فرهنگ مصادیق:پیمان شکنی - ویکی اهل البیت - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan در ‏۲۷ فروردین ۱۳۹۶، ساعت ۱۶:۱۸

2017-04-16T16:18:48Z

Golafshan: Golafshan صفحهٔ پیمان شکنی - ویکی اهل البیت را به فرهنگ مصادیق:پیمان شکنی - ویکی اهل البیت منتقل کرد

2017-01-05T13:47:26Z

Golafshan صفحهٔ پیمان شکنی - ویکی اهل البیت را به فرهنگ مصادیق:پیمان شکنی - ویکی اهل البیت منتقل کرد

Golafshan: /* مقدمه */ اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-05T13:37:40Z

‏مقدمه: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-05T13:30:17Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

نمایش تغییرات

User16 در ‏۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۱۱

2016-05-04T08:11:58Z

User16 در ‏۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۰۷

2016-05-03T07:07:40Z

User16 در ‏۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۰۴

2016-05-03T07:04:58Z

User16: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام

2016-05-02T14:06:35Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> پیمان شکنی - ویکی اهل البیت </div>

==مقدمه==
پیمان شکستن: خلف عهد کردن. 

پـیمان شکن: آن که عهد بسته نگاه ندارد. ناقض عهد. عهد شکن. آن که بر عهد خود ثابت نباشد. 
مبادا که باشی تو پیمان شکن که خاکست پیمان شکن را کفن 
(فردوسی). 
مشو یاور مرد پیمان شکن که پیمان شکن کس نیرزد کفن 

(فردوسی). 
چو پیمان شکن باشی و تیز مغز نیاید ز پیکار تو کار نغز 

(فردوسی). 
شما را ز پیمان شکستن چه باک که او ریخت بر تارک خویش خاک 

چو پیمان آزادگان بشکنی نشان بزرگی بخاک افکنی 

(فردوسی). 
چه پیمان شکستن چه کین آختن همیشه بسوی بدی تاختن 

(فردوسی). 
به نعمت ها رسند آنها که پیمودند راه حق بشدت ها رسند آنها که بشکستند پیمان ها 

(ناصر خسرو). 

پیمان شکنی از گناهانی است که رشته اطمینان و اعتماد را در جامعه می گسلد و زیر بنای روابط اجتماع را سست می گرداند و [[وفای به عهد]] و پیمان علاوه بر این که یک حق اسلامی است حق انسانی نیز می باشد. 

== روایات ==

خلف وعده، موجب خشم خدا است: 

إِیّاک...أَنْ تَعِدَهُمْ فَتُتْبِعَ مَوْعِدَکَ بِخُلْفِکَ فَإِنَّ الْمَنَّ یُبْطِلُ الْإِحْسَانَ وَ التَّزَیُّدَ یَذْهَبُ بِنُورِ الْحَقِّ وَ الْخُلْفَ یُوجِبُ الْمَقْتَ عِنْدَاللَّهِ وَ النَّاسِ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی «کَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ». <ref>(سوره صف: 3).</ref> 

امیرمؤمنان علیه السلام در فرمان خود به مالک اشتر فرمود: بپرهیز از این که به مردم وعده بدهی و تخلّف کنی... زیرا تخلف از وعده موجب خشم خدا و مردم خواهد شد، چنان که قرآن می فرماید: (نزد خدا بسیار خشم آور است که بگویید چیزی را که به آن عمل نمی کنید)....<ref>(مستدرک الوسائل، ج11، ص48).</ref> 

الْآمِدِیُّ فِی الْغُرَرِ، عَنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ علیه السلام قَالَ أَسْرَعُ الْأَشْیَاءِ عُقُوبَهً رَجُلٌ عَاهَدْتَهُ عَلَی أَمْرٍ وَ کَانَ مِنْ نِیَّتِکَ الْوَفَاءُ (بِهِ وَ مِنْ). نِیَّتِهِ الْغَدْرُ بِکَ؛ امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: سریع ترین عقوبت بر مردی است که با او عهد می بندی بر امری و نیت تو وفاء به آن عهد و نیت آن مرد نیرنگ (و عدم وفای). به تو است. <ref>(مستدرک الوسائل، ج12، ص305).</ref> 

نَوَادِرُ الرَّاوَنْدِیِّ، بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله لَا دِینَ لِمَنْ لَا عَهْدَ لَهُ؛ رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: کسی که پیمان شکن باشد دیندار نیست. <ref>(بحارالانوار، ج72، ص96).</ref> 

وَ فِی الْحَدِیثِ خَمْسٌ بِخَمْسٍ مَا نَقَضَ الْعَهْدَ قَوْمٌ إِلَّا سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ عَدُوَّهُمْ وَ مَا حَکَمُوا بِغَیْرِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَّا فَشَا فِیهِمُ الْفَقْرُ وَ مَا ظَهَرَ فِیهِمُ الْفَاحِشَهُ إِلَّا فَشَا فِیهِمُ الْمَوْتُ وَ لَا طَفَّفُواالْکَیْلَ إِلَّا مَنعُوا النَّبَاتَ وَ أَخَذُوا بِالسِّنِینَ وَ لَامَنَعُوا الزَّکَاهَ إِلَّا حُبِسَ عَنْهُمُ الْقَطْر؛ در حدیثی آمده که پنج چیز با پنج چیز مقابله می شود، نقض عهدی قومی نکردند مگر این که خدای متعال دشمنشان را بر آن ها مسلط کرد؛ و حکم بر غیر آنچه خـدا نازل کرده، نکردند مگر اینکه فقر در بینشان گسترش پیدا کرد؛ در بینشان فحشاء ظاهر نشد مگر این که مرگ در بینشان زیاد شد؛ و کم فروشی نکردند مگر این که از نباتات و گیاهان منع شده و به خشکسالی مبتلا شدند؛ و [[زکات]] را منع نکردند مگر این که باران از آن ها حبس شد. <ref>(بحارالا نوار، ج70، ص370).</ref> 

وَ فِی رِوَایَهِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ الَّتِی نَقَضَتْ غَزْلَهَا امْرَأَهٌ مِنْ بَنِی تَمِیمِ بْنِ مُرَّهَ وَ یُقَالُ لَهَا رَابِطَهُ بِنْتُ کَعْبِ بْنِ سَعْدِ بْنِ تَیْمِ بْنِ کَعْبِ بْنِ لُؤَیِّ بْنِ غَالِبٍ کَانَتْ حَمْقَاءَ تَغْزِلُ الشَّعْرَ فَإِذَا غَزَلَتْهُ نَقَضَتْهُ ثُمَّ عَادَتْ فَغَزَلَتْهُ فَقَالَ اللَّهُ کَالَّتِی نَقَضَتْ غَزْلَه امِنْ بَعْدِ قُوَّهٍ أَنْکاثاً تَتَّخِذُونَ أَیْمانَکُمْ دَخَلًا بَیْنَکُمْ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَمَرَ بِالْوَفَاءِ وَ نَهَی عَنْ نَقْضِ الْعَهْدِ فَضَرَبَ لَهُمْ مَثَلًا؛ از امام صادق علیه السلام نقل شده: زنی که بافته اش را واتابید زنی بوده بنام رابطه دختر کعب بن سعد... و احمق بوده که پنبه اش را می بافت بعد از آن، آن را دوباره وا می تابید دوباره می بافت پس خدا (ی متعال). گفت مانند زنی که رشته خود را پس از تابیدن محکم واتابید، نباشید که عهد و قسم های استوار و محکم خود را برای فریب یکدیگر و فساد کاری بکار برید؛ امام علیه السلام فرمود: خدای متعال امر به [[وفای به عهد]] کرد و از نقض عهد نهی کرد پس برای آن ها آن مثلی را زد. <ref>(بحارالا نوار، ج9، ص221).</ref> 

لا تَعِدْ بِما تَعْجِزُ عَنْ الْوَفَاءِ بِهِ؛ امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: وعدهٔ که عاجزی از وفای به آن، مده. <ref>(غررالحکم، ص252).</ref> 

مِنْ عَلامَاتِ الْلُؤْمِ الْغَدَرِ بِالْمَواثِیقِ؛ امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: از نشانه های پستی نیرنگ (بی وفای). به پیمان ها است. <ref>(غررالحکم، ص253).</ref> 

وَ قَالَ علیه السلام مَا أَیْقَنَ بِاللَّهِ مَنْ لَمْ یَرْعَ عُهُودَهُ وَذِمَمَهُ؛ امیرمؤمنان علیه السلام فرمود: یقین به خدا ندارد، کسی که به وعده ها و بر آن چه به عهده گرفته، رعایت نمی کند. <ref>(مستدرک الوسائل، ج11، ص201).</ref> 

== پیمان شکنی انسان با خدا ==

عهد جایگاه ویژه ای دارد و وفای به عهد از صفات خدا و سیرت صاحبان خرد معرفی شده و نقض عهد نیز موجب فسق، اضلال کیفری و لعن خدای سبحان و مایه تفرق انسانهاست. 

نقض عهد مصادیق گوناگونی دارد و از مصادیق مذموم آن، بریدن پیوند با اعضای خانواده، ارحام، برادران دینی، همسایگان، امت اسلامی و امام مسلمین است . 

منظور از عهد التزام خاص در برابر خداوند یا شخصی، بر امری مخصوص است. 

بین عبد، یعنی انسان و مولای او، یعنی خداوند پیمانی است که اگر این پیمان رعایت نشود نقض ‍عهد شده است که این مساله در آیهٔ «الذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه ویقطعون ما امرالله به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک هم الخاسرون» آمده است . 

== "منظور از عهد میان خدا و انسان" ==

مراد از عهد همان حجت مصطلح علم اصول فقه، یعنی وحی و کتاب آسمانی و عقل است و پذیرفتن نبوت یک پیامبر، همان تعهد سپردن به وحی و پیمان بستن با خداوند است و کسی که پس از این بر خلاف دستور وحی عمل کند نقض عهد کرده است . خواه این مخالفت در محدوده فهم عقل و از مستقلات عقلیه باشد، که پیمان عقلی هم پیمان نقلی را همراهی می کند، مانند خوبی عدل و بدی ظلم و یا از اموری باشد که در شعاع درک عقل نیست، مانند بسیاری از فروع جزئی که عقل آن را ادراک نمی کنند. 

== آیات ==

«فَبِمَا نَقْضِهِم مِّیثَاقَهُمْ لَعنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِیَهً یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَنَسُواْ حَظًّا مِّمَّا ذُکِّرُواْ بِهِ وَلاَ تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَیَ خَآئِنَهٍ مِّنْهُمْ إِلاَّ قَلِیلاً مِّنْهُمُ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ»؛ اما به خاطر پیمان شکنی، آن ها را از رحمت خویش دور ساختیم و دل های آن ها را سخت و سنگین نمودیم (تا آن جا که). سخنان (خدا). را از مورد خود تحریف می کنند و بخشی از آن چه را به آن ها گوشزد شده بود فراموش کردند و هر زمان به خیانتی (تازه). از آنها آگاه می شوی، مگر عده کمی از آنها، ولی از آنها درگذر و صرف نظر کن که خداوند نیکوکاران را دوست می دارد. <ref>(سوره مائده، 13).</ref> 

در تعقیب بحثی که دربارهٔ پیمان خدا با بنی اسرائیل در آیه قبل گذشت، در این آیه اشاره به پیمان شکنی آنها و عواقب این پیمان شکنی می کند و می فرماید: چون آنها پیمان خود را نقض کردند ما آنها را طرد کردیم و از رحمت خود دور ساختیم و دلهای آنها را سخت و سنگین نمودیم. فبما نقضهم میثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسیه. 

