فرهنگ مصادیق:حکم شرعی و اقسام آن - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Fayzi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-12-31T05:36:29Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Fayzi: /* پانویس */

2016-12-31T05:31:31Z

‏پانویس

Fayzi: Fayzi صفحهٔ حکم شرعی و اقسام آن را به فرهنگ مصادیق:حکم شرعی و اقسام آن منتقل کرد

2016-12-31T05:21:49Z

Fayzi صفحهٔ حکم شرعی و اقسام آن را به فرهنگ مصادیق:حکم شرعی و اقسام آن منتقل کرد

User2 در ‏۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۳۴

2016-05-05T09:34:22Z

Kazem: صفحه‌ای تازه حاوی «
حکم شرعی و اقسام آن
علم اصول فقه علم به مجموعه قواعد و روش هایی...» ایجاد کرد

2016-04-27T06:53:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<div class="head1">حکم شرعی و اقسام آن</div> علم اصول فقه علم به مجموعه قواعد و روش هایی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<div class="head1">حکم شرعی و اقسام آن</div>

علم اصول فقه علم به مجموعه قواعد و روش هایی است که فقیه را در مسیر استخراج و استنباط احکام شرعی یاری می دهد. یکی از سؤالاتی که مطرح می شود آن است که اساساً حکم شرعی چیست؟<br/>
تعریف حکم شرعی: یکی از بهترین تعاریفی که برای حکم شرعی بیان گردیده تعریف شهید صدر (رحمه الله علیه) است. ایشان در کتاب «معالم الجدیده» صفحه ی 123 می فرماید: حکم شرعی قانونی است که از جانب خداوند متعال برای تنظیم و ساماندهی زندگی انسان صادر شده است.<br/>
تقسیمی برای حکم: حکم شرعی بر اساس این که آیا مستقیماً به فعل و عمل فرد تعلق می گیرد یا مستقیماً به فعل تعلق نمی گیرد به دو دسته تقسیم می شود:<br/>

احکام تکلیفیه: آن دسته از احکامی که مستقیماً به افعال مکلفین تعلق می گیرد و وظیفه ی فرد را در انجام و عدم انجام آن فعل مشخص می نماید که شامل پنج حکم وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه می گردد. مثل: وجوب نماز، حرمت ظلم، جواز (اباحه) تصرف در ملک خود.<br/>

