فرهنگ مصادیق:گردآوری بیت المال - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan: added Category:معروف سیاسی using HotCat

2016-12-12T16:58:27Z

added Category:معروف سیاسی using HotCat

Golafshan: added Category:معروف اقتصادی using HotCat

2016-12-12T16:57:53Z

added Category:معروف اقتصادی using HotCat

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-12-12T16:05:19Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Golafshan: Golafshan صفحهٔ گردآوری بیت المال را به فرهنگ مصادیق:گردآوری بیت المال منتقل کرد

2016-12-12T16:00:32Z

Golafshan صفحهٔ گردآوری بیت المال را به فرهنگ مصادیق:گردآوری بیت المال منتقل کرد

Abbas69 در ‏۲۴ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۲۲

2016-08-14T09:22:08Z

User16: اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح نویسه‌های عربی

2016-07-25T15:32:48Z

اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح نویسه‌های عربی

User16 در ‏۲۸ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۱۳

2016-07-18T08:13:07Z

User16 در ‏۲۸ تیر ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۱۲

2016-07-18T08:12:26Z

User16: /* تولیان بیت المال در عرصر خلفاء */

2016-07-18T08:11:29Z

‏تولیان بیت المال در عرصر خلفاء

User16: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام

2016-07-18T08:09:16Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۵۸
سطر ۴۱۱:		سطر ۴۱۱:
	[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]		[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
	[[رده:معروف اقتصادی]]		[[رده:معروف اقتصادی]]
		+	[[رده:معروف سیاسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۵۷
سطر ۴۱۰:		سطر ۴۱۰:

	[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]		[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
		+	[[رده:معروف اقتصادی]]