در حقیقت آن ها به جرم پیمان شکنی با این دو مجازات، کیفر دیدند، هم از رحمت خدا دور شدند، و هم افکار و قلوب آن ها متحجر و غیر قابل انعطاف شد سپس آثار این قساوت را چنین شرح می دهد: آن ها کلمات را تحریف می کنند و از محل و مسیر آن بیرون می برند. یحرفون الکلم عن مواضعه و نیز قسمت های قابل ملاحظه ای از آن چه به آن ها گفته شده بود به دست فراموشی می سپارند. ونسوا حظا مما ذکروا به. 

بعید نیست قسمتی را که آن ها بدست فراموشی سپردند، همان نشانه ها و آثار پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلّم باشد که در آیات دیگر قرآن به آن اشاره شده است و نیز ممکن است این جمله اشاره به آن باشد که می دانیم تورات در طول تاریخ مفقود شده، سپس جمعی از دانشمندان یهود به نوشتن آن مبادرت کردند و طبعا قسمت های فراوانی از میان رفت و قسمتی تحریف یا بدست فراموشی سپرده شد و آنچه بدست آنها آمد بخشی از کتاب واقعی موسی علیه السلام بود که با خرافات زیادی آمیخته شده بود و آن ها همین بخش را نیز گاهی بدست فراموشی سپردند. 

«فَبِمَا نَقْضِهِم مِّیثَقَهُمْ وَ کُفْرِهِم بِئَایَتِ اللَّهِ وَ قَتْلِهِمُ الاَنبِیَاءَ بِغَیرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْف بَلْ طبَعَ اللَّهُ عَلَیهَا بِکُفْرِهِمْ فَلا یُؤْمِنُونَ إِلا قَلِیلاً»؛ آنها به خاطر این که پیمانشان را شکستند و آیات خدا را انکار کردند و پیامبران را به ناحق کشتند و به خاطر این که (از روی استهزاء). می گفتند بر دل های ما پرده افکنده شده (و سخنان پیامبران را درک نمی کنیم مطرود درگاه خدا شدند). آری خداوند به علت کفرشان بر دلهای آنها مهر زده و لذا جز عده کمی ایمان نمی آورند (آنها که راه حق می پویند و سرلجاج ندارند).. <ref>(سوره نساء، 155).</ref> 

== گوشه دیگری از خلاف کاری های یهود ==

در این آیات به قسمت های دیگری از خلافکاری های بنی اسرائیل و کارشکنی ها و عداوت ها و دشمنی های آن ها با پیامبران خدا اشاره شده است. 

در آیه نخست، به پیمان شکنی و کفر جمعی از آن ها و قتل پیامبران به دست آنان اشاره کرده چنین می فرماید: ما آن ها را به خاطر پیمان شکنی، از رحمت خود دور ساختیم یا قسمتی از نعمت های پاکیزه را بر آنان تحریم نمودیم. فبما نقضهم میثاقهم... آنها به دنبال این پیمان شکنی، آیات پروردگار را انکار کردند و راه مخالفت پیش گرفتند و کفرهم بایات الله. 

و به این نیز قناعت نکردند، بلکه دست به جنایت بزرگ دیگری که قتل و کشتن راهنمایان و هادیان راه حق یعنی پیامبران بوده باشد، زدند و بدون هیچ مجوزی آنها را از بین بردند. و قتلهم الانبیاء بغیر حق. 

آنها به قدری در اعمال خلاف جسور و بی باک بودند که گفتار پیامبران را بباد استهزاء می گرفتند و صریحا به آنها می گفتند: بر دلهای ما پرده افکنده شده که مانع شنیدن و پذیرش دعوت شما است! و قولهم قلوبنا غلف. 

در این جا قرآن اضافه می کند آری دل های آن ها به کلی مهر شده و هیچ گونه حقی در آن نفوذ نمی کند ولی عامل آن کفر و بی ایمانی، خود آن ها هستند و به همین دلیل جز افراد کمی که خود را از این گونه [[لجاجت]] ها بر کنار داشته اند ایمان نمی آورند. بل طبع الله علیها بکفر هم فلا یؤمنون الا قلیلا. 

«إِنَّ شرَّ الدَّوَاب عِندَاللَّهِ الَّذِینَ کَفَرُوا فَهُمْ لایُؤْمِنُونَ × الَّذِینَ عَاهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّهٍ وَهُمْ لاَ یَتَّقُونَ»؛ بدترین جنبندگان نزد خدا کسانی هستند که راه کفر پیش گرفتند و ایمان نمی آورند. کسانی که با آنها پیمان بستی سپس هر بار عهد خود را می شکنند و (از پیمان شکنی و خیانت). پرهیز ندارند. <ref>(سوره انفال، 55 تا 56).</ref> 

== تفسیر: شدت عمل در برابر پیمان شکنان ==

در این آیات به گروه دیگری از دشمنان اسلام که در طول تاریخ پر ماجرای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم ضربات سختی بر مسلمین وارد کردند و سرانجام نتیجه دردناک آنرا چشیدند اشاره می کند. 

این گروه همان یهود مدینه بودند که مکرر با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم پیمان بستند و پیمان خویش را ناجوانمردانه شکستند. 