احکام وضعیه: آن دسته از احکامی که به طور مستقیم به افعال تعلق نمی گیرد بلکه به خود فرد یا به آن چه که به فرد مربوط است تعلق می گیرد. مثل: زوجیت و مالکیت که به انسان تعلق می گیرد [و البته به واسطه ی تعلق این احکام به فرد، برخی احکام تکلیفی متوجه فرد می شود؛ مثلاً در کنار زوجیت تکلیف وجوب نفقه، جواز نظر به زوج و... قرار می گیرد] یا مثل ملکیت، نجاست، سببیت، صحت، بطلان، مانعیت و... که به شیء متعلق به انسان تعلق می گیرد [و البته انسانی که در رابطه با آن شیء است، تکلیفی به عهده دارد؛ مثلاً یک شیء نجس می شود و اگر فرد دست به آن بزند جایز نیست با آن دست نماز بخواند] <ref> طریق الإجتهاد/ المرحله الاولی/ صفحه17.</ref>
توجه: یکی از فوائد عملی تقسیم حکم به وضعی و تکلیفی آن است که احکام تکلیفی شامل افراد بالغ و عاقل می شود، ولی در احکام وضعی بلوغ و عقل شرط نیست و فرقی میان مکلف و غیر مکلف وجود ندارد؛ لذا احکامی مانند ارث، صحت، بطلان، زوجیت، مالکیت و... به طور معمول شامل افراد صغیر و مجنون هم می شود <ref> اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه30</ref>
توجه مهم: میان احکام تکلیفی و وضعی ارتباط عمیق و ناگسستنی وجود دارد، به گونه ای که هیچ حکم وضعی یافت نمی شود جز این که در کنار آن یک یا چند حکم تکلیفی وجود دارد. برای مثال در کنار زوجیت که یک حکم وضعی است، چندین حکم تکلیفی از قبیل وجوب نفقه دادن شوهر به زن، وجوب تمکین زن نسبت به شوهر و حرمت [[ازدواج]] زن با مرد دیگر وجود دارد. مثال دیگر حکم وضعی مالکیت است که همراه با احکام تکلیفی حرمت تصرف غیرمالک و اباحه تصرفات مالک است <ref> معالم الجدیده/ صفحه125 و اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه32.</ref>
تقسیمی دیگر برای حکم: حکم شرعی بر اساس ادعای انکشاف واقع و عدم ادعای انکشاف واقع به دو دسته تقسیم می شود:<br/>
حکم واقعی: حکمی که در آن چنین ادعایی وجود دارد که در واقع برای موضوعی از طرف شارع جعل شده است؛ مثل: وجوب برای [[حج]] یا حرمت برای غیبت.<br/>
حکم ظاهری: [حکمی که در آن ادعای جعل آن از طرف شارع برای موضوعی نیست بلکه] حکمی است که در فرض جهل به حکم واقعی یا شک به حکم واقعی از طرف شارع برای مکلف جعل می شود و فقط فایده ی تعیین وظیفه ی عملی و فعلی مکلف را به عهده دارد. برای مثال در موضوعات نوپیدایی چون تلقیح مصنوعی و شبیه سازی و مانند آن، اگر مجتهد برای مراجعه به قرآن و روایات و ادله ی دیگر نتواند حکم واقعی آن را به دست آورد، در این صورت با توجه به قواعد و ضوابط مقرر در علم اصول حکم ظاهری مسأله را کشف می کند. مثلاً ممکن است با توجه به اصل برائت به عدم حرمت تلقیح مصنوعی و شبیه سازی فتوا دهد <ref> برگرفته از اصول فقه کاربردی/ صفحه33 و طریق الإجتهاد/ صفحه15</ref>
توجه: احکام واقعی بر اساس این که آیا برای حالت عادی وضع شده اند یا برای حالت اضطرار به دو دسته تقسیم می شوند:<br/>
1.حکم اولی یا اختیاری: احکامی که شارع با توجه به مصالح و مفاسد واقعی و در حالت عادی یعنی بدون در نظر گرفتن حالات استثنایی برای مکلفین مقرر کرده. مثل: وجوب نماز و [[روزه]] و پرداخت نفقه ی زوجه، حرمت قتل عمد و خوردن شراب.<br/>
2.حکم ثانوی یا اضطراری: حکمی که با در نظر گرفتن حالات خاص و استثنایی برای مکلف از طرف شارع صادر گردیده. این عوارض و شرایط استثنایی ممکن است اضطرار، ضرر، عسر و حرج، اکراه، تقیه، عجز، مرض و مانند آن باشد که به آن عناوین ثانوی گفته می شود.<br/>
برای مثال هر شخص مکلفی موظف است در حالت عادی برای نماز وضو بگیرد اما اگر [[وضو گرفتن]] برای انسان ضرر داشته باشد و یا این که آبی برای [[وضو گرفتن]] نباشد، تکلیف وضو که یک حکم اولی است از عهده ی شخص برداشته می شود و تکلیف دیگری (تیمم) به عهده وی می آید. بنابر این وجوب تیمم که در حالت ضرر یا اضطرار مقدر شده، یک حکم ثانوی است<ref> اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه 34</ref>

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://osulefeghh.blogfa.com/post-2.aspx وبلاگ اصول فقه] - تاریخ برداشت:95/1/30 </span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[استهزاء احکام تکلیفی]]</div>
</div>

@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 <div class="hold">
-<div class="return">بازگشت به [[انکار احکام وضعی (حرمت و حلیت)]]</div>
+<div class="return">بازگشت به [[انکار احکام وضعی]]</div>
 </div>