@@ سطر ۳۵: / سطر ۳۵: @@
 | ۱۲ || [[چهل حدیث بیت المال]]
 |}
-<p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
+<p class="relatesubject">مصادیق مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-
@@ سطر ۷۳: / سطر ۷۳: @@
 |}
 <p class="relatesoft">نرم‌افزارهای مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-
@@ سطر ۱۴۴: / سطر ۱۳۹: @@
 صاحب بیت المال: وی ناظر بر درآمدها و مصارف دیوان بود و آنها را در اسناد خاصی ثبت می‌کرد و مهر وی اسناد بیت المال را اعتبار می‌بخشید.<br/>
-مباشر بیت المال: وظیفة وی ضبط دخل و خرج و تنظیم اسناد هریک از کارها یا مصارف مختلف بیت المال بود. درخواست ها، رسیدها و مقرری‌ها را او ثبت و ضبط می‌کرد.<br/>
+مباشر بیت المال: وظیفة وی ضبط دخل و خرج و تنظیم اسناد هریک از کارها یا مصارف مختلف بیت المال بود. درخواست‌ها، رسیدها و مقرری‌ها را او ثبت و ضبط می‌کرد.<br/>
 ناظر: وظیفة وی دقت در محاسبات بیت المال و بررسی اسناد آن بود. عنوان «مشارف» نیز تقریباً مترادف عنوان «ناظر» بوده است.<br/>
 متولی دیوان: ناظر بر معاملات بیت المال بود و امانت یا پرداخت یا ضمانت اموال را او انجام می‌داد. متولی، به مرور زمان، به نام «صاحب دیوان» مشهور شد.<br/>
@@ سطر ۱۶۹: / سطر ۱۶۴: @@
 ==دورهٔ عثمانی==
-در دولت عثمانی خزانهٔ خصوصی سلطان («خزینة اندرون» یا «ایچ خزینه») کاملاً از بیت المال یا خزانة دولت («خزینة امیریه»، «خزینة دولت»، «خزینة امیر»، و غیره) متمایز بود. اصطلاحی که معمولاً برای خزانهٔ دولت به کار می‌رفت «میری» (مأخوذ از «امیری») بود. این اصطلاح در معنایی وسیعتر برای دارایی دولت (قس بیگلیک) نیز به کار می‌رفت. در اسناد اداری دولت عثمانی معمولاً به خزانه بیت المال اطلاق نشده است، هرچند به صورت «بیت المال مسلمین» یا «بیت المال عامّه» به کار رفته است.<ref>برای مثال، دربرخی احکام شرعی ابوسعود که عمر لطفی بارکان در تنظیمات، ص۳۳۳، ۳۳۶، ۳۴۳ نقل کرده ؛ و تعدادی از «قانون نامه ها» که در بارکان، قانونلر، ص۲۹۷، ۳۰۰، ۳۲۶ درج شده است. در کلیة این متون از حقوق «بیت المال» بربعضی زمین ها، تحت عنوان «ارض میری» یا «ارض مملکت» سخن رفته است.</ref>
+در دولت عثمانی خزانهٔ خصوصی سلطان («خزینة اندرون» یا «ایچ خزینه») کاملاً از بیت المال یا خزانة دولت («خزینة امیریه»، «خزینة دولت»، «خزینة امیر»، و غیره) متمایز بود. اصطلاحی که معمولاً برای خزانهٔ دولت به کار می‌رفت «میری» (مأخوذ از «امیری») بود. این اصطلاح در معنایی وسیعتر برای دارایی دولت (قس بیگلیک) نیز به کار می‌رفت. در اسناد اداری دولت عثمانی معمولاً به خزانه بیت المال اطلاق نشده است، هرچند به صورت «بیت المال مسلمین» یا «بیت المال عامّه» به کار رفته است.<ref>برای مثال، دربرخی احکام شرعی ابوسعود که عمر لطفی بارکان در تنظیمات، ص۳۳۳، ۳۳۶، ۳۴۳ نقل کرده ؛ و تعدادی از «قانون نامه‌ها» که در بارکان، قانونلر، ص۲۹۷، ۳۰۰، ۳۲۶ درج شده است. در کلیة این متون از حقوق «بیت المال» بربعضی زمین‌ها، تحت عنوان «ارض میری» یا «ارض مملکت» سخن رفته است.</ref>