این آیات روش محکمی را که پیامبر با این گروه پیمان شکن باید در پیش گیرد بیان می کند، روشی که مایه عبرت دیگران و رفع خطر این گروه گردد. 

نخست آن ها را بی ارزش ترین موجودات زنده این جهان معرفی کرده می گوید: بدترین جنبندگان نزد خدا کسانی هستند که راه کفر پیش گرفتند و هم چنان به آن ادامه می دهند و به هیچ رو ایمان نمی آورند ان شر الدواب عند الله الذین کفروا فهم لایؤمنون. 

تعبیر به الذین کفروا شاید اشاره به این باشد که بسیاری از یهود مدینه قبل از ظهور پیامبر اسلام طبق آن چه در کتب خود دیده بودند نسبت به وی اظهار علاقه و ایمان می کردند، بلکه مبلغ او بودند و مردم را برای ظهورش آماده می ساختند، ولی پس از ظهورش چون منافع مادی خویش را در خطر دیدند به کفر گرائیدند و آن چنان در این راه سرسختی نشان دادند که هیچ امیدی به ایمان آن ها نبود، آن چنان که قرآن می گوید فهم لایؤمنون. 

سپس می گوید این ها همان کسانی بودند که با آن ها عهد و پیمان بستی که لااقل بی طرفی را رعایت کنند و در صدد آزار مسلمانان و کمک به دشمنان اسلام نباشند، ولی آن ها هر بار پیمان خود را می شکستند الذین عاهدت منهم ثم ینقضون عهدهم فی کل مره. 

نه از خدا شرم می کردند و نه از مخالفت فرمان او پرهیز داشتند و نه از زیر پا گذاردن اصول انسانی پروا می نمودند و هم لا یتقون. 

تعبیر به ینقضون و لا یتقون که فعل مضارع است و دلالت بر استمرار دارد دلیل بر این می باشد که آنها کرارا پیمان خود را با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم شکستند. 

«الَّذِینَ یَنقُضونَ عَهْدَاللَّهِ مِن بَعْدِ مِیثَقِهِ وَ یَقْطعُونَ مَا أَمَرَاللَّهُ بِهِ أَن یُوصلَ وَ یُفْسِدُونَ فی الاَرْضِ أُولَئک هُمُ الْخَسِرُونَ»؛ (فاسقان آن ها هستند که). پیمان خدا را پس از آن که محکم ساختند، می شکنند، و پیوندهائی را که خدا دستور داده بر قرار سازند قطع می نمایند و در جهان فساد می کنند، این ها زیانکارانند. <ref>(سوره بقره، 27).</ref> 

از آنجا که در آخرین آیه گذشته، سخن از اضلال فاسقان بود در این آیه با ذکر سه صفت فاسقان را کاملا مشخص و معرفی می کند: 

فاسقان کسانی هستند که پیمان خدا را پس از آن که محکم ساختند می شکنند الذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه. انسان ها در واقع پیمان های مختلفی با خدا بسته اند، پیمان توحید و خداشناسی پیمان عدم تبعیت از شیطان و هوای نفس، فاسقان همه این پیمان ها را شکسته، سر از فرمان حق برتافته، و از خواسته های دل و شیطان پیروی می کنند. 

این پیمان کجا و چگونه بسته شد؟ در این جا این سؤال پیش می آید که پیمان یک امر دو جانبه است، ما هرگز به خاطر نداریم که پیمانی با پروردگارمان در گذشته در این زمینه ها بسته باشیم؟ ولی با توجه به یک نکته پاسخ این سؤال روشن می شود و آن این که خداوند در عمق روح و باطن سرشت انسان، شعور مخصوص و نیروهای ویژه ای قرار داده که از طریق هدایت آن می تواند، راه راست را پیدا کند و از شیطان و هوای نفس تبعیت ننماید، به دعوت رهبران الهی پاسخ مثبت داده و خود را با آن هماهنگ سازند. 

قرآن از این فطرت مخصوص تعبیر به عهد خدا و پیمان الهی می کند، در حقیقت این یک پیمان تکوینی است نه تشریعی و قانونی، قرآن می گوید: الم اعهد الیکم یا بنی آدم ان لاتعبدوا الشیطان انه لکم عدو مبین و ان اعبدونی هذا صراط مستقیم: ای فرزندان آدم! مگر از شما پیمان نگرفتم که شیطان را نپرستید که او دشمن آشکار شما است، و مرا پرستش کنید که راه راست همین است. 

پیدا است که این آیه اشاره به همان فطرت توحید و خداشناسی و عشق به پیمودن راه تکامل است. 

شاهد دیگر برای این سخن، جمله ای است که در نخستین خطبه نهج البلاغه از امیرمؤمنان علی علیه السلام می خوانیم: فبعث فیهم رسله و واتر الیهم انبیاءه لیستادوهم میثاق فطرته: خداوند پیامبران خویش را یکی پس از دیگری به سوی مردم فرستاد تا از آن ها بخواهند که به پیمان فطری خویش عمل کند. 

به تعبیر روشن تر خدا هر موهبتی به انسان ارزانی می دارد، همراه آن عملا پیمانی با زبان آفرینش از او می گیرد، به او چشم می دهد یعنی با این چشم حقایق را ببین، گوش می دهد یعنی صدای حق را بشنو... و به این ترتیب هر گاه انسان از آن چه در درون فطرت او است بهره نگیرد و یا از نیروهای خدا داد در مسیر خطا استفاده کند، پیمان خدا را شکسته است. 

آری فاسقان، همه یا قسمتی از این پیمان های فطری الهی را زیر پا می گذارند. 

«أَفَمَن یَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمَی إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ × الَّذِینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللّهِ وَلاَ یِنقُضُونَ الْمِیثَاقَ»؛ آیا کسی که می داند آن چه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده حق است همانند کسی است که نابیناست؟! تنها صاحبان اندیشه متذکر می شوند! آن ها که به عهد الهی وفا می کنند و پیمان را نمی شکنند. <ref>(سوره رعد، 19 تا 20).</ref> 

در آیات مورد بحث، ترسیم و تجسمی از جزئیات برنامه های سازنده طرفداران حق به چشم می خورد که بحث آیات گذشته را تکمیل می نماید. 

در اولین آیه مورد بحث به صورت یک استفهام انکاری می فرماید: آیا کسی که می داند آن چه از پروردگارت بر تو نازل شده حق است، همانند کسی است که نابینا است؟ افمن یعلم انما انزل الیک من ربک الحق کمن هو اعمی. 

چه تعبیر جالبی؟ نمی گوید: آیا کسی که می داند که این قرآن بر حق است مانند کسی است که نمی داند، بلکه می گوید آیا کسی که این را می داند همانند اعمی است؟ این تعبیراشاره لطیفی است به این که ندانستن این واقعیت به هیچ وجه امکان پذیر نیست مگر این که چشم دل انسان به کلی از کار افتاده باشد، و گر نه چگونه ممکن است دارنده چشم بینا وسالم چهره آفتاب را نبیند و عظمت این قرآن درست همانند نور آفتاب است. 

و لذا در پایان آیه اضافه می کند: تنها کسانی متذکر می شوند که اولواالالباب و صاحبان مغز و اندیشه اند انما یتذکر اولواالالباب. 

الباب جمع لب به معنی مغز هر چیز است، بنابراین نقطه مقابل اولواالباب افراد بی مغز و پوک و میان تهی و بی محتوا هستند. 

این آیه به گفته بعضی از مفسران بزرگ با تاکید هر چه بیشتر، مردم را دعوت به فراگیری علم و مبارزه با جهل می کند، چرا که افراد فاقد علم را نابینا و اعمی شمرده است. 

سپـس به عنوان تفسیر اولوا الالباب ریز برنامه های طرفداران حق را بیان کرده و قبل از هر چیز انگشت روی مساله [[وفای به عهد]] و ترک پیمان شکنی گذارده، می گوید: آن ها کسانی هستند که به عهد الهی وفا می کنند و پیمان را نمی شکنند الذین یوفون بعهد الله ولا ینقضون المیثاق. 

شک نیست که عهد الله (عهد الهی). معنی وسیعی دارد: هم شامل عهد های فطری و پیمان هائی که خدا به مقتضای فطرت از انسان گرفته می شود همانند فطرت توحید و عشق به حق و عدالت و هم پیمان های عقلی یعنی آن چه را که انسان با نیروی تفکر و اندیشه و عقل از حقایق عالم هستی و مبدء و معاد درک می کند، هم پیمان های شرعی یعنی آن چه را که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم از مؤمنان در رابطه با اطاعت فرمان های خداوند و ترک معصیت و [[گناه]] پیمان گرفته همه را شامل می گردد. 

و طبیعی است که وفا به پیمان هائی که انسان با دیگر انسان ها می بندد، نیز در این مجموعه وارد است، چرا که خدا فرمان داده که این پیمان ها نیز محترم شمرده شود، بلکه هم در پیمان های تشریعی داخل است و هم در پیمان های عقلی. 

== پیمان شکنی کوفیان ==

از نقاط ضعف مهم کوفیان پیمان شکنی آنان بود چه پـیمانی که با مسلم ابن عقیل بستند و قول یاری دادند و بعد او را یاری نکردند و تنهایش گذاشتند و چه نامه هایی که به امام حسین علیه السلام نوشته و وعده نصرت و یاری دادند ولی در وقت لازم نه تنها امام را یاری نکردند بلکه در صف دشمنان حضرت قرار گرفتند و آن نامه ها و عهد ها و امضا های خود را زیرپا گذاشتند. 

امام حسین علیه السلام در منزل بیضه در سخنانی که با لشکریان حر داشتند ضمن یاد آوری نامه نگاری ها و بیعتی که برای حمایت و یاری بسته بودند می فرماید: اگر اهل وفا به پیمان نیستید و عهد خویش را شکسته اید و بیعت مرا از گردن خود کنار نهاده اید به جانم سوگند این روش از شما کوفیان چندان ناشناخته و شگفت نیست با پدرم و برادرم و پسر عمویم مسلم ابن عقیل نیز همین کار را کردید در روز عاشورا نیز در خطابه ای پر شور و انتقاد آمیز از پیمان شکنی آنان یاد می کند و بر آن همه سست رایی و نامردی و زیر پا نهادن تعهدات ملامتشان می کند. <ref>(بحارالانوار، جلد 45، صفحه 8).</ref> 
== منابع ==

گروهی از پژوهشگران، پیمان شکنی، سایت دانلود بوک، بخش با معصومین، بازیابی: ۹ بهمن 1391. 
تفسیر تسنیم، ج ۲، عبدالله جوادی آملی. 

