کتابخانه:خمس فریضه الهی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Jalal در ‏۲۱ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۵۶

2016-12-11T16:56:06Z

Jalal در ‏۲۱ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۵۳

2016-12-11T16:53:57Z

Jalal: Jalal صفحهٔ خمس فريضه الهی را به کتابخانه:خمس فریضه الهی منتقل کرد

2016-12-05T17:02:24Z

Jalal صفحهٔ خمس فريضه الهی را به کتابخانه:خمس فریضه الهی منتقل کرد

Jalal: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-12-05T16:59:26Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

نمایش تغییرات

Jalal: /* خمس رکاز */

2016-12-05T16:53:55Z

‏خمس رکاز

Jalal: /* مال حلال مخلوط به حرام */

2016-12-05T16:52:52Z

‏مال حلال مخلوط به حرام

Jalal: /* حدّ نصاب معادن */

2016-12-05T16:51:52Z

‏حدّ نصاب معادن

Jalal: /* غنیمت */

2016-12-05T16:50:30Z

‏غنیمت

Jalal: /* خمس در قرآن */

2016-12-05T16:49:33Z

‏خمس در قرآن

Jalal: /* خمس در قرآن */

2016-12-05T16:48:58Z

‏خمس در قرآن

@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 |داده۸   = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۰۷۸-۹
 |برچسب۹  = دانلود
-|داده۹  =[http://www.ghbook.ir/index.php?option=com_mtree&task=viewlink&link_id=4756&lang=fa PDF]
+|داده۹  =[http://download.ghbook.ir/download.php?id=4756&file=3417-fa-khoms-farize-ie-elahi.pdf PDF]
 }}

@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 |داده۸   = ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۰-۰۷۸-۹
 |برچسب۹  = دانلود
-|داده۹  =
+|داده۹  =[http://www.ghbook.ir/index.php?option=com_mtree&task=viewlink&link_id=4756&lang=fa PDF]
 }}

