فرهنگ مصادیق:صدای زن-پژوهشی فقهی - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Fayzi: /* اختصاص آیه به زنان */

2017-02-25T06:14:42Z

‏اختصاص آیه به زنان

Fayzi در ‏۷ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۰۶:۰۹

2017-02-25T06:09:10Z

Fayzi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-16T06:50:45Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Fayzi: Fayzi صفحهٔ صدای زن-پژوهشی فقهی را به فرهنگ مصادیق:صدای زن-پژوهشی فقهی منتقل کرد

2017-01-16T06:12:23Z

Fayzi صفحهٔ صدای زن-پژوهشی فقهی را به فرهنگ مصادیق:صدای زن-پژوهشی فقهی منتقل کرد

User10: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-05-08T12:00:11Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> صدای زن-پژوهشی فقهی </div>

در بخش اوّل این بحث، در باره «حکم صدای عادی و معمولی زن» سخن گفتیم و دلایلی را که می‌توانست بر جواز یا حرمت مورد استناد قرار گیرد، نقل کردیم و مورد نقد و بررسی قرار دادیم. اینک در ادامه بحث به بررسی حکم گوش دادن به صدای محرک زن نامحرم یا اینکه زن صدای محرک خود را به گوش مرد نامحرم برساند، می‌پردازیم و دلایل حرمت یا جواز آن را مورد توجه قرار می‌دهیم. 

== صدای محرک و مهیّج زن ==
آنچه شایسته دقت و تأمل است، حکم «اِسماع» (شنواندن) و «استماع» (گوش دادن) صدایی است که سبب تحریک مرد نامحرم و لذت بردن و یا ترس از مبتلا شدن به [[گناه]] و پیامدهای دیگر آن باشد. 
آیا زن می‌تواند به گونه‌ای سخن بگوید و صدایش را بلند کند که مرد نامحرم لذت ببرد یا تحریک شود و دچار [[گناه]] شود؟ آیا مرد نامحرم می‌تواند در صورتی که از صدای زنی تحریک می‌شود و لذت می‌برد و او را به گناهان دیگر سوق می‌دهد، به صدای او گوش دهد؟ 
به نظر می‌رسد که «گوش دادن به صدای محرک و لذت بخش زن نامحرم» را باید از مسأله «سخن گفتن مهیّج و لذت بخش زن» جدا کرد و حکم سماع و اسماع را از یکدیگر تفکیک نمود و مورد بحث قرار داد، چنان که نویسنده «جواهر الکلام» حکم مسأله اوّل را قطعی شمرده، ولی در مسأله دوم حکم به احتیاط داده است. در ابتدای بحث می‌گوید: 
«قطعا جایز نیست نابینا ـ چه رسد به بینا ـ به صدای زن نامحرم به قصد لذت بردن یا در صورت خوف از دچار شدن به حرام یا فتنه، گوش سپارد.» 
سپس در خاتمه بحث می‌گوید: 
«شایسته است زن متدین از رساندن صدای خود به گوش شنونده که وی را تحریک می‌کند، و نیز کرشمه نازک کردن<ref>شیخ یوسف بحرانی، الحدائق الناضره، ج23، ص66.</ref> صدای خود بپرهیزد.»<ref>«الاعمی فضلاً عن المبصر لا یجوز له سماع صوت المرأه الاجنبیه مع التلذذ و الریبه و خوف الفتنه قطعا»؛ جواهرالکلام، ج29، ص97 ـ 98</ref> 
اما بسیاری از فقها این دو بحث را تفکیک نکرده‌اند و گویا حکم یکی را ملازم دیگری دانسته‌اند، مثلاً محقق نراقی «حرمت استماع صدای زن» را ملازم با «حرمت اسماع زن صدایش به گوش نامحرم» دانسته است، چون اسماع اعانه بر اثم و [[گناه]] است.<ref>مولی احمد نراقی، مستند الشیعه، ج16، ص68.</ref> 
در کتب فقهی و فتوایی معاصر، این دو بحث تفکیک شده است. مرحوم سیدمحمدکاظم طباطبایی یزدی، نویسنده «العروه الوثقی» می‌نویسد: 
«شنیدن (گوش دادن به) صدای زن نامحرم، اگر توأم با لذت بردن و خوف دچار شدن به [[گناه]] نباشد، مانعی ندارد و فرق نمی‌کند شنونده بینا باشد، یا نابینا، گرچه احتیاط مستحب است تا ضرورت پیش نیامده، به صدای زن نامحرم گوش ندهد، و بر زن حرام است صدایی را که به خاطر زیبایی و نازک کردن، شنونده را تحریک می‌کند، به گوش او برساند. خداوند تعالی می‌فرماید: در سخن گفتن خضوع [کرشمه] نکنید تا هر که بیماردل است، در شما طمع کند.»<ref>سیدمحمدکاظم یزدی، العروه الوثقی، کتاب النکاح، مسأله 39.</ref> 
اینک نوبت بررسی دلایل این دو مسأله است. 

== الف) گوش دادن به صدای محرک زن ==
وظیفه مرد نامحرم در این فرض از نظر همگان روشن است. فقها گوش دادن به چنین صدایی را حرام شمرده‌اند، هر چند شنیدن و غیر اختیاری چنین صدایی و لذت بردن و تحریک شدن حرام شمرده نشده است؛ در عین حال بررسی زوایای بحث مفید است. 
صاحب کتاب جواهر الکلام، حرمت گوش دادن به صدای مهیّج و محرک زن نامحرم را قطعی دانسته که هیچ گونه تردیدی در آن وجود ندارد؛ شیخ انصاری نیز ادعای اجماع و اتفاق نظر علما را کرده است.<ref>شیخ مرتضی انصاری، کتاب النکاح، ص53.</ref> 
برخی از محققان با پژوهش وسیعی که داشته‌اند، نشان داده‌اند مسأله با فرضهای مختلف آن، تا قبل از محقق حلی، در میان فقها، مطرح نبوده و از زمان علامه حلی، مسأله «گوش دادن به صدای عادی یا محرک و مهیّج زن نامحرم» مورد بحث قرار گرفته است؛ به علاوه کلمات فقها در این زمینه یکسان نیست. برخی صدای زن را در صورت «خوف فتنه» (ترس گناه) حرام دانسته‌اند؛ برخی در صورت «تلذّذ» (لذت بردن)؛ برخی در فرض «خوف اعجاب» (ترس از اینکه از صدا خوشش آید)؛ برخی به صورت تردید با «تلذّذ یا خوف فتنه» (لذت و ترس گناه) یا «با تلذذ یا ریبه» (لذت یا قصد گناه) بعضی فقها نیز لذت بردن از صدا را مطابق طبیعت بشر دانسته و آن را بلامانع دانسته‌اند، ولی اگر صدا تحریک کننده شهوت باشد و شنونده را به فساد بکشد، حرام است. بنابراین با توجه به توضیحات یادشده، اتفاق نظر و اجماعی در مسأله نیست.<ref>یادداشتهای درس نکاح، آیت اللّه سیدموسی شبیری زنجانی، جلسه 106.</ref> 
به نظر می‌رسد از مجموعه سخنان فقهای پس از عصر علامه و محقق یک نکته استفاده می‌شود ـ هر چند با تعابیر گوناگونی مطلب را مطرح کرده‌اند ـ و آن اینکه «گوش دادن به صدای زن نامحرم که معمولی و عادی نباشد و پیامدهایی چون خوف فتنه یا لذت بردن یا خوش داشتن به دنبال داشته باشد»، ممنوع است. همین که فقها بین صدای عادی زن با صدایی که پیامدی به دنبال دارد، تفاوت نهاده‌اند، نشان می‌دهد نوعی اتفاق نظر در بین فقها بر «ممنوعیت اجمالی استماع صدای غیر عادی زن» وجود دارد. 

== دلایل حرمت گوش سپاری به صدای محرک ==
دلایل «حرمت استماع صدای محرک زن نامحرم» ـ علاوه بر اجماع که مورد اشاره قرار گرفت ـ عبارتند از: 
=== ۱ـ سلام کردن به زنان جوان ممنوع است. ===
امام صادق(ع) فرمود: 
«رسول خدا بر زنان سلام می‌کرد و آنان نیز پاسخ می‌دادند و امیرالمؤمنین نیز بر زنان سلام می‌کرد و سلام کردن به زنان جوان را نمی‌پسندید و می‌فرمود: می‌ترسم از صدای او خوشم آید که در این صورت گناهی که نصیبم می‌شود، بیش از پاداشی باشد که از سلام کردن نصیبم می‌گردد.»<ref>شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج20، ص234، ح3.</ref> 
شیخ صدوق پس از نقل روایت فوق، دو احتمال در صدد توجیه برآمده است؛ 
توجیه اوّل: حضرت در صدد تعلیم دیگران است، چرا که خوش داشتن صدای زن جوان، با مقام و عصمت حضرت ناسازگار است. 
توجیه دوم: مقصود حضرت این است که می‌ترسم کسی گمان کند از شنیدن صدای زن جوان خوشم می‌آید و با چنین گمانی کافر شود.<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج3، ص469، ح4634.</ref> 
در پاسخ شیخ صدوق گفته‌اند که عصمت با خوش داشتن صدای زن نامحرم، منافاتی ندارد، چرا که بشر بودن امامان اقتضا دارد از مشاهده مناظر زیبا یا شنیدن صداهای خوش لذت ببرند؛ از این رو روایت را بی نیاز از توجیه دانسته‌اند. به علاوه حضرت می‌فرماید: 
«اگر به زنان جوان سلام کنم، ممکن است خوشم آمده، لذت ببرم و چون این لذت ممنوع است، من آن را ترک می‌کنم.» 
توجیهات مرحوم صدوق مبتنی بر آن است که «من الاثم» (خوف گناه) جزء روایت باشد، ولی چون در بعضی نقلها این واژه وجود ندارد، محقق نراقی بر استدلال به روایت خرده گرفته که معلوم نیست گوش دادن به صدای زن جوان پس از سلام کردن، [[گناه]] باشد تا حرمت ثابت شود، بلکه ممکن است مکروه باشد، چون حضرت دوست نداشت به زنان جوان سلام کند و می‌فرمود: می‌ترسم از صدای او خوشم بیاید و چیزی بیش از اجر و پاداشی که انتظار دارم، متوجه من شود. حتی اگر «من الاثم» در روایت باشد، دلالت نمی‌کند صرف گوش دادن به صدای مهیج زن حرام باشد، بلکه اگر محرک شهوت باشد و انسان را به فساد بکشاند، حرام است.<ref>مولی احمد نراقی، مستند الشیعه، ج16، ص69.</ref> 
=== ۲ـ خضوع (ناز و کرشمه) در گفتارممنوع است ===
دلیل دیگری که بدان بر حرمت گوش دادن به صدای تحریک کننده استدلال شده، این آیه است: «یا نساء النبی لستنّ کاحدٍ من النساء ان اتقیتنّ فلا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض و قلن قولاً معروفا؛<ref>سوره احزاب، آیه 33.</ref> 
ای زنان پیامبر! شما مانند زنان دیگر نیستید اگر [[تقوا]] پیشه کنید؛ پس خضوع در گفتار نکنید، تا بیماردلان در شما طمع کنند، و سخن نیکو بگویید.» 
این آیه وظیفه زن را مشخص می‌کند و وظیفه مرد بالملازمه از آن استفاده می‌شود، اگر بتوان چنین استفاده‌ای را بُرد. آیا زن مجاز است صدای مهیّج خود را به گوش مرد نامحرم برساند، در حالی که او لذت می‌برد یا در معرض [[گناه]] قرار می‌گیرد؟ در صورتی که زن بداند صدای او چنین پیامدهایی دارد، با موردی که چنین اطلاعی ندارد و پیامد به طور اتفاقی رخ دهد، تفاوت هست؟
در باره این آیه پیگیری چند بحث لازم است تا دلالت آن بر مطلب روشن شود: 
اوّل: آیا احکام آیه اختصاص به همسران پیامبر دارد یا عام است و شامل همه زنان می‌شود؟ 
دوم: مراد از خضوع در گفتار چیست؟ 
سوم: مقصود از طمع ورزی بیماردلان چیست؟ 

