User16: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-11-02T10:11:01Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1">عوامل تاریخی آلایش و پالایش حدیث </div>
پیامبر اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ تمسک به قرآن و اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ را مایه رستگاری امت اسلام معرفی کرده است.<ref>رک: حسینی میلانی، سید علی، حدیث الثقلین، بی جا، مرکز الابحاث العقائدیه، ۱۴۲۱ق، ج۱٫ امینی، عبدالحسین، الغدیر، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۳۷۹، ج۱٫.</ref> و صد افسوس که عده‌ای تلاش کرده‌اند با جدا کردن این دو گوهر گرانبها، هر دو را از کارآیی لازم بیندازند و مانع رستگاری دنیوی و اخروی مسلمانان شوند. ارائه تفاسیر ناروا و غیر واقعی از قرآن و آلایش‌های حدیثی را می‌توان در این راستا ارزیابی کرد. که در این نوشتار به اقتضای سؤال به آلایش‌های حدیثی و عوامل آن و سپس به پالایش‌های حدیثی به صورت گذرا پرداخته شود.<br/>

آلایش‌های حدیثی:«آلایش» در لغت به معنی آلودن و آلودگی و ناپاکی است.<ref>دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا (برنامه نرم افزاری).</ref> و مقصود از آلایش حدیث در اینجا هر گونه آسیبی است که سند و متن احادیث را دچار مشکل کرده است . از مهم‌ترین آسیب‌ها حدیثی ، می‌توان منع از تدوین حدیث، ورود احادیث خرافی (اسرائیلیات) در میان احادیث و احادیث ساختگی را بر شمرد که شمار بسیاری از احادیث ساختگی و خرافی در واقع از آثار منع از تدوین حدیث می‌باشند.<br/>
الف. منع از تدوین حدیث: در زمان حضرت پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـمسلمانان به حفظ و نوشتن احادیث ایشان اهمیت زیادی می‌دادند و به عقیده دکتر عتر، عده‌ای از صحابه روایات زیادی ـ که مجموعاً به حد تواتر می‌رسند ـ در اثبات وقوع کتابت حدیث در زمان پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل کرده‌اند.<ref>حسینی جلالی، سید محمدرضا، تدوین السنه الشریفه، بی جا، بی تا، ص ۲۹٫.</ref> و این به جهت اهتمام رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ به این امر بود.<ref>رک: مودب، سیدرضا، تاریخ حدیث، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۴، ج۱، ص ۲۳ ـ ۳۱٫.</ref> اما بعد از رحلت آن وجود مقدس، خلفا به بهانه‌های واهی<ref> رک: همان، ص ۱۸۶ ـ ۲۰۵، و تدوین السنه الشریفه، همان، ص ۲۱۶ ـ ۴۰۸٫.</ref> از نقل و نوشتن حدیث جلوگیری کردند و هدف اصلی آنها از این کار جلوگیری از انتشار فضائل اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ بود و برای این که این هدف آنها آشکار نگردد و صحابه در برابر آن مقاومت نشان ندهند از نقل و کتابت هر گونه حدیثی جلوگیری کردند<ref>رک: تدوین السنه الشریفه، همان، ص ۴۱۲ ـ ۴۱۴٫.</ref>چنان که عمر ناخواسته پرده از این راز برداشته و به صحابه گفته است: «اقلوا الروایه عن رسول الله الا فی ما یعمل به»<ref>ابوبکر، عبدالرزاق، المصنف، بی‌جا، المجلس العاملی، بی تا، ج ۱۱، ص ۲۶۲، رقم ۲۰۴۹۶٫.</ref>نقل روایت از پیامبر را کم کنید مگر آنچه را که به آن عمل می‌شود. و معلوم است که فضایل اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ مربوط به عقیده است نه عمل. و در همین راستا بود که تا پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ در وقت احتضار سخنی شبیه حدیث ثقلین بر زبان جاری کرد و نوشتابزار خواست تا چیزی بنویسد که بعد از آن حضرت امت گمراه نشود. عمر با نسبتی بسیار زشت به آن حضرت، مانع اجرای تصمیم ایشان گردید.<ref>رک: محمد بن اسماعیل البخاری، صحیح البخاری، بیروت، دارالفکر، بی تا، ج۱، ص۳۷٫ و عسگری، سید مرتضی، معالم المدرستین، بی جا، مجمع جهانی اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ، چاپ اول، ۱۴۲۴ق ، ج۱، ص۱۴۰٫.</ref><br/>
این منع نامبارک تا زمان عمر بن عبدالعزیز ادامه یافت اما او بنا بر مصالحی ، این ممنوعیت را لغو کرد و بلکه دستور به گردآوری و تدوین احادیث داد. ولی تا مرگ او (۱۰۱ق) عملی نشد تا آنکه در سال ۱۴۳ تدوین حدیث و … آغاز گردید.<ref>رک: معالم المدرستین، همان، ج ۲، ص ۵۰ ـ ۶۷٫.</ref> البته شیعه به این منع اعتنا نکرد و به تدوین حدیث پرداخت.<br/>

آثار منع از تدوین حدیث بر احادیث:۱٫ محروم ماندن مسلمانان از اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ : با منع از تدوین حدیث فضائل اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ در سطح وسیع منتشر نشد و حکام ایشان را به انزوا کشاندند و امت اسلام از بهره‌مندی از برکات آن حضرات محروم گردید و این بدترین پی آمد منع از تدوین حدیث است<ref>رک: تدوین السنه الشریفه، همان، ص ۵۳۳٫.</ref> که آثار دیگر هم در پی این اثر است.<br/>
۲٫ اختلاف بین مسلمانان:<ref>رک: تاریخ حدیث، همان، ص ۲۰۹ ـ ۲۱۰٫.</ref> تقسیم امت اسلام به فرقه‌های مختلف و خصوصاً به دو فرقه مهم شیعه و سنی به خاطر این است که با منع حدیث فضائل اهل بیت بر بسیاری پوشیده ماند و به مسیری غیر از مسیر حق سرازیر شدند و …
۳٫ نابودی احادیث فراوان: در اثر جلوگیری از نقل و تدوین حدیث روایات زیادی به دست فراموشی سپرده شد، بلکه تعمداً روایات را از بین بردند تا به دست کسی نرسد. مثلاً ابوبکر ۵۰۰ حدیث نبوی را سوزاند.<ref>ابوعبدالله شمس الدین الذهبی، تذکره الحفاظ، مکه، مکتبه الحرم المکی، ۱۳۷۴ق، ج۱، ص ۵٫.</ref> و نیز عمر از مردم خواست تا هر حدیثی که دارند بیاورند وقتی آوردند دستور داد تا آنها را بسوزانند.<ref>محمود، ابوریه، اضواء علی السنه المحمدیه، بی جا: دارالکتاب الاسلامی، بی تا، ص۴۷ به نقل از طبقات ابن سعد، ج۵، ص ۱۴۰٫.</ref>و یکی از صحابه نیز کتابی را که در فضایل اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ نوشته شده بود ، در آب شست و از بین برد.<ref>صائب، عبدالحمید، تاریخ السنه النبویه ثلاثون عاما بعد النبی(ص)، بی جا، بی تا، ص ۲۳ و تدوین السنه الشریفه، همان، ص ۴۱۲٫.</ref><br/>
۴٫ رواج اسرائیلیات: انسان کنجکاو است و همیشه دنبال چیزهای تازه است و خلفا به این اصل توجه داشتند و برای پر کردن جای خالی سخنان ناب نبوی ـ صلّی الله علیه و آله ـ و یا … به افرادی از علمای اهل کتاب مانند تمیم داری و کعب الاحبار که پس از انتشار اسلام برای پیگیری اهداف خود اظهار اسلام کرده بودند میدان سخنوری دادند بلکه در زمان عمر هر هفته سخنران قبل از خطبه‌های [[نماز جمعه]] تمیم‌داری بود که در زمان عثمان مدت آن دو برابر شد و در زمان معاویه این قبیل افراد در دربار او زیاد شدند و بدین ترتیب روایات خرافی (اسرائیلیات) را در بین مسلمانان رواج دادند و بر فرهنگ اهل سنت تأثیر زیادی گذاشتند که اعتقاد به جسمانیت خدا، صدور معاصی از انبیاء و … از نمونه‌های این اثر گذاری است.<ref>رک: معالم المدرستین، همان، ج ۲، ص ۵۷ ـ ۶۱٫.</ref><br/>
۵٫ دست اندازی در روایات: دوران منع تدوین حدیث مایه لغزش‌هایی چون فراموشی، اشتباه، جابجایی عبارت و … شد ، افزون بر آن دشمنان اسلام نیز دست به کار شدند و برای مخدوش کردن چهره اسلام به تحریف و بلکه وضع احادیث دست زدند و این امر باعث شد خواسته یا ناخواسته روایات تحریف شده و جعلی به حوزه روایات راه یابد و خصوصاً بعد از آزاد شدن تدوین حدیث به سرعت در بین مسلمانان منتشر شود.<ref>رک: اضواء علی السنه المحمدیه، همان، ص ۱۱۸٫ تدوین السنه الشریفه، همان، ص ۴۹۴٫ و تاریخ حدیث، همان، ص ۲۱۱ ـ ۲۱۲٫.</ref><br/>
ب. وضع حدیث: هر چند یکی از آثار منع تدوین حدیث وضع و جعل حدیث است ـ چنانکه اشاره شد ـ ولی این کار تنها در پی منع تدوین حدیث نیست و حتی اگر هم آن منع صورت نمی‌گرفت باز وضع حدیث منتفی نمی‌شد چنانکه در زمان خود پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ نیز برخی احادیثی را جعل می‌کردند و به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ نسبت می‌دادند. علی ـ علیه السّلام ـ در این باره می‌فرماید: «ولقد کذب علی رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله ـ علی عهده حتی قام خطیبا، فقال: «من کذب علی متعمدا فلیتبوأ مقعده من النار» در روزگار پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ آنقدر دروغ به آن حضرت نسبت داده شد که ایستاد و خطابه ایراد کرد و فرمود: «هر کسی از دانسته به من دروغ نسبت دهد جایگاه او پر از آتش است.»<ref>دشتی، محمد، نهج‌البلاغه قم، پارسایان، چاپ دوم، ۱۳۷۹، ص ۳۳۰ ـ ۳۳۱، خ ۲۱۰٫.</ref><br/>

انگیزه‌ها و اسباب وضع حدیثاین بحث دامنه دار است ولی به لحاظ رعایت اختصار بعضی از مهم‌ترین انگیزه‌ها و اسباب وضع حدیث ذکر می‌شود:<br/>
۱٫ دشمنی با اسلام و انتقام جویی از آن: دشمنان وقتی گسترش روز افزون اسلام را دیدند و از مقابله مستقیم با آن ناتوان شدند به فکر چاره افتادند و برای انتقام از اسلام عده‌ای از متفکران آنها مانند: کعب الاحبار و وهب بن منبه یهودی، ابن جریح و تمیم‌داری مسیحی، سیف بن عمر و ابن ابی العوجا مانوی به ظاهر مسلمان شدند و با ساختن احادیث دروغین کینه خود را به اسلام نشان دادند.<ref>رک: زین العابدین، قربانی، علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، قم، انصاریان، چاپ سوم، ۱۳۷۸، ص ۶۶٫.</ref> برای نمونه «ابن ابی العوجا» به هنگام اعدامش گفت: «مرا از کشته شدن چه باک، در حالیکه چهار هزار حدیث که حرام را حلال و حلال را حرام می‌کرد ساختم و وارد دین شما کردم.» و حماد بن زید نیز گفته است: «زنادقه چهارده هزار حدیث ساخته و به پیامبر و اولیاء الهی نسبت داده‌اند.»<ref> اضواء علی السنه المحمدیه، همان، ص ۱۴۴٫.</ref><br/>
۲٫ انگیزه سیاسی: حکامی که به ناحق بر مسند قدرت تکیه زده بودند و خود را خلیفه رسول الله می‌دانستند ناچار بودند به گونه‌ای به اعمال قدرت خود مشروعیت ببخشند و چون هیچ سخنی از پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ در تأیید خود در دست نداشتند بلکه سخنان فراوانی علیه خودشان و به نفع اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ از پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ وجود داشت، رو به وضع و جعل حدیث برای این منظور کردند مثلاً برای توجیه غصب فدک حدیثی ساخته و به پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ نسبت دادند که: «ما پیامبران چیزی به ارث نمی‌گذاریم و هر آنچه از ما باقی بماند صدقه است»<ref> مسلم نیشابوری، صحیح مسلم، بیروت، دارالفکر، بی تا، ج۵، ص ۱۵۲٫.</ref> که این مطلب به جهت مخالفت با قرآن<ref> نمل : ۱۶٫.</ref> جعلی بودنش واضح است و نیز معاویه روند احادیث ساختگی را به اوج رساند و در عرصه‌های مختلف به جعل حدیث دامن زد.<ref>رک: ناصر، رفیعی محمدی، درسنامه وضع حدیث، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، چاپ اول، ۱۳۸۴، ص ۶۰ ـ ۷۲٫.</ref> و همچنین در زمان سایر امویان این وضع ادامه داشت و راویان دین فروش در زمان عبدالملک بن مروان در فضائل امویان و سوابق آنها و طعنه به علی ـ علیه السّلام ـ روایات زیادی ساختند.<ref>رک: ابن ابی الحدید، شرح نهج‌البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بی جا، داراحیاء الکتب العربیه، بی تا، ج ۱۱، ص ۴۶٫.</ref>عباسیان نیز از قافله عقب نماندند و برای مشروعیت بخشیدن به حکومت خود احادیثی را جعل کردند.<ref>رک: درسنامه وضع حدیث، همان، ص ۷۲ ـ ۷۳٫.</ref><br/>
۳٫ انگیزه‌های فرهنگی: اقوام مختلفی به اسلام گرویدند و بعد از پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ مذاهب مختلفی پدید آمد و بعضی از این اقوام و مذاهب برای اثبات برتری خود و بی اعتبار کردن رقبای خود به جعل حدیث دست زدند برای نمونه حنفی‌ها، مالکی‌ها و شافعی‌ها هر کدام در فضایل رهبران و امامان فقهی خود روایاتی را جعل کردند.<ref> رک: امینی، عبدالحسین، الغدیر، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۳۷۹، ج ۵، ص ۲۷۷ ـ ۲۸۷٫.</ref><br/>
۴٫ انگیزه‌های خیرخواهانه: برخی از دین داران نادان به گمان خدمت به دین ،احادیثی را ساخته و به معصومان ـ علیهم السّلام ـ نسبت دادند که بیش‌تر روایات مجعول اینها درباره فضائل سوره‌ها و آیات قرآن و ذکر پاداش اعمال خیر و … است که به منظور ترغیب مردم به قرائت قرآن و انجام کارهای خیر و ترک محرمات بوده است.<ref>رک: علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، همان، ص ۷۲ ـ ۷۳٫ درسنامه وضع حدیث، همان، ص ۱۵۱ ـ ۱۵۷٫ اضواء علی السنه المحمدیه، همان، ص ۱۳۸٫.</ref><br/>

ب. پالایش‌های حدیثی:نتیجه منع از تدوین حدیث و رواج اسرائیلیات و احادیث جعلی این شد که چهره حدیث مخدوش گشته و دست‌یابی به احادیث صحیح دشوار گردید و عده‌ای نیز احادیث صحیح را هم به بهانه جهل‌زدایی کنار گذاشتند و نحله‌های کلامی و فقهی مختلفی شکل گرفت.<ref> رک: درسنامه وضع حدیث، همان، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۵٫.</ref> و این نتایج بسیار تلخ بود و لازم بود چاره اندیشی شود به همین منظور اقداماتی برای پالایش حدیث خصوصاً در بین شیعه صورت گرفت از جمله:<br/>
۱٫ معرفی راویان دروغ گو و سازندگان حدیث: پیشگامان این پهنه ،ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ بودند و افرادی چون ابوالخطاب محمد بن ابی زینب کوفی، مغیره بن سعید و بنان بیان و … را به عنوان دروغ گو معرفی کرده و آنان را طرد و لعن کردند.<ref> معالم المدرستین، همان، ج ۳، ص ۳۲۲٫.</ref> و بعدها در کتب رجالی این رویه پی‌گیری شد.<br/>
۲٫ وضع قواعد و معیارهای شناخت حدیث درست و سالم از حدیث ناسالم: ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ برای این منظور ملاک‌های زیرا بیان فرموده‌اند:<br/>
الف. عرضه بر قرآن: بر پایه احادیثی که از امامان شیعه ـ علیهم السّلام ـ نقل شده است هر حدیثی که با قرآن موافق است سالم و هر حدیثی که مخالف قرآن است ناسالم است.<ref> رک: معالم المدرستین، همان، ج ۳، ص ۳۲۲ ـ ۳۲۳٫ درسنامه وضع حدیث، همان، ص ۲۱۶ ـ ۲۲۶٫.</ref><br/>
ب. عرضه بر سنت قطعی و غیر اختلافی پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ : طبق این ملاک هر حدیثی که با سنت قطعی مخالف باشد مردود است.<ref>درسنامه وضع حدیث، همان، ص ۲۲۶ ـ ۲۳۲٫.</ref><br/>
ج. معیار دیگری که برای این منظور در بعضی از روایات مطرح شده این است که اگر روایتی موافق با نظر اهل سنت بود آن را رها کنید و اگر مخالف نظر آنان بود آن را مورد استفاده قرار دهید چرا که آنان سعی می‌کردند با علی ـ علیه السّلام ـ مخالفت کنند و اگر نظر آن حضرت را در چیزی نمی‌دانستند می‌پرسیدند و بعد مخالفش را انتخاب می‌کردند.<ref>معالم المدرستین، همان، ص ۲۲۳ ـ ۲۲۴٫.</ref><br/>
ملاک‌های دیگری هم توسط بعضی از پژوهشگران با استفاده از متون دینی ذکر شده است<ref>رک: درسنامه، وضع حدیث، همان، ص ۲۳۲ ـ ۲۵۹٫.</ref> که به جهت رعایت اختصار آورده نمی‌شود.<br/>
۳٫ پیدایش علوم حدیثی (علومی که به گونه‌ای با حدیث مرتبطند): الف. علم رجال الحدیث: به منظور شناسایی رجالی که در اسناد روایات آمده است شکل گرفت و کتب فراوانی در این زمینه نوشته شد.<ref> رک: سید حسین، صدر، نهایه الدرایه، تحقیق ماجدالغرباوی، بی جا، مشعر، بی تا، ص ۲۵ ـ ۲۷٫.</ref>مانند: رجال نجاشی، رجال شیخ طوسی، معجم الرجال آیت الله خویی و … لازم به یادآوری است که روش همه کتب رجالی یکسان نیست بعضی از آنها تنها به نام‌ها و احوال راویان پرداخته‌اند مانند کتاب عیاشی، بعضی هم به طبقات آنها پرداخته‌اند مثل طبقات الرجال برقی، گروهی هم به مدح و یا ذم راویان پرداخته‌اند ،مانند کتاب‌های الممدوحین و الضعفاء ابن غصنائری، برخی دیگر هم درباره راویانی که اثر مکتوب دارند، نوشته شده‌اند، مانند: فهرست نجاشی و فهرست شیخ طوسی.<ref>علم حدیث و نقش آن در شناخت و تهذیب حدیث، همان، ص ۸۷ ـ ۸۸٫.</ref> و بعضی هم به صورت جامع بحث کرده‌اند مانند: معجم الرجال آیت الله خویی و …
ب. علم درایه الحدیث: در این علم از سند و متن حدیث و کیفیت تحمل و آداب نقل آن بحث می‌شود.<ref>نهایه الدرایه، همان، ص ۷۹٫.</ref> الوجیزه شیخ بهایی، نهایه الدرایه سید حسن صدر و علم الحدیث سیدرضا مودب، درسات فی علم الدرایه علی اکبر غفاری و مقباس الهدایه آیت الله مامقانی در این زمینه نوشته شده‌اند.<br/>
ج. علم مختلف الحدیث: در این علم از احادیث متعارضه و راه حل تعارض آنها بحث می‌شود، در این زمینه هم کتبی نوشته شده است<ref>رک: همان، ص ۲۸٫.</ref> و مهمترین کتاب در این باره کتاب الاستبصار فیما اختلف من الاخبار شیخ طوسی (ره) است که جزء کتب اربعه شیعه است.<br/>
د. علم علل الحدیث: در این علم از اسباب پنهان و مشکلی که باعث ایجاد مشکل در حجیت حدیث شده است بحث می‌شود. و در این خصوص هم کتب متعددی نوشته شده است.<ref> رک: همان، ص ۲۹٫.</ref><br/>
نتیجه بحث: منع از تدوین حدیث، ورود اسرائیلیات در بین احادیث و وضع حدیث از عوامل آلایش حدیث هستند و معرفی راویان دروغ گو، ارائه ملاک‌های صحت روایات و پیدایش علوم حدیثی هم از عوامل پالایش حدیث به شمار می‌روند.<br/>

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.zaviye.net/?p=3335 سایت زاویه ] - تاریخ برداشت: 95/08/12</span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[تحریف لفظی احادیث معصومین (ع) ]] </div>
</div>

فرهنگ مصادیق:عوامل تاریخی آلایش و پالایش حدیث - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan: Golafshan صفحهٔ عوامل تاریخی آلایش و پالایش حدیث را به فرهنگ مصادیق:عوامل تاریخی آلایش و پالایش حدیث منتقل کرد

User16: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۹ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۷:۲۹
(بدون تفاوت)