→ نسخهٔ قدیمی‌تر

نسخهٔ ‏۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۵۴

سطر ۱۷:

===معنای امر و نهی===

===معنای امر و نهی===

−

 (۲:۱۰)

مقدمتاً عرض می‌کنیم در این که امر و بالقیاس به آن قهراً نهی چیست ابحاث مفصلی وجود دارد. ما در هر جا که یک امری تحقق پیدا می‌کند، قهراً یک آمر داریم که یصدر منه الامر، یک مأمور داریم که یتوجه الیه الامر و یک مأمورٌبه داریم که آن چیزی است که متعلق امر قرار می‌گیرد و با امر، آن آمر مأمور را به طرف او بعث می‌کند یا از او طلب می‌کند یا ارسال می‌کند. عبارات مختلفی که در این باب هست. یکی هم در حقیقت آن قالبی است که با او و آن وسیله‌ای است که با آن این امر خودش را ایجاد می‌کند و چیزهای دیگر. فلذا است که می‌توان گفت که ما در مورد امر این چند تا چیز را داریم.  

مقدمتاً عرض می‌کنیم در این که امر و بالقیاس به آن قهراً نهی چیست ابحاث مفصلی وجود دارد. ما در هر جا که یک امری تحقق پیدا می‌کند، قهراً یک آمر داریم که یصدر منه الامر، یک مأمور داریم که یتوجه الیه الامر و یک مأمورٌبه داریم که آن چیزی است که متعلق امر قرار می‌گیرد و با امر، آن آمر مأمور را به طرف او بعث می‌کند یا از او طلب می‌کند یا ارسال می‌کند. عبارات مختلفی که در این باب هست. یکی هم در حقیقت آن قالبی است که با او و آن وسیله‌ای است که با آن این امر خودش را ایجاد می‌کند و چیزهای دیگر. فلذا است که می‌توان گفت که ما در مورد امر این چند تا چیز را داریم.  

سطر ۲۹:

سطر ۲۸:

===فعل خاص===

===فعل خاص===

−

 (۶:۲۳)

اما اولی که فعلٌ خاص است. امر یک فعل خاص است. چه فعل خاصی است؟  

اما اولی که فعلٌ خاص است. امر یک فعل خاص است. چه فعل خاصی است؟  

سطر ۷۵:

سطر ۷۳:

خب پس آن فعل خاص این جور فعلی است. یکی از این مبانی، آن فعل خاص است. و شاید در نظر عرفی همین باشد که امر آن جایی است که اقتضاء را داشته باشد منتها جایی که مولی می‌داند، گوینده می‌داند که این اقتضایی است که همیشه با مانع همراه است، اصدار این امر غلط و لغو است اما در امر شدن امر دخیل نیست. فرق است بین این دو تا که اگر این جوری بود این امر نیست یا نه، چنین امری گفتنش لغو است. خب شما که می‌دانید تا الی آخر الآباد مانع جلوی آن هست برای چه می‌گویید. نه این که اگر گفتید امر نیست. این، امر هست. ما یقتضی أن یکون داعیاً. باید اقتضاء داشته باشد. منتها آن که می‌داند این همیشه مانع دارد، گفتنش صحیح نیست اما اگر می‌داند که این مانع ممکن است برطرف بشود یا شک دارد مانعی هست مثل انسان‌های عادی. شارع که می‌داند. آن انسان‌های عادی عیب ندارد بگوید. بگوید خب ما حالا می‌گوییم و من الان نمی‌دانم مانعی هست، اگر مانعی نبود، خب قهراً انجام می‌دهند و اگر مانعی هم بود، خب معذور هستند. مبرِّر عقلایی دارد که بگوید. خب این از جهت فعل خاص.

خب پس آن فعل خاص این جور فعلی است. یکی از این مبانی، آن فعل خاص است. و شاید در نظر عرفی همین باشد که امر آن جایی است که اقتضاء را داشته باشد منتها جایی که مولی می‌داند، گوینده می‌داند که این اقتضایی است که همیشه با مانع همراه است، اصدار این امر غلط و لغو است اما در امر شدن امر دخیل نیست. فرق است بین این دو تا که اگر این جوری بود این امر نیست یا نه، چنین امری گفتنش لغو است. خب شما که می‌دانید تا الی آخر الآباد مانع جلوی آن هست برای چه می‌گویید. نه این که اگر گفتید امر نیست. این، امر هست. ما یقتضی أن یکون داعیاً. باید اقتضاء داشته باشد. منتها آن که می‌داند این همیشه مانع دارد، گفتنش صحیح نیست اما اگر می‌داند که این مانع ممکن است برطرف بشود یا شک دارد مانعی هست مثل انسان‌های عادی. شارع که می‌داند. آن انسان‌های عادی عیب ندارد بگوید. بگوید خب ما حالا می‌گوییم و من الان نمی‌دانم مانعی هست، اگر مانعی نبود، خب قهراً انجام می‌دهند و اگر مانعی هم بود، خب معذور هستند. مبرِّر عقلایی دارد که بگوید. خب این از جهت فعل خاص.

