فرهنگ مصادیق:چرا تقلید کردن واجب است؟ - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan در ‏۱۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۱۸

2016-12-04T17:18:15Z

Golafshan: Golafshan صفحهٔ چرا تقلید کردن واجب است؟ را به فرهنگ مصادیق:چرا تقلید کردن واجب است؟ منتقل کرد

2016-12-04T17:14:14Z

Golafshan صفحهٔ چرا تقلید کردن واجب است؟ را به فرهنگ مصادیق:چرا تقلید کردن واجب است؟ منتقل کرد

User2: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-06-20T14:38:38Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> چرا تقلید کردن واجب است؟ </div>
نویسنده:آمنه اسفندیاری <br/>

==مقدمه==
تقلید از مجتهد جامع الشرایطی صحیح است که از جمله شرایط آن عدالت است (و عدالت به عدم ارتکاب مجتهد به [[گناه]] کبیره و عدم [[اصرار بر گناه]] صغیره حاصل می‌شود). بنابراین، اگر کسی عادل نباشد نمی‌توان از او تقلید کرد و آنچه گفته شده آن است که بین مجتهدین عادل، اعلم را پیدا کنید. و در پاسخ به قسمت دوم سئوال باید گفت که یا شخص باید خود اهل تشخیص باشد و یا دو نفر خبرهٔ عادل، اعلمیت یکی از مجتهدین را گواهی کنند به شرطی که دو نفر عادل دیگر با گفتهٔ آنها مخالفت نداشته باشند و یا عده‌ای از اهل علم که می‌توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفتهٔ آنها اطمینان حاصل گردد، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسی را تصدیق کنند.<br/>
سوال: در خود این مسئله که «بعد از وفات مرجع تقلید، باید از مجتهد زنده تقلید کرد»، آیا مکلف باید از مجتهد زنده تقلید کند؟ یا این‌که چون مجتهد میت این گونه فتوا داده است، باید بعد از وفات او از زنده تقلید نمود؟<br/>
در این مسئله باید از مجتهد زنده و اعلم (حضرت آیة الله شبیری زنجانی تنها اعلم بودن را کافی دانسته‌اند.) تقلید شود و با فتوای او می‌تواند بقا بر تقلید مجتهد متوفی داشته باشد.<br/>
پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوال، چنین است:<br/>

== حضرت آیة الله العظمی خامنه‌ای(مد ظله العالی) ==
در رجوع به مجتهد زنده و بقا بر تقلید مجتهد متوفی مخیر می‌باشید، ولی بقا بر مجتهد متوفّی باید به تقلید از مجتهد زنده و بنا بر احتیاط اعلم باشد.<br/>

== حضرت آیة الله العظمی شبیری زنجانی(مد ظله العالی) ==
در این مسئله باید از مجتهد اعلم تقلید کرد و در صورت تساوی دو مجتهد (حی و متوفی) و اختلاف رأیشان باید احتیاط کرد و اگر احتیاط ممکن نباشد یا حرجی باشد شخص مخیر است.<br/>

== حضرت آیة الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله العالی) ==
بقاء بر تقلید میت در مسائلی که عمل کرده جایز است و در مسائلی که عمل نکرده، از حی تقلید می‌کند.<br/>

== حضرت آیة الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی) ==
در مسئله تقلید و بقای بر میت باید مقلد مجتهد حی‌شود و با فتوای ایشان می‌تواند بقا داشته باشد.<br/>