@@ سطر ۳۷۷: / سطر ۳۷۷: @@
 «من تردیدی ندارم اگر فردی گنج نهفته‌ای از طلا یا سکه بیابد و مقداری که از آن می‌یابد به حدّ نصاب وجوب [[زکات]] برسد، زکاتش خمس خواهد بود. <ref>الخلاف ۲ : ۱۲۱. الام ۲ : ۴۵ و ۴۸. مختصر مزنی ; ۵۳. المجموع ۶ : ۹۹ و ۱۰۲</ref>»
 در کتاب القدیم نیز گفته است:<br/>
-«اگر مقدار اشیایی را که در آن یافته کمتر از مقداری باشد که زکات، در آن واجب می‌شود و یا آن چه را یافته غیر از طلا و سکه باشد، خمس به آن تعلّق می‌گیرد هر چند در آن ظرفی سفالین یافت شود و یا بهایش یک درهم یا کمتر از آن باشد و این مسأله برای من روشن نیست که آن را بر فردی واجب سازم یا وی را بر انجام این کار مجبور نمایم و اگر خود، آن را یافته بودم از هر نوع که بود و بهای آن به هر مقدار که می‌رسید خمس آن را می‌پرداختم. <ref>همان</ref>»
+«اگر مقدار اشیایی را که در آن یافته کمتر از مقداری باشد که زکات، در آن واجب می‌شود و یا آن چه را یافته غیر از طلا و سکه باشد، خمس به آن تعلّق می‌گیرد هر چند در آن ظرفی سفالین یافت شود و یا بهایش یک درهم یا کمتر از آن باشد و این مسأله برای من روشن نیست که آن را بر فردی واجب سازم یا وی را بر انجام این کار مجبور نمایم و اگر خود، آن را یافته بودم از هر نوع که بود و بهای آن به هر مقدار که می‌رسید خمس آن را می‌پرداختم. <ref>همان</ref>»<br/>
- مالک و ابوحنیفه نیز قائل به همین معنا هستند. <ref>المجموع ۶ : ۹۹ و ۱۰۲. المدو نة الکبری ۱ : ۲۹۱. تبیین الحقائق ۱ : ۲۸8</ref>
+مالک و ابوحنیفه نیز قائل به همین معنا هستند. <ref>المجموع ۶ : ۹۹ و ۱۰۲. المدو نة الکبری ۱ : ۲۹۱. تبیین الحقائق ۱ : ۲۸8</ref><br/>
 نووی شافعی در خصوص دیدگاه علما در مورد مسائل مربوط به «رِکاز» می  گوید:<br/>
-«یادآور شدیم که آن چه در مذهب (در تعلّق خمس به رِکاز) صحیح است رسیدن به حدّ نصاب، شرط است. ابوحنیفه و احمد، رسیدن به حدّ نصاب را شرط نمی‌دانند و از دو روایتِ مالک، صحیح  ترین آن‌ها همین روایت است و ابن منذر، آن را از مالک و احمد و اسحاق و ابوعبید و طرفداران قیاس نقل کرده و گفته است: بیشتر دانشمندان قائل به همین معنا هستند . و این معنا با ظاهر حدیث بیشتر سازگار است و در مذهب ما مشهور این است که حق رِکاز در غیر طلا و نقره، واجب نمی‌شود.»
+«یادآور شدیم که آن چه در مذهب (در تعلّق خمس به رِکاز) صحیح است رسیدن به حدّ نصاب، شرط است. ابوحنیفه و احمد، رسیدن به حدّ نصاب را شرط نمی‌دانند و از دو روایتِ مالک، صحیح  ترین آن‌ها همین روایت است و ابن منذر، آن را از مالک و احمد و اسحاق و ابوعبید و طرفداران قیاس نقل کرده و گفته است: بیشتر دانشمندان قائل به همین معنا هستند . و این معنا با ظاهر حدیث بیشتر سازگار است و در مذهب ما مشهور این است که حق رِکاز در غیر طلا و نقره، واجب نمی‌شود.»<br/>
 ابوحنیفه گفته است:<br/>
-«در هر گنج نهفتة یافت شده‌ای (خمس) واجب می‌شود و از دو روایتِ مالک و احمد، صحیح‌ترین آن‌ها همین روایت است و ابن منذر آن را از مالک و اسحاق و ابوعبید و طرفداران قیاس نقل کرده و بیشتر علما نیز بر همین عقیده‌اند و من نیز به همین معنا قائل هستم. <ref>المجموع ۶ : ۱۰۱ ـ ۱۰۲</ref>»
+«در هر گنج نهفتة یافت شده‌ای (خمس) واجب می‌شود و از دو روایتِ مالک و احمد، صحیح‌ترین آن‌ها همین روایت است و ابن منذر آن را از مالک و اسحاق و ابوعبید و طرفداران قیاس نقل کرده و بیشتر علما نیز بر همین عقیده‌اند و من نیز به همین معنا قائل هستم. <ref>المجموع ۶ : ۱۰۱ ـ ۱۰۲</ref>»<br/>
 آقای سیستانی می‌گوید:<br/>