 در عرف عثمانی‌ها، اصطلاح «بیت المال» معمولاً به نوعی خاص از اموال اطلاق می‌شد که قانوناً به خزانهٔ عمومی تعلق داشت و عبارت بود از اموال مصادره شده، بی‌وارث، و بدون مدّعی ؛ اینگونه اموال در متون متعدّدی مورد اشاره و بحث قرار گرفته است. مهمترین نوع این اموال، آنهایی بود که به افراد گمشده یا غایب («مال غایب»، و «مال مفقود»)؛ میراث بدون مدّعی یا بی‌وارث («مُخَلّفات»، «متروکات»)؛ بردگان فراری یا رمة سرگردان (عبد آبق، قاچْقون، یاوه) تعلق داشت. گردآوری این اموال و مراقبت از آنها وظیفة شخصی بود که «امین بیت المال» یا «بیت المالجی» نامیده می‌شد. بیشتر متون فقهی توافق دارند که میراث بدون مدّعی را باید به عنوان امین برای مدّتی نگه داشت تا ورّاث فرصت داشته باشند که ادّعای خود را اثبات کنند. تنها پس از ناتوانی آنان در اثبات مدّعاست که پول یا دارایی به مالکیت خزانه درمی آید. شکایات فراوانی حاکی از آن است که این قاعده رعایت نشده و مال بلافاصله و بدون رسیدگی لازم ضبط گردیده است.<ref> برای مثال رجوع کنید به لطفی پاشا، متن اصلی، ص۱۱، ترجمه، ص۱۲؛ رجوع کنید به صاری محمدپاشا، ص۷۱.</ref>
@@ سطر ۱۷۷: / سطر ۱۷۲: @@
 قاعدهٔ رایج این بود که این گونه اموال، یا هزینه‌های قابل پرداخت اگر مالک در اثبات آن توفیق می‌یافت، به خزانه مربوط می‌شد. در واقع، سهم خزانه محدود به اموالی بود که ده هزار اَسپر یا بیشتر ارزش داشت، یا اموال بازمانده از رعایای سلطان، شامل سپاهیان و سایر کسانی که در خدمت سلطان بودند. در دوره‌های پیش از آن، سربازان ینی چری نیز جزو این کسان بودند. مابقی، بخشی از «خاص» سنجق بیگ به شمار می‌رفت. این تقسیم بندی استثنائاتی نیز داشت ؛ در «تیمار»های معروف به «سربست» (آزاد)، عواید بیت المال به تیماردار واگذار می‌شد، نه همچون تیمارهای معمولی که جزئی از «خاص» سلطان یا «خاص» حاکم به شمار می‌رفت. در بعضی اراضی موقوفه نیز، خصوصاً موقوفات حرمین، جزو عواید وقف محسوب می‌شد.<br/>
-از قرن دهم ینی چری‌ها ضابطی خاص خود داشتند به نام «اُجاق بیت المالجیسی» که خزانه‌دار سپاه نیز بود و وظیفهٔ جمع آوری و ممیزی «مخلفات» بدون وارث ینی چری ها، عجمی اوغلان‌ها و جز آنها را به عهده داشت. اینگونه عواید و نظایر آن در صندوق سپاه نگهداری می‌شد.<ref> اوزون چارشیلی، ص۳۱۱ـ ۳۲۰.</ref> نمونهٔ جالب دیگری از حق مشترک را در بیت المقدس می‌توان یافت. در آنجا مجاوران «زاویه» مغربی به طور جمعی حق داشتند «مخلّفات» بدون وارث هریک از افراد خود را در اختیار گیرند. این حق را صلاح الدین اعطا کرده بود و سلاطین مملوک و عثمانی نیز برآن صحّه نهاده بودند.<ref>باش وکالت آرشیوی، تاپو سجل،ش ۴۲۷ مربوط به ۹۳۲؛ قس تریتون، ص۱۲۳.</ref> ظاهراً چنین حقّی به راهبان دیر «جبل آتوس» نیز اعطا شده بود.<ref>لومرل و ویتک، ج ۳، ص۴۴۳، ۴۵۳، ۴۶۵، ۵۴۲.</ref>
+از قرن دهم ینی چری‌ها ضابطی خاص خود داشتند به نام «اُجاق بیت المالجیسی» که خزانه‌دار سپاه نیز بود و وظیفهٔ جمع آوری و ممیزی «مخلفات» بدون وارث ینی چری‌ها، عجمی اوغلان‌ها و جز آنها را به عهده داشت. اینگونه عواید و نظایر آن در صندوق سپاه نگهداری می‌شد.<ref> اوزون چارشیلی، ص۳۱۱ـ ۳۲۰.</ref> نمونهٔ جالب دیگری از حق مشترک را در بیت المقدس می‌توان یافت. در آنجا مجاوران «زاویه» مغربی به طور جمعی حق داشتند «مخلّفات» بدون وارث هریک از افراد خود را در اختیار گیرند. این حق را صلاح الدین اعطا کرده بود و سلاطین مملوک و عثمانی نیز برآن صحّه نهاده بودند.<ref>باش وکالت آرشیوی، تاپو سجل،ش ۴۲۷ مربوط به ۹۳۲؛ قس تریتون، ص۱۲۳.</ref> ظاهراً چنین حقّی به راهبان دیر «جبل آتوس» نیز اعطا شده بود.<ref>لومرل و ویتک، ج ۳، ص۴۴۳، ۴۵۳، ۴۶۵، ۵۴۲.</ref>
 ==غرب اسلامی==
@@ سطر ۲۹۴: / سطر ۲۸۹: @@
 ==بیت المال خاصه==