== سوال ==
تقلید چیست؟ و چرا باید از عالمان مجتهد تقلید کرد؟<br/>
تقلید در لغت گردن بند در گردن کسی انداختن و در اصطلاح «تقلید در احکام، عمل کردن به دستور مجتهد است.» توضیح این که، تقلید در اصول دین جایز نیست و مسلمان بودن انسان باید از روی دلیل باشد اما در احکام شرعی، مکلّف یا باید مجتهد باشد یا مقلّد و یا محتاط و این موضوع یک روش عقلی است؛ چه اینکه همهٔ عقلای عالم- از مسلمان و غیرمسلمان- در هر موضوعی که خود تخصص ندارند به متخصص مورد اطمینان مراجعه می‌کنند و سخن وی را بدون چون و چرا می‌پذیرند، هر چند وی را معصوم نمی‌دانند. در مسائل دینی نیز انسان یا باید خودش متخصص و صاحب نظر (مجتهد) باشد، یا باید سخن متخصص مطمئن را که همان مجتهد عادل اعلم است، بپذیرد. توجه به این نکته نیز لازم است که تقلید بر دو گونه است:<br/>
۱- تقلید عاقلانه؛ <br/>
۲- تقلید کورکورانه و احمقانه. <br/>
تقلید از متخصص مورد اطمینان، تقلیدی است عاقلانه که همهٔ عقلای عالم آن را قبول دارند و تقلید بدون جهت و بی دلیل از هر کسی که باشد تقلید کورکورانه است (مثل تقلید شیوه‌هایی که نمی‌دانیم از کجا و چگونه و به چه دلیل مرسوم شده است).<br/>

== سوال ==
چرا تقلید کردن واجب است؟<br/>
مهم‌ترین دلیل تقلید از فقها، سیره و روش عقلا در طول تاریخ است که به تأیید و امضای شرع نیز رسیده است. فارسی زبانان، مضمون این سیره را در ضرب المثل گنجانده‌اند که «پرسیدن عیب نیست، ندانستن عیب است». سیره و روش عقلا این است که در هر مسئله‌ای به اهل آن فن مراجعه می‌کنند که بارزترین علامت آن، وجود میلیون‌ها شغل فنی در جامعهٔ انسانی است. به عنوان مثال کسی که تلویزیون گران قیمتی دارد، در صورت خرابی آن، هرگز خودش به تعمیر آن نمی‌پردازد و آن را به کسی دیگر نیز- حتی اینکه پدرش، برادرش و غیره باشد- نمی‌دهد، بلکه آن را به متخصص آن فن می‌سپارد. حال چگونه ممکن است در مورد دین که سرنوشت دنیا و آخرت انسان به آن بستگی دارد، بی مبالات باشد و به متخصص آن مراجعه نکند و کارهای دین خودش را رها کند و به دست هر کس بسپارد و یا خودش بدون آنکه صلاحیت علمی را کسب کند، دربارهٔ مسائل دینی اظهار نظر نماید؟ چنین کاری مانند آن است که انسان رانندگی خودروی خویش را به دست افراد ناوارد و بی تجربه بسپارد. غیر از این دلیل، آیات کریمهٔ قرآن <ref>آیهٔ 122 سورهٔ توبه، آیهٔ 43 سورهٔ نحل و آیهٔ 59 سورهٔ نساء.</ref> و احادیث و سیرهٔ متشرعه هم از ادله وجوب تقلید به شمار می‌روند که باید به کتب مفصل مراجعه شود.<br/>

== سوال ==
اصولاً از چه مجتهدی باید تقلید کرد و راه‌ها و ملاک‌های شناسائی مجتهد اعلم چیست؟<br/>
جواب: تقلید از مجتهد جامع الشرایطی صحیح است که از جمله شرایط آن عدالت است (و عدالت به عدم ارتکاب مجتهد به [[گناه]] کبیره و عدم [[اصرار بر گناه]] صغیره حاصل می‌شود). بنابراین، اگر کسی عادل نباشد نمی‌توان از او تقلید کرد و آنچه گفته شده آن است که بین مجتهدین عادل، اعلم را پیدا کنید. و در پاسخ به قسمت دوم سئوال باید گفت که یا شخص باید خود اهل تشخیص باشد و یا دو نفر خبرهٔ عادل، اعلمیت یکی از مجتهدین را گواهی کنند به شرطی که دو نفر عادل دیگر با گفتهٔ آنها مخالفت نداشته باشند و یا عده‌ای از اهل علم که می‌توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفتهٔ آنها اطمینان حاصل گردد، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسی را تصدیق کنند. <ref>توضیح المسائل امام خمینی(ره), م2 و3.</ref><br/>