@@ سطر ۱: / سطر ۱: @@
 <div class="head1">حکم شرعی و اقسام آن</div>
-علم اصول فقه علم به مجموعه قواعد و روش هایی است که فقیه را در مسیر استخراج و استنباط احکام شرعی یاری می دهد. یکی از سؤالاتی که مطرح می شود آن است که اساساً حکم شرعی چیست؟<br/>
+علم اصول فقه علم به مجموعه قواعد و روش‌هایی است که فقیه را در مسیر استخراج و استنباط احکام شرعی یاری می‌دهد. یکی از سؤالاتی که مطرح می‌شود آن است که اساساً حکم شرعی چیست؟<br/>
-تعریف حکم شرعی: یکی از بهترین تعاریفی که برای حکم شرعی بیان گردیده تعریف شهید صدر (رحمه الله علیه) است. ایشان در کتاب «معالم الجدیده» صفحه ی 123 می فرماید: حکم شرعی قانونی است که از جانب خداوند متعال برای تنظیم و ساماندهی زندگی انسان صادر شده است.<br/>
+تعریف حکم شرعی: یکی از بهترین تعاریفی که برای حکم شرعی بیان گردیده تعریف شهید صدر (رحمه الله علیه) است. ایشان در کتاب «معالم الجدیده» صفحه ی ۱۲۳ می‌فرماید: حکم شرعی قانونی است که از جانب خداوند متعال برای تنظیم و ساماندهی زندگی انسان صادر شده است.<br/>
-تقسیمی برای حکم: حکم شرعی بر اساس این که آیا مستقیماً به فعل و عمل فرد تعلق می گیرد یا مستقیماً به فعل تعلق نمی گیرد به دو دسته تقسیم می شود:<br/>
+تقسیمی برای حکم: حکم شرعی بر اساس این که آیا مستقیماً به فعل و عمل فرد تعلق می‌گیرد یا مستقیماً به فعل تعلق نمی‌گیرد به دو دسته تقسیم می‌شود:<br/>
-احکام تکلیفیه: آن دسته از احکامی که مستقیماً به افعال مکلفین تعلق می گیرد و وظیفه ی فرد را در انجام و عدم انجام آن فعل مشخص می نماید که شامل پنج حکم وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه می گردد. مثل: وجوب نماز، حرمت ظلم، جواز (اباحه) تصرف در ملک خود.<br/>
+احکام تکلیفیه: آن دسته از احکامی که مستقیماً به افعال مکلفین تعلق می‌گیرد و وظیفه ی فرد را در انجام و عدم انجام آن فعل مشخص می‌نماید که شامل پنج حکم وجوب، حرمت، استحباب، کراهت و اباحه می‌گردد. مثل: وجوب نماز، حرمت ظلم، جواز (اباحه) تصرف در ملک خود.<br/>
-احکام وضعیه: آن دسته از احکامی که به طور مستقیم به افعال تعلق نمی گیرد بلکه به خود فرد یا به آن چه که به فرد مربوط است تعلق می گیرد. مثل: زوجیت و مالکیت که به انسان تعلق می گیرد [و البته به واسطه ی تعلق این احکام به فرد، برخی احکام تکلیفی متوجه فرد می شود؛ مثلاً در کنار زوجیت تکلیف وجوب نفقه، جواز نظر به زوج و... قرار می گیرد] یا مثل ملکیت، نجاست، سببیت، صحت، بطلان، مانعیت و... که به شیء متعلق به انسان تعلق می گیرد [و البته انسانی که در رابطه با آن شیء است، تکلیفی به عهده دارد؛ مثلاً یک شیء نجس می شود و اگر فرد دست به آن بزند جایز نیست با آن دست نماز بخواند] <ref> طریق الإجتهاد/ المرحله الاولی/ صفحه17.</ref>
+احکام وضعیه: آن دسته از احکامی که به طور مستقیم به افعال تعلق نمی‌گیرد بلکه به خود فرد یا به آن چه که به فرد مربوط است تعلق می‌گیرد. مثل: زوجیت و مالکیت که به انسان تعلق می‌گیرد [و البته به واسطه ی تعلق این احکام به فرد، برخی احکام تکلیفی متوجه فرد می‌شود؛ مثلاً در کنار زوجیت تکلیف وجوب نفقه، جواز نظر به زوج و... قرار می‌گیرد] یا مثل ملکیت، نجاست، سببیت، صحت، بطلان، مانعیت و... که به شیء متعلق به انسان تعلق می‌گیرد [و البته انسانی که در رابطه با آن شیء است، تکلیفی به عهده دارد؛ مثلاً یک شیء نجس می‌شود و اگر فرد دست به آن بزند جایز نیست با آن دست نماز بخواند] <ref> طریق الإجتهاد/ المرحله الاولی/ صفحه17.</ref>
-توجه: یکی از فوائد عملی تقسیم حکم به وضعی و تکلیفی آن است که احکام تکلیفی شامل افراد بالغ و عاقل می شود، ولی در احکام وضعی بلوغ و عقل شرط نیست و فرقی میان مکلف و غیر مکلف وجود ندارد؛ لذا احکامی مانند ارث، صحت، بطلان، زوجیت، مالکیت و... به طور معمول شامل افراد صغیر و مجنون هم می شود <ref> اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه30</ref>
+توجه: یکی از فوائد عملی تقسیم حکم به وضعی و تکلیفی آن است که احکام تکلیفی شامل افراد بالغ و عاقل می‌شود، ولی در احکام وضعی بلوغ و عقل شرط نیست و فرقی میان مکلف و غیر مکلف وجود ندارد؛ لذا احکامی مانند ارث، صحت، بطلان، زوجیت، مالکیت و... به طور معمول شامل افراد صغیر و مجنون هم می‌شود <ref> اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه30</ref>
-توجه مهم: میان احکام تکلیفی و وضعی ارتباط عمیق و ناگسستنی وجود دارد، به گونه ای که هیچ حکم وضعی یافت نمی شود جز این که در کنار آن یک یا چند حکم تکلیفی وجود دارد. برای مثال در کنار زوجیت که یک حکم وضعی است، چندین حکم تکلیفی از قبیل وجوب نفقه دادن شوهر به زن، وجوب تمکین زن نسبت به شوهر و حرمت [[ازدواج]] زن با مرد دیگر وجود دارد. مثال دیگر حکم وضعی مالکیت است که همراه با احکام تکلیفی حرمت تصرف غیرمالک و اباحه تصرفات مالک است <ref> معالم الجدیده/ صفحه125 و اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه32.</ref>
+توجه مهم: میان احکام تکلیفی و وضعی ارتباط عمیق و ناگسستنی وجود دارد، به گونه‌ای که هیچ حکم وضعی یافت نمی‌شود جز این که در کنار آن یک یا چند حکم تکلیفی وجود دارد. برای مثال در کنار زوجیت که یک حکم وضعی است، چندین حکم تکلیفی از قبیل وجوب نفقه دادن شوهر به زن، وجوب تمکین زن نسبت به شوهر و حرمت [[ازدواج]] زن با مرد دیگر وجود دارد. مثال دیگر حکم وضعی مالکیت است که همراه با احکام تکلیفی حرمت تصرف غیرمالک و اباحه تصرفات مالک است <ref> معالم الجدیده/ صفحه125 و اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه32.</ref>
-تقسیمی دیگر برای حکم: حکم شرعی بر اساس ادعای انکشاف واقع و عدم ادعای انکشاف واقع به دو دسته تقسیم می شود:<br/>
+تقسیمی دیگر برای حکم: حکم شرعی بر اساس ادعای انکشاف واقع و عدم ادعای انکشاف واقع به دو دسته تقسیم می‌شود:<br/>
 حکم واقعی: حکمی که در آن چنین ادعایی وجود دارد که در واقع برای موضوعی از طرف شارع جعل شده است؛ مثل: وجوب برای [[حج]] یا حرمت برای غیبت.<br/>
-حکم ظاهری: [حکمی که در آن ادعای جعل آن از طرف شارع برای موضوعی نیست بلکه] حکمی است که در فرض جهل به حکم واقعی یا شک به حکم واقعی از طرف شارع برای مکلف جعل می شود و فقط فایده ی تعیین وظیفه ی عملی و فعلی مکلف را به عهده دارد. برای مثال در موضوعات نوپیدایی چون تلقیح مصنوعی و شبیه سازی و مانند آن، اگر مجتهد برای مراجعه به قرآن و روایات و ادله ی دیگر نتواند حکم واقعی آن را به دست آورد، در این صورت با توجه به قواعد و ضوابط مقرر در علم اصول حکم ظاهری مسأله را کشف می کند. مثلاً ممکن است با توجه به اصل برائت به عدم حرمت تلقیح مصنوعی و شبیه سازی فتوا دهد <ref> برگرفته از اصول فقه کاربردی/ صفحه33 و طریق الإجتهاد/ صفحه15</ref>