-بیت المال خصوصی خلیفه را بیت المال خاصه می‌گفتند که یک مؤسسهٔ مستقل از بیت المال عمومی محسوب می‌شد و درآمدها و مصارف مخصوص به خود داشت. با این حال، به عنوان خزانهٔ احتیاطی دولت نیز شناخته می‌شد. ایجاد این نوع بیت المال به عصر معاویة بن ابی سفیان باز می‌گردد. وی «صَوافی» (اموال خالصهٔ حاکم مسلمین) را از بیت المال جدا کرد و آنها را ملک خویش قرار داد و پس از فوت، پنجاه میلیون درهم از درآمد زمین هایش باقی گذاشت.<ref>یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۲۱۸، ۲۳۴؛ مقدسی، ج ۶، ص۶.</ref> عنوان بیت المال خاصه در عصر عباسی استعمال می‌شد.<ref>طبری، ج ۸، ص۲۲۱.</ref> سازمان اداری بیت المال خاصه از بیت المال عمومی کاملاً جدا بود و معتمدان شخص خلیفه این وظیفه را عهده‌دار می‌شدند. حسابهای این دو بیت المال از یکدیگر جدا بود، اما از آنجا که سرپرستی هر دو بیت المال با خلیفه بود و او در برابر کسی مسئولیت نداشت گاهی حساب هایشان تداخل می‌کرد.<br/>
+بیت المال خصوصی خلیفه را بیت المال خاصه می‌گفتند که یک مؤسسهٔ مستقل از بیت المال عمومی محسوب می‌شد و درآمدها و مصارف مخصوص به خود داشت. با این حال، به عنوان خزانهٔ احتیاطی دولت نیز شناخته می‌شد. ایجاد این نوع بیت المال به عصر معاویة بن ابی سفیان باز می‌گردد. وی «صَوافی» (اموال خالصهٔ حاکم مسلمین) را از بیت المال جدا کرد و آنها را ملک خویش قرار داد و پس از فوت، پنجاه میلیون درهم از درآمد زمین‌هایش باقی گذاشت.<ref>یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۲۱۸، ۲۳۴؛ مقدسی، ج ۶، ص۶.</ref> عنوان بیت المال خاصه در عصر عباسی استعمال می‌شد.<ref>طبری، ج ۸، ص۲۲۱.</ref> سازمان اداری بیت المال خاصه از بیت المال عمومی کاملاً جدا بود و معتمدان شخص خلیفه این وظیفه را عهده‌دار می‌شدند. حسابهای این دو بیت المال از یکدیگر جدا بود، اما از آنجا که سرپرستی هر دو بیت المال با خلیفه بود و او در برابر کسی مسئولیت نداشت گاهی حساب هایشان تداخل می‌کرد.<br/>
 در اوضاع خاص سیاسی و اجتماعی و اقتصادی، بیت المال خاصه همچون پشتیبان برای بیت المال عمومی عمل می‌کرد، گاه در آن ادغام می‌شد و گاه اموالی به بیت المال عمومی قرض می‌داد.<br/>
@@ سطر ۳۰۵: / سطر ۳۰۰: @@
 ۲. زمین‌های سلطانی (خالصه یا خالصجات):<br/>
-زمین‌هایی که معاویه برای خود برگزیده بود و جانشینان معاویه نیز بر آنها افزوده بودند به عنوان بیت المال خاصه اداره می‌شد. این زمین ها، که خلفای عباسی پس از بنی امیه تصرفشان کردند، به نام‌های مختلفی خوانده می‌شد. این زمین‌ها و عایدات آنها از درآمدهای بزرگ بیت المال خاصه محسوب می‌شد. در عصر معتضد و مکتفی درآمد این زمین‌ها را در حدود ۶۵ میلیون دینار برآورد کرده‌اند.<ref>مسکویه، ج ۱، ص۲۴۰.</ref> ارقام بزرگی از درآمدهای این زمین‌ها را در گزارش‌های زندگی و حکومت سایر خلفا نیز می‌توان یافت.<ref>زیدان، ج ۲، ص۱۱۵ـ۱۱۶.</ref> ادارهٔ این زمین‌ها برعهدهٔ دیوان‌های خاصی بود که به همین منظور تأسیس شده بود.<br/>
+زمین‌هایی که معاویه برای خود برگزیده بود و جانشینان معاویه نیز بر آنها افزوده بودند به عنوان بیت المال خاصه اداره می‌شد. این زمین‌ها، که خلفای عباسی پس از بنی امیه تصرفشان کردند، به نام‌های مختلفی خوانده می‌شد. این زمین‌ها و عایدات آنها از درآمدهای بزرگ بیت المال خاصه محسوب می‌شد. در عصر معتضد و مکتفی درآمد این زمین‌ها را در حدود ۶۵ میلیون دینار برآورد کرده‌اند.<ref>مسکویه، ج ۱، ص۲۴۰.</ref> ارقام بزرگی از درآمدهای این زمین‌ها را در گزارش‌های زندگی و حکومت سایر خلفا نیز می‌توان یافت.<ref>زیدان، ج ۲، ص۱۱۵ـ۱۱۶.</ref> ادارهٔ این زمین‌ها برعهدهٔ دیوان‌های خاصی بود که به همین منظور تأسیس شده بود.<br/>
 ۳. مصادرات:<br/>