== سوال ==
تشخیص اعلم با عنایت به وسعت مسائل فقهی و مشقت تشخیص عدالت آقایان مراجع و اختلاف نظر علمای عادل نسبت به معرفی اعلم اعدل، مسأله تقلید در زمان ما چگونه قابل حل است؟<br/>
جواب: اگر یقین به اعلمیت مجتهدی پیدا کردید باید از او تقلید نمائید و چنانچه یقین به اعلمیت مجتهد خاصی پیدا نشد با احتمال اعلمیت هم می‌توان تقلید نمود و چنانچه بعداً یقین به اعلمیت مجتهد دیگری پیدا شد عدول مانعی ندارد. <ref>توضیح المسائل امام خمینی(ره), م4.</ref><br/>

== فهرست منابع ==
سایت اسلام کوئیست<br/>
کتاب زلال احکام ج ۱ ـ امیر بهاء الدین بهائی نژاد<br/>
سایت اندیشه قم<br/>
توضیح المسائل امام خمینی(ره)<br/>

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=296165 موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان] - تاریخ برداشت: 95/03/31 </span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[تقلید در احکام شرعی]] </div>
</div>

@@ سطر ۳: / سطر ۳: @@
 ==مقدمه==
-تقلید از مجتهد جامع الشرایطی صحیح است که از جمله شرایط آن عدالت است (و عدالت به عدم ارتکاب مجتهد به [[گناه]] کبیره و عدم [[اصرار بر گناه]] صغیره حاصل می‌شود). بنابراین، اگر کسی عادل نباشد نمی‌توان از او تقلید کرد و آنچه گفته شده آن است که بین مجتهدین عادل، اعلم را پیدا کنید. و در پاسخ به قسمت دوم سئوال باید گفت که یا شخص باید خود اهل تشخیص باشد و یا دو نفر خبرهٔ عادل، اعلمیت یکی از مجتهدین را گواهی کنند به شرطی که دو نفر عادل دیگر با گفتهٔ آنها مخالفت نداشته باشند و یا عده‌ای از اهل علم که می‌توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفتهٔ آنها اطمینان حاصل گردد، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسی را تصدیق کنند.<br/>
+تقلید از مجتهد جامع الشرایطی صحیح است که از جمله شرایط آن عدالت است (و عدالت به عدم ارتکاب مجتهد به [[گناه]] کبیره و عدم [[اصرار بر گناه]] صغیره حاصل می شود). بنابراین، اگر کسی عادل نباشد نمی توان از او تقلید کرد و آنچه گفته شده آن است که بین مجتهدین عادل، اعلم را پیدا کنید. و در پاسخ به قسمت دوم سئوال باید گفت که یا شخص باید خود اهل تشخیص باشد و یا دو نفر خبرهٔ عادل، اعلمیت یکی از مجتهدین را گواهی کنند به شرطی که دو نفر عادل دیگر با گفتهٔ آنها مخالفت نداشته باشند و یا عده ای از اهل علم که می توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفتهٔ آنها اطمینان حاصل گردد، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسی را تصدیق کنند.<br/>
-سوال: در خود این مسئله که «بعد از وفات مرجع تقلید، باید از مجتهد زنده تقلید کرد»، آیا مکلف باید از مجتهد زنده تقلید کند؟ یا این‌که چون مجتهد میت این گونه فتوا داده است، باید بعد از وفات او از زنده تقلید نمود؟<br/>
+سوال: در خود این مسئله که «بعد از وفات مرجع تقلید، باید از مجتهد زنده تقلید کرد»، آیا مکلف باید از مجتهد زنده تقلید کند؟ یا این که چون مجتهد میت این گونه فتوا داده است، باید بعد از وفات او از زنده تقلید نمود؟<br/>
