑ علماء معاصری، ص 178.
- ↑ علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی، ص 370.
- ↑ نه وارثین ایشان میرسد.
- ↑ رجال آذر بایجان، مجتهدی، ص 181.
- ↑ امام خمینی به مبارزه علمای آذربایجان و تلاشهای این مرد بزرگ مکرر اشاره کرده است. صحیفه نور.
- ↑ یکصد سال مبارزه روحانیت مترقی. عقیقی بخشایشی، ص 8.
- ↑ فقهای نامدار شیعه، حقیقی بخشایش، ص 399 به نقل از اوراق تازه یاب.
- ↑ رجال آذربایجان، مجتهدی، ص 181.