-«کسی که گنج را یافت، با تصرّف، مالک آن می‌شود و باید خمس آن را بپردازد و ظاهراً وجوب خمس، اختصاصی به سکّة طلا و نقره ندارد; بلکه غیر سکّه و نیز سنگ‌های گرانبها را نیز شامل می‌گردد; بلکه مطلق مال بدون مالک مشمول خمس می‌شود. این گنج نباید از آنِ شخصی باشد که اموال وی محترم است اعمّ از این که در سرزمین کفر یافت شود یا در سرزمین اسلام و یا این سرزمین در زمان فتح، موات باشد یا آباد و یا در خرابه‌ای که ساکنانش از بین رفته‌اند، یافت گردد و خواه آثاری از اسلام در آن وجود داشته باشد یا نداشته باشد. در خصوص وجوب خمس در گنج نهفته، شرط است به حدّ نصابی برسد که ارزش آن کمتر از دو نصاب طلا و نقره، در وجوب [[زکات]] خواهد بود. <ref>منهاج الصالحین ۱: ۳۸۷</ref>»
+«کسی که گنج را یافت، با تصرّف، مالک آن می‌شود و باید خمس آن را بپردازد و ظاهراً وجوب خمس، اختصاصی به سکّة طلا و نقره ندارد; بلکه غیر سکّه و نیز سنگ‌های گرانبها را نیز شامل می‌گردد; بلکه مطلق مال بدون مالک مشمول خمس می‌شود. این گنج نباید از آنِ شخصی باشد که اموال وی محترم است اعمّ از این که در سرزمین کفر یافت شود یا در سرزمین اسلام و یا این سرزمین در زمان فتح، موات باشد یا آباد و یا در خرابه‌ای که ساکنانش از بین رفته‌اند، یافت گردد و خواه آثاری از اسلام در آن وجود داشته باشد یا نداشته باشد. در خصوص وجوب خمس در گنج نهفته، شرط است به حدّ نصابی برسد که ارزش آن کمتر از دو نصاب طلا و نقره، در وجوب [[زکات]] خواهد بود. <ref>منهاج الصالحین ۱: ۳۸۷</ref>»<br/>
-اگر دِرْهم‌هایی را که در دوران جاهلیّت سکّه زده شده بیابد «رِکاز» شمرده می‌شود و خمس، آن‌ها واجب است خواه در سرزمین اسلامی یافت شوند و یا در سرزمین کفّار و دیدگاه شافعی نیز همین است. <ref>الخلاف ۲ : ۱۲۲. المجموع ۶ : ۹۷ . الوجیز ۱ : ۹۷</ref>
+اگر دِرْهم‌هایی را که در دوران جاهلیّت سکّه زده شده بیابد «رِکاز» شمرده می‌شود و خمس، آن‌ها واجب است خواه در سرزمین اسلامی یافت شوند و یا در سرزمین کفّار و دیدگاه شافعی نیز همین است. <ref>الخلاف ۲ : ۱۲۲. المجموع ۶ : ۹۷ . الوجیز ۱ : ۹۷</ref><br/>
 ابوحنیفه می‌گوید:<br/>
 «اگر در سرزمین اسلامی یافت شود، خمس آن واجب است و اگر در سرزمین کفّار باشد، چیزی به آن تعلّق نمی‌گیرد.<ref>الفتاوی الهندیه ۱ : ۱۸۵. النتف ۱ : ۱۸۱. المجموع ۶ : ۱۰۲</ref>»
-اگر گنجی را که آثار اسلام بر آن هویداست بیابد به گونه‌ای که دِرْهم و دینارهای آن، در سرزمین اسلامی سکّه زده شده و آثاری از ملک، در آن پدیدار نیست، از آن خمس گرفته می‌شود. <ref>الخلاف ۲ : ۱۲۲</ref>
+اگر گنجی را که آثار اسلام بر آن هویداست بیابد به گونه‌ای که دِرْهم و دینارهای آن، در سرزمین اسلامی سکّه زده شده و آثاری از ملک، در آن پدیدار نیست، از آن خمس گرفته می‌شود. <ref>الخلاف ۲ : ۱۲۲</ref><br/>
 شافعی می‌گوید:<br/>
-«چنین یافته‌هایی اگر آثار اسلام برآن‌ها پدیدار است، به منزلة لُقَطه است <ref>المجموع ۶ : ۹۸. فتح العزیز ۶ : ۱۰۵</ref> (که باید اعلان و معرفی شود) و اگر نامشخص است و سکه و ظروفی در آن وجود ندارد، از دو دیدگاه خارج نیست: یکی، آن را به منزلة لُقَطه می‌داند و دیدگاه دوم; آن را گنج تلقّی می‌کند و بستگی به مکان یافتن دارد که غلبه می‌یابد به گونه‌ای که اگر در سرزمین کفّار باشد، خمس به آن تعلّق می‌گیرد و اگر در سرزمین اسلامی یافت شود، لُقَطه خواهد بود. <ref>الوجیز ۱: ۹۷. المجموع ۶ : ۹۸. فتح العزیز ۶: ۱۰۴ ـ ۱۰۵</ref>»
+«چنین یافته‌هایی اگر آثار اسلام برآن‌ها پدیدار است، به منزلة لُقَطه است <ref>المجموع ۶ : ۹۸. فتح العزیز ۶ : ۱۰۵</ref> (که باید اعلان و معرفی شود) و اگر نامشخص است و سکه و ظروفی در آن وجود ندارد، از دو دیدگاه خارج نیست: یکی، آن را به منزلة لُقَطه می‌داند و دیدگاه دوم; آن را گنج تلقّی می‌کند و بستگی به مکان یافتن دارد که غلبه می‌یابد به گونه‌ای که اگر در سرزمین کفّار باشد، خمس به آن تعلّق می‌گیرد و اگر در سرزمین اسلامی یافت شود، لُقَطه خواهد بود. <ref>الوجیز ۱: ۹۷. المجموع ۶ : ۹۸. فتح العزیز ۶: ۱۰۴ ـ ۱۰۵</ref>»<br/>
-−
 == پانویس ==

@@ سطر ۲۲۵: / سطر ۲۲۵: @@
 == مال حلال مخلوط به حرام ==
 مال حلالی که با مال حرام به گونه‌ای مخلوط شده که قابل تشخیص نبوده و صاحب و مقدار آن مشخّص نیست، متعلَّق خمس است.<br/>
-اگر کسی مالی را به ارث برده باشد که می‌داند صاحبش آن را از راه‌های حرامی مانند: ربا و اموال غصبی و امثال آن گرد آورده؛ ولی مقدار حرام آن، مشخص نیست، باید خمس آن را بپردازد و در بقیّه تصرّف نماید. و اگر به گمان قوی می‌داند بیشتر آن مال، حرام است، در پرداخت خمس، اندک باشد یا زیاد، احتیاط نماید و یا در صورتی که بتواند صاحبان آن را شناسایی کند، باید مال را به آنان بازگرداند واگر صاحبانش برای وی مشخص نسیتند، مال را از جانب آنها صدقه دهد. <ref>المهذّب ابن براج ۱ : ۱۷۸ ـ ۱۷۹</ref>
+اگر کسی مالی را به ارث برده باشد که می‌داند صاحبش آن را از راه‌های حرامی مانند: ربا و اموال غصبی و امثال آن گرد آورده؛ ولی مقدار حرام آن، مشخص نیست، باید خمس آن را بپردازد و در بقیّه تصرّف نماید. و اگر به گمان قوی می‌داند بیشتر آن مال، حرام است، در پرداخت خمس، اندک باشد یا زیاد، احتیاط نماید و یا در صورتی که بتواند صاحبان آن را شناسایی کند، باید مال را به آنان بازگرداند واگر صاحبانش برای وی مشخص نسیتند، مال را از جانب آنها صدقه دهد. <ref>المهذّب ابن براج ۱ : ۱۷۸ ـ ۱۷۹</ref><br/>
 زمینی که کافر ذمّی از مسلمان خریده است .<br/>
-زمینی را که کافر ذمّی از مسلمان خریده، مزرعه باشد یا مسکن و یا مغازه و امثال آن، متعلَّق خمس خواهد بود. فقهای شیعه قائل‌اند: «اگر کافر ذمّی، زمینی را که یک دهم خراج، به آن تعلّق می‌گیرد خریداری نماید، دادن خمس زمین بر او واجب است. ابویوسف نیز قائل به همین نظریه است و گفته: دو دهم درآمد محصول آن به عهدة خریدار است. <ref>الخلاف ۲ : ۷۳. شرایع الاسلام ۱ : ۱۳۵. مبسوط سرخسی ۱۴ : ۱۷۱. النتف ۱ : ۱۸۵. الهدایه ۱ : ۱۱۱. شرح فتح القدیر ۲ : ۱۲. المجموع ۵ : ۵۶۰. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۴</ref>
+زمینی را که کافر ذمّی از مسلمان خریده، مزرعه باشد یا مسکن و یا مغازه و امثال آن، متعلَّق خمس خواهد بود. فقهای شیعه قائل‌اند: «اگر کافر ذمّی، زمینی را که یک دهم خراج، به آن تعلّق می‌گیرد خریداری نماید، دادن خمس زمین بر او واجب است. ابویوسف نیز قائل به همین نظریه است و گفته: دو دهم درآمد محصول آن به عهدة خریدار است. <ref>الخلاف ۲ : ۷۳. شرایع الاسلام ۱ : ۱۳۵. مبسوط سرخسی ۱۴ : ۱۷۱. النتف ۱ : ۱۸۵. الهدایه ۱ : ۱۱۱. شرح فتح القدیر ۲ : ۱۲. المجموع ۵ : ۵۶۰. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۴</ref><br/>
-محمّد گفته است : تنها یک دهم، به عهدة اوست. <ref>النتف ۱ : ۱۸۵. الهدایه ۱ : ۱۱۱. شرح فتح القدیر ۲ : ۱۲. المجموع ۵ : ۵۶ ـ ۵۶۱. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۴</ref>
+محمّد گفته است : تنها یک دهم، به عهدة اوست. <ref>النتف ۱ : ۱۸۵. الهدایه ۱ : ۱۱۱. شرح فتح القدیر ۲ : ۱۲. المجموع ۵ : ۵۶ ـ ۵۶۱. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۴</ref><br/>
-ابوحنیفه گفته است : تبدیل به خراج می‌گردد. <ref>النتف ۱ : ۱۸۵. الهدایه ۱ : ۱۱۱. شرح فتح القدیر ۲ :۱۲. المجموع ۵ : ۵۶ ـ ۵۶۱. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۴. مغنی ابن قدامه ۲ : ۵۹۰</ref>
+ابوحنیفه گفته است : تبدیل به خراج می‌گردد. <ref>النتف ۱ : ۱۸۵. الهدایه ۱ : ۱۱۱. شرح فتح القدیر ۲ :۱۲. المجموع ۵ : ۵۶ ـ ۵۶۱. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۴. مغنی ابن قدامه ۲ : ۵۹۰</ref><br/>
-شافعی بیان داشته که: نه یک دهم به عهدة اوست و نه خراج. <ref>المجموع ۵ : ۶۵</ref>
+شافعی بیان داشته که: نه یک دهم به عهدة اوست و نه خراج. <ref>المجموع ۵ : ۶۵</ref><br/>
 فقهای شیعه، در این زمینه به روایتی که ابوعبیدة حذّاء نقل کرده استناد جسته‌اند. وی می‌گوید: از امام باقر (ع) شنیدم می‌فرمود:<br/>
- « أیّما ذمّی اشتر ی من مسلم أرضاً فإنّ علیه الخمس؛ <ref>من لا یحضره الفقیه ۲ : ۲۲ حدیث ۸۰. التهذیب ۴ : ۱۳۹ حدیث ۳۹۳</ref>هر کافر ذمّی که زمینی را از مسلمانی بخرد، باید خمس آن را بدهد. »
+« أیّما ذمّی اشتر ی من مسلم أرضاً فإنّ علیه الخمس؛ <ref>من لا یحضره الفقیه ۲ : ۲۲ حدیث ۸۰. التهذیب ۴ : ۱۳۹ حدیث ۳۹۳</ref>هر کافر ذمّی که زمینی را از مسلمانی بخرد، باید خمس آن را بدهد. »<br/>
 == مازاد هزینة سال ==

@@ سطر ۱۸۵: / سطر ۱۸۵: @@
 ۱ ـ در همة گنج‌ها باید رسیدن به حدّ نصابی که [[زکات]] بر آن‌ها واجب می‌شود، مورد توجه قرار گرفته و رعایت گردد.<br/>
 ۲ ـ اشیای به دست آمده از غوّاصی و فرورفتن در دریا نیز باید به حدّ نصاب آن یعنی: به مقدار یک دینار یا بیشتر، مراعات شود. رعایت رسیدن به حدّ نصابِ چیزی که خمس بر آن واجب می‌گردد جز دو جنس یاد شده، نیازی نیست و غیر از این دو، به هیچ وجه، رعایت رسیدن به حدّ نصاب نخواهد شد. <ref>مبسوط سرخسی ۲ : ۲۱۱ ـ ۲۱۳. تبیین الحقائق ۱ : ۲۹۱. المحلّی ۶ : ۱۱۷</ref>
-از دیدگاه شیخ طوسی: «به معادن، خمس تعلّق می‌گیرد و در آن‌ها رسیدن به حدّ نصاب، مورد توجه قرار نمی‌گیرد.»
+از دیدگاه شیخ طوسی: «به معادن، خمس تعلّق می‌گیرد و در آن‌ها رسیدن به حدّ نصاب، مورد توجه قرار نمی‌گیرد.»<br/>
 زهری و ابوحنیفه نیز بر همین عقیده‌اند و معدن را به سان گنج‌های نهفتة زمینی، تلقّی می‌کنند با این تفاوت که گنج‌ها تا زمانی به حدّ نصابی که [[زکات]] به آن‌ها تعلّق می‌گیرد، نرسند خمس آن‌ها واجب نمی‌شود.» <ref>الخلاف ۲ : ۱۱۹. مبسوط سرخسی ۲ :  ۲۱۱. مغنی ابن قدامه ۲ : ۶۱۸. المجموع ۶ : ۸۳ و ۹۰ . بد یة المجتهد ۱ : ۲۵۰</ref>
 شافعی در کتاب‌های الاُمّ،  الجدید، الإملاء گفته است: «حدّ نصاب [[زکات]] و گنج‌ها، یک چهارمِ یک دهم است و احمد و اسحاق نیز قائل به همین معنا هستند.» <ref>الوجیز ۱ : ۹۶. المجموع ۶ : ۹. کف یة الاخیار ۱ : ۱۱۸ مبسوط سرخسی ۲ : ۲۱۱</ref>
 شافعی در مورد زکات، به معتبر بودن حدّ نصاب دویست درهم، اشاره کرده. <ref>الام ۲ : ۴۳. مختصر مزنی: ۵۳. المجموع ۶ : ۲. کف یة الاخیار ۱: ۱۱۳. مغنی ابن قدامه : ۶۱۸. الخلاف ۲ : ۱۱۹</ref> و دیگران بر این عقیده‌اند که، «معادن، به منزلة گنج‌های نهفته‌اند و به آن‌ها خمس تعلّق می‌گیرد.» <ref>الام ۲ : ۴۳. مختصر مزنی: ۵۳. الخلاف ۲ : ۱۱۹</ref>
-جای دیگر شافعی گفته است: «اگر آن چه از معادن، به دست آمده کمتر از مقدار نصابی است که [[زکات]] بر آن واجب می‌شود و یا آن چه به دست آمده غیر از طلا و سکّه باشد، بنا به گفته‌ای: به آن خمس تعلّق می‌گیرد هر چند در آن ظرفی سفالین وجود داشته باشد یا به اندازة بهای درهمی و یا کمتر از آن ارزش داشته باشد. از این رو، برای من این مسأله روشن نیست که آن را بر کسی واجب سازم و یا او را مجبور به انجام این کار نمایم و اگر خود، یابندة این گنج بودم، هر چه بود و بهای آن به هر اندازه می‌رسید، خمس آن را می‌پرداختم.»
+جای دیگر شافعی گفته است: «اگر آن چه از معادن، به دست آمده کمتر از مقدار نصابی است که [[زکات]] بر آن واجب می‌شود و یا آن چه به دست آمده غیر از طلا و سکّه باشد، بنا به گفته‌ای: به آن خمس تعلّق می‌گیرد هر چند در آن ظرفی سفالین وجود داشته باشد یا به اندازة بهای درهمی و یا کمتر از آن ارزش داشته باشد. از این رو، برای من این مسأله روشن نیست که آن را بر کسی واجب سازم و یا او را مجبور به انجام این کار نمایم و اگر خود، یابندة این گنج بودم، هر چه بود و بهای آن به هر اندازه می‌رسید، خمس آن را می‌پرداختم.»<br/>
-عمر بن عبدالعزیز و مالک و اوزاعی گفته‌اند: «اگر کیسة زری یکجا به دست آید و یا در اثر سیل در آبرُفت یا جای دیگری یافت شود، خمس به آن تعلّق می‌گیرد و (شافعی) نیزدر کتاب الأمّ به این معنا اشاره کرده است.» <ref>الام ۲ : ۴۳. المدو نة الکبری ۱ : ۲۸۷ ـ ۲۸۸. الخلاف ۲ : ۱۲0</ref>
+عمر بن عبدالعزیز و مالک و اوزاعی گفته‌اند: «اگر کیسة زری یکجا به دست آید و یا در اثر سیل در آبرُفت یا جای دیگری یافت شود، خمس به آن تعلّق می‌گیرد و (شافعی) نیزدر کتاب الأمّ به این معنا اشاره کرده است.» <ref>الام ۲ : ۴۳. المدو نة الکبری ۱ : ۲۸۷ ـ ۲۸۸. الخلاف ۲ : ۱۲0</ref><br/>
 آقای سیستانی قائل است: «در وجوب خمس معدن، شرط است به حدّ نصاب یعنی بهای پانزده مثقال طلای صَیرفی سکه زده شده، برسد و معدن، خواه طلا باشد یا نقره و یا غیر این دو، تفاوتی ندارد. بنا بر اقوی، رسیدن به مقدار نصاب یاد شده باید در حال استخراج معدن و پس از جدا سازی هزینة استخراج باشد، نه کسر هزینة تصفیه و پالایش.» <ref>منهاج الصالحین ۱ : ۳۸۶</ref>
-هم‌چنین می‌گوید: «در وجوب خمس جواهرات و امثال آن‌ها که به وسیلة غوّاصی و فرو رفتن در دریا به دست می‌آیند، رسیدن به حدّ نصاب، که بهای آن یک دینار خواهد بود شرط است واگر ارزش آن‌ها کمتر از این مقدار باشد، خمس به آن‌ها تعلّق نمی‌گیرد.» <ref>همان، ۳۸۸ ـ ۳۸۹</ref>
+هم‌چنین می‌گوید: «در وجوب خمس جواهرات و امثال آن‌ها که به وسیلة غوّاصی و فرو رفتن در دریا به دست می‌آیند، رسیدن به حدّ نصاب، که بهای آن یک دینار خواهد بود شرط است واگر ارزش آن‌ها کمتر از این مقدار باشد، خمس به آن‌ها تعلّق نمی‌گیرد.» <ref>همان، ۳۸۸ ـ ۳۸۹</ref><br/>
-یحیی بن حسین، فقیه زیدی مذهب می‌گوید: «آن چه از معادن طلا و نقره برگرفته شود از یک مثقال تا هزار مثقال، از جمله غنایمی به شمار می‌آید که خداوند آن را غنیمت شمرده و به وجود آورده است و حکم خدا در آن، همان حکم خدا در غنیمت خواهد بود که خمس است و در قرآن کریم فرموده است: { وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ } ». <ref>انفال : ۴۱</ref>
+یحیی بن حسین، فقیه زیدی مذهب می‌گوید: «آن چه از معادن طلا و نقره برگرفته شود از یک مثقال تا هزار مثقال، از جمله غنایمی به شمار می‌آید که خداوند آن را غنیمت شمرده و به وجود آورده است و حکم خدا در آن، همان حکم خدا در غنیمت خواهد بود که خمس است و در قرآن کریم فرموده است: { وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ } ». <ref>انفال : ۴۱</ref><br/>
 وی در مورد وجوب خمسی که در عنبر و درّ و مروارید و مشک و غنایمی از این دست، که در خشکی یا دریا به دست می‌آید گفته است: «معنای همة این موارد این است که هر چه از این قبیل اشیاء در خشکی یا دریا، اندک یا زیاد به دست آید، به معنای معدن و [[پرداخت خمس]] آن واجب است و موارد مصرف خمس این اشیاء، همان موارد مصرف خمس معدن خواهد بود.<br/>
- بر صاحب خمس، هنگامی که خمس این اشیاء را در اختیار دارد، واجب است اگر امام و پیشوای شایستة تحویل دادن خمس به وی را سراغ دارد، حتماً خمس را به او تحویل داده تا در اختیار وی قرار گیرد و اگر از او و جایگاهش آگاهی ندارد، خمس را میان کسانی که خداوند، خمس را برایشان مقرّر داشته، تقسیم نماید و سزاوارترین مردم به دریافت خمس، خاندان پیامبر اکرم  (ص)  و یتیمان و مستمندان و مسافرانِ در راه ماندة آنان هستند، زیرا غیر خاندان پیامبر، صدقه دریافت می‌کنند و به مصرف می‌رسانند؛ ولی خاندان نبیّ اکرم  (ص)  صدقه نمی‌گیرند و از آن استفاده نمی‌کنند.<br/>
+بر صاحب خمس، هنگامی که خمس این اشیاء را در اختیار دارد، واجب است اگر امام و پیشوای شایستة تحویل دادن خمس به وی را سراغ دارد، حتماً خمس را به او تحویل داده تا در اختیار وی قرار گیرد و اگر از او و جایگاهش آگاهی ندارد، خمس را میان کسانی که خداوند، خمس را برایشان مقرّر داشته، تقسیم نماید و سزاوارترین مردم به دریافت خمس، خاندان پیامبر اکرم  (ص)  و یتیمان و مستمندان و مسافرانِ در راه ماندة آنان هستند، زیرا غیر خاندان پیامبر، صدقه دریافت می‌کنند و به مصرف می‌رسانند؛ ولی خاندان نبیّ اکرم  (ص)  صدقه نمی‌گیرند و از آن استفاده نمی‌کنند.<br/>
-بنابراین، اگر خمس اشیایی را که از معدن به دست آورده بپردازد، از آن پس، تا سال، بر آن نگذرد، خمس به آن‌ها تعلّق نخواهد گرفت و آن‌چه را پرداختِ آن در این اشیاء به دست آمده بر او واجب است، همان یک چهارمِ یک دهم، مانند سایر اموال اوست. در صورتی که سال بر آن بگذرد و مقدار آن ۲۰ مثقال و یا فراتر از ۲۰۰ درهم باشد.» <ref>الأحکام ۱ : ۱۹۰</ref>
+بنابراین، اگر خمس اشیایی را که از معدن به دست آورده بپردازد، از آن پس، تا سال، بر آن نگذرد، خمس به آن‌ها تعلّق نخواهد گرفت و آن‌چه را پرداختِ آن در این اشیاء به دست آمده بر او واجب است، همان یک چهارمِ یک دهم، مانند سایر اموال اوست. در صورتی که سال بر آن بگذرد و مقدار آن ۲۰ مثقال و یا فراتر از ۲۰۰ درهم باشد.» <ref>الأحکام ۱ : ۱۹۰</ref><br/>