-در این مسئله باید از مجتهد زنده و اعلم (حضرت آیة الله شبیری زنجانی تنها اعلم بودن را کافی دانسته‌اند.) تقلید شود و با فتوای او می‌تواند بقا بر تقلید مجتهد متوفی داشته باشد.<br/>
+در این مسئله باید از مجتهد زنده و اعلم (حضرت آیة الله شبیری زنجانی تنها اعلم بودن را کافی دانسته اند.) تقلید شود و با فتوای او می تواند بقا بر تقلید مجتهد متوفی داشته باشد.<br/>
 پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سوال، چنین است:<br/>
-== حضرت آیة الله العظمی خامنه‌ای(مد ظله العالی) ==
+== حضرت آیة الله العظمی خامنه ای(مد ظله العالی) ==
-در رجوع به مجتهد زنده و بقا بر تقلید مجتهد متوفی مخیر می‌باشید، ولی بقا بر مجتهد متوفّی باید به تقلید از مجتهد زنده و بنا بر احتیاط اعلم باشد.<br/>
+در رجوع به مجتهد زنده و بقا بر تقلید مجتهد متوفی مخیر می باشید، ولی بقا بر مجتهد متوفّی باید به تقلید از مجتهد زنده و بنا بر احتیاط اعلم باشد.<br/>
 == حضرت آیة الله العظمی شبیری زنجانی(مد ظله العالی) ==
@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 == حضرت آیة الله العظمی مکارم شیرازی(مد ظله العالی) ==
-بقاء بر تقلید میت در مسائلی که عمل کرده جایز است و در مسائلی که عمل نکرده، از حی تقلید می‌کند.<br/>
+بقاء بر تقلید میت در مسائلی که عمل کرده جایز است و در مسائلی که عمل نکرده، از حی تقلید می کند.<br/>
 == حضرت آیة الله العظمی نوری همدانی(مد ظله العالی) ==
-در مسئله تقلید و بقای بر میت باید مقلد مجتهد حی‌شود و با فتوای ایشان می‌تواند بقا داشته باشد.<br/>
+در مسئله تقلید و بقای بر میت باید مقلد مجتهد حی شود و با فتوای ایشان می تواند بقا داشته باشد.<br/>
 == سوال ==
 تقلید چیست؟ و چرا باید از عالمان مجتهد تقلید کرد؟<br/>
-تقلید در لغت گردن بند در گردن کسی انداختن و در اصطلاح «تقلید در احکام، عمل کردن به دستور مجتهد است.» توضیح این که، تقلید در اصول دین جایز نیست و مسلمان بودن انسان باید از روی دلیل باشد اما در احکام شرعی، مکلّف یا باید مجتهد باشد یا مقلّد و یا محتاط و این موضوع یک روش عقلی است؛ چه اینکه همهٔ عقلای عالم- از مسلمان و غیرمسلمان- در هر موضوعی که خود تخصص ندارند به متخصص مورد اطمینان مراجعه می‌کنند و سخن وی را بدون چون و چرا می‌پذیرند، هر چند وی را معصوم نمی‌دانند. در مسائل دینی نیز انسان یا باید خودش متخصص و صاحب نظر (مجتهد) باشد، یا باید سخن متخصص مطمئن را که همان مجتهد عادل اعلم است، بپذیرد. توجه به این نکته نیز لازم است که تقلید بر دو گونه است:<br/>
+تقلید در لغت گردن بند در گردن کسی انداختن و در اصطلاح «تقلید در احکام، عمل کردن به دستور مجتهد است.» توضیح این که، تقلید در اصول دین جایز نیست و مسلمان بودن انسان باید از روی دلیل باشد اما در احکام شرعی، مکلّف یا باید مجتهد باشد یا مقلّد و یا محتاط و این موضوع یک روش عقلی است؛ چه اینکه همهٔ عقلای عالم- از مسلمان و غیرمسلمان- در هر موضوعی که خود تخصص ندارند به متخصص مورد اطمینان مراجعه می کنند و سخن وی را بدون چون و چرا می پذیرند، هر چند وی را معصوم نمی دانند. در مسائل دینی نیز انسان یا باید خودش متخصص و صاحب نظر (مجتهد) باشد، یا باید سخن متخصص مطمئن را که همان مجتهد عادل اعلم است، بپذیرد. توجه به این نکته نیز لازم است که تقلید بر دو گونه است:<br/>
