فرهنگ مصادیق:خدمت رسانی: تفاوت بین نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۱۴:۳۶

اهمیت وجایگاه خدمت رسانی

اشاره

خدمت رسانی یعنی سود رسانی و خیر رسانی که انسان هر چه توان دارد به دیگران سود رساند و مشکلات و نیازهای مردم را برطرف سازد.

امام «ره» یکی از تربیت شدگان بزرگ مکتب اهل بیت طهارت، خدمت به مردم را خدمت به خداوند متعال می‌داند، آن جا که می‌فرماید: «خود را برای خدمت به اسلام و ملت محروم مهیا کنید. کمر به خدمت بندگان خدا که خدمت به خداست ببندید».

پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «من کان فی حاجهِ اخیه کان اللّه فی حاجتِهِ»؛ «کسی که در پی حاجت مردم باشد، خداوند نیز در پی برآوردن حاجت اوست.»

امام علی (علیه السلام) فرمود: «لیکن احبّ الناسِ الیک و احظاهم لدیک اکثرهم سعیا فی منافع الناسِ»؛ «محبوب‌ترین مردم در نزد تو کسی باشد که برای رفع مشکلات مردم بیشتر تلاش می‌کند.»

در نتیجه خدمت گزاران صادق در دل مردم جای گرفته و از محبت خاصی برخوردار می‌شوند که در زندگی ممدوح مردم بوده و در صورت نبود و درگذشت شان از دعای آنان برخوردار می‌شوند.

خدمت رسانی، برتر از بسیاری از عبادت‌های مستحب است. امام صادق (علیه السلام) فرمود: «مَنْ طافَ بهذا البَیْتِ طَوافا واحدا کَتَبَ اللّه لَهُ ستَّه آلافٍ حَسَنَهً و محاعَنْه سِتَّه اَلافِ سیِّئه و رَفعُ لَهُ سِتَّهَ آلافِ دَرَجَهً حتّی اذا کان عِنْدَ الْمُلْتَزَم، فَتَحَ لَهُ سَبْعَه أبواب من أبوابِ الجَنَّه، قُلْتُ جُعِلْتُ فِداک هذا الفَضْلَ کُلّهُ فِی الطّواف؟ قال: نَعَم، وَ اُخبُرکَ اَفضل من ذلک فی الطّواف؟ قضاءُ حاجَهِ المُسْلِمِ أفْضلُ مِنْ طوافٍ و طوافٍ حتی بَلَغ عَشْرا».

«کسی که خانه خدا را یک بار طواف کند خدا برای او شش هزار حسنه می‌نویسد و شش هزار گناه او را می‌بخشد و شش هزار درجه او را بالا می‌برد و آن گاه که در قسمت «ملتزم» کنار کعبه قرار گیرد، هفت باب از ابواب جنت برویش گشوده شود. به امام گفتم: فدایت شوم، این همه پاداش، مربوط به طواف است؟ امام پاسخ داد: به تو خبر می‌دهم از چیزی که از حیث پاداش از این برتر باشد و آن برآورده ساختن حوایج مسلمانان است که برتر است از «طواف» و «طواف»... و امام تا ده «طواف» را تکرار بر شمرد.»

آثار و برکات خدمت رسانی

هر چیزی ثمره و برکاتی دارد که علت غایی آن شی ء محسوب می‌شود و امر خدمت رسانی نیز از این قاعده مستثنی نمی‌باشد. برخی ثمرات مهم این موضوع را که در آموزه‌های دینی و احادیث نورانی چهارده معصوم نیز به آن‌ها اشاره شده، بر می‌شماریم:

نصرت و یاری خداوند

قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله): «ما مِنْ مؤمِنِ یَنْصُرُ اَخاهَ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلی نُصْرَتِهِ اِلاّ وَ نَصَرَهُ اللّه فی الدُّنیا و الآخِره»؛ «مؤمنی نیست که توان یاری برادر مؤمن خود را دارد و بدان قیام می‌کند مگر این که خداوند در دنیا و آخرت او را یاری می‌دهد.»

چون بندگان خدا به منزله عیال او می‌باشند و دل مؤمن محل کرسی او و رضایت مؤمنان رضایت خداوند است، از این رو کسی که به نیازمندان کمک کند در مقابل از باب «هَل جَزاءُ الاِحْسانِ الاّ الاحسان» خداوند هم خودش به این خدمت رسان کمک خواهد کرد.

پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نیز می‌فرماید: «انّ اللّه فی عونِ الْعَبْدِ مادام العبد فی عَوْن اَخیهِ»، «خداوند متعال دنبال کمک بنده اش است مادامی که او به دنبال کمک به برادر دینی خود باشد.»