 == زمان وجوب خمس معادن ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۵ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۰۲
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱۵۵: / سطر ۱۵۵: @@
 این گونه غنایم با جنگ و نبرد از کفّار حربی (مانند مجوس) گرفته می‌شود مشروط بر این که نبرد، با اجازة امام (ع) انجام پذیرد، بی آن که میان آن چه لشکر جمع آوری کرده یا نکرده و اموال منقول و غیر منقول، تفاوتی باشد. نظیر: زمین، درخت و امثال آن. به این غنایم زمانی خمس تعلّق می‌گیرد که پس از به دست آوردن این غنیمت‌ها هزینه‌ای که برای حفظ و نگاهداری و حمل و نقل و مراقبت از آن‌ها و اموری از این قبیل، صرف گردیده جدا شود و آن چه را امام بنا به مصلحتی، از غنیمت لحاظ کرده، کنار نهاده شود و اشیاء ارزندة غنیمت مانند: کنیز زیبارو، مرکب راهوار، شمشیر برّنده و زرة ناب، از آنِ امام (ع) خواهد بود. همچنین قطعه زمین‌هایی که پادشاهان، به عنوان تیول به افراد واگذار کرده‌اند مربوط به امام (ع) است.<br/>
 ولی آن‌جا که جنگ و نبرد، بدون اجازة امام (ع) انجام پذیرد، اگر این حادثه در زمان حضور امام اتفاق افتد و امکان اجازه گرفتن از او وجود داشته باشد، غنیمت، از آنِ امام (ع) خواهد بود و اگر در زمان غیبت است، یک پنجم آن اموال به عنوان خمس غنیمت باید پرداخت شود، به ویژه اگر مردم را در جهت گرویدن به اسلام دعوت می‌کنند.<br/>
- بنابراین، خمس اشیای منقول یا غیر منقولی را که امروزه پادشاهان در جنگ با کفّار از آنان می‌ستانند، واجب است، هر چند منظور آنان در این نبردها، توسعة قلمرو حکومت خود باشد نه فراخواندن و دعوت کفّار به اسلام.<br/>
+بنابراین، خمس اشیای منقول یا غیر منقولی را که امروزه پادشاهان در جنگ با کفّار از آنان می‌ستانند، واجب است، هر چند منظور آنان در این نبردها، توسعة قلمرو حکومت خود باشد نه فراخواندن و دعوت کفّار به اسلام.<br/>
 ازجمله غنیمت‌هایی که در آن خمس واجب است، فدیه‌ای است که از کفّار حربی گرفته می‌شود؛ بلکه جزیه‌ای که به گروهان‌های رزمی اعطا گردیده نیز مشمول خمس است، برخلاف دیگر انواع جزیه.<br/>
 اموالی که بر سر آن‌ها مصالحه صورت گرفته، از دیگر مواردی است که در آن خمس واجب است. اموالی که به هنگام [[دفاع]] در برابر آن‌ها، از آنان گرفته می‌شود آن هم زمانی که بر مسلمانان در محل اقامت شان حمله‌ور می‌شوند، متعلَّق خمس خواهد بود. اگر چنین رخدادی در زمان غیبت، صورت گیرد باید خمس همة اموال پرداخت شود، اندک باشند یا زیاد، بی آن که هزینة آن سال، جدا و یا کنار نهاده شود.<br/>
-جصّاص حنفی گفته است: «فقهای ما در مورد فردی که به تنهایی و بدون اجازة امام بر دشمن حمله‌ور و وارد حوزة سرزمین کفّار گردد و غنیمتی را به دست آورد، ویژة شخص اوست و خمس به آن تعلّق نمی‌گیرد.»
+جصّاص حنفی گفته است: «فقهای ما در مورد فردی که به تنهایی و بدون اجازة امام بر دشمن حمله‌ور و وارد حوزة سرزمین کفّار گردد و غنیمتی را به دست آورد، ویژة شخص اوست و خمس به آن تعلّق نمی‌گیرد.»<br/>
-ابویوسف گفته ا ست: «هرگاه مقدار آن‌ها به ۹ تن برسد، به غنایم به دست آمدة آنان، خمس تعلّق می‌گیرد.»
+ابویوسف گفته ا ست: «هرگاه مقدار آن‌ها به ۹ تن برسد، به غنایم به دست آمدة آنان، خمس تعلّق می‌گیرد.»<br/>
-ثوری و شافعی گفته‌اند: «یک پنجم آن چه را به غنیمت گرفته، جدا می‌شود و بقیّة اموال، از آنِ شخصِ وی خواهد بود.»
+ثوری و شافعی گفته‌اند: «یک پنجم آن چه را به غنیمت گرفته، جدا می‌شود و بقیّة اموال، از آنِ شخصِ وی خواهد بود.»<br/>
-اوزاعی می‌گوید: «اگر امام بخواهد می‌تواند او را تنبیه نموده و از غنیمت محروم سازد و نیز می‌تواند یک پنجم آن چه را به غنیمت گرفته، جدا کند و بقیة اموال را به او واگذارد.» <ref>الخلاف ۲ : ۱۱۶</ref>
+اوزاعی می‌گوید: «اگر امام بخواهد می‌تواند او را تنبیه نموده و از غنیمت محروم سازد و نیز می‌تواند یک پنجم آن چه را به غنیمت گرفته، جدا کند و بقیة اموال را به او واگذارد.» <ref>الخلاف ۲ : ۱۱۶</ref><br/>
 == معادن ==