 ۱- تقلید عاقلانه؛ <br/>
 ۲- تقلید کورکورانه و احمقانه. <br/>
-تقلید از متخصص مورد اطمینان، تقلیدی است عاقلانه که همهٔ عقلای عالم آن را قبول دارند و تقلید بدون جهت و بی دلیل از هر کسی که باشد تقلید کورکورانه است (مثل تقلید شیوه‌هایی که نمی‌دانیم از کجا و چگونه و به چه دلیل مرسوم شده است).<br/>
+تقلید از متخصص مورد اطمینان، تقلیدی است عاقلانه که همهٔ عقلای عالم آن را قبول دارند و تقلید بدون جهت و بی دلیل از هر کسی که باشد تقلید کورکورانه است (مثل تقلید شیوه هایی که نمی دانیم از کجا و چگونه و به چه دلیل مرسوم شده است).<br/>
 == سوال ==
 چرا تقلید کردن واجب است؟<br/>
-مهم‌ترین دلیل تقلید از فقها، سیره و روش عقلا در طول تاریخ است که به تأیید و امضای شرع نیز رسیده است. فارسی زبانان، مضمون این سیره را در ضرب المثل گنجانده‌اند که «پرسیدن عیب نیست، ندانستن عیب است». سیره و روش عقلا این است که در هر مسئله‌ای به اهل آن فن مراجعه می‌کنند که بارزترین علامت آن، وجود میلیون‌ها شغل فنی در جامعهٔ انسانی است. به عنوان مثال کسی که تلویزیون گران قیمتی دارد، در صورت خرابی آن، هرگز خودش به تعمیر آن نمی‌پردازد و آن را به کسی دیگر نیز- حتی اینکه پدرش، برادرش و غیره باشد- نمی‌دهد، بلکه آن را به متخصص آن فن می‌سپارد. حال چگونه ممکن است در مورد دین که سرنوشت دنیا و آخرت انسان به آن بستگی دارد، بی مبالات باشد و به متخصص آن مراجعه نکند و کارهای دین خودش را رها کند و به دست هر کس بسپارد و یا خودش بدون آنکه صلاحیت علمی را کسب کند، دربارهٔ مسائل دینی اظهار نظر نماید؟ چنین کاری مانند آن است که انسان رانندگی خودروی خویش را به دست افراد ناوارد و بی تجربه بسپارد. غیر از این دلیل، آیات کریمهٔ قرآن <ref>آیهٔ 122 سورهٔ توبه، آیهٔ 43 سورهٔ نحل و آیهٔ 59 سورهٔ نساء.</ref> و احادیث و سیرهٔ متشرعه هم از ادله وجوب تقلید به شمار می‌روند که باید به کتب مفصل مراجعه شود.<br/>
+مهم ترین دلیل تقلید از فقها، سیره و روش عقلا در طول تاریخ است که به تأیید و امضای شرع نیز رسیده است. فارسی زبانان، مضمون این سیره را در ضرب المثل گنجانده اند که «پرسیدن عیب نیست، ندانستن عیب است». سیره و روش عقلا این است که در هر مسئله ای به اهل آن فن مراجعه می کنند که بارزترین علامت آن، وجود میلیون ها شغل فنی در جامعهٔ انسانی است. به عنوان مثال کسی که تلویزیون گران قیمتی دارد، در صورت خرابی آن، هرگز خودش به تعمیر آن نمی پردازد و آن را به کسی دیگر نیز- حتی اینکه پدرش، برادرش و غیره باشد- نمی دهد، بلکه آن را به متخصص آن فن می سپارد. حال چگونه ممکن است در مورد دین که سرنوشت دنیا و آخرت انسان به آن بستگی دارد، بی مبالات باشد و به متخصص آن مراجعه نکند و کارهای دین خودش را رها کند و به دست هر کس بسپارد و یا خودش بدون آنکه صلاحیت علمی را کسب کند، دربارهٔ مسائل دینی اظهار نظر نماید؟ چنین کاری مانند آن است که انسان رانندگی خودروی خویش را به دست افراد ناوارد و بی تجربه بسپارد. غیر از این دلیل، آیات کریمهٔ قرآن <ref>آیهٔ 122 سورهٔ توبه، آیهٔ 43 سورهٔ نحل و آیهٔ 59 سورهٔ نساء.</ref> و احادیث و سیرهٔ متشرعه هم از ادله وجوب تقلید به شمار می روند که باید به کتب مفصل مراجعه شود.<br/>
 == سوال ==
-اصولاً از چه مجتهدی باید تقلید کرد و راه‌ها و ملاک‌های شناسائی مجتهد اعلم چیست؟<br/>
+اصولاً از چه مجتهدی باید تقلید کرد و راه ها و ملاک های شناسائی مجتهد اعلم چیست؟<br/>
-جواب: تقلید از مجتهد جامع الشرایطی صحیح است که از جمله شرایط آن عدالت است (و عدالت به عدم ارتکاب مجتهد به [[گناه]] کبیره و عدم [[اصرار بر گناه]] صغیره حاصل می‌شود). بنابراین، اگر کسی عادل نباشد نمی‌توان از او تقلید کرد و آنچه گفته شده آن است که بین مجتهدین عادل، اعلم را پیدا کنید. و در پاسخ به قسمت دوم سئوال باید گفت که یا شخص باید خود اهل تشخیص باشد و یا دو نفر خبرهٔ عادل، اعلمیت یکی از مجتهدین را گواهی کنند به شرطی که دو نفر عادل دیگر با گفتهٔ آنها مخالفت نداشته باشند و یا عده‌ای از اهل علم که می‌توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفتهٔ آنها اطمینان حاصل گردد، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسی را تصدیق کنند. <ref>توضیح المسائل امام خمینی(ره), م2 و3.</ref><br/>
+جواب: تقلید از مجتهد جامع الشرایطی صحیح است که از جمله شرایط آن عدالت است (و عدالت به عدم ارتکاب مجتهد به [[گناه]] کبیره و عدم [[اصرار بر گناه]] صغیره حاصل می شود). بنابراین، اگر کسی عادل نباشد نمی توان از او تقلید کرد و آنچه گفته شده آن است که بین مجتهدین عادل، اعلم را پیدا کنید. و در پاسخ به قسمت دوم سئوال باید گفت که یا شخص باید خود اهل تشخیص باشد و یا دو نفر خبرهٔ عادل، اعلمیت یکی از مجتهدین را گواهی کنند به شرطی که دو نفر عادل دیگر با گفتهٔ آنها مخالفت نداشته باشند و یا عده ای از اهل علم که می توانند مجتهد و اعلم را تشخیص دهند و از گفتهٔ آنها اطمینان حاصل گردد، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسی را تصدیق کنند. <ref>توضیح المسائل امام خمینی(ره), م2 و3.</ref><br/>
 == سوال ==
 تشخیص اعلم با عنایت به وسعت مسائل فقهی و مشقت تشخیص عدالت آقایان مراجع و اختلاف نظر علمای عادل نسبت به معرفی اعلم اعدل، مسأله تقلید در زمان ما چگونه قابل حل است؟<br/>
-جواب: اگر یقین به اعلمیت مجتهدی پیدا کردید باید از او تقلید نمائید و چنانچه یقین به اعلمیت مجتهد خاصی پیدا نشد با احتمال اعلمیت هم می‌توان تقلید نمود و چنانچه بعداً یقین به اعلمیت مجتهد دیگری پیدا شد عدول مانعی ندارد. <ref>توضیح المسائل امام خمینی(ره), م4.</ref><br/>
+جواب: اگر یقین به اعلمیت مجتهدی پیدا کردید باید از او تقلید نمائید و چنانچه یقین به اعلمیت مجتهد خاصی پیدا نشد با احتمال اعلمیت هم می توان تقلید نمود و چنانچه بعداً یقین به اعلمیت مجتهد دیگری پیدا شد عدول مانعی ندارد. <ref>توضیح المسائل امام خمینی(ره), م4.</ref><br/>
 == فهرست منابع ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۱۴
(بدون تفاوت)