پس هر کسی بخواهد خداوند به او کمک کرده و دست او را بگیرد، یا دست و زبان و قلم او را مفید قرار دهد، برای خدا به مردم در عرصه‌های مختلف، خدمت رسانی کند. امام خمینی «ره» در این زمینه می‌فرماید: «عمده در افعال انسان و در آلاتی که انسان درست می‌کند و در علم و دانش، غایات است، آن چیزهایی است که برای آن چیزها قلم‌ها وجود پیدا کرده است، مسلسل‌ها وجود پیدا کرده است؛ علم و دانش وجود پیدا کرده است، اگر غایات و مقاصد و آن چیزهایی که برای او این‌ها وجود پیدا کرده است، الهی باشد هم قلم و هم مسلسل و هم علم و دانش و هم هر عملی ارزش پیدا می‌کنند؛ ارزش الهی. ارزش قلم به غایتی است که برای او قلم زده می‌شود. ارزش مسلسل هم به غایتی است که برای او مسلسل کشیده می‌شود. اگر این ارزش غایی نباشد و اگر آن مقصد، مقصد انسانی و الهی نباشد، نه مسلسل آلتی است که به درد بخورد و نه قلم. [البته] خطر قلم بیشتر از مسلسل است و خطر بیان بیشتر از توپ و تانک است و خطر علم بیشتر از همه این‌ها است. لکن اگر به خدمت خلق باشد، تمام این‌ها ارزش پیدا می‌کند.»

خشنودی پیامبر (صلی الله علیه و آله)

از آن جایی که پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) پدر مهربان امت اسلامی است و همیشه نشاط و شادابی و سعادت آنان را می‌خواهد، هر کسی در این جهت خدمتی انجام دهد و مؤمنان را مسرور سازد آن حضرت (صلی الله علیه و آله) را خشنود ساخته است، که خودش فرمود: «تنافسوا فی المعروف لاخوانکم و کونوا من اهله... ثم قال و اللّهِ لَرسول اللّه اَسَرُّ بِحاجَهِ المؤمنِ اذا اُوصِلَتْ الیه من صاحِبِ الحاجه»؛ «در کارهای خیر، نسبت به یکدیگر سبقت گیرید و اهل نیکی باشید، سپس فرمود: به خدا قسم پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از خود اهل حاجت، در صورتی که حاجت او برآورده شود، بیشتر خوشحال می‌شود.»

شفاعت پیامبر (صلی الله علیه و آله)

خدمت رسانی به ذریه و فرزندان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) سبب شفاعت آن حضرت در روز قیامت، که همه انسان‌ها در آن روز نیازمندند، می‌شود. در این باره خود پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «من چهار گروه را در قیامت شفاعت می‌کنم: آنان که ذریه مرا گرامی دارند، آنان که نیازهای آنان را برطرف سازند، آنان که عهده دار امور آنان شوند و آنان که با قلب و زبان خود آنان را دوست داشته باشند.»

خشنودی امامان (علیهم السلام):

هر کاری که سبب رضایت خداوند و پیامبر شود سبب رضایت امامان (علیه السلام) و تمام جانشینان آنان نیز خواهد شد. همچنین به عکس، هر کاری امامان (علیه السلام) را شاد کند، خدا و رسولش را نیز شاد می‌کند. همان طور که گذشت خدمت به مردم، سبب خشنودی خدا و رسولش می‌باشد و در نتیجه سبب خوشحالی امامان نیز خواهد شد.

امام علی (علیه السلام) می‌فرماید: «مَنْ سَرَّ مومنا فَقَدْ سَرَّنی»؛ «هر کس مؤمنی را شاد کند مرا شاد کرده است.»

و شادی یکی از امامان سبب شادی همه آنان است؛ زیرا اینان یک نورند در بدن‌های متعدد. امام علی (علیه السلام) در ادامه حدیث فرمود: «وَ مَنْ سَرَّنی فقد سَرَّ رسول الله (صلی الله علیه و آله) وَ مَن سَرَّ رسول اللّه فقد سرَّ اللّهَ»؛ «هر کس مرا شاد کند رسول خدا را شاد کرده است و هر کس پیامبر خدا را شاد کند خداوند متعال را خشنود کرده است.»

آمرزش گناهان

خدمه حکومت‌های جور شدن گناه است، زیرا به آنان کمک کردن، تقویت آنان بوده و نیز موجب تثبیت، دوام و بقاء حکومت آنان می‌گردد. علی بن یقطین از ارادتمندان و پیروان اهل بیت که به کارمندی بنی عباس در آمده بود، جهت جلب رضایت امام هشتم آمد و استغفار خود را اعلان کرد. حضرت به او اجازه داد تا در تشکیلات حکومت وقت بماند و دلیل آن را چنین فرمود: هرگاه مؤمنان نیاز و مشکلات داشته باشند به رفع نیازهای آنان بپرداز چه آن که «کفّاره عمل السّلطان الاحسانُ اِلَی الاخَوانِ؛ «ای علی بن یقطین! کفّاره کارمندی حکومت طاغوت، نیکی و خدمت کردن به برادران است.»

از باب «الحسنات یذهبن السیئات» خوبی‌ها و حسنات، گناهان را از بین می‌برد. کمک و خدمت رسانی گناهان را از بین می‌برد، حتی در قیامت عده‌ای به خاطر اصلاح و میانجیگری بین انسان‌ها و فراهم کردن امر ازدواج و مشارکت در سایر کارهای مفید مردم از آتش جهنم رها می‌شوند. در این زمینه پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمود: «اِنّ قوما یَخْرُجُونَ مِنَ النّارِ بِالشّفاعَهِ»؛ «چه بسا مردمی به خاطر شفاعت و میانجی گری از آتش جهنم رها می‌شوند.»

امام امیر المؤمنین (علیه السلام) می‌فرماید: «مَنْ أحْسَنَ اِلی رَعِیَّتِهِ نَشَرَ اللّهُ عَلَیهِ جَناحَ رَحْمَتِهِ وَ اَدْخَلَهُ فی مَغْفِرتِهِ»؛ «هر کس به رعیت و زیر دستانش احسان و محبت بنماید، خداوند سبحان بال و پر رحمتش را بر وی بگستراند و او را مشمول آمرزش و غفران خود قرار می‌دهد.»

آبادی آخرت

یکی دیگر از آثار و برکات خدمت به مردم، نجات در روز قیامت و آبادی منزل آخرت است. خدمت گزار در دنیا وقتی گرفتاری و نیاز مالی یک فقیر و یا گرفتاری را برطرف می‌کند خداوند هم در روز قیامت دست او را گرفته، کمکش می‌کند.

امام هفتم (علیه السلام) می‌فرماید: «اِنَّ لِلّهِ عبادا فی الارضِ یَسْعَوْنَ فی حوائِجِ الناسِ هُمُ الآمِنُونَ یَوْمَ الْقِیامَهِ وَ مَنْ اَدْخَلَ عَلَی مُؤمِنٍ سُرُورا فَرَّجَ اللّه قَلْبَهُ یَوْمَ القِیامَهِ»؛ «همانا خداوند در روی زمین بندگانی دارد که در رفع مشکلات مردم تلاش می‌کنند و آنان در روز قیامت ایمنند و هر کس دل مؤمنی را شاد کند، خداوند او را در روز قیامت شاد می‌کند.»

در روایتی نیز امام ششم (علیه السلام) افرادی را که در پرداخت حقوق فقرا کوتاهی می‌کنند اهل جهنم دانسته و چنین فرمود: «وَ ما عَذَّبَ اللّهُ اُمَّهَ اِلاّ عِنْدَ اسْتِهانَتِهِمْ بِحُقُوقِ فُقراءِ اِخوانِهم». خطاب امام (علیه السلام) به یکی از یاران صدیقش به نام عبدالله بن جندب است. فرمود: ای فرزند جندب! خداوند متعال هیچ امتی را عذاب نکرده مگر این که در اداء حقوق مستمندان از برادران خویش سستی کرده باشند. پس از مفهوم روایت نتیجه می‌گیریم، هر کس حقوق مستمندان را مراعات کرده و به آنان خدمت کند، روز قیامت عذاب نمی‌شود.

در حدیثی دیگر آمده است، هر کس مشکلی را از برادر دینی خود حل کرده و رفع نماید، خداوند متعال در مقابلش هفتاد مشکل او را در دنیا و آخرت رفع می‌نماید. امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اَیُّما مُؤمِنٍ نَفَّسَ عَنْ مؤمِنٍ کُرْبَه، نَفَّس اللهُ عَنْهُ سَبْعینَ... مِن کُرَبِ الدُّنیا وَ کُرَبِ یَوْمِ القِیامَه»؛ «هر انسان مؤمنی که مشکل برادر مؤمن خود را رفع کند، خداوند متعال هفتاد نوع از گرفتاری‌های وی را در دنیا و آخرت رفع می‌کند.»

زیادی روزی

چند چیز سبب افزایش خیرات و ثواب می‌شود، از آن جمله، برخی از کارها سبب افزایش روزی می‌شود. از آن موارد یکی احسان و صدقه و خدمت به برادران مؤمن است. در این مورد روایات زیادی با عناوین مختلف وارد شده است. به عنوان نمونه از امام صادق (علیه السلام) در مورد یکی از یاران آن حضرت که اموال زیادی داشت پرسیده شد که چه شد ابودلف چهار هزار و یک آبادی در اختیار دارد؟ امام پاسخ داد: او یک شب مهمانی را با بسته‌ای از خرما که در آن چهار هزار و یک حبه خرما وجود داشت پذیرایی کرد و خدا به پاس آن پذیرایی خالصانه در برابر هر دانه خرما یک آبادی به او عنایت کرد!»

در این زمینه، یکی از مراجع بزرگ تقلید شیعه، حضرت آیت اللّه العظمی گلپایگانی فرمود: «یک وقت من خیلی گرفتار بودم و قرض‌هایم زیاد شده بود. برای مباحثه از صحن حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام) می‌گذشتم که کسی آمد و مبلغ ۱۰ تومان به من داد. جمع شهریه آن وقت ۳۰ تومان می‌شد. من همین طور داشتم در ذهن این ده تومان را تقسیم می‌کردم که یک بیچاره‌ای رسید و گفت: وضعم خراب است. با خود گفتم: این پول را نصف کنم. او می‌گفت: خدا شاهد است دیشب بچه‌هایم گرسنه خوابیده‌اند. من گفتم: هر چه قدر گرفتاری کشیده باشم بچه‌های ما دیگر گرسنه نخوابیده‌اند. آن ده تومان را به آن بنده خدا دادم و بعد از آن گشایشی در کار من ایجاد شد و خداوند متعال توسعه عنایت فرمود.»

فرزندش از زبان این مرجع بزرگ در مورد دلسوزی ایشان به فقرا گفته است: «روزی متوجه شدیم کسی در می‌زند. یکی از خادم‌ها در را بسته بود و باز نمی‌کرد، آقا خودشان بلند شدند و در را باز کردند. سپس آن خادم آمد و گفت: من به فلان دلیل در را بستم. آقا فرمود: تا زمانی که من زنده هستم حق ندارید در این خانه را به روی مردم ببندید.» یکی از فرزندانش نیز می‌فرمود: «اواخر عمرش مسئولیت فقرا را به من واگذار کرده بود، می‌فرمود: من راضی نیستم کسی دست خالی از این جا برود. هر کس می‌آید، کم هم شده کمک کنید، اما دست خالی بر نگردانید و همیشه جریان حضرت یعقوب (علیه السلام) و ترک اُولی و دوری یوسف (علیه السلام) را یادآوری می‌کرد.»

استجابت دع

یکی از برترین عبادت‌ها دعاست؛ بلکه دعا مغز عبادت هاست. دعا سپر و اسلحه مؤمنان بلکه اسلحه پیامبران است و هر کسی اهل دعا باشد به هلاکت نمی‌رسد؛ زیرا دعا دل‌ها را زنده و نورانی و به خداوند متعال متوجه می‌سازد. وقتی که به انسان محتاج، خدمتی شود و خدمت شونده، خدمت رسان و احسان گر را دعا کند در حق او به اجابت می‌رسد؛ ولو این که دعایش در حق خودش به اجابت نرسد. در حدیث معصوم (علیه السلام) آمده است: «اِذا اَعْطَیْتُمُوهُمْ فَلَقِنُّوهُمُ الدُّعاءَ فَاِنَّهُ یُسْتَجابُ الدُّعاءُ لَهُمْ فیکُم وَ لا یُسْتَجابُ لَهُم فی أنْفُسِهِم»؛ «وقتی که به دستگیری نیازمندان موفق شدید، از آنان بخواهید تا دربارهٔ شما دعا کنند؛ زیرا دعای آنان دربارهٔ شما به اجابت خواهد رسید، گر چه دربارهٔ خودشان مستجاب نشود.»

ورود به بهشت

خداوند بهشت را به صاحبان کارهای مهم همانند: شهادت، جهاد، نماز، حج قبول شده و... وعده داده و یکی از آن‌ها خدمت و احسان به بندگان خداست. پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: «مَنْ اَخْدَمَ اَخاهُ اَخْدَمَهُ اللّهُ مِنَ الْوِلْدانِ الْمُخَلَّدینَ وَ اَسْکَنَه مَعَ اَوْلیائِهِ الطّاهرینَ وَ مَنْ حَمَلَ اَخاهُ المؤمِنَ علی راحِلَتِهِ حَمَلَهُ اللّهُ عَلی ناقَهٍ مِنْ نُوقِ الْجَنَّهِ»؛ «هر کس به برادر خود خدمت کند خداوند متعال در بهشت، غلامان را خدمت گزار او قرار می‌دهد و او را با اولیاء و خوبان همنشین می‌نماید و کسی که برادر دینی خود را با وسیله نقلیه جابه جا کند خداوند او را در بهشت بر اشتران بهشتی سوار می‌کند.»

پا نویس