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع: [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%B4%DA%A9%D9%86%DB%8C سایت دانشنامه اسلامی ] تاریخ برداشت: 94/12/09 </div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[پیمان شکنی با کفار]] </div>
</div>

@@ سطر ۳۷: / سطر ۳۷: @@
 خلف وعده، موجب خشم خدا است:<br/>
-إِیّاک...أَنْ تَعِدَهُمْ فَتُتْبِعَ مَوْعِدَکَ بِخُلْفِکَ فَإِنَّ الْمَنَّ یُبْطِلُ الْإِحْسَانَ وَ التَّزَیُّدَ یَذْهَبُ بِنُورِ الْحَقِّ وَ الْخُلْفَ یُوجِبُ الْمَقْتَ عِنْدَاللَّهِ وَ النَّاسِ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی «کَبُرَ مَقْتًا عِندَ اللَّهِ أَن تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ». <ref>(سوره صف: 3).</ref><br/>
+إِیّاک...أَنْ تَعِدَهُمْ فَتُتْبِعَ مَوْعِدَکَ بِخُلْفِکَ فَإِنَّ الْمَنَّ یُبْطِلُ الْإِحْسَانَ وَ التَّزَیُّدَ یَذْهَبُ بِنُورِ الْحَقِّ وَ الْخُلْفَ یُوجِبُ الْمَقْتَ عِنْدَاللَّهِ وَ النَّاسِ قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی «كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ». <ref>(سوره صف: 3).</ref><br/>
 امیرمؤمنان علیه السلام در فرمان خود به مالک اشتر فرمود: بپرهیز از این که به مردم وعده بدهی و تخلّف کنی... زیرا تخلف از وعده موجب خشم خدا و مردم خواهد شد، چنان که قرآن می‌فرماید: (نزد خدا بسیار خشم آور است که بگویید چیزی را که به آن عمل نمی‌کنید)....<ref>(مستدرک الوسائل، ج11، ص48).</ref><br/>
@@ سطر ۷۱: / سطر ۷۱: @@
 == آیات ==
-«فَبِمَا نَقْضِهِم مِّیثَاقَهُمْ لَعنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِیَهً یُحَرِّفُونَ الْکَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَنَسُواْ حَظًّا مِّمَّا ذُکِّرُواْ بِهِ وَلاَ تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَیَ خَآئِنَهٍ مِّنْهُمْ إِلاَّ قَلِیلاً مِّنْهُمُ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ»؛ اما به خاطر پیمان شکنی، آن‌ها را از رحمت خویش دور ساختیم و دل‌های آن‌ها را سخت و سنگین نمودیم (تا آن جا که). سخنان (خدا). را از مورد خود تحریف می‌کنند و بخشی از آن چه را به آن‌ها گوشزد شده بود فراموش کردند و هر زمان به خیانتی (تازه). از آنها آگاه می‌شوی، مگر عده کمی از آنها، ولی از آنها درگذر و صرف نظر کن که خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد. <ref>(سوره مائده، 13).</ref><br/>
+«فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ وَلَا تَزَالُ تَطَّلِعُ عَلَى خَائِنَةٍ مِنْهُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاصْفَحْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ»؛ اما به خاطر پیمان شکنی، آن‌ها را از رحمت خویش دور ساختیم و دل‌های آن‌ها را سخت و سنگین نمودیم (تا آن جا که). سخنان (خدا). را از مورد خود تحریف می‌کنند و بخشی از آن چه را به آن‌ها گوشزد شده بود فراموش کردند و هر زمان به خیانتی (تازه). از آنها آگاه می‌شوی، مگر عده کمی از آنها، ولی از آنها درگذر و صرف نظر کن که خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد. <ref>(سوره مائده، 13).</ref><br/>
-در تعقیب بحثی که دربارهٔ پیمان خدا با بنی اسرائیل در آیه قبل گذشت، در این آیه اشاره به پیمان شکنی آنها و عواقب این پیمان شکنی می‌کند و می‌فرماید: چون آنها پیمان خود را نقض کردند ما آنها را طرد کردیم و از رحمت خود دور ساختیم و دلهای آنها را سخت و سنگین نمودیم. فبما نقضهم میثاقهم لعناهم وجعلنا قلوبهم قاسیه.<br/>
+در تعقیب بحثی که دربارهٔ پیمان خدا با بنی اسرائیل در آیه قبل گذشت، در این آیه اشاره به پیمان شکنی آنها و عواقب این پیمان شکنی می‌کند و می‌فرماید: چون آنها پیمان خود را نقض کردند ما آنها را طرد کردیم و از رحمت خود دور ساختیم و دلهای آنها را سخت و سنگین نمودیم. فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً.<br/>
 در حقیقت آن‌ها به جرم پیمان شکنی با این دو مجازات، کیفر دیدند، هم از رحمت خدا دور شدند، و هم افکار و قلوب آن‌ها متحجر و غیر قابل انعطاف شد سپس آثار این قساوت را چنین شرح می‌دهد: آن‌ها کلمات را تحریف می‌کنند و از محل و مسیر آن بیرون می‌برند. یحرفون الکلم عن مواضعه و نیز قسمت‌های قابل ملاحظه‌ای از آن چه به آن‌ها گفته شده بود به دست فراموشی می‌سپارند. ونسوا حظا مما ذکروا به.<br/>
@@ سطر ۷۹: / سطر ۷۹: @@
 بعید نیست قسمتی را که آن‌ها بدست فراموشی سپردند، همان نشانه‌ها و آثار پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلّم باشد که در آیات دیگر قرآن به آن اشاره شده است و نیز ممکن است این جمله اشاره به آن باشد که می‌دانیم تورات در طول تاریخ مفقود شده، سپس جمعی از دانشمندان یهود به نوشتن آن مبادرت کردند و طبعا قسمت‌های فراوانی از میان رفت و قسمتی تحریف یا بدست فراموشی سپرده شد و آنچه بدست آنها آمد بخشی از کتاب واقعی موسی علیه السلام بود که با خرافات زیادی آمیخته شده بود و آن‌ها همین بخش را نیز گاهی بدست فراموشی سپردند.<br/>
-«فَبِمَا نَقْضِهِم مِّیثَقَهُمْ وَ کُفْرِهِم بِئَایَتِ اللَّهِ وَ قَتْلِهِمُ الاَنبِیَاءَ بِغَیرِ حَقٍّ وَ قَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْف بَلْ طبَعَ اللَّهُ عَلَیهَا بِکُفْرِهِمْ فَلا یُؤْمِنُونَ إِلا قَلِیلاً»؛ آنها به خاطر این که پیمانشان را شکستند و آیات خدا را انکار کردند و پیامبران را به ناحق کشتند و به خاطر این که (از روی استهزاء). می‌گفتند بر دل‌های ما پرده افکنده شده (و سخنان پیامبران را درک نمی‌کنیم مطرود درگاه خدا شدند). آری خداوند به علت کفرشان بر دلهای آنها مهر زده و لذا جز عده کمی ایمان نمی‌آورند (آنها که راه حق می‌پویند و سرلجاج ندارند).. <ref>(سوره نساء، 155).</ref><br/>
+«فَبِمَا نَقْضِهِمْ مِيثَاقَهُمْ وَكُفْرِهِمْ بِآيَاتِ اللَّهِ وَقَتْلِهِمُ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَقَوْلِهِمْ قُلُوبُنَا غُلْفٌ بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْهَا بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا»؛ آنها به خاطر این که پیمانشان را شکستند و آیات خدا را انکار کردند و پیامبران را به ناحق کشتند و به خاطر این که (از روی استهزاء). می‌گفتند بر دل‌های ما پرده افکنده شده (و سخنان پیامبران را درک نمی‌کنیم مطرود درگاه خدا شدند). آری خداوند به علت کفرشان بر دلهای آنها مهر زده و لذا جز عده کمی ایمان نمی‌آورند (آنها که راه حق می‌پویند و سرلجاج ندارند).. <ref>(سوره نساء، 155).</ref><br/>
 == گوشه دیگری از خلاف کاری‌های یهود ==
@@ سطر ۹۳: / سطر ۹۳: @@
 در این جا قرآن اضافه می‌کند آری دل‌های آن‌ها به کلی مهر شده و هیچ گونه حقی در آن نفوذ نمی‌کند ولی عامل آن کفر و بی ایمانی، خود آن‌ها هستند و به همین دلیل جز افراد کمی که خود را از این گونه [[لجاجت]]‌ها بر کنار داشته‌اند ایمان نمی‌آورند. بل طبع الله علیها بکفر هم فلا یؤمنون الا قلیلا.<br/>
-«إِنَّ شرَّ الدَّوَاب عِندَاللَّهِ الَّذِینَ کَفَرُوا فَهُمْ لایُؤْمِنُونَ × الَّذِینَ عَاهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّهٍ وَهُمْ لاَ یَتَّقُونَ»؛ بدترین جنبندگان نزد خدا کسانی هستند که راه کفر پیش گرفتند و ایمان نمی‌آورند. کسانی که با آنها پیمان بستی سپس هر بار عهد خود را می‌شکنند و (از پیمان شکنی و خیانت). پرهیز ندارند. <ref>(سوره انفال، 55 تا 56).</ref><br/>
+«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ»؛ بدترین جنبندگان نزد خدا کسانی هستند که راه کفر پیش گرفتند و ایمان نمی‌آورند. کسانی که با آنها پیمان بستی سپس هر بار عهد خود را می‌شکنند و (از پیمان شکنی و خیانت). پرهیز ندارند. <ref>(سوره انفال، 55 تا 56).</ref><br/>
 == تفسیر شدت عمل در برابر پیمان شکنان ==
@@ سطر ۱۱۳: / سطر ۱۱۳: @@
 تعبیر به ینقضون و لا یتقون که فعل مضارع است و دلالت بر استمرار دارد دلیل بر این می‌باشد که آنها کرارا پیمان خود را با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم شکستند.<br/>
-«الَّذِینَ یَنقُضونَ عَهْدَاللَّهِ مِن بَعْدِ مِیثَقِهِ وَ یَقْطعُونَ مَا أَمَرَاللَّهُ بِهِ أَن یُوصلَ وَ یُفْسِدُونَ فی الاَرْضِ أُولَئک هُمُ الْخَسِرُونَ»؛ (فاسقان آن‌ها هستند که). پیمان خدا را پس از آن که محکم ساختند، می‌شکنند، و پیوندهائی را که خدا دستور داده بر قرار سازند قطع می‌نمایند و در جهان فساد می‌کنند، این‌ها زیانکارانند. <ref>(سوره بقره، 27).</ref><br/>
+«الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ»؛ (فاسقان آن‌ها هستند که). پیمان خدا را پس از آن که محکم ساختند، می‌شکنند، و پیوندهائی را که خدا دستور داده بر قرار سازند قطع می‌نمایند و در جهان فساد می‌کنند، این‌ها زیانکارانند. <ref>(سوره بقره، 27).</ref><br/>
 از آنجا که در آخرین آیه گذشته، سخن از اضلال فاسقان بود در این آیه با ذکر سه صفت فاسقان را کاملا مشخص و معرفی می‌کند:<br/>
@@ سطر ۱۳۱: / سطر ۱۳۱: @@
 آری فاسقان، همه یا قسمتی از این پیمان‌های فطری الهی را زیر پا می‌گذارند.<br/>
-«أَفَمَن یَعْلَمُ أَنَّمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمَی إِنَّمَا یَتَذَکَّرُ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ × الَّذِینَ یُوفُونَ بِعَهْدِ اللّهِ وَلاَ یِنقُضُونَ الْمِیثَاقَ»؛ آیا کسی که می‌داند آن چه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده حق است همانند کسی است که نابیناست؟! تنها صاحبان اندیشه متذکر می‌شوند! آن‌ها که به عهد الهی وفا می‌کنند و پیمان را نمی‌شکنند. <ref>(سوره رعد، 19 تا 20).</ref><br/>
+«أَفَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ أَعْمَى إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ * الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ»؛ آیا کسی که می‌داند آن چه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده حق است همانند کسی است که نابیناست؟! تنها صاحبان اندیشه متذکر می‌شوند! آن‌ها که به عهد الهی وفا می‌کنند و پیمان را نمی‌شکنند. <ref>(سوره رعد، 19 و 20).</ref><br/>
 در آیات مورد بحث، ترسیم و تجسمی از جزئیات برنامه‌های سازنده طرفداران حق به چشم می‌خورد که بحث آیات گذشته را تکمیل می‌نماید.<br/>

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 پـیمان شکن: آن که عهد بسته نگاه ندارد. ناقض عهد. عهد شکن. آن که بر عهد خود ثابت نباشد.<br/>
-مبادا که باشی تو پیمان شکن 		که خاکست پیمان شکن را کفن<br/>
+مبادا که باشی تو پیمان شکن ******* که خاکست پیمان شکن را کفن<br/>
 (فردوسی).<br/>
-مشو یاور مرد پیمان شکن 		که پیمان شکن کس نیرزد کفن<br/>
+مشو یاور مرد پیمان شکن ******* که پیمان شکن کس نیرزد کفن<br/>
 (فردوسی).<br/>
-چو پیمان شکن باشی و تیز مغز 		نیاید ز پیکار تو کار نغز<br/>
+چو پیمان شکن باشی و تیز مغز ******* نیاید ز پیکار تو کار نغز<br/>
 (فردوسی).<br/>
-شما را ز پیمان شکستن چه باک 		که او ریخت بر تارک خویش خاک<br/>
+شما را ز پیمان شکستن چه باک ******* که او ریخت بر تارک خویش خاک<br/>
-چو پیمان آزادگان بشکنی 		نشان بزرگی بخاک افکنی<br/>
+چو پیمان آزادگان بشکنی ******* نشان بزرگی بخاک افکنی<br/>
 (فردوسی).<br/>
-چه پیمان شکستن چه کین آختن 		همیشه بسوی بدی تاختن<br/>
+چه پیمان شکستن چه کین آختن ******* همیشه بسوی بدی تاختن<br/>
 (فردوسی).<br/>
-به نعمت‌ها رسند آنها که پیمودند راه حق 		بشدت‌ها رسند آنها که بشکستند پیمان ها<br/>
+به نعمت‌ها رسند آنها که پیمودند راه حق ******* بشدت‌ها رسند آنها که بشکستند پیمان ها<br/>

@@ سطر ۶۵: / سطر ۶۵: @@
 بین عبد، یعنی انسان و مولای او، یعنی خداوند پیمانی است که اگر این پیمان رعایت نشود نقض ‍عهد شده است که این مساله در آیهٔ «الذین ینقضون عهد الله من بعد میثاقه ویقطعون ما امرالله به ان یوصل و یفسدون فی الارض اولئک هم الخاسرون» آمده است .<br/>
-== "منظور از عهد میان خدا و انسان" ==
+== منظور از عهد میان خدا و انسان ==
 مراد از عهد همان حجت مصطلح علم اصول فقه، یعنی وحی و کتاب آسمانی و عقل است و پذیرفتن نبوت یک پیامبر، همان تعهد سپردن به وحی و پیمان بستن با خداوند است و کسی که پس از این بر خلاف دستور وحی عمل کند نقض عهد کرده است . خواه این مخالفت در محدوده فهم عقل و از مستقلات عقلیه باشد، که پیمان عقلی هم پیمان نقلی را همراهی می کند، مانند خوبی عدل و بدی ظلم و یا از اموری باشد که در شعاع درک عقل نیست، مانند بسیاری از فروع جزئی که عقل آن را ادراک نمی کنند.<br/>
@@ سطر ۹۵: / سطر ۹۵: @@
 «إِنَّ شرَّ الدَّوَاب عِندَاللَّهِ الَّذِینَ کَفَرُوا فَهُمْ لایُؤْمِنُونَ × الَّذِینَ عَاهَدتَّ مِنْهُمْ ثُمَّ یَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِی کُلِّ مَرَّهٍ وَهُمْ لاَ یَتَّقُونَ»؛ بدترین جنبندگان نزد خدا کسانی هستند که راه کفر پیش گرفتند و ایمان نمی آورند. کسانی که با آنها پیمان بستی سپس هر بار عهد خود را می شکنند و (از پیمان شکنی و خیانت). پرهیز ندارند. <ref>(سوره انفال، 55 تا 56).</ref><br/>
-== تفسیر: شدت عمل در برابر پیمان شکنان ==
+== تفسیر شدت عمل در برابر پیمان شکنان ==
 در این آیات به گروه دیگری از دشمنان اسلام که در طول تاریخ پر ماجرای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلّم ضربات سختی بر مسلمین وارد کردند و سرانجام نتیجه دردناک آنرا چشیدند اشاره می کند.<br/>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۴۷
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۱۶۳: / سطر ۱۶۳: @@
 == پانویس ==
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
-<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%B4%DA%A9%D9%86%DB%8C سایت دانشنامه اسلامی ]- تاریخ برداشت: 94/12/09   </span></div>
+<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wiki.ahlolbait.com/%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%B4%DA%A9%D9%86%DB%8C سایت دانشنامه اسلامی ] -  تاریخ برداشت: 94/12/09   </span></div>
 <div class="hold">
 <div class="return">بازگشت به [[پیمان شکنی با کفار]] </div>
 </div>