فرهنگ مصادیق:نگهداری بیت المال - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan: added Category:معروف سیاسی using HotCat

2016-12-14T12:38:06Z

added Category:معروف سیاسی using HotCat

Golafshan: added Category:معروف اقتصادی using HotCat

2016-12-14T12:37:35Z

added Category:معروف اقتصادی using HotCat

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-12-14T12:22:21Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

نمایش تغییرات

Golafshan: /* پا نویس */

2016-12-14T12:21:07Z

‏پا نویس

Golafshan: Golafshan صفحهٔ نگهداری بیت المال را به فرهنگ مصادیق:نگهداری بیت المال منتقل کرد

2016-12-14T12:18:48Z

Golafshan صفحهٔ نگهداری بیت المال را به فرهنگ مصادیق:نگهداری بیت المال منتقل کرد

Abbas69 در ‏۲۹ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۰۶:۲۴

2016-09-19T06:24:49Z

Abbas69 در ‏۲۴ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۲۲

2016-08-14T09:22:33Z

User16: اصلاح ارقام

2016-07-31T15:02:15Z

اصلاح ارقام

User16 در ‏۱۰ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۰۱

2016-07-31T15:01:15Z

User16: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام

2016-05-25T07:43:31Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1">نگهداری بیت المال</div>
<div class="leftbox">
کتب مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مقالات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|-
| ۱ || [[چهل حدیث بیت المال]]
|-
| ۲ || [[پژوهشی در بیت المال‏ - قسمت اول]]
|-
| ۳ || [[پژوهشی در بیت المال -‏ قسمت دوم‏]]
|-
| ۴ || [[بیت المال و حقّ الناس - استفتاءات از مرحوم آیت الله بهجت]]
|-
| ۵ || [[اهمیت حفظ بیت المال از نظر امام علی علیه السلام – استاد شهید مطهری]]
|}
موضوعات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
چندرسانه‌ای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مرتبط‌های بوستان
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
نرم‌افزارهای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
پایگاه‌های اینترنتی مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
</div>

== بیت المال – ویکی فقه ==

== تعریف ==
بیت المال به محلّ نگهداری اموال عمومی گفته می شود. از این عنوان در باب های زیادی نظیر طهارت، صلاة، زکات، خمس، [[حج]] و... سخن رفته است. 
بیت المال به مکانی گفته می شود که اموال عمومی متعلّق به همهٔ مسلمانان در آن جا فراهم و نگهداری می شود تا در مصالح آنان صرف گردد. عنوان «بیت المال» بر خود اموال نیز اطلاق می گردد. 

== بیت المال در کلام فقها ==
در کلمات فقها عنوان یاد شده بر محلّ نگهداری اموال متعلّق به قشر خاصّی از مسلمانان، همچون خمس و [[زکات]] و نیز بر محلّ نگهداری اموال ویژهٔ امام علیه السّلام همچون انفال، اطلاق شده است. 

== منابع بیت المال ==
منابع بیت المال دو نوع است:br/>
۱. منابعی که در شرع، مصارف خاصّی برای آن تعیین نشده است. 
۲. منابعی که مصارف خاصّی برای آن تعیین شده است. 

== منابع نوع اوّل ==
این نوع منابع نیز دو گونه است:
۱. منابعی که متعلّق به عموم مسلمانان است و در مصالح عمومی آنان صرف می شود. این منابع عبارتند از؛br/>
اخراج و مقاسمه (درآمد حاصل از زمین های فتح شده با قهر و غلبه)، جزیه، سهم سبیل اللّه از زکات، اموالی که وصیت شده در امور خیریه صرف گردد و غیر آنها از چیزهایی که به عموم مسلمانان تعلّق دارد. <ref>کتاب القضاء (آشتیانی)، ص۲۵.</ref> <ref>جواهر الکلام،ج۲۱، ص۱۵۷.</ref> <ref>جامع المقاصد،ج۱، ص۴۰۲.</ref> <ref>جامع المقاصد،ج۲، ص۱۷۷.</ref>br/>
۲. منابعی که به لحاظ منصب رسالت یا امامت، ملک رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله یا امامان علیهم السّلام است و درآمد حاصل از آن ها در اختیار آنان قرار می گیرد تا هرگونه صلاح بدانند هزینه کنند. این نوع منابع عبارتند از؛br/>
انفال و سهم امام علیه السّلام از خمس. <ref>جواهر الکلام،ج۳۹، ص۲۶۰.</ref> <ref>کتاب البیع (امام خمینی)،ج۲، ص۴۹۵.</ref>]

== منابع نوع دوم ==
این نوع منابع عبارتند از زکات- جز سهم سبیل اللّه- و سهم سادات از خمس. 

== مصارف بیت المال ==
از آنچه در منابع بیت المال گفته شد، روشن می شود که مصارف آن نیز- برحسب نوع منابع از حیث عمومیت و خصوصیت- متفاوت است. 

== مصارف منابع نوع اول ==
منابعی که به عموم، تعلّق دارد، در مصالح مسلمانان اعمّ از فرهنگی، سیاسی و غیر آن صرف می شود و منابعی که به امام علیه السّلام تعلّق دارد طبق نظر و صلاحدید ایشان به مصرف می رسد. 

== مصارف منابع نوع دوم ==
مصارف منابع نوع دوم، خاص است و تنها به کسانی که تحت یکی از عناوین مشخّص قرار دارند، تعلّق می گیرد که در ذیل عنوان خمس و زکات، از آن یاد خواهد شد. 

== نمونه هایی از مصارف منابع نوع اول ==
در این جا به نمونه هایی از مصارف نوع نخست اشاره می کنیم. 
=== متصدّیان برقراری نظم و امنیت در جامعه ===
مانند حاکمان و والیان، <ref>المبسوط،ج۲، ص۷۵.</ref> قضات و منشیان آنان، <ref>جواهر الکلام،ج۴۰، ص۵۱- ۵۴.</ref> نیروهای نظامی و انتظامی <ref>جواهر الکلام،ج۲۱، ص۲۱۴.</ref> - که تمام وقت در خدمت جهاد و آماده بر این امر هستند- کارشناسان تقسیم اموال مشترک، <ref>جواهر الکلام،ج۴۰، ص۵۴.</ref> حسابدار بیت المال <ref>جواهر الکلام،ج۴۰، ص۵۲.</ref> و اجراکنندهٔ حدود. <ref>مبانی تکملة المنهاج،ج۱، ص۳۵۳.</ref>br/>
تذکر: در اینکه استحقاق و ارتزاق از بیت المال برای قشرهای یاد شده منوط به نیاز آنان است یا برای هر فردی که انجام دادن کار بر او واجب عینی نیست و از سوی حکومت عهده دار آن شده، جایز می باشد، اختلاف است. 
=== اقامه و احیای شعائر و آموزه های دینی ===
نظیر پرداخت مستمری به مؤذن، <ref>جواهر الکلام،ج۴۰، ص۵۴.</ref> امام جماعت، معلم قرآن، <ref>مسالک الافهام،ج۱۳، ص۳۵۰.</ref> اعزام افراد به [[حج]] و زیارت قبر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در صورتی که ترک آن- به جهت عدم تمکن مالی- موجب تعطیلی [[حج]] و زیارت گردد. <ref>العروة الوثقی،ج۲، ص۴۲۰.</ref>
=== نیازمندی های مرتبط با مصالح عمومی ===
مانند خرید ساز و برگ جنگی به منظور تقویت و تجهیز بنیهٔ دفاعی مسلمانان، <ref>المبسوط،ج۲، ص۷۵.</ref> <ref>مستند العروة (الإجارة)، ص۱۴۴.</ref>] یا مصالح شخصی ای که به گونه ای مرتبط با مصالح عمومی است به شرط آنکه تدارک آن از راه دیگر ممکن نشود و اهمال آن نیز جایز نباشد، مانند؛br/>
۱)نفقهٔ خانوادهٔ بی سرپرست شهدا <ref>المبسوط،ج۲، ص۷۳.</ref> <ref>مستند العروة (الإجارة)، ص۱۴۴.</ref>br/>
۲) هزینهٔ [[ازدواج]] افرادی که نیازمند [[ازدواج]] هستند ولی تمکّن مالی ندارند. <ref>مجمع الفائدة،ج۱۳، ص۳۶۱.</ref>br/>
۳) نفقهٔ زنی که شوهر ش غایب است و کسی که نفقهٔ او را تأمین کند ندارد. <ref>جواهر الکلام،ج۳۲، ص۲۹۳.</ref>br/>
۴هزینهٔ کفن و دفن مردهٔ مسلمانی که مالی نداشته و کسی نیز عهده دار آن نشده است. <ref>جواهر الکلام،ج۴، ص۲۶۱.</ref> <ref>قواعد الاحکام،ج۱، ص۲۲۸.</ref>br/>
۵) نفقهٔ سادات نیازمند، در صورت عدم کفاف سهم آنان از خمس <ref>کتاب البیع (امام خمینی)،ج۲، ص۴۹۰.</ref>br/>
۶) نفقهٔ لقیط (کودک پیدا شده) در صورتی که مالی نداشته باشد و کسی نیز تبرعا عهده دار آن نشود. <ref>جواهر الکلام،ج۳۸، ص۱۶۵.</ref>
=== جبران خسارت وارده حاکم بر مسلمان ===
جبران زیان و خسارت وارد بر مسلمان از ناحیهٔ اشتباه حاکم در حکم، در صورت مقصر نبودن وی، مانند آنکه؛br/>
۱) به سبب حکم حاکم، مالی از مسلمانی تلف شود یا عضوی از وی به جهت قصاص، قطع گردد. در این موارد، غرامت از بیت المال پرداخت می شود. <ref>جواهر الکلام،ج۴۰، ص۷۹.</ref>br/>
۲) برای جلوگیری از پایمال شدن خون مسلمانی که به اشتباه کشته شده و امکان [[پرداخت دیه]] ی او از سوی عاقله به سبب عجز یا عدم وجود آنان منتفی است، دیه وی از بیت المال پرداخت می گردد. <ref>جواهر الکلام،ج۴۳، ص۴۳۳.</ref>br/>
۳) بنابر قول مشهور در قتل عمد یا شبه عمد، در صورتی که قصاص قاتل، به سبب مرگ یا فرار وی ممکن نباشد و امکان [[پرداخت دیه]] ی او از مال قاتل و نیز نزدیکان و خویشان وی وجود نداشته باشد، دیه از بیت المال پرداخت می شود. <ref>مبانی تکملة المنهاج،ج۲، ص۱۲۶.</ref> <ref>جواهر الکلام،ج۴۳، ص۴۴۷.</ref>]

== متولی بیت المال ==
امام علیه السّلام و نایب او متولی بیت المال است و هرگونه صلاح ببیند آن را در مصالح مسلمانان هزینه می کند. <ref>جامع المقاصد،ج۳، ص۴۷۶.</ref>

== تصرف حاکم جائر در بیت المال ==
حاکم جائر، حقّ تصرف در بیت المال ندارد؛ لیکن در صورت تصرّف و هزینه کردن آن در مصالح مسلمانان در اینکه ذمه اش بری می شود یا ضامن خواهد بود، اختلاف است. <ref>فقه الصادق،ج۱۵، ص۶۵.</ref> البتّه اگر سلطان جائر از بیت المال چیزی به کسی ببخشد، به قول مشهور، گرفتن آن بر وی جایز می باشد بلکه بر جواز، ادعای اجماع شده است. <ref>فقه الصادق،ج۱۵، ص۶۶.</ref>

== سرقت از بیت المال==
کسی که از بیت المال دزدیده است اگر مقدار سرقت شده به اندازهٔ سهم سارق از بیت المال یا کمتر از آن باشد، حد سرقت بر او جاری نمی شود لیکن اگر بیشتر باشد یا حقّی از بیت المال نداشته باشد، در فرض رسیدن ارزش مال سرقتی، یا مقدار مازاد بر حقّش به حدّ یک چهارم دینار (مثقال شرعی طلا) و بیشتر، در جریان عدم جریان حدّ سرقت اختلاف است. <ref>المبسوط،ج۸، ص۴۴-۴۵.</ref> <ref>قواعد الاحکام،ج۳، ص۵۵۸.</ref> <ref>جواهر الکلام،ج۴۱، ص۴۸۳-۴۸۶.</ref> <ref>مبانی تکملة المنهاج،ج۱، ص ۲۸۴.</ref>] برخی قدما بر جریان حدّ سرقت (قطع انگشتان) ادّعای اجماع کرده اند. <ref>الخلاف،ج۵،ص۴۵۰-۴۵۱.</ref>

== پا نویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع: [http://www.wikifeqh.ir/ سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه]- تاریخ برداشت: 94/06/15 </div>
 

[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۳۸
سطر ۱۴۹:		سطر ۱۴۹:
	[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]		[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
	[[رده:معروف اقتصادی]]		[[رده:معروف اقتصادی]]
		+	[[رده:معروف سیاسی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۳۷
سطر ۱۴۸:		سطر ۱۴۸:

	[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]		[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]
		+	[[رده:معروف اقتصادی]]

@@ سطر ۲۵: / سطر ۲۵: @@
 | ۷ || [[تأسیس و تشكیل بیت‌المال در اسلام]]
 |}
-<p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
+<p class="relatesubject">مصادیق مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-
@@ سطر ۵۱: / سطر ۵۱: @@
 |-
 | ۱۱ || [[نپرداختن حق مردم از بیت المال]]
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>

@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۱: @@
 | ۵ || [[اهمیت حفظ بیت المال از نظر امام علی علیه السلام – استاد شهید مطهری]]
 |-
-| 6 || [[چهل حدیث بیت المال]]
+| ۶ || [[حفظ بیت المال]]
 |-
-| 7 || [[حفظ بیت المال]]
+| ۷ || [[تأسیس و تشكیل بیت‌المال در اسلام]]
-|-
-| 8 || [[تأسیس و تشكیل بیت‌المال در اسلام]]
 |}
 <p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>

@@ سطر ۱۴۹: / سطر ۱۴۹: @@
 == پا نویس ==
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
-<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.wikifeqh.ir/ سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه]- تاریخ برداشت: 94/06/15 </span></div>
+<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.wikifeqh.ir/%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%84 سایت دانشنامه حوزوی ویکی فقه]- تاریخ برداشت: 94/06/15 </span></div>
 <br />
 [[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۴ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۱۸
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>