@@ سطر ۳۹: / سطر ۳۹: @@
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 | ۸ || [[تأمین بیت‌المال مسلمین از راه نامشروع، بر روی جامعه اثر سوء می‌گذارد]]
 |-
-| ۹ || [[بیت المال از دیدگاه امیرالمومنین، علی (علیه السلام)]]
+| ۹ || [[نحوه تقسیم بیت المال از دیدگاه اسلام چگونه است؟]]
 |}
 <p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۲ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۰۰
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۷۵: / سطر ۷۵: @@
 وی زیر تأثیر نظام مالی ساسانیان، امر به تعیین مساحت زمین‌ها و وضع خراج بر هر جریب زمین داد. جزیهٔ افراد را نیز با توجه به طبقهٔ اجتماعی و قدرت مالی در سه طبقه تعیین کرد. بعلاوه، با تأسیس دیوان که در سال ۲۰ هجری از آن فراغت یافت، درآمدها و مخارج حکومت و کارگزاران و صاحبان حقوق از بیت المال را معین و مضبوط کرد.<ref>بلاذری، ص۶۳۱ـ۶۳۲؛ یعقوبی، تاریخ، ج ۲، ص۱۵۳؛ ابن خلدون، ج ۱، ص۲۵۶.</ref> در عصر عمر، محلی از مسجد به عنوان بیت المال درنظر گرفته شد و خلیفه چند تن از اصحاب را مأمور حفاظت و بیتوته در آن کرد.<ref>طبری، ج ۴، ص۱۳۵.</ref> در دورهٔ عثمان، برخلاف دورهٔ دو خلیفهٔ اوّل، اطرافیان خلیفه و بویژه افراد خاندان اموی از اموال بیت المال ثروتمند شدند و همین امر سبب اعتراض مسلمانان شد.<ref>طبری، ج ۴، ص۲۲۶؛ سیوطی، ص۱۵۶.</ref>
-==عصر امیرالمؤمنین(ع)===
+==عصر امیرالمؤمنین(ع)==
 در زمان خلافت امیرالمؤمنین علی (ع) سیرهٔ پیامبر اکرم (ص) در مساوی دانستن مردم در برخورداری از اموال عمومی و نیز تقسیم فوری این اموال احیا شد. ایشان مکان بیت المال را پس از تقسیم اموال جاروب می‌کرد و در آن نماز می‌خواند.<ref>جاحظ، ص۲۴۲؛ ابن وردی، ج ۱، ص۲۲۱؛ سیوطی، ص۱۸۰؛ برای نمونه‌ای از یکسانی همهٔ مردم در برخورداری از بیت المال در روزگار حضرت علی علیه‌السلام رجوع کنید به مجلسی، ج ۴۱، ص۱۱۳.</ref>در دوره‌های بعد، بیت المال نقش مالیه و خزانهٔ دولت را داشت تا اینکه در قرون متأخر جای خود را به وزارت‌های دارایی و خزانهٔ دولت داد.<br/>