+حکم ظاهری: [حکمی که در آن ادعای جعل آن از طرف شارع برای موضوعی نیست بلکه] حکمی است که در فرض جهل به حکم واقعی یا شک به حکم واقعی از طرف شارع برای مکلف جعل می‌شود و فقط فایده ی تعیین وظیفه ی عملی و فعلی مکلف را به عهده دارد. برای مثال در موضوعات نوپیدایی چون تلقیح مصنوعی و شبیه سازی و مانند آن، اگر مجتهد برای مراجعه به قرآن و روایات و ادله ی دیگر نتواند حکم واقعی آن را به دست آورد، در این صورت با توجه به قواعد و ضوابط مقرر در علم اصول حکم ظاهری مسأله را کشف می‌کند. مثلاً ممکن است با توجه به اصل برائت به عدم حرمت تلقیح مصنوعی و شبیه سازی فتوا دهد <ref> برگرفته از اصول فقه کاربردی/ صفحه33 و طریق الإجتهاد/ صفحه15</ref>
-توجه: احکام واقعی بر اساس این که آیا برای حالت عادی وضع شده اند یا برای حالت اضطرار به دو دسته تقسیم می شوند:<br/>
+توجه: احکام واقعی بر اساس این که آیا برای حالت عادی وضع شده‌اند یا برای حالت اضطرار به دو دسته تقسیم می‌شوند:<br/>
-.حکم اولی یا اختیاری: احکامی که شارع با توجه به مصالح و مفاسد واقعی و در حالت عادی یعنی بدون در نظر گرفتن حالات استثنایی برای مکلفین مقرر کرده. مثل: وجوب نماز و [[روزه]] و پرداخت نفقه ی زوجه، حرمت قتل عمد و خوردن شراب.<br/>
+۱.حکم اولی یا اختیاری: احکامی که شارع با توجه به مصالح و مفاسد واقعی و در حالت عادی یعنی بدون در نظر گرفتن حالات استثنایی برای مکلفین مقرر کرده. مثل: وجوب نماز و [[روزه]] و پرداخت نفقه ی زوجه، حرمت قتل عمد و خوردن شراب.<br/>
-.حکم ثانوی یا اضطراری: حکمی که با در نظر گرفتن حالات خاص و استثنایی برای مکلف از طرف شارع صادر گردیده. این عوارض و شرایط استثنایی ممکن است اضطرار، ضرر، عسر و حرج، اکراه، تقیه، عجز، مرض و مانند آن باشد که به آن عناوین ثانوی گفته می شود.<br/>
+۲.حکم ثانوی یا اضطراری: حکمی که با در نظر گرفتن حالات خاص و استثنایی برای مکلف از طرف شارع صادر گردیده. این عوارض و شرایط استثنایی ممکن است اضطرار، ضرر، عسر و حرج، اکراه، تقیه، عجز، مرض و مانند آن باشد که به آن عناوین ثانوی گفته می‌شود.<br/>
-برای مثال هر شخص مکلفی موظف است در حالت عادی برای نماز وضو بگیرد اما اگر [[وضو گرفتن]] برای انسان ضرر داشته باشد و یا این که آبی برای [[وضو گرفتن]] نباشد، تکلیف وضو که یک حکم اولی است از عهده ی شخص برداشته می شود و تکلیف دیگری (تیمم) به عهده وی می آید. بنابر این وجوب تیمم که در حالت ضرر یا اضطرار مقدر شده، یک حکم ثانوی است<ref>  اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه 34</ref>
+برای مثال هر شخص مکلفی موظف است در حالت عادی برای نماز وضو بگیرد اما اگر [[وضو گرفتن]] برای انسان ضرر داشته باشد و یا این که آبی برای [[وضو گرفتن]] نباشد، تکلیف وضو که یک حکم اولی است از عهده ی شخص برداشته می‌شود و تکلیف دیگری (تیمم) به عهده وی می‌آید. بنابر این وجوب تیمم که در حالت ضرر یا اضطرار مقدر شده، یک حکم ثانوی است<ref>  اصول فقه کاربردی/ جلد1/ صفحه 34</ref>
 == پانویس ==