== اختصاص آیه به زنان ==
پیامبر(ص) و عدم آن استدلال به آیه مبتنی بر آن است که آیه عام بوده و اختصاص به همسران پیامبر نداشته باشد. گرچه خطاب به همسران پیغمبر است. 
برخی از فقها احکام موجود در آیه را به قرینه آغاز آن (یا نساء النبی)، مخصوص همسران پیامبر دانسته‌اند<ref>سیدمحسن حکیم، مستمسک العروه، ج14، ص49</ref>، به طوری که نمی‌توان وظیفه زنان دیگر را از آن به دست آورد. شواهد این دیدگاه، احکامی چون لزوم ماندن در خانه، که در آیه بعد آمده (و قرن فی بیوتکنّ) است، می‌باشد که شامل زنان دیگر نمی‌شود. 
کسانی که احکام موجود در آیه را مخصوص همسران پیامبر نمی‌دانند، منشأ تفسیر فوق را اشتباه در یافتن جزای شرط دانسته و گفته‌اند: «ان اتقیتنّ» شرط برای جملات بعدی است. «ان اتقیتن فلا تخضعن بالقول ...» یعنی اگر شما تقواپیشه باشید، خضوع در گفتار نکنید ...، آنگاه حرمت خضوع در گفتار و احکام بعدی اختصاص به همسران پیامبر خواهد داشت. در حالی که «ان اتقیتن» شرط برای جمله قبلی است. «یا نساء النبی لستن کاحد من النساء ان اتقیتن» یعنی شما مانند زنان دیگر نیستید و از فضل و مرتبت زیادی برخوردارید، اگر [[تقوا]] داشته باشید. بنابراین احکام موجود در آیه که پس از این جمله آمده، اختصاص به همسران پیامبر نخواهد داشت. 
احکام موجود در آیه پس از اتمام شرط و جزا، تکالیفی است که در مورد همسران پیامبر مورد تأکید قرار گرفته است. قدر و منزلت و پاداش بیشتر برای آنان، به خاطر اهمیت دادن به تکالیف موجود در آیه است، چنانکه ترک این وظایف مجازات سختی را برای آنان به دنبال دارد. آیات قبلی شاهد این برداشت است. 
برخی از فقهای معاصر معتقدند آیه گرچه همسران پیامبر را مورد خطاب قرار داده و احکام آیه، وظیفه ایشان را مشخص می‌کند، اما آیه در صدد بیان اختصاص احکام به همسران پیامبر یا تعمیم آنها و بیان وظیفه همه زنان نیست، بلکه وظیفه آنان باید از دلایل دیگر روشن شود. اگر زنان باید نماز بخوانند، [[زکات]] دهند و با ناز و کرشمه سخن نگویند، باید از دلایل دیگر استفاده شود.<ref>یادداشتهای درس آیت اللّه شبیری زنجانی، جلسه 107</ref> این سخن در مقایسه با دو تفسیر قبلی، با ظاهر آیه تناسب بیشتری دارد، مگر اینکه با ضمیمه کردن قاعده «اشتراک تکلیف بین همسران پیامبر و زنان دیگر» و «حرمت خضوع در گفتار» بتوان سایر احکام مذکور در آیه را در حق همگان اثبات کرد، جز احکامی که دلیل قاطعی بر اختصاص داشته باشد، مانند ماندن در خانه (قرن فی بیوتکن). اگر اختصاص «حرمت خضوع در گفتار» مشکوک باشد، اصل بر عدم اختصاص است. 
به هر صورت، اختصاص «حرمت خضوع در گفتار» به همسران پیامبر و جواز آن برای زنان دیگر ـ با توجه به فقدان دلیل دیگر ـ دشوار است، به طوری که بعضی از فقها علی رغم خدشه در دلایل، آن را به «ارتکاز متشرعه» (ذهنیت متدینان) مستند ساخته‌اند.<ref>مستمسک العروه، ج14، ص49.</ref> 
ناگفته نماند در صورتی که زن بداند صدای او نامحرمان را تحریک می‌کند و به [[گناه]] آلوده می‌سازد، از باب «اعانه بر اثم» (زمینه سازی گناه) «خضوع در گفتار» بر او حرام بوده و دلیل دیگری بر حرمت خواهد بود. 

== معنای «خضوع در قول» ==
بسیاری از مفسران با استناد به نوشته‌های لغت شناسان «خضوع در قول» را «ترقیق صوت» یعنی نازک کردن صدا معنا کرده‌اند. روشن است این تفسیر ناظر به آهنگ صداست، نه محتوا. امین الاسلام طبرسی در توضیح این بخش از آیه می‌گوید: 
«خضوع در قول نکنید، یعنی صدای خود را نازک نکنید و با مردان، آرام و نرم سخن نگویید و بیگانگان را مخاطب نسازید، به گونه‌ای که به طمع آنان منتهی شود و مانند زنی شوید که در مردان رغبت ایجاد می‌کند. قول معروف بگویید، یعنی مستقیم و زیبا، ولی عاری از اینکه در معرض تهمت قرار گیرید و فتنه‌ای ایجاد گردد. موافق با دین و اسلام سخن بگویید.»<ref>مجمع البیان، ج4، ص356.</ref> 
علامه طباطبایی پس از تفسیر خضوع در قول، مانند آنچه طبرسی معنا کرده، «قول معروف» را سخنی می‌داند که بر بیش از معنایش دلالت نکند و لحن آن دارای ایما و اشاره به فساد و فحشا نباشد، نظیر سخن گفتن بعضی از زنان هوسران.<ref>المیزان، ج16، ص309.</ref> 
برخی از محققان «خضوع در قول» را برخلاف معنای لغوی آن، ناظر به محتوای سخن و ابراز سخنانی چون «قربانت گردم»، «فدایت شوم» دانسته‌اند، نه «نازک یا آرام کردن صدا».<ref>یادداشتهای درس نکاح، آیت اللّه شبیری زنجانی، جلسه 107.</ref> بنا بر این معنا، آیه نوع خاصی از سخن گفتن را نهی کرده و ارتباطی به کیفیت صدا ندارد که نازک یا آرام یا بلند باشد. پس آیه اگر عام هم باشد، ارتباطی به بحث فعلی ما یعنی «صدای مهیّج و محرک زن» ندارد و مربوط به نوع خاصی از سخن گفتن است. «قول معروف» نیز سخن درست و پیراسته از هر نوع ناز و کرشمه و دلبری است. 
این تفسیر با تقابل «خضوع در قول» و «قول معروف» سازگار است؛ بدین معنا که اگر قول معروف در مورد محتوای سخن باشد، «خضوع در قول» نیز مربوط به همین معناست، ولی چنین معنایی از خضوع در قول، با معنای لغوی ناسازگار است. راغب، نویسنده واژه نامه «المفردات» خضوع را «خشوع» معنا کرده و خشوع غالبا در مورد فروتنی اعضا و جوارح انسان است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات، ص150، 148.</ref> 
چنانچه معنای خضوع، خشوع باشد، خضوع در قول، نازک کردن صدا خواهد بود که مربوط به آهنگ و لحن صداست. 
به نظر می‌رسد با توجه به معنای لغوی، ترجمه «خضوع در قول» به آهنگ و «نازک و آرام نمودن صدا» صحیح و مطابق معنای لغوی است. «قول معروف» نیز متناسب با همین معنا تفسیر می‌شود و سخن گفتنی است که بدون ایما و اشاره و لحن خاصی است که مخاطب را به هیجان آورد و به خود جلب کند. چنانکه ترجمه آن بر «محتوای سخن» به قرینه «قول معروف» که به معنای سخن نیکوست، بلامانع به نظر می‌رسد. 
در تفسیر اوّل معنای «خضوع در قول» قرینه شده تا «قول معروف» بر آهنگ و لحن صدا حمل شود. در تفسیر دومِ «قول معروف» که به محتوای سخن گفتن مربوط می‌شود، قرینه ترجمه «خضوع در قول» به محتوای سخن می‌شود. از آنجا که لفظ، تفسیر دوم را نیز می‌پذیرد، می‌توان برای لفظ دو مصداق فرض کرد. در استعمالات عرب هر دو معنا به کار گرفته شده است.<ref>لسان العرب، ج4، ص127: فی حدیث عمر: ان رجل فی زمانه مرّ برجل و امرأه قد خضعا بینهما حدیثا فضربه حتی شجّه فرفع الی عمر رضی اللّه عنه. فاهدره‌ای لیّنا بینهما الحدیث و تکلّما بما یطمع کلّا منهما فی الآخر. در این نقل (خضع) در محتوای گفتگو به کار رفته است.</ref> پس «خضوع در قول» ممنوع است. چه در آهنگ صدا و چه در محتوای سخن باشد، و وظیفه شخص، سخن گفتن سالم و نیکو، هم از جهت لحن (آهنگ صدا) و هم از جهت محتواست. 
دلیل روشنی برای نفی هیچ یک از دو معنا به نظر نمی‌رسد. بنا بر این احتمال، «حرمت خضوع در قول» یعنی نازک کردن صدا به طوری که مهیّج مخاطب بوده و شهوت او را شعله ور نماید، ممنوع است، چنان که به کار بردن الفاظی چون فدایت شوم، قربانت گردم که مخاطب نامحرم را تحریک می‌نماید و در او طمع ایجاد می‌کند، ممنوع و حرام است. 
آیه همسران پیامبر را از گفتن چنین سخنی بازمی دارد و چون در این تکلیف زنان دیگر با آنان مشترکند، زنان مجاز به «خضوع در قول» در حضور نامحرمان نیستند، زیرا بعید به نظر می‌رسد فقط همسران پیامبر از این گونه سخن گفتن برحذر باشند، ولی زنان دیگر مجاز باشند. هر چند زنان پیامبر دارای مقام و موقعیت اجتماعی خاصی هستند، اما زشتی سخن گفتن به گونه‌ای که شنونده طمع کند، اختصاصی به آنان ندارد. 
با بیان فوق می‌توان «حرمت خضوع در قول» که مخاطب را تحریک کند و به طمع اندازد، از آیه استفاده کرد. 

== طمع ورزی بیماردلان به چه معناست؟ ==
برخی طمع ورزی بیماردلان را که در آیه آمده نفاق، [[فسق]] و فجور یا کسی که در قلبش آتش شهوت شعله ور است، معنا کرده‌اند<ref>مجمع البیان، ج4، ص356.</ref>. بعضی از مفسران آن را «ریبه» و فوران شهوت تفسیر کرده‌اند.<ref>المیزان، ج16، ص309.</ref> 
بعضی از محققان «طمع» را فراتر از «لذت بردن» و «تهییج شهوانی» دانسته و آن را «نقشه چینی برای ایجاد ارتباط با زن نامحرم و روابط نامشروع» دانسته‌اند. لذا در مواردی که برقراری چنین ارتباطی توسط زن یا مرد، به علل بیرونی منتفی است، گوش دادن به صدای زن و لذت بردن از صدای او مشمول آیه نیست. آیه «خضوع در قول»ی را که سبب شود بیماردلان طمع کنند و به فکر ایجاد ارتباط نامشروع با زن نامحرم بیفتند، حرام شمرده است.<ref>درسهای آیت اللّه شبیری زنجانی، جلسه 107.</ref> بنابراین اصلاً مربوط به سخن گفتن زن با صدای نازک و مانند آن نیست که احیانا موجب لذت بردن نامحرم می‌شود. 

== نتیجه آنکه ==
اوّلاً: آیه به تنهایی حکم «حرمت خضوع در قول» برای همه زنان را ثابت نمی‌کند، مگر آنکه بتوان با ضمیمه کردن قاعده «اشتراک در تکلیف» تکلیف همگان را استفاده کرد یا با عام و فراگیر بودن تعلیلِ آیه (طمع ورزی بیماردلان) حکم گسترده‌ای را استفاده نمود، بدون آنکه نیازی به قاعده فوق باشد. 
ثانیا: آیه دلالت بر حرمت خضوع در قول می‌کند، چه در لحن و آهنگ صدا باشد یا در محتوای سخن گفتن، و زن مجاز به گفتن چنین سخنی با مرد نامحرم نیست. 
ثالثا: حرمتِ خضوع در قولی استفاده می‌شود که شنونده بیماردل را به طمع بیاندازد و او امیدوار به بهره جویی از زن گردد. سخن گفتن تحریک آمیز حتی اگر در وضعی انجام گیرد که احتمال کامجویی شنونده منتفی باشد، ولی اگر او را امیدوار سازد، حرام است. لزومی ندارد طمع ورزی و امیدواری شنونده تحقق یابد؛ همین که با شنیدن صدای محرک، طمع ورزد و امیدوار به کامجویی گردد، کافی است چنین صدایی حرام باشد. حتی بعید نیست شامل آنجا که شنونده، طمع ورزد و با خیال پردازی تحریک شود و زمینه لغزش و انحراف او فراهم گردد، نیز باشد، چرا که «طمع» عنوان فراگیری است که شامل چنین فرضی هم می‌شود. از این رو، نمی‌توان گستره و شمول آیه را محدود ساخت و فقط شامل آنجا دانست که شنونده بتواند با فراهم کردن مقدماتی به ایجاد ارتباط با زن نامحرم موفق شود یا لااقل برنامه ریزی کند تا به او دست یابد. 
بنابراین تنها دلیل معتبر در این بحث آیه است که خضوع در سخن گفتن را بر زن حرام کرده، طبعا گوش دادن به چنین سخن گفتنی که بیماردلان را به طمع می‌اندازد، حرام است. البته حرمت برای مخاطب در جایی است که به قصد لذت بردن باشد، ولی اگر اتفاقی و بدون قصد، لذت ببرد، معلوم نیست حرام باشد. 
بخش نهایی بحث را در شماره بعد خواهیم آورد. ان شاءاللّه . 

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع: [http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4080/23932 پایگاه اطلاع رسانی حوزه] تاریخ برداشت:24/10/94 </div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[گوش دادن به صدای نامحرم]] </div>
</div>

@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 پیامبر(ص) و عدم آن استدلال به آیه مبتنی بر آن است که آیه عام بوده و اختصاص به همسران پیامبر نداشته باشد. گرچه خطاب به همسران پیغمبر است.<br/>
 برخی از فقها احکام موجود در آیه را به قرینه آغاز آن (يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ)، مخصوص همسران پیامبر دانسته‌اند<ref>سیدمحسن حکیم، مستمسک العروه، ج14، ص49</ref>، به طوری که نمی‌توان وظیفه زنان دیگر را از آن به دست آورد. شواهد این دیدگاه، احکامی چون لزوم ماندن در خانه، که در آیه بعد آمده (وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ) است، می‌باشد که شامل زنان دیگر نمی‌شود.<br/>
-کسانی که احکام موجود در آیه را مخصوص همسران پیامبر نمی‌دانند، منشأ تفسیر فوق را اشتباه در یافتنِ جزای شرط دانسته و گفته‌اند: «نِ اتَّقَيْتُنَّ» شرط برای جملات بعدی است. «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ ...» یعنی اگر شما تقواپیشه باشید، خضوع در گفتار نکنید ...، آنگاه حرمت خضوع در گفتار و احکام بعدی اختصاص به همسران پیامبر خواهد داشت. در حالی که «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» شرط برای جمله قبلی است. «يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» یعنی شما مانند زنان دیگر نیستید و از فضل و مرتبت زیادی برخوردارید، اگر [[تقوا]] داشته باشید. بنابراین احکام موجود در آیه که پس از این جمله آمده، اختصاص به همسران پیامبر نخواهد داشت.<br/>
+کسانی که احکام موجود در آیه را مخصوص همسران پیامبر نمی‌دانند، منشأ تفسیر فوق را اشتباه در یافتنِ جزای شرط دانسته و گفته‌اند: «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» شرط برای جملات بعدی است. «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ ...» یعنی اگر شما تقواپیشه باشید، خضوع در گفتار نکنید ...، آنگاه حرمت خضوع در گفتار و احکام بعدی اختصاص به همسران پیامبر خواهد داشت. در حالی که «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» شرط برای جمله قبلی است. «يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» یعنی شما مانند زنان دیگر نیستید و از فضل و مرتبت زیادی برخوردارید، اگر [[تقوا]] داشته باشید. بنابراین احکام موجود در آیه که پس از این جمله آمده، اختصاص به همسران پیامبر نخواهد داشت.<br/>
 احکام موجود در آیه پس از اتمام شرط و جزا، تکالیفی است که در مورد همسران پیامبر مورد تأکید قرار گرفته است. قدر و منزلت و پاداش بیشتر برای آنان، به خاطر اهمیت دادن به تکالیف موجود در آیه است، چنانکه ترک این وظایف مجازات سختی را برای آنان به دنبال دارد. آیات قبلی شاهد این برداشت است.<br/>
 برخی از فقهای معاصر معتقدند آیه گرچه همسران پیامبر را مورد خطاب قرار داده و احکام آیه، وظیفه ایشان را مشخص می‌کند، اما آیه در صدد بیان اختصاص احکام به همسران پیامبر یا تعمیم آنها و بیان وظیفه همه زنان نیست، بلکه وظیفه آنان باید از دلایل دیگر روشن شود. اگر زنان باید نماز بخوانند، [[زکات]] دهند و با ناز و کرشمه سخن نگویند، باید از دلایل دیگر استفاده شود.<ref>یادداشتهای درس آیت اللّه شبیری زنجانی، جلسه 107</ref> این سخن در مقایسه با دو تفسیر قبلی، با ظاهر آیه تناسب بیشتری دارد، مگر اینکه با ضمیمه کردن قاعده «اشتراک تکلیف بین همسران پیامبر و زنان دیگر» و «حرمت خضوع در گفتار» بتوان سایر احکام مذکور در آیه را در حق همگان اثبات کرد، جز احکامی که دلیل قاطعی بر اختصاص داشته باشد، مانند ماندن در خانه (قرن فی بیوتکن). اگر اختصاص «حرمت خضوع در گفتار» مشکوک باشد، اصل بر عدم اختصاص است.<br/>

@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 توجیهات مرحوم صدوق مبتنی بر آن است که «من الاثم» (خوف گناه) جزء روایت باشد، ولی چون در بعضی نقلها این واژه وجود ندارد، محقق نراقی بر استدلال به روایت خرده گرفته که معلوم نیست گوش دادن به صدای زن جوان پس از سلام کردن، [[گناه]] باشد تا حرمت ثابت شود، بلکه ممکن است مکروه باشد، چون حضرت دوست نداشت به زنان جوان سلام کند و می‌فرمود: می‌ترسم از صدای او خوشم بیاید و چیزی بیش از اجر و پاداشی که انتظار دارم، متوجه من شود. حتی اگر «من الاثم» در روایت باشد، دلالت نمی‌کند صرف گوش دادن به صدای مهیج زن حرام باشد، بلکه اگر محرک شهوت باشد و انسان را به فساد بکشاند، حرام است.<ref>مولی احمد نراقی، مستند الشیعه، ج16، ص69.</ref><br/>
 === فساد انگیز بودن صدای محرک ===
-دلیل دیگری که بدان بر حرمت گوش دادن به صدای تحریک کننده استدلال شده، این آیه است: «یا نساء النبی لستنّ کاحدٍ من النساء ان اتقیتنّ فلا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض و قلن قولاً معروفا؛<ref>سوره احزاب، آیه 33.</ref><br/>
+دلیل دیگری که بدان بر حرمت گوش دادن به صدای تحریک کننده استدلال شده، این آیه است: «يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا؛<ref>سوره احزاب، آیه 33.</ref><br/>
 ای زنان پیامبر! شما مانند زنان دیگر نیستید اگر [[تقوا]] پیشه کنید؛ پس خضوع در گفتار نکنید، تا بیماردلان در شما طمع کنند، و سخن نیکو بگویید.»<br/>
 این آیه وظیفه زن را مشخص می‌کند و وظیفه مرد بالملازمه از آن استفاده می‌شود، اگر بتوان چنین استفاده‌ای را بُرد. آیا زن مجاز است صدای مهیّج خود را به گوش مرد نامحرم برساند، در حالی که او لذت می‌برد یا در معرض [[گناه]] قرار می‌گیرد؟ در صورتی که زن بداند صدای او چنین پیامدهایی دارد، با موردی که چنین اطلاعی ندارد و پیامد به طور اتفاقی رخ دهد، تفاوت هست؟
@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 == اختصاص آیه به زنان ==
 پیامبر(ص) و عدم آن استدلال به آیه مبتنی بر آن است که آیه عام بوده و اختصاص به همسران پیامبر نداشته باشد. گرچه خطاب به همسران پیغمبر است.<br/>
-برخی از فقها احکام موجود در آیه را به قرینه آغاز آن (یا نساء النبی)، مخصوص همسران پیامبر دانسته‌اند<ref>سیدمحسن حکیم، مستمسک العروه، ج14، ص49</ref>، به طوری که نمی‌توان وظیفه زنان دیگر را از آن به دست آورد. شواهد این دیدگاه، احکامی چون لزوم ماندن در خانه، که در آیه بعد آمده (و قرن فی بیوتکنّ) است، می‌باشد که شامل زنان دیگر نمی‌شود.<br/>
+برخی از فقها احکام موجود در آیه را به قرینه آغاز آن (يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ)، مخصوص همسران پیامبر دانسته‌اند<ref>سیدمحسن حکیم، مستمسک العروه، ج14، ص49</ref>، به طوری که نمی‌توان وظیفه زنان دیگر را از آن به دست آورد. شواهد این دیدگاه، احکامی چون لزوم ماندن در خانه، که در آیه بعد آمده (وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ) است، می‌باشد که شامل زنان دیگر نمی‌شود.<br/>
-کسانی که احکام موجود در آیه را مخصوص همسران پیامبر نمی‌دانند، منشأ تفسیر فوق را اشتباه در یافتن جزای شرط دانسته و گفته‌اند: «ان اتقیتنّ» شرط برای جملات بعدی است. «ان اتقیتن فلا تخضعن بالقول ...» یعنی اگر شما تقواپیشه باشید، خضوع در گفتار نکنید ...، آنگاه حرمت خضوع در گفتار و احکام بعدی اختصاص به همسران پیامبر خواهد داشت. در حالی که «ان اتقیتن» شرط برای جمله قبلی است. «یا نساء النبی لستن کاحد من النساء ان اتقیتن» یعنی شما مانند زنان دیگر نیستید و از فضل و مرتبت زیادی برخوردارید، اگر [[تقوا]] داشته باشید. بنابراین احکام موجود در آیه که پس از این جمله آمده، اختصاص به همسران پیامبر نخواهد داشت.<br/>
+کسانی که احکام موجود در آیه را مخصوص همسران پیامبر نمی‌دانند، منشأ تفسیر فوق را اشتباه در یافتنِ جزای شرط دانسته و گفته‌اند: «نِ اتَّقَيْتُنَّ» شرط برای جملات بعدی است. «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ ...» یعنی اگر شما تقواپیشه باشید، خضوع در گفتار نکنید ...، آنگاه حرمت خضوع در گفتار و احکام بعدی اختصاص به همسران پیامبر خواهد داشت. در حالی که «إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» شرط برای جمله قبلی است. «يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ» یعنی شما مانند زنان دیگر نیستید و از فضل و مرتبت زیادی برخوردارید، اگر [[تقوا]] داشته باشید. بنابراین احکام موجود در آیه که پس از این جمله آمده، اختصاص به همسران پیامبر نخواهد داشت.<br/>
 احکام موجود در آیه پس از اتمام شرط و جزا، تکالیفی است که در مورد همسران پیامبر مورد تأکید قرار گرفته است. قدر و منزلت و پاداش بیشتر برای آنان، به خاطر اهمیت دادن به تکالیف موجود در آیه است، چنانکه ترک این وظایف مجازات سختی را برای آنان به دنبال دارد. آیات قبلی شاهد این برداشت است.<br/>
 برخی از فقهای معاصر معتقدند آیه گرچه همسران پیامبر را مورد خطاب قرار داده و احکام آیه، وظیفه ایشان را مشخص می‌کند، اما آیه در صدد بیان اختصاص احکام به همسران پیامبر یا تعمیم آنها و بیان وظیفه همه زنان نیست، بلکه وظیفه آنان باید از دلایل دیگر روشن شود. اگر زنان باید نماز بخوانند، [[زکات]] دهند و با ناز و کرشمه سخن نگویند، باید از دلایل دیگر استفاده شود.<ref>یادداشتهای درس آیت اللّه شبیری زنجانی، جلسه 107</ref> این سخن در مقایسه با دو تفسیر قبلی، با ظاهر آیه تناسب بیشتری دارد، مگر اینکه با ضمیمه کردن قاعده «اشتراک تکلیف بین همسران پیامبر و زنان دیگر» و «حرمت خضوع در گفتار» بتوان سایر احکام مذکور در آیه را در حق همگان اثبات کرد، جز احکامی که دلیل قاطعی بر اختصاص داشته باشد، مانند ماندن در خانه (قرن فی بیوتکن). اگر اختصاص «حرمت خضوع در گفتار» مشکوک باشد، اصل بر عدم اختصاص است.<br/>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 <div class="head1"> صدای زن-پژوهشی فقهی </div>
 در بخش اوّل این بحث، در باره «حکم صدای عادی و معمولی زن» سخن گفتیم و دلایلی را که می‌توانست بر جواز یا حرمت مورد استناد قرار گیرد، نقل کردیم و مورد نقد و بررسی قرار دادیم. اینک در ادامه بحث به بررسی حکم گوش دادن به صدای محرک زن نامحرم یا اینکه زن صدای محرک خود را به گوش مرد نامحرم برساند، می‌پردازیم و دلایل حرمت یا جواز آن را مورد توجه قرار می‌دهیم.<br/>
@@ سطر ۲۱: / سطر ۲۲: @@
 به نظر می‌رسد از مجموعه سخنان فقهای پس از عصر علامه و محقق یک نکته استفاده می‌شود ـ هر چند با تعابیر گوناگونی مطلب را مطرح کرده‌اند ـ و آن اینکه «گوش دادن به صدای زن نامحرم که معمولی و عادی نباشد و پیامدهایی چون خوف فتنه یا لذت بردن یا خوش داشتن به دنبال داشته باشد»، ممنوع است. همین که فقها بین صدای عادی زن با صدایی که پیامدی به دنبال دارد، تفاوت نهاده‌اند، نشان می‌دهد نوعی اتفاق نظر در بین فقها بر «ممنوعیت اجمالی استماع صدای غیر عادی زن» وجود دارد.<br/>
 == دلایل حرمت گوش سپاری به صدای محرک ==
 دلایل «حرمت استماع صدای محرک زن نامحرم» ـ علاوه بر اجماع که مورد اشاره قرار گرفت ـ عبارتند از:<br/>
-=== ۱ـ سلام کردن به زنان جوان ممنوع است. ===
+=== گناه آن بیش از پاداش ===
 امام صادق(ع) فرمود:<br/>
 «رسول خدا بر زنان سلام می‌کرد و آنان نیز پاسخ می‌دادند و امیرالمؤمنین نیز بر زنان سلام می‌کرد و سلام کردن به زنان جوان را نمی‌پسندید و می‌فرمود: می‌ترسم از صدای او خوشم آید که در این صورت گناهی که نصیبم می‌شود، بیش از پاداشی باشد که از سلام کردن نصیبم می‌گردد.»<ref>شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج20، ص234، ح3.</ref><br/>
@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۳: @@
 «اگر به زنان جوان سلام کنم، ممکن است خوشم آمده، لذت ببرم و چون این لذت ممنوع است، من آن را ترک می‌کنم.»<br/>
 توجیهات مرحوم صدوق مبتنی بر آن است که «من الاثم» (خوف گناه) جزء روایت باشد، ولی چون در بعضی نقلها این واژه وجود ندارد، محقق نراقی بر استدلال به روایت خرده گرفته که معلوم نیست گوش دادن به صدای زن جوان پس از سلام کردن، [[گناه]] باشد تا حرمت ثابت شود، بلکه ممکن است مکروه باشد، چون حضرت دوست نداشت به زنان جوان سلام کند و می‌فرمود: می‌ترسم از صدای او خوشم بیاید و چیزی بیش از اجر و پاداشی که انتظار دارم، متوجه من شود. حتی اگر «من الاثم» در روایت باشد، دلالت نمی‌کند صرف گوش دادن به صدای مهیج زن حرام باشد، بلکه اگر محرک شهوت باشد و انسان را به فساد بکشاند، حرام است.<ref>مولی احمد نراقی، مستند الشیعه، ج16، ص69.</ref><br/>
-=== ۲ـ خضوع (ناز و کرشمه) در گفتارممنوع است ===
+=== فساد انگیز بودن صدای محرک ===
 دلیل دیگری که بدان بر حرمت گوش دادن به صدای تحریک کننده استدلال شده، این آیه است: «یا نساء النبی لستنّ کاحدٍ من النساء ان اتقیتنّ فلا تخضعن بالقول فیطمع الذی فی قلبه مرض و قلن قولاً معروفا؛<ref>سوره احزاب، آیه 33.</ref><br/>
 ای زنان پیامبر! شما مانند زنان دیگر نیستید اگر [[تقوا]] پیشه کنید؛ پس خضوع در گفتار نکنید، تا بیماردلان در شما طمع کنند، و سخن نیکو بگویید.»<br/>
@@ سطر ۶۳: / سطر ۶۴: @@
 با بیان فوق می‌توان «حرمت خضوع در قول» که مخاطب را تحریک کند و به طمع اندازد، از آیه استفاده کرد.<br/>
-== طمع ورزی بیماردلان به چه معناست؟ ==
+== معنای طمع ورزی بیماردلان ==
 برخی طمع ورزی بیماردلان را که در آیه آمده نفاق، [[فسق]] و فجور یا کسی که در قلبش آتش شهوت شعله ور است، معنا کرده‌اند<ref>مجمع البیان، ج4، ص356.</ref>. بعضی از مفسران آن را «ریبه» و فوران شهوت تفسیر کرده‌اند.<ref>المیزان، ج16، ص309.</ref><br/>
 بعضی از محققان «طمع» را فراتر از «لذت بردن» و «تهییج شهوانی» دانسته و آن را «نقشه چینی برای ایجاد ارتباط با زن نامحرم و روابط نامشروع» دانسته‌اند. لذا در مواردی که برقراری چنین ارتباطی توسط زن یا مرد، به علل بیرونی منتفی است، گوش دادن به صدای زن و لذت بردن از صدای او مشمول آیه نیست. آیه «خضوع در قول»ی را که سبب شود بیماردلان طمع کنند و به فکر ایجاد ارتباط نامشروع با زن نامحرم بیفتند، حرام شمرده است.<ref>درسهای آیت اللّه شبیری زنجانی، جلسه 107.</ref> بنابراین اصلاً مربوط به سخن گفتن زن با صدای نازک و مانند آن نیست که احیانا موجب لذت بردن نامحرم می‌شود.<br/>
-== نتیجه آنکه ==
+== نتیجه ==
 اوّلاً: آیه به تنهایی حکم «حرمت خضوع در قول» برای همه زنان را ثابت نمی‌کند، مگر آنکه بتوان با ضمیمه کردن قاعده «اشتراک در تکلیف» تکلیف همگان را استفاده کرد یا با عام و فراگیر بودن تعلیلِ آیه (طمع ورزی بیماردلان) حکم گسترده‌ای را استفاده نمود، بدون آنکه نیازی به قاعده فوق باشد.<br/>
 ثانیا: آیه دلالت بر حرمت خضوع در قول می‌کند، چه در لحن و آهنگ صدا باشد یا در محتوای سخن گفتن، و زن مجاز به گفتن چنین سخنی با مرد نامحرم نیست.<br/>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۷ دی ۱۳۹۵، ساعت ۰۶:۱۲
(بدون تفاوت)