@@ سطر ۵۵: / سطر ۵۵: @@
 |}
 </div>
-نام نویسنده  (در صورت وجود)
-تاریخ تألیف (در صورت وجود)
-کلید واژه ها (در صورت وجود)
 == بیت المال ==

@@ سطر ۸۵: / سطر ۸۵: @@
 پس از شکل گیری دیوان‌ها، دیوان بیت المال از مهمترین آنها محسوب می‌شد، چون اموال عمومی و درآمدها و مخارج را این دستگاه اداره می‌کرد، و از آنجا که خلیفه به عنوان اساس قدرت در نظام خلافت شناخته می‌شد، سلطهٔ اصلی بر بیت المال از آن وی بود؛ او خود را نایب مسلمانان در تصرف این اموال می‌دانست. پیامبر(ص) و خلفای راشدین شخصاً سرپرستی جمع آوری بیت المال و مصرف آن را به عهده داشتند و برخی از صحابه تنها مسئول حراست و گاه محاسبهٔ اموال بیت المال بودند.<br/>
-==تولیان بیت المال در عرصر خلفاء==
+==تولیان بیت المال در عصر خلفاء==
 در اسناد تاریخی، متولّیان بیت المال در عصر خلفای راشدین، اینگونه نام برده شده‌اند:<br/>
-**در زمان ابوبکر:<br/>
+*در زمان ابوبکر:<br/>
 ابوعبیده جراح<ref>سیوطی، ص۷۹؛ شباب، ص۸۲.</ref>
@@ سطر ۹۵: / سطر ۹۵: @@
 مُعِیقیب بن ابی فاطمه دوسی<ref> ابن اثیر، الکامل، ج ۳، ص۴۰۳؛ ابن کثیر، ج ۵، ص۳۵۵.</ref>
-**در زمان عمربن خطاب :<br/>
+*در زمان عمربن خطاب :<br/>
 عبدالله بن ارقم مخزومی<ref> ابن عبدربّه، ج ۵، ص۲۶؛ شباب، ص۱۱۲؛ ابن کثیر، ج ۵، ص۳۴۹.</ref>
@@ سطر ۱۰۱: / سطر ۱۰۱: @@
 زیدبن ارقم<ref>قلقشندی، ۱۹۸۰، ج ۱، ص۸۹.</ref>
-**در زمان عثمان :<br/>
+*در زمان عثمان :<br/>
 عبدالله بن ارقم<ref> ابن عبدربّه، ج ۵، ص۳۷؛ شباب، ص۱۳۳.</ref>
@@ سطر ۱۰۷: / سطر ۱۰۷: @@
 عقبة بن عمرو<ref>طبری، ج ۴، ص۴۲۲.</ref> یا عُقْبة بن عامر<ref>ابن اثیر، الکامل، ج ۳، ص۱۸۷.</ref>
-**در زمان علی بن ابی طالب :<br/>
+*در زمان علی بن ابی طالب :<br/>
 عبیدالله ابی رافع<ref>طبری، ج ۵، ص۱۵۶؛ نجاشی، ص۴.</ref>

@@ سطر ۳۸۵: / سطر ۳۸۵: @@
 == پا نویس ==
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
-<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> لینک منبع </span></div>
+<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://fa.wikishia.net/view/%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84 سایت ویکی شیعه ] - تاریخ برداشت: ۹۵/۰۴/۲۷ </span></div>
 <br />
 [[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]