فرهنگ مصادیق:حسن ظن به خدا - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-12-08T09:41:33Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Golafshan: Golafshan صفحهٔ حسن ظن به خدا را به فرهنگ مصادیق:حسن ظن به خدا منتقل کرد

2016-12-08T09:39:08Z

Golafshan صفحهٔ حسن ظن به خدا را به فرهنگ مصادیق:حسن ظن به خدا منتقل کرد

Abbas69: اصلاح ارقام

2016-09-25T05:25:22Z

اصلاح ارقام

Abbas69: اصلاح ارقام

2016-08-16T08:34:41Z

اصلاح ارقام

User1 در ‏۱۱ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۳۵

2016-05-31T08:35:53Z

User1: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-05-31T08:33:38Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1">حسن ظن به خدا</div>
<div class="leftbox">
کتب مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مقالات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|-
| ۱ || [[تفکر]]
|}
موضوعات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
چندرسانه‌ای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مرتبط‌های بوستان
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
نرم‌افزارهای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
پایگاه‌های اینترنتی مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
</div>

==حسن ظن - پژوهشکده باقرالعلوم==
کلمات کلیدی:حسن ظن، خوش گمانی، خوش بینی، مثبت اندیشی، سوء ظن 
حسن ظن در لغت به معنای "گمان نیک و خوش بینی"؛ در مقابل [[سوء ظن]] به معنای "بد گمانی و بد بینی" می‌باشد. در تعریف اصطلاحی "نیک انگاری دربارهٔ خداوند، فعل و انفعالات جهان و نیز پندار، گفتار و کردار انسانها<ref>البته در این قسم، حسن ظن تا زمانی است که خلاف آن (انگاره) ثابت نشود.</ref>، خوش بینی، مثبت نگری یا به تعبیر روایات اسلامی حسن ظن نام دارد"<ref> نک: قرشی، سید علی اکبر؛ قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371، چاپ ششم، ج 2، ص 134 ؛ همان، ج 4، ص 273، دکتر معین، محمد؛ فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، 1380، چاپ هیجدهم، ج1، ص 1457 ، دکتر انوری، حسن؛ فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، تابستان 82، چاپ دوم، ج 4، ص 2890.</ref> 
اسلام با ایجاد نیروی ایمان در قلوب پیروان خود اصل خوش بینی و اعتماد را در میان آنها گسترش داده<ref> امام صادق (ع): "ان حسن الظن من الایمان؛ خاستگاه گمان نیک، ایمان است."علامه مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار، تهران، المکتبه الاسلامیه، 1386 ه ق، ج 75، ص 196.</ref> و مسیر اجتماع را به محیط مطلوبی که مملو از اطمینان و آرامش است سوق می‌دهد. البته اسلام، خوش گمانیِ ساده انگارانه را نمی‌پذیرد و آن را فریب خوردن شخص می‌داند، ولی در جایی که هیچ دلیل آشکاری بر بدگمان شدن به دیگران وجود ندارد،<ref> موارد جواز عبارتند از: الف) عدم خوشبینی به دشمنان. نک: نهج البلاغه، نامه 53. ب) عدم خوشبینی در امور امنیتی و اطلاعاتی که به سرنوشت جامعه مربوط است. ج) عدم خوشبینی در جامعه مفسد و غیر اسلامی. نک: نهج البلاغه، حکمت 113.</ref> سفارش اسلام، خوش بینی و خوش گمانی است. تا بدین گونه، شخص از پیامدهای برآمده از بدگمانی همانند قضاوت‌های شتاب‌زده، بدگویی، درگیری و اختلاف در امان بماند و جامعه دچار تنش نشود<ref>نک: موسوی لاری، سید مجتبی؛ بررسی مشکلات اخلاقی و روانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بهار 78، چاپ چهارم، صص 33 - 38. حبیبیان، احمد؛ مرز فضایل و رذایل اخلاقی، قم، مطبوعات دینی، بهار 82، چاپ دوم، صص 161 - 163. بهشتی، ابوالفضل؛ سیمای مومن در قرآن و حدیث، قم، بوستان کتاب، 1382، چاپ اول، ص 239. کتابچی، محسن؛ مدیریت موفق، تهران، نشر الف، 1383، چاپ اول، صص 113 - 115.</ref>در روایتی حضرت علی(ع)، یکی از ارکان مهم و روابط حسنه اجتماعی و امنیت کامل را در پرتو خوش بینی دانسته و می‌فرمایند: 
"اعمال برادر دینی ات را بر نیکوترین وجهی تفسیر و توجیه کن، مگر این که دلیلی بر خلاف آن قائم شود و هرگز نسبت به سخنی که از برادر مسلمانت صادر شده گمان بد مبر تا هنگامی که می‌توانی برای آن توجیهی مناسب و راه صحیح داشته باشی"<ref> کلینی، محمد بن یعقوب؛ اصول کافی، محمد باقر کمرئی، تهران، المکتبه الاسلامیه، 1392ه ق، چاپ چهارم، ج 3، ص 119.</ref> 