−

من شخصٍ خاصٍ: (۱۸:۱۴)

+

من شخصٍ خاصٍ:

اما من شخصٍ خاصٍ. فعلٌ خاص که گفتیم چیست. من شخصٍ خاص. از یک شخص ویژه است. آن شخص ویژه چیست؟  

اما من شخصٍ خاصٍ. فعلٌ خاص که گفتیم چیست. من شخصٍ خاص. از یک شخص ویژه است. آن شخص ویژه چیست؟  

سطر ۱۳۳:

سطر ۱۳۱:

جواب: همان، سازمان دستور بدهد معنا ندارد. شخصیت‌های حقوقی امر و نهی ندارند. ممکن است احکامی داشته باشند اما به عنوان شخصیت حقوقی معنا ندارد. بگویید دستور بانک این است، دستور این شرکت این هست. بله رئیس بانک، مدیر بانک، این‌ها درسته اما دستور بانک معنا ندارد. احکام وضعی می‌شود داشته باشد؛ مالک بشود، ذمه داشته باشد اما مکلَّف به دستور دادن باشد معنا ندارد چون تکلیف عقل می‌خواهد و بانک که لا عقل له.  

جواب: همان، سازمان دستور بدهد معنا ندارد. شخصیت‌های حقوقی امر و نهی ندارند. ممکن است احکامی داشته باشند اما به عنوان شخصیت حقوقی معنا ندارد. بگویید دستور بانک این است، دستور این شرکت این هست. بله رئیس بانک، مدیر بانک، این‌ها درسته اما دستور بانک معنا ندارد. احکام وضعی می‌شود داشته باشد؛ مالک بشود، ذمه داشته باشد اما مکلَّف به دستور دادن باشد معنا ندارد چون تکلیف عقل می‌خواهد و بانک که لا عقل له.  

−

الی شخصٍ خاصٍ: (۲۷:۵۳) 

+

الی شخصٍ خاصٍ:

شخص خاص یعنی چه؟ خب به این دیوار بگویی صلّ صلّ، چقدر امر دارد می‌کند. یا به یک میتی بگویی صلّ صلّ. باید آن مأمور قابل انبعاث باشد، آن وقت هست که این می‌شود امر. اما اگر توجه بدهد امرش را، آن فعل خاص را به چه؟ به من لاینبعث، لایمکن انبعاثه، لایمکن أن یتحرک، به این تحریک، به این بعث، این جا هم آن امر نمی‌شود چون بعث و انبعاث متضایفین هستند. نمی‌شود یک طرف تضایف تحقق پیدا کند و طرف دیگر تحقق پیدا نکند. می‌گوید آقا من این قدر این کوه را هل دادم ولی هل نخورد. هلش ندادی. بله یک کاری شبیه هل دادن کردید اما اسم این کار هل نیست، هل آن موقعی است که هل داده بشود، چون متضایفین هستند، مثل این که بگوید من برادر این هستم ولی او برادر من نیست. من فرزند این هستم ولی او بابا و مادر من نیست، نمی‌شود.  

شخص خاص یعنی چه؟ خب به این دیوار بگویی صلّ صلّ، چقدر امر دارد می‌کند. یا به یک میتی بگویی صلّ صلّ. باید آن مأمور قابل انبعاث باشد، آن وقت هست که این می‌شود امر. اما اگر توجه بدهد امرش را، آن فعل خاص را به چه؟ به من لاینبعث، لایمکن انبعاثه، لایمکن أن یتحرک، به این تحریک، به این بعث، این جا هم آن امر نمی‌شود چون بعث و انبعاث متضایفین هستند. نمی‌شود یک طرف تضایف تحقق پیدا کند و طرف دیگر تحقق پیدا نکند. می‌گوید آقا من این قدر این کوه را هل دادم ولی هل نخورد. هلش ندادی. بله یک کاری شبیه هل دادن کردید اما اسم این کار هل نیست، هل آن موقعی است که هل داده بشود، چون متضایفین هستند، مثل این که بگوید من برادر این هستم ولی او برادر من نیست. من فرزند این هستم ولی او بابا و مادر من نیست، نمی‌شود.  

سطر ۱۵۵:

سطر ۱۵۳:

جواب: بله بله. باید قابل انبعاث باشد. نمی‌گوییم انبعاث فعلی، قابلیت انبعاث باید داشته باشد نه این که انبعاث فعلی لازم است. چون آن جا یمکن و یقتضی گفتیم. اگر آن جا را می‌گفتیم بعث فعلی، این جا هم باید فعلی باشد. چون آن جا گفتیم یمکن، آن فعل خاص این شد دیگر، یمکن یمکن، این جوری گفتیم، این جا هم به امکان کفایت می‌کند.  

جواب: بله بله. باید قابل انبعاث باشد. نمی‌گوییم انبعاث فعلی، قابلیت انبعاث باید داشته باشد نه این که انبعاث فعلی لازم است. چون آن جا یمکن و یقتضی گفتیم. اگر آن جا را می‌گفتیم بعث فعلی، این جا هم باید فعلی باشد. چون آن جا گفتیم یمکن، آن فعل خاص این شد دیگر، یمکن یمکن، این جوری گفتیم، این جا هم به امکان کفایت می‌کند.  

−

بعملٍ خاصٍ: (۳۱:۰۹) 

+

بعملٍ خاصٍ:

قهراً بعملٍ خاصٍ از همان حرف‌هایی که قبل زده شد و بعد هم خواهیم گفت بعضی‌هایش را، روشن می‌شود که عملٍ خاص یعنی عمل ممکنی باید باشد و الا اگر یک کسی بگوید طر إلی السماء این امر نیست. چرا؟ چون این ماده‌ای که طر دارد می‌گوید، این ماده‌ی طیران الی السماء ممکن و متحقق نیست. پس بنابراین باید آن عمل هم عمل خاص باشد.  

قهراً بعملٍ خاصٍ از همان حرف‌هایی که قبل زده شد و بعد هم خواهیم گفت بعضی‌هایش را، روشن می‌شود که عملٍ خاص یعنی عمل ممکنی باید باشد و الا اگر یک کسی بگوید طر إلی السماء این امر نیست. چرا؟ چون این ماده‌ای که طر دارد می‌گوید، این ماده‌ی طیران الی السماء ممکن و متحقق نیست. پس بنابراین باید آن عمل هم عمل خاص باشد.  

سطر ۱۶۷:

سطر ۱۶۵:

جواب: برای شخص دیگر. خب یک وقت به خاطر عدم قدرت است و یک وقت به خاطر این که امتناع ذاتی دارد. مثلاً می‌گوید: شما واجب الوجود بشوید.

جواب: برای شخص دیگر. خب یک وقت به خاطر عدم قدرت است و یک وقت به خاطر این که امتناع ذاتی دارد. مثلاً می‌گوید: شما واجب الوجود بشوید.

−

بقالبٍ خاص: (۳۲:۴۸) 

+

بقالبٍ خاص:

به قالبٍ خاص یعنی این جعل ما یمکن أن یکون داعیاً، خب ممکن است به قالب چه باشد؟ نصیحت باشد، به قالب تخویف باشد. نمی‌گوید نماز بخوان ولی تخویف می‌کند یا نصیحت می‌کند یا هیچ کدام از این کارها را نمی‌کند، این قدر فیلم‌ها، پلاکاردهایی را مکررا نشانش می‌دهد، تا این که این کم‌کم این انگیزه در او ایجاد بشود بلند بشود این کار خوب را انجام بدهد یا آن کار بد را ترک کند. نمی‌گوید هروئین نکش، نمی‌گوید خمر نخور اما این قدر آدم‌هایی که هروئین کشیدند و بدبخت می‌شوند نشان می‌دهد، این قدر آدم‌هایی که خمر خوردند و بدبخت شدند نشان می‌دهد که خودش فکر می‌کند من هم این جوری می‌شوم، پس رها می‌کند. آیا این هم امر است؟ نهی است؟ می‌گوید آقا من وظیفه‌ام را انجام دادم، امر به معروف کردم، نهی از منکر کردم یا نه، قالب خاص باید داشته باشد، یعنی همین طور که مرحوم امام گفت بگوید إفعل. صیغه خاص می‌خواهد، از صیغِ امر استفاده کند، از صیغِ نهی استفاده کند، در هر لغتی صیغِ امر و نهی آن لغت. از ماده امر استفاده کند، از ماده نهی؛ أنهاک یا آمرک، این جوری بگوید. قالب خاص می‌خواهد یا نه؟  

به قالبٍ خاص یعنی این جعل ما یمکن أن یکون داعیاً، خب ممکن است به قالب چه باشد؟ نصیحت باشد، به قالب تخویف باشد. نمی‌گوید نماز بخوان ولی تخویف می‌کند یا نصیحت می‌کند یا هیچ کدام از این کارها را نمی‌کند، این قدر فیلم‌ها، پلاکاردهایی را مکررا نشانش می‌دهد، تا این که این کم‌کم این انگیزه در او ایجاد بشود بلند بشود این کار خوب را انجام بدهد یا آن کار بد را ترک کند. نمی‌گوید هروئین نکش، نمی‌گوید خمر نخور اما این قدر آدم‌هایی که هروئین کشیدند و بدبخت می‌شوند نشان می‌دهد، این قدر آدم‌هایی که خمر خوردند و بدبخت شدند نشان می‌دهد که خودش فکر می‌کند من هم این جوری می‌شوم، پس رها می‌کند. آیا این هم امر است؟ نهی است؟ می‌گوید آقا من وظیفه‌ام را انجام دادم، امر به معروف کردم، نهی از منکر کردم یا نه، قالب خاص باید داشته باشد، یعنی همین طور که مرحوم امام گفت بگوید إفعل. صیغه خاص می‌خواهد، از صیغِ امر استفاده کند، از صیغِ نهی استفاده کند، در هر لغتی صیغِ امر و نهی آن لغت. از ماده امر استفاده کند، از ماده نهی؛ أنهاک یا آمرک، این جوری بگوید. قالب خاص می‌خواهد یا نه؟  

سطر ۱۷۵:

سطر ۱۷۳:

خب این هم یک نکته مهمی است. حالا عرض کردم که این روایات باب را شما باید با توجه به این تتبع بفرمایید و ببینید از این ادله چه درمی‌آید. کتاباً و سنتاً آیا چنین کاری با تمام این ویژگی‌ها در می‌آید یا نه بعضی‌اش در می‌آید یا نه اصلاً چیز دیگری است.  

خب این هم یک نکته مهمی است. حالا عرض کردم که این روایات باب را شما باید با توجه به این تتبع بفرمایید و ببینید از این ادله چه درمی‌آید. کتاباً و سنتاً آیا چنین کاری با تمام این ویژگی‌ها در می‌آید یا نه بعضی‌اش در می‌آید یا نه اصلاً چیز دیگری است.  

−

بایصالٍ خاصٍ: (۳۵:۲۶) 

+

بایصالٍ خاصٍ:

خب این جعل ما یمکن که با این خصوصیات بود، آیا این باید با یک ایصال ویژه‌ای به عبد برساند، به او بگوید که بشنود یا این عالم می‌خواهد این مردم آن جا را امر به معروف بکند، یک نامه می‌نویسد و منتشر می‌کند. به صدا و سیما می‌گوید بخوان. این به تک تک نرفته بگوید، خیلی‌ها هم شاید گوش نکنند این را، این دیگر ایصال است، این دیگر امر به معروف را انجام داده. می‌گوید آقا این اطلاعیه را بخوان. این کفایت می‌کند یا نه باید به هر فاعل منکری یا تارک معروفی به شخصه ایصال کند تا بگوییم أمَرَ أو نَهَی. یا این که نه اگر به آن طُرِق دیگر هم اکتفاء بکند بله. آقا مرحوم امام خمینی نهی از منکر کردند، چه؟ اطلاعیه دادند به رادیو و تلویزیون و گفتند بخوان که این کار حرام است و نکنید. ایشان می‌شود ناهی از منکر، آمر به معروف ولو این که خیلی‌ها هم شاید نشنیدند. پس ایصال خاص می‌خواهیم که باید به کل فردٍ فردٍ برسد، یا نه این ایصال‌های این چنینی هم که در معرض این است که به همه برسد، این هم کفایت می‌کند برای صدق این که أمَرَ بالمعروف و نهی عن المنکر و آن وظیفه را انجام داده است.  

خب این جعل ما یمکن که با این خصوصیات بود، آیا این باید با یک ایصال ویژه‌ای به عبد برساند، به او بگوید که بشنود یا این عالم می‌خواهد این مردم آن جا را امر به معروف بکند، یک نامه می‌نویسد و منتشر می‌کند. به صدا و سیما می‌گوید بخوان. این به تک تک نرفته بگوید، خیلی‌ها هم شاید گوش نکنند این را، این دیگر ایصال است، این دیگر امر به معروف را انجام داده. می‌گوید آقا این اطلاعیه را بخوان. این کفایت می‌کند یا نه باید به هر فاعل منکری یا تارک معروفی به شخصه ایصال کند تا بگوییم أمَرَ أو نَهَی. یا این که نه اگر به آن طُرِق دیگر هم اکتفاء بکند بله. آقا مرحوم امام خمینی نهی از منکر کردند، چه؟ اطلاعیه دادند به رادیو و تلویزیون و گفتند بخوان که این کار حرام است و نکنید. ایشان می‌شود ناهی از منکر، آمر به معروف ولو این که خیلی‌ها هم شاید نشنیدند. پس ایصال خاص می‌خواهیم که باید به کل فردٍ فردٍ برسد، یا نه این ایصال‌های این چنینی هم که در معرض این است که به همه برسد، این هم کفایت می‌کند برای صدق این که أمَرَ بالمعروف و نهی عن المنکر و آن وظیفه را انجام داده است.  

−

بداعٍ خاصٍ: (۳۷:۱۶) 

+

بداعٍ خاصٍ:

باید این امری که می‌کند به داعی این باشد که او اتیان کند و امتثال کند و الا این می‌شود ارشاد، می‌شود إخبار از احکام شرع. باید به داعی انجام آن و اتیان آن باشد. فلذا آقایان اخذ کردند بداعی تحریک الغیر و امتثال الغیر و اتیان الغیر. مرحوم امام هم در عبارتی که خواندم فرمود: «أنّ الأمر و النهی فی هذه الباب مولوی» نه ارشادی. مولوی بودن و ارشادی بودن فرقش در مستعمَلٌ فیه نیست. آن جایی که می‌گوید أعِدْ صلاتک، ارشاد می‌خواهد بکند به بطلان، با آن جایی که أعدْ می‌گوید و امر مولوی می‌کند، أعدْ در یک چیز استعمال شده. داعی مختلف است، یک جا به داعی إخبار است و یک جا به داعی بعث و تحریک و اتیان است. دواعی فرق می‌کند. پس این بخواهد بشود امر، نیاز دارد به این که به داعی خاص باشد. این هم امر هفتم.

باید این امری که می‌کند به داعی این باشد که او اتیان کند و امتثال کند و الا این می‌شود ارشاد، می‌شود إخبار از احکام شرع. باید به داعی انجام آن و اتیان آن باشد. فلذا آقایان اخذ کردند بداعی تحریک الغیر و امتثال الغیر و اتیان الغیر. مرحوم امام هم در عبارتی که خواندم فرمود: «أنّ الأمر و النهی فی هذه الباب مولوی» نه ارشادی. مولوی بودن و ارشادی بودن فرقش در مستعمَلٌ فیه نیست. آن جایی که می‌گوید أعِدْ صلاتک، ارشاد می‌خواهد بکند به بطلان، با آن جایی که أعدْ می‌گوید و امر مولوی می‌کند، أعدْ در یک چیز استعمال شده. داعی مختلف است، یک جا به داعی إخبار است و یک جا به داعی بعث و تحریک و اتیان است. دواعی فرق می‌کند. پس این بخواهد بشود امر، نیاز دارد به این که به داعی خاص باشد. این هم امر هفتم.

−

بدَرکٍ خاص: (۳۸:۵۶) 

+

بدَرکٍ خاص:

بدَرکٍ خاص. این که این کلام جعل مایمکن کذا هست با این خصوصیاتی که گفتیم، آیا باید جعل این مطلب باشد به درک عمومی یعنی عموم بگویند بله معنای این کلام این است و دارد این چیز را جعل می‌کند، یا کفایت می‌کند درک مأمور ولو عموم از این کلام این را نفهمند یا لازم است درک هر دو. کلامی بگوید که هم همه بفهمند و هم این بفهمد.  

بدَرکٍ خاص. این که این کلام جعل مایمکن کذا هست با این خصوصیاتی که گفتیم، آیا باید جعل این مطلب باشد به درک عمومی یعنی عموم بگویند بله معنای این کلام این است و دارد این چیز را جعل می‌کند، یا کفایت می‌کند درک مأمور ولو عموم از این کلام این را نفهمند یا لازم است درک هر دو. کلامی بگوید که هم همه بفهمند و هم این بفهمد.  

معنای امر، متوقف بر شناخت امور هشتگانه است - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

User10 در ‏۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۵۴

User10: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام