فرهنگ مصادیق:شرک – پژوهه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan: Golafshan صفحهٔ شرک – پژوهه را به فرهنگ مصادیق:شرک – پژوهه منتقل کرد

2017-01-16T15:36:38Z

Golafshan صفحهٔ شرک – پژوهه را به فرهنگ مصادیق:شرک – پژوهه منتقل کرد

Golafshan در ‏۲۷ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۱۲

2017-01-16T15:12:04Z

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-16T15:09:49Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

User8: اصلاح ارقام

2016-04-27T08:13:17Z

اصلاح ارقام

User8: اصلاح ارقام، اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی

2016-04-27T07:48:34Z

اصلاح ارقام، اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی

User8: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-04-24T10:30:57Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> شرک – پژوهه </div>
نویسنده: عبدالرضا آتشین صدف 

کلمات کلیدی:شرک، شرک ذاتی، شرک صفاتی، شرک افعالی، شرک در خالقیت، شرک در ربوبیت، شرک در عبادت، شرک در طاعت، شرک خفی، شرک جلی 
شرک در لغت به معنای انباز و همتا قائل شدن است و در اصطلاح عقائد اسلامی به شریک قائل شدن برای خداوند متعال در اموری که خاص او ست، اطلاق می‌شود؛ مانند وجوب وجود، الوهیت، بندگی و تدبیر شئون آفریدگان.<ref>خرمشاهی، بهاء الدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، دوستان و ناهید، 1377، ج 2، ص 1298؛ طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه اعلمی، 1403، ج 5، ص 532؛ صدرالمتالهین، تفسیر، قم، بیدار، 1361، ج 4، ص 74؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، قم، ادب الحوزه، 1405،ج10، ص 449 و 450 .</ref> 
مفهوم شرک در مقابل توحید قرار دارد چرا که توحید اعتقاد به وحدت و یگانگی خداست در حالی که شرک اعتقاد به تعدد، مشارکت و انکار وحدت و یگانگی اوست. <ref>سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، قم؛ طه، 1383، ص 156-159.</ref>
== اقسام شرک ==
=== ۱. شرک ذاتی ===
شرک ذاتی دارای دو معناست: یکی آن که انسان ذات خداوند را مرکب بداند و به عبارت دیگر قائل به جسمانیت او باشد چنانکه گروهی از مسلمانان که به «مجسِّمه» مشهورند چنین اعتقادی دارند. معنای دیگر آن این است که کسی معتقد به چند خدای مستقل باشد.<ref>همان، ص 157 ؛ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران؛ صدرا، 1387، ج 2، ص 123. [4] . کلام اسلامی، ص 158-160و مجموعه آثار، ج 2، ص 123.</ref>
=== ۲. شرک صفاتی ===
اعتقاد به اینکه صفات الهی با ذات خداوند مغایر و دارای وجودی مستقل از ذات او هستند. بر این اساس اگر کسی همانند اشاعره معتقد باشد که صفت خالقیت چیزی است و ذات خداوند چیزی دیگر، مشرک محسوب می‌شود. این شرک تنها در بین فیلسوفان و متکلمان مطرح است؛ زیرا مباحث مربوط به آن تخصصی است. 
=== ۳. شرک افعالی[۴] ===
شرک افعالی در مقابل توحید افعالی قرار دارد و همانند آن به شاخه‌های مختلفی تقسیم می‌شود از جمله: شرک در خالقیت، شرک در عبادت، شرک در ربوبیت و شرک در طاعت (تشریع و حاکمیت). 
=== ۴. شرک در خالقیت ===
به معنای اعتقاد به وجود دو یا چند خالق مستقل است به گونه‌ای که هیچ یک از آنان تحت سیطره اراده و فرمان دیگری نباشد که یکی از عمده‌ترین نمونه‌های آن اعتقاد به دو خالق خیر و شر است. بر طبق این اعتقاد خداوند تنها اشیاء و امور نیک را می‌آفریند اما موجود شریر و بدخواه دیگری مثل شیطان یا اهریمن وجود دارد که به صورت مستقل به آفرینش موجودات بد و شریر دست می‌زند. این اندیشه در آئین مانی و برخی پیروان دین زردشت رواج دارد. <ref>گاتها؛ سرودهای مینوی زرتشت، گزارش وحیدی، حسین، تهران؛ فرزین،1376، صص16-15 و 78 و 103؛ هین لز، جان آر، فرهنگ ادیان جهان، ویراسته ع. پاشایی، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1385، ص 360 و صص 574-573.</ref>
=== ۵. شرک در ربوبیت ===
این نوع شرک در میان اقوام و ملل مختلف رواج بسیاری داشته است آنان برای هر یک از پدیده‌های طبیعی مانند باد، باران، رویش گیاهان و ... معتقد به خدایی مستقل بودند و به ربوبیت و تدبیراستقلالی آنها باور داشتند. 
=== ۶. شرک در عبادت ===
پرستش، خضوع و خشوع در مقابل کسی یا چیزی غیر از خداوند یکتا، شرک در عبادت نام دارد. غالب مشرکان گرفتار چنین شرکی هستند. مظاهر و نمونه‌های اینگونه از شرک را می‌توان در پرستش بت‌های ساخته شده از سنگ، چوب، طلا و نیز خورشید و ماه و برخی حیوانات مشاهده نمود. 
=== ۷. شرک در طاعت (تشریع و حاکمیت) ===
شرک در طاعت بدین معناست که انسان غیر از خداوند مرجع مستقلی را برای قانونگذاری بپذیرد و فرامین او را در راستای مخالفت با احکام الهی لازم الاجرا بداندچنانکه امام صادق (ع) ذیل آیه :
«و اتخذوا من دون الله آلهه لیکونوا لهم عزا» <ref>(مریم/81)</ref> 
«و آنان غیر از خدا، معبودانی را برای خود برگزیدند تا مایه عزّتشان باشد.» 
پرستش تنهارکوع و سجود نیست بلکه اطاعت از کسی همان پرستش است و هر کسی که مخلوقی را در معصیت خالق اطاعت نماید در حقیقت او را پرستش کرده است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، مؤسسه الوفاء 1404، ج 69، ص 94.</ref> 
البته حضرت علی (ع)اقسام شرک از نظر قرآن را چنین بیان فرمود: «شرکی که در قرآن آمده چهار قسم است: <ref>همان، ج90، ص 61-62</ref> 
قسم اول: شرکی که به زبان اظهار گردد؛ آنجا که فرمود: 
«لقد کفر الذین قالوا ان الله هو المسیح ابن مریم» <ref>( مائده/ 17)</ref> 
«آنها که گفتند: خدا، همان مسیح بن مریم است بطور مسلّم کافر شدند.» 
قسم دوم: شرک عملی است؛ چنانکه فرمود: 
«و ما یومن اکثرهم بالله الا و هم مشرکون» <ref>(یوسف/ 106)</ref> 
و فرمود: 
«اتخذوا احبارهم و رهبانهم اربابا من دون الله» <ref>(توبه/ 31)</ref> 
«آنها دانشمندان و راهبان خویش را معبودهایی در برابر خدا قرار دادند.» 

زیرا آنان علمای خود را به خدایی نمی‌خواندند (تا شرک زبانی باشد) بلکه از این جهت مشرک بودند که آنان را اطاعت می‌نمودند، آنچنانچه اگر حلالی را حرام یا حرامی را حلال می‌کردند از آنان می‌پذیرفتند. پس عملا و ناخودآگاه آنها را پرستش می‌نمودند. 
قسم سوم: شرک زنا است که (خطاب به شیطان) فرمود: 
«و شارکهم فی الاموال و الاولاد» <ref>( اسراء/64)</ref> 
«و در ثروت و فرزندانشان شرکت جوی» 
شاید از این جهت که زناکار شیطان را در تکوین نطفه با خدا شریک ساخته است. 
قسم چهارم: شرک ریا است؛ آنجا که می‌فرماید: 
« فمن کان یرجوا لقاء ربه فلیعمل عمل صالحا و لا یشرک بعباده ربه احدا» <ref>(کهف/110)</ref> 
«پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد، و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند.» 
که چنین افرادی نماز گزارده و [[روزه]] گرفته و اعمال نیک چون دیگر نیکوکاران انجام داده‌اند جز آن که هدف آنان ازاین اعمال ریا و جلب ستایش مردم بوده است. 
امام صادق(ع) در توضیح شرک ریا فرمود: «کسی که نماز و [[روزه]] یا آزاد ساختن بردگان و [[حج]] و از این گونه اعمال را به نیت ستایش مردم انجام دهد در حقیقت در عمل خویش دیگری را با خدا شریک نموده است ولی این نوع شرک قابل گذشت است.» <ref>نوری، حسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آل البیت، 1408، ج 1، ص 104.</ref>
== مراتب شرک ==
شرک از جهت پنهان و آشکار بودن به دو قسم جلی و خفی تقسیم می‌شود؛ شرک جلی به معنای انجام مناسک عبادی و اعمال خاصی مانند رکوع و سجود، [[قربانی]] و ... برای معبودی غیر از خداوند است. البته همراه با این اعتقاد که آن معبود شایسته مقام خدایی است. این آشکارترین جلوه شرک در پرستش است. اما در مراتب خفی و پنهان آن می‌توان به هرگونه دنیاپرستی، جاه پرستی، هواپرستی ، ریا و ...اشاره کرد چنانکهقرآن می‌فرماید: 
«ارایت من اتخذ الهه هواه» <ref>(فرقان: 43 و جاثیه: 23)</ref> 
«آیا دیدی آن کس را که هوای (نفس) خود را معبود خویش گرفته است؟» 
همچنین از دیگر نمونه‌های شرک پنهان می‌توان به اعتماد و اتکا به اسباب و علل طبیعی و اعتقاد و ایمان به گره گشایی آنها اشاره نمود.<ref>کلام اسلامی، ج 1، ص 160 و 161؛ مجموعه آثار، ج 2، ص 124.</ref>امام صادق (ع) در تفسیر آیه : 
«و ما یومن اکثرهم بالله الا و هم مشرکون» <ref>(یوسف/ 106)</ref> 
«و بیشتر آنها که مدعی [[ایمان به خدا]] هستند، مشرکند» 
فرمود: «از این قبیل است که کسی بگوید اگر فلانی نبود من هلاک می‌شدم و اگر فلانی نبود به فلان گرفتاری دچار می‌شدم واگر فلان نبود همسرم از کفم می‌رفت. چنین کسی به شریکی در قلمرو حکومت خدا قائل شده است که او را روزی می‌دهد و بلا را از او دفع می‌کند. راوی پرسید: اگر چنین بگوید: اگر خداوند به وسیله فلانی بر من منت نمی‌نهاد هلاک می‌شدم، صحیح است؟ فرمود: آری، اشکالی ندارد.»<ref>بحار الانوار، ج 5، ص 148.</ref> 
پیامبر اکرم ( ص) نیز دربارهٔ شرک خفی فرمود: «شرک مخفی تر است از راه رفتن مورچه بر سنگ صاف در شب تاریک.» <ref>شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، 1409 ، ج 16، ص 254؛ مستدرک الوسائل، ج 1، ص 313.</ref>
== بی پایه بودن شرک ==
در قرآن آیات فراوانی دربارهٔ شرک وجود دارد که در برخی موارد دلایل شرک مورد نقد و رد قرار گرفته است. خداوند در آیات مختلفی می‌فرماید برای شرک هیچگونه دلیل و برهانی وجود ندارد.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، قم، مطبوعاتی هدف، 1374 ، ج 3، ص 209-210 .</ref> مثلا:
«وَ مَنْ یَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا بُرْهانَ لَهُ بِهِ » <ref>(مومنون/ 117)</ref> 
«و هر کس معبود دیگری را با خدا بخواند و مسلّماً هیچ دلیلی بر آن نخواهد داشت.» 
در برخی آیات نیز آمده است که مشرکین برای مدعاهای بت پرستانه خود تنها به حدس و گمان و یا هوای نفس تکیه می‌کنند. <ref>همان، ج 3، ص 211-213.</ref> 
«إِنْ هِیَ إِلاَّ أَسْماءٌ سَمَّیْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُکُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ ما تَهْوَی الْأَنْفُسُ» <ref>(نجم/23)</ref> 
«اینها فقط نامهایی است که شما و پدرانتان بر آنها گذاشته‌اید نامهایی بی‌محتوا و اسمهایی بی‌مسما، و هرگز خداوند دلیل و حجّتی بر آن نازل نکرده؛ آنان فقط از گمانهای بی‌اساس و هوای نفس پیروی می‌کنند».<ref>همان، ج 3، ص 211-215 .</ref> 
و نیز در سوره یونس/ ۶۶ می‌فرماید: 
«وَ ما یَتَّبِعُ الَّذینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَکاءَ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ یَخْرُصُون» 
«و آنها که غیر خدا را همتای او می‌خوانند، از منطق و دلیلی پیروی نمی‌کنند؛ آنها فقط از پندار بی‌اساس پیروی می‌کنند؛ و آنها فقط دروغ می‌گویند» 
و در سوره انبیاء آیه ۲۴ خطاب به مشرکان می‌فرماید: 
«أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَهً قُلْ هاتُوا بُرْهانَکُمْ.» 
«آیا آنها معبودانی جز خدا برگزیدند؟! بگو دلیلتان را بیاورید.» 

اما معلوم و مشخص است که هیچ دلیل و برهانی از اعمال و اعتقاداتمشرکانه آنان حمایت نمی‌کند.<ref>همان، ج 3، ص 214-215 .</ref> 
== حد نصاب توحید ==
توحید به معنای یگانگی خداست که خود دارای پنج مرتبه می‌باشد: 
الف) توحید در وجوب وجود؛ یعنی اینکه جز الله هیچ چیز وجودی از خود ندارد. 
ب) توحید در خالقیت؛ به این معنا که همه هستی مخلوق خداست. 
ج) توحید در ربوبیت و تدبیر؛ بدین معنا که تنها موثر در عالم هستی خداست و هیچ موجودی در جهان جز او تاثیر استقلالی ندارد. 
د) توحید در تشریع و حاکمیت؛ به این معنا که حق وضع قوانین تنها از آن الله است. 
هـ) توحید در الوهیت و معبودیت؛ بدین معنا که تنها الله شایستگی پرستش و خضوع و خشوع را دارد. در حقیقت این مرتبه از توحید نتیجه طبیعی مراتب قبلی است؛ وقتی هستی ما از الله است، اختیار وجود ما هم بدست اوست. تاثیر استقلالی در جهان از اوست، حق فرمان دادن و قانون وضع کردن هم منحصر به اوست دیگر جای پرستش برای کس دیگری باقی نمی‌ماند. <ref>مصباح یزدی، محمد تقی، خداشناسی در قرآن، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1384، ص 64.</ref> 
با دقت و بررسی در آیات قرآن به دست می‌آید که از نظر قرآن کسی موحد است که هم واجب الوجود را منحصر به الله بداند و هم خالق را، هم رب تکوینی را و هم رب تشریعی را و هم اله و معبود را و چون اعتقاد به الوهیت و وحدت در الوهیت در مرتبه اخیر واقع شده است (توحید در الوهیت) لذا قرآن: «لا اله الا الله» <ref>(محمد/ 19- صافات/ 35)</ref> را شعار قرار داد که بر طبق مفاد آن توحید در مراتب قبل اگرچه لازم است اما کافی نیست، بلکه باید شخص به این اعتقاد برسد که معبودی هم جز الله نیست و پرسنش منحصر به اوست. اینجا حد نصاب توحید است. بر این اساس نصاب توحید از نظر اسلام توحید در الوهیت است که قبل از آن مراتب دیگری از توحید وجود دارد. ولی تا بدین حد نرسد، توحید به نصاب خود نرسیده است.<ref>همان، ص 76.</ref> بنابراین اقسام شرک خفی مانند هواپرستی، جاه پرستی و ریا موجب خروج شخص از جرگه مسلمانان نمی‌شود. <ref>کلام اسلامی، ج 1، ص 162 و 163.</ref> چنانکه در حدیث آمده است: «کسی که نماز و [[روزه]] یا آزاد ساختن بردگان و [[حج]] و از اینگونه اعمال را به نیت ستایش مردم انجام دهد در حقیقت در عمل خویش دیگری را با خدا شریک نموده است ولی این نوع شرک قابل گذشت است.» <ref>مستدرک الوسائل، 1408، ج 1، ص 104.</ref> 
اما وهابیان تنها این امور را کافی نمی‌دانند و معتقدند مسلمان برای خروج از حیطه شرک باید شروط زیر را رعایت کند:<ref>محمدبن عبدالوهاب، مجموعه الفتاوی و الرسائل و الاجوبه، بیروت، 1407، ص 145-157.</ref> 
۱- مسلمان نباید به یکی از انبیاء و اولیاء متوسل شود زیرا خداوند در قرآن می‌فرماید: 
«فَلا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتَکُونَ مِنَ الْمُعَذَّبینَ» <ref>(شعراء/213)</ref> 
«پس با خدا، خدای دیگر مخوان که از عذاب شدگان خواهی شد.» 
۲- مسلمان نباید قبر پیغمبر (ص) را زیارت کند و روی قبور قبه و بارگاه و مسجد بسازد.زیرا پیامبر (ص) کسانی را که قبور را زیارت می‌کنند و آنها را مساجد خویش قرار می‌دهند و بر آنها قبه و بارگاه می سازندلعن فرمود. <ref>عبدالرحمن ابن حسن آل الشیخ، فتح المجید (شرح کتاب التوحید)، بی تا، ص 253-251.</ref> 
۳- مسلمان حق ندارد از پیغمبر (ص) طلب شفاعت کند. چرا که در قرآن آمده است: 
«لیس لهم من دونه ولی و لا شفیع» <ref>(انعام/51)</ref> 
«غیر او برای آنها یار و شفیعی نیست» 
«أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعاءَ قُلْ أَوَ لَوْ کانُوا لایَمْلِکُونَ شَیْئاً وَ لایَعْقِلُونَ» <ref>(زمر/43)</ref> 
قل لله الشفاعه جمیعا <ref>(زمر/ 44)</ref> 
«آیا غیر از خدا شفاعت گرانی برای خود گرفته‌اند؟ بگو آیا هرچند اختیار چیزی را نداشته باشند و نیندیشند؟! شفاعت یکسره از آن خداست.» 
۴- مسلمان نباید به نام پیغمبر (ص) سوگند یاد کند. چراکه مشرکان عصر پیامبر(ص) نیز در مورد بت‌ها همین گونه رفتار می‌کردند و هر کس این امور را انجام دهد مشرک است و خون، مال و اولادش مباح است. <ref>همان، ص 491؛به نقل از: هذه هی الوهابیه، نوشته محمدجواد مغنیه، بیروت، دارالجواد، 1982 میلادی، ص 77 ؛ پیام قرآن، ج 3، ص 301؛ مجموعهآثار، ج 2، ص 129.</ref>
== نقد نظریه وهابیان ==
همانگونه که خود وهابیان نیز می‌دانند خداوند متعال در قرآن مجید می‌فرماید: 
«ما مِنْ شَفیعٍ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ إِذْنِه» <ref>(یونس/ 3)</ref> 
«شفاعتی جز پس از اذن او نیست» 
بنابراین اگر پیامبر (ص) شفاعتی دارد به اذن خدا و در راستای مالکیت مطلقه اوست. همچنین اینکه در قرآن آمده است «شفاعت یکسره از آن خداست» به معنای آن است که خداوند مالک شفاعت است و این منافاتی با تفویض شفاعت به غیر ندارد البته واضح است که دارا بودن چنین مقامی برای پیامبر (ص) در طول ملکیت خداوند است نه در عرض آن و به صورت استقلالی.<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، به قلم محمد مکی عاملی، قم، قدس، ج 4، ص 36؛ پیام قرآن، ج 3، ص 302.</ref> 
از سوی دیگر وهابیان اعمالی چون توسل و استغاثه به اولیاء الهی، طلب شفاعت از آنان، سوگند دادن خداوند به حق آنان و ... را از مصادیق شرک در عبادت می‌دانند و دلیل آنان چیزی جز مقایسه این اعمال با اعمال مشرکان عصر رسالت نیست، در حالیکه اعمال مشرکان با اعتقاد به ربوبیت و مالکیت بت‌ها بود اما کارهای مسلمین در مورد اولیاء با چنین اعتقادی همراه نیست بلکه تعظیم شعائر الهی است.<ref>ربانی گپایگانی، علی، عقائد استدلالی، قم، موسسه امام صادق، 1380، ج 1، ص 125 و 126.</ref> شاهد بر این مدعا این است که در آیات مربوط به حضرت هود و قومش، مشرکین معتقدبه تاثیر استقلالی بتها بر حضرت هود (ع) بودند<ref>إِنْ نَقُولُ إِلاَّ اعْتَراکَ بَعْضُ آلِهَتِنا بِسُوء (هود /54)«جز این نمی‌گوییم که بعضی از خدایان ما به تو آسیبی رسانده‌اند»</ref>حال آنکه شیعه هرگز از امام یا نبی اثر استقلالی نمی‌خواهد و اساسا به آن اعتقاد ندارد. پس وجه مشترکی میان مشرکین و متوسلین شیعه وجود ندارد. 
وهابیان در حقیقت نوعی استقلال ذاتی در اشیاء را پذیرفته‌اند و از این رو تاثیری بالاتر از حد عوامل معمولی داشتن را مستلزم اعتقاد به قطب و قدرتی در مقابل خداوند دانسته‌اند غافل از اینکه موجودی مانند انسان که تمام هویتش وابسته به خواست و اراده حق است و هیچگونه استقلالی از خود ندارد تاثیر مافوق طبیعی او مانند تاثیر طبیعی اش پیش از آنکه مستند به خودش باشد وابسته به خدای متعال است و او تنها مجرایی برای جریان یافتن فیض و رحمت حق به اشیاست. آیا واسطه فیض وحی بودن جبرئیل، واسطه رزق بودن میکائیل و واسطه قبض ارواح بودن ملک الموت شرک است؟!
== عوامل و ریشه‌های شرک ==
ریشه همه معلومات انسان در آغاز از محسوسات گرفته شده است زیرا انسان نخستین بار که چشم می‌گشاید عالم ماده را می‌بیند و با جهان محسوس آشنا می‌شود و راه یافتن او به جهان ماوراء حس حتی تصور موجودی که مجرد در زمان، مکان و ماده باشد بعد از مطالعه و تجزیه و تحلیل در مسائل عقلانی و روحانی صورت خواهد گرفت. بنابراین جای تعجب نیست که [[بت پرستی]] مذهب اقوام رشدنیافته باشد.<ref>پبام قرآن، ج 3، ص 227.</ref> از سوی دیگر بت پرستان معتقد بودند که ما به خاطر آلودگی‌های بشریت و مادیت و کثافات گناهان و خطاها راهی به رب الارباب نداریم چراکه ساحت او پاک و مقدس است و هیچ نسبتی میان ما و او نیست بنابراین بر ما لازم است که به آنچه نزد او از همه چیز محبوب تر است تقرب جوئیم یعنی همان خدایانی که تدبیر خلق به آنان واگذار شده است. ما بوسیله این بت‌ها و مجسمه‌ها به آنها تقرب می جوئیم تا شفیع ما نزد خدا شوند و خیر و برکت را برای ما به ارمغان بیاورند و شر و ضرر را دفع کنند. <ref>المیزان، ج 10، ص30؛ پیام قرآن، ج 3، ص 238.</ref> چنانکه خداوند در قرآن عقیده آنان چنین بیان کرده است: 
«وَ الَّذینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللَّهِ زُلْفی‏» <ref>(زمر/3)</ref> 
«و آنها که غیر خدا را اولیای خود قرار دادند، دلیلشان این بود که اینها را نمی‌پرستیم مگر بخاطر اینکه ما را به خداوند نزدیک کنند.» 
البته در قرآن موارد دیگری نیز به عنوان عوامل گرایش به شرک ذکر شده است که از جمله می‌توان به هواپرستی و [[گناه]] اشاره نمود چنانکه می‌فرماید : 
«أَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ» <ref>(فرقان/43)</ref> 
«آیا دیدی آن کسرا که هوای نفس خود را معبود خویش گرفته است؟»
 

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع: [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=38209 پژوهشکده باقرالعلوم ع] - 19/06/94 </div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[شرک در افعال الهی]] </div>
</div>

@@ سطر ۲: / سطر ۲: @@
 نویسنده: عبدالرضا آتشین صدف<br />
-کلمات کلیدی:شرک، شرک ذاتی، شرک صفاتی، شرک افعالی، شرک در خالقیت، شرک در ربوبیت، شرک در عبادت، شرک در طاعت، شرک خفی، شرک جلی<br />
+کلمات کلیدی: شرک، شرک ذاتی، شرک صفاتی، شرک افعالی، شرک در خالقیت، شرک در ربوبیت، شرک در عبادت، شرک در طاعت، شرک خفی، شرک جلی<br />
 شرک در لغت به معنای انباز و همتا قائل شدن است و در اصطلاح عقائد اسلامی به شریک قائل شدن برای خداوند متعال در اموری که خاص او ست، اطلاق می‌شود؛ مانند وجوب وجود، الوهیت، بندگی و تدبیر شئون آفریدگان.<ref>خرمشاهی، بهاء الدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، دوستان و ناهید، 1377، ج 2، ص 1298؛ طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسه اعلمی، 1403، ج 5، ص 532؛ صدرالمتالهین، تفسیر، قم، بیدار، 1361، ج 4، ص 74؛ ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، قم، ادب الحوزه، 1405،ج10، ص 449 و 450 .</ref><br />
 مفهوم شرک در مقابل توحید قرار دارد چرا که توحید اعتقاد به وحدت و یگانگی خداست در حالی که شرک اعتقاد به تعدد، مشارکت و انکار وحدت و یگانگی اوست. <ref>سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، قم؛ طه، 1383، ص 156-159.</ref>

@@ سطر ۹۸: / سطر ۹۸: @@
 «وَ الَّذینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللَّهِ زُلْفی‏» <ref>(زمر/3)</ref><br />
 «و آنها که غیر خدا را اولیای خود قرار دادند، دلیلشان این بود که اینها را نمی‌پرستیم مگر بخاطر اینکه ما را به خداوند نزدیک کنند.»<br />
-البته در قرآن موارد دیگری نیز به عنوان عوامل گرایش به شرک ذکر شده است که از جمله می‌توان به هواپرستی و [[گناه]] اشاره نمود چنانکه می‌فرماید :<br />
+البته در قرآن موارد دیگری نیز به عنوان عوامل گرایش به شرک ذکر شده است که از جمله می‌توان به هواپرستی و [[گناه]] اشاره نمود چنانکه می‌فرماید:<br />
 «أَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ» <ref>(فرقان/43)</ref><br />
 «آیا دیدی آن کسرا که هوای نفس خود را معبود خویش گرفته است؟»

@@ سطر ۶: / سطر ۶: @@
 مفهوم شرک در مقابل توحید قرار دارد چرا که توحید اعتقاد به وحدت و یگانگی خداست در حالی که شرک اعتقاد به تعدد، مشارکت و انکار وحدت و یگانگی اوست. <ref>سعیدی مهر، محمد، آموزش کلام اسلامی، قم؛ طه، 1383، ص 156-159.</ref>
 == اقسام شرک ==
-=== ۱. شرک ذاتی ===
+===  شرک ذاتی ===
 شرک ذاتی دارای دو معناست: یکی آن که انسان ذات خداوند را مرکب بداند و به عبارت دیگر قائل به جسمانیت او باشد چنانکه گروهی از مسلمانان که به «مجسِّمه» مشهورند چنین اعتقادی دارند. معنای دیگر آن این است که کسی معتقد به چند خدای مستقل باشد.<ref>همان، ص 157 ؛ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران؛ صدرا، 1387، ج 2، ص 123.<br/> [4] . کلام اسلامی، ص 158-160و مجموعه آثار، ج 2، ص 123.</ref>
-=== ۲. شرک صفاتی ===
+=== شرک صفاتی ===
 اعتقاد به اینکه صفات الهی با ذات خداوند مغایر و دارای وجودی مستقل از ذات او هستند. بر این اساس اگر کسی همانند اشاعره معتقد باشد که صفت خالقیت چیزی است و ذات خداوند چیزی دیگر، مشرک محسوب می‌شود. این شرک تنها در بین فیلسوفان و متکلمان مطرح است؛ زیرا مباحث مربوط به آن تخصصی است.<br/>
-=== ۳. شرک افعالی[۴] ===
+===  شرک افعالی[۴] ===
 شرک افعالی در مقابل توحید افعالی قرار دارد و همانند آن به شاخه‌های مختلفی تقسیم می‌شود از جمله: شرک در خالقیت، شرک در عبادت، شرک در ربوبیت و شرک در طاعت (تشریع و حاکمیت).<br/>
-=== ۴. شرک در خالقیت ===
+===  شرک در خالقیت ===
 به معنای اعتقاد به وجود دو یا چند خالق مستقل است به گونه‌ای که هیچ یک از آنان تحت سیطره  اراده و فرمان دیگری نباشد که یکی از عمده‌ترین نمونه‌های آن اعتقاد به دو خالق خیر و شر است. بر طبق این اعتقاد خداوند تنها اشیاء و امور نیک را می‌آفریند اما موجود شریر و بدخواه دیگری مثل شیطان یا اهریمن وجود دارد که به صورت مستقل به آفرینش موجودات بد و شریر دست می‌زند. این اندیشه در آئین مانی و برخی پیروان دین زردشت رواج دارد. <ref>گاتها؛ سرودهای مینوی زرتشت، گزارش وحیدی، حسین، تهران؛ فرزین،1376، صص16-15 و 78 و 103؛ هین لز، جان آر، فرهنگ ادیان جهان، ویراسته ع. پاشایی، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1385، ص 360 و صص 574-573.</ref>
-=== ۵. شرک در ربوبیت ===
+===  شرک در ربوبیت ===
 این نوع شرک در میان اقوام و ملل مختلف رواج بسیاری داشته است آنان برای هر یک از پدیده‌های طبیعی مانند باد، باران، رویش گیاهان و ... معتقد به خدایی مستقل بودند و به ربوبیت و تدبیراستقلالی آنها باور داشتند.<br/>
-=== ۶. شرک در عبادت ===
+===  شرک در عبادت ===
 پرستش، خضوع و خشوع در مقابل کسی یا چیزی غیر از خداوند یکتا، شرک در عبادت نام دارد. غالب مشرکان گرفتار چنین شرکی هستند. مظاهر و نمونه‌های اینگونه از شرک را می‌توان در پرستش بت‌های ساخته شده از سنگ، چوب، طلا و نیز خورشید و ماه و برخی حیوانات مشاهده نمود.<br/>
-=== ۷. شرک در طاعت (تشریع و حاکمیت) ===
+===  شرک در طاعت (تشریع و حاکمیت) ===
 شرک در طاعت بدین معناست که انسان غیر از خداوند مرجع مستقلی را برای قانونگذاری بپذیرد و فرامین او را در راستای مخالفت با احکام الهی لازم الاجرا بداندچنانکه امام صادق (ع) ذیل آیه :
 «و اتخذوا من دون الله آلهه لیکونوا لهم عزا» <ref>(مریم/81)</ref><br />
@@ سطر ۱۰۶: / سطر ۱۰۶: @@
 == پانویس ==
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
-<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=38209 پژوهشکده باقرالعلوم ع] - 19/06/94 </span></div>
+<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=38209 سایت پژوهشکده باقرالعلوم ع] - تاریخ برداشت: ۱۹/۰۶/۹۴ </span></div>
 <div class="hold">
 <div class="return">بازگشت به [[شرک در افعال الهی]] </div>
 </div>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۷ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۳۶
(بدون تفاوت)