@@ سطر ۶۷: / سطر ۶۷: @@
 شاید در ذهن برخی از کسانی که اخیراً خود را در زمرة دانشوران جازده‌اند این‌گونه خطور کرده باشد که از آیات مزبورتنها آیة شریفة نخست بر خمس دلالت دارد نه دیگر آیات ، زیرا کلمة خمس فقط در آن آیه آشکارا بیان گشته؛ ولی چنان ناآگاهند که نمی‌دانند مفهوم دیگر آیات یاد شده نیز بر خمس دلالت دارد ، زیرا پرداخت حق نزدیکان ، به پرداخت صدقات یا خمس بستگی دارد. و خدای سبحان، صدقات را بر رسول گرامی خود و نزدیکان آن حضرت حرام ساخته و به جهت ارج نهادن به مقام شامخ و جایگاه نبی اکرم (ص) و خویشاوندان آن بزرگوار، خمس را به آنان عطا نموده که این مطلب خود دلالت دارد، مقصود از حق نزدیکان، همان خمس است.<br/>
 بخاری می‌گوید: مالک و ابن ادریس گفته‌اند: «رکاز» به گنج‌های نهفتة جاهلیت در زمین می‌گویند و در مقدار اندک و زیاد آن، خمس تعلّق می‌گیرد؛ ولی معدن، گنج نهفته، تلقّی نمی‌شود. رسول خدا  (ص)  فرموده است:<br/>
- «به معدن چیزی تعلّق نمی‌گیرد ولی به گنج نهفته، خمس تعلّق می‌گیرد.» <ref>موطّأ ۱: ۲۴۹. صحیح بخاری ۲ : ۵۴۵ (۶۵ باب فی الرکاز خمس)</ref>
+«به معدن چیزی تعلّق نمی‌گیرد ولی به گنج نهفته، خمس تعلّق می‌گیرد.» <ref>موطّأ ۱: ۲۴۹. صحیح بخاری ۲ : ۵۴۵ (۶۵ باب فی الرکاز خمس)</ref>
-بخاری به سند خود از ابوحمزه روایت کرده که گفت: از ابن عباس شنیدم می‌گفت: «نمایندگان قبیلة عبدالقیس خدمت رسول اکرم (ص) باریافتند و عرضه داشتند: ای رسول خدا! ما تیره‌ای از قبیلة ربیعه هستیم که کفار قبیلة مُضر، مانع دسترسی ما به شما هستند و ما تنها قادریم در یکی از ماه‌های حرام حضورتان شرفیاب گردیم. بنابراین، انجام احکامی را به ما دستور دهید که بدان متمسّک گردیم و مردم دیار خود را نیز به ا نجام آن‌ها فرا خوانیم.»
+بخاری به سند خود از ابوحمزه روایت کرده که گفت: از ابن عباس شنیدم می‌گفت: «نمایندگان قبیلة عبدالقیس خدمت رسول اکرم (ص) باریافتند و عرضه داشتند: ای رسول خدا! ما تیره‌ای از قبیلة ربیعه هستیم که کفار قبیلة مُضر، مانع دسترسی ما به شما هستند و ما تنها قادریم در یکی از ماه‌های حرام حضورتان شرفیاب گردیم. بنابراین، انجام احکامی را به ما دستور دهید که بدان متمسّک گردیم و مردم دیار خود را نیز به ا نجام آن‌ها فرا خوانیم.»<br/>
 حضرت فرمود:<br/>
 «آمرکم بأربع و أنهاکم عن أربع: الایمان بالله شهادة أن لا اله الاّ الله ... و إقام الصلاة و ایتاء الزکاة و أن تؤدّوا الله خمس ما غنمتم، وأنهاکم عن الدباء و النقیر و الحنتم و المزّفت » ؛ <ref>صحیح بخاری ۵ : ۱۱۶</ref>
 « شما را به انجام چهار عمل فرمان می‌دهم و از انجام چهار عمل باز می‌دارم: چهار عملی که انجام آن‌ها را به شما فرمان می‌دهم عبارتند از: [[ایمان به خدا]] و گواهی به این که معبودی جز خدا وجود ندارد ـ سپس یک انگشت مبارک خود را خواباند، ۲ ـ برپاداشتن نماز ۳ـپرداختن [[زکات]] ۴ ـ خمس غنایمی را که به دست می‌آورید برای خدا بپردازید. و چهار عملی که شما را از انجام آن نهی کرده و باز می‌دارم عبارتند از: عدم استفاده از : ۱ ـ دُباء ۲ ـ نقیر ۳ ـ حنتم ۴ ـ مزفّت.» <ref>چهار نوع ظرف شراب سازی بوده‌اند که از سفال یا چوب تهیه می‌شده‌اند: «دباء» (ظرفی تهیه شده از کدو تنبل) «نقیر» (ظرفی تهیه شده از چوب) «حنتم» (خمرة بزرگ سبز رنگ) «مزفّت» (خمره‌ای قیر اندود) بوده است. وجه حرمت این چهار نوع ظرف که مورد نهی رسول خدا (ص) قرار گرفته این بوده است که این ظرف‌ها را پس از خالی شدن از شراب، با مختصر شستشویی مورد استفاده کارهای دیگر قرار می‌دادند و چون شراب به دیوارة آن‌ها نفوذ می‌کرده و با شستشو، از بین نمی‌رفته است، رسول خدا	(ص) مردم را از استفادة چنین ظروفی نهی فرموده است. مترجم</ref>
 در روایت دیگری از ابن عباس نقل شده که گفت:<br/>
-«نمایندگان قبیلة عبدالقیس خدمت رسول اکرم  (ص)  بار یافتند. رسول خدا  (ص)  فرمود: خوش آمدند مردمی که هیچ‌گاه به خواری و ذلّت و پشیمانی دچار نگشته‌اند. عرضه داشتند: ای رسول خدا! مشرکان قبیلة مُضَر مانع دسترسی ما به شما هستند و ما تنها در ماه‌های حرام، فرصت دست‌یابی به آن جناب را داریم. از این رو، اموری را به ما دستور دهید که اگر بدان عمل کنیم وارد بهشت گردیم و مردم دیارمان را نیز به انجام آن‌ها فراخوانیم.»
+«نمایندگان قبیلة عبدالقیس خدمت رسول اکرم  (ص)  بار یافتند. رسول خدا  (ص)  فرمود: خوش آمدند مردمی که هیچ‌گاه به خواری و ذلّت و پشیمانی دچار نگشته‌اند. عرضه داشتند: ای رسول خدا! مشرکان قبیلة مُضَر مانع دسترسی ما به شما هستند و ما تنها در ماه‌های حرام، فرصت دست‌یابی به آن جناب را داریم. از این رو، اموری را به ما دستور دهید که اگر بدان عمل کنیم وارد بهشت گردیم و مردم دیارمان را نیز به انجام آن‌ها فراخوانیم.»<br/>
 حضرت فرمود:<br/>
-«آمرکم بأربع و أنهاکم عن أربع: الایمان بالله، هل تدرون ما الایمان بالله؟ شهاد ة أن لا إله إلاّ الله وإقام الصل ة و  إیتاء الزک ة و صوم رمضان وأن تعطوا من المغانم الخمس. و أنهاکم عن أربع: ما انتبذ فی الدُباء و النقیر و الحنتم و المزّفت.»
+«آمرکم بأربع و أنهاکم عن أربع: الایمان بالله، هل تدرون ما الایمان بالله؟ شهاد ة أن لا إله إلاّ الله وإقام الصل ة و  إیتاء الزک ة و صوم رمضان وأن تعطوا من المغانم الخمس. و أنهاکم عن أربع: ما انتبذ فی الدُباء و النقیر و الحنتم و المزّفت.»<br/>
 «شما را به انجام چهار عمل فرمان می‌دهم و از انجام چهار عمل باز می‌دارم: چهار عملی که انجام آن‌ها را به شما فرمان می‌دهم عبارتند از: ۱ ـ ایمان به خدا، آیا می‌دانید معنای [[ایمان به خدا]] چیست؟ گواهی دادن به این که معبودی جز خدا، وجود ندارد و بر پاداشتن نماز ۲ ـ پرداختن [[زکات]] ۳ ـ روزة رمضان ۴ ـ خمس غنایم را بپردازید، و از چهار چیز شما را نهی کرده و باز می‌دارم که عبارتند از : عدم استفاده از ظروف : دباء، نقیر، حنتم و مزفّت که در آن‌ها شراب تهیه می‌گردد.»<ref>صحیح بخاری ۵ : ۱۱۶</ref>
 بیهقی به سند خود از صهیب بن سنان روایت کرده که گفت: «آن‌گاه که رسول خدا (ص) مرکز یهودیان بنی نضیر را فتح نمود، خداوند آیة شریفة { وَ ما أَفاءَ اللَّهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَیْهِ مِنْ خَیْلٍ وَ لا رِکابٍ } <ref>حشر : ۶</ref> را بر او نازل فرمود که موارد یاد شدة آیة شریفه، ویژة رسول اکرم  (ص)  است.» <ref>سنن الکبری بیقهی: ۶، ۲۹۶</ref>

@@ سطر ۵۶: / سطر ۵۶: @@
 خدای متعال فرموده است: { وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْن ... } <ref>انفال: ۴۱</ref>
 جای دیگر فرموده :<br/>
-  { یَسْئَلُونَکَ عَنِ الأْنْفالِ قُلِ الأْنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ } <ref>همان</ref>؛
+{ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الأْنْفالِ قُلِ الأْنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِکُمْ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ } <ref>همان</ref>؛
 «از تو دربارة انفال (غنایم و هرگونه مال بدون مالک) خواهند پرسید (در پاسخ) بگو: انفال، ویژة خدا و پیامبر است. بنابراین، اگر ایمان دارید از خدا پروا پیشه کنید و خصومت‌های میان خود را آشتی دهید و از خدا و رسول او اطاعت نمایید.»
 هم‌چنین فرموده است:<br/>