== اهمیت و ارزش حسن ظن ==
از جمله مهمترین فضائلی که در رشد و تکامل انسان و نیز در وحدت و تکامل مادی و معنوی جامعه نقش بسزائی دارد، حسن ظن می‌باشد. ارزش این فضیلت وقتی معلوم می‌شود که بدانیم امید و نشاط در زندگی و جامعه در سایه آن حاصل می‌شود. پیشوایان دین این موضوع را در روایات خود تأکید کرده‌اند و بزرگان و فقها نیز بابی مستقل برای آن گشوده‌اند. در مقابل اسلام به طور صریح با مسئله بدبینی و بدگمانی مبارزه می‌کند و مسلمانان را از این بیماری خطرناک برحذر داشته و به حسن ظن رهنمون می‌سازد. قرآن کریم و احادیث معصومین(ع) کاملا روشنگر این مطلب می‌باشند که بدبینی و [[سوء ظن]] در میان مسلمانان امری مذموم و حسن ظن که نقطه مقابل آن است امری نیکو و مورد تایید و تاکید است<ref>عزیزی، عباس؛ حسن ظن و سوء ظن، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، زمستان 74، چاپ دوم، صص 9 - 16.</ref> 
امام علی(ع) می‌فرمایند: 
"خوش گمانی از برترین سجایای اخلاقی و بهترین عطایاست"<ref> آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ غررالحکم و دررالکلم، سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، نشر فرهنگ اسلامی، 1377، چاپ اول، ج 2،ص 65.</ref> 
و نیز فرمودند: 
"برترین پارسایی خوش گمانی است<ref>همان، ص 64.</ref> 

== نتایج و ثمرات حسن ظن ==
نیک گمانی، افزون بر این که یکی از عوامل زمینه ساز ارتباط سالم با افراد جامعه است، به نوبه خود دارای ثمرات و رهاوردهایی است که در پی می‌آید: 
۱ . حسن نیت: نیت، جان عمل است، از این روی، درستی و سلامتی عمل در گرو پاکی و خلوص آن است و اگر نیت، نا خالص باشد عمل نیز به همان اندازه عیبناک و آفت زده خواهد شد، به همین دلیل، خلوص و پاکی نیت، پالایش و پاکی عمل را در پی خواهد داشت. حسن نیت با چنین نتایجی نیکو، یکی از رهاوردهای حسن ظن است، چنان که امام علی(ع) می‌فرماید: 
"هرکس گمانش نیکو باشد، نیتش نیکوست"<ref> همان، ص 65.</ref> 
۲ . آسان گیری: امام علی(ع) در این زمینه می‌فرمایند: 
"هرکس نیک پندار باشد، آسان می‌گیرد"<ref>همان</ref> 
۳ . رهایی از گناه: رهایی از [[گناه]] ساز و کارهایی دارد که هر یک به اندازه‌ای معین انسان را از [[گناه]] می‌رهاند؛ حسن ظن یکی از این راهکارهاست: 
"پندار نیک انسان را از گرفتاری [[گناه]] می‌رهاند"<ref>همان</ref> 
۴ . خو گرفتن به دیگران (جامعه گرایی): از آن جا که بد گمانی به دوری از دیگران<ref> زیرا کسی که دچار سوء ظن است، به گونه‌ای به همه بد بین است.</ref>، به ویژه مظنونان می‌انجامد، نقطه مقابل آن، که حسن ظن است، ایجاد ارتباط دیگران را در پی دارد. چنان که در برخی روایات آمده است: 
"هر کس پندار نیک را(در ذهن و عمل) به کار نگیرد از هر کسی هراسناک می‌شود"<ref>.آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ پیشین، ص 66.</ref> 
مفهوم مخالف این حدیث آن است که هرکس دارای حسن ظن باشد با دیگران، جز در مواردی استثنایی، انس می‌گیرد. 
۵ . سلامتی دین: یکی از عوامل سلامتی دین، گمان نیکوست، چنان که امام علی(ع) می‌فرماید: 
"پندار نیک ... سلامتی دین است"<ref>همان، ص 65.</ref>. 
مقصود آن حضرت این است که حسن ظن، سلامتی دین را در پی دارد. این نگرش به دو شیوه تبیین می‌شود: نخست آن که بدگمانی به مردم از نگاه شرع نکوهیده است. پس برای دین، زیان آور است. دوم کسی که به دیگران بدگمان است دربارهٔ مظنونانش، بدی کردن را روا می‌داند که این کار برای دین او زیان آور است. ولی اگر بدگمان نباشد، کمال دین او را به دنبال می‌آورد. 
۶ . آرامش دل: امیرالمومنین علی(ع)، گمان نیک را باعث آسایش و آرامش دل می‌داند: 
"نیک پنداری، مایه آسایش و آرامش دل است"<ref>همان</ref> 
۷ . گره گشایی: یکی از رهاوردهای حسن ظن برای همه گروه‌های اجتماعی، گره گشایی از زندگی آنان<ref>گره گشایی در زندگی مادی و معنوی.</ref>است. امام علی(ع) به مالک اشتر می‌فرماید: 
"و بدان که ... رفتار تو چنان باید، که نیک گمانی به مردم برایت فراهم آید، زیرا نیک گمانی، رنجی دراز را از تو می‌زداید"<ref>نهج البلاغه، نامه 53.</ref> 
۸ . کامروایی: در سخنی از امام علی (ع) چنین آمده است: 
"چه بسیارند مومنانی که شکیبایی و نیک گمانی، آنان را به پیروزی رسانده است." 
بر پایه این سخن، دو راه برای کامیابی هست: شکیبایی و نیک گمانی، که البته مراد، نیک گمانی بجاست نه بی جا. 
۹ . کاهش اندوه: گرچه اندوه‌ها، دل گرفتگیها، ناکامیها، شکستها و مانند آن از ویژگیهای زندگی دنیایی انسانهاست، راه‌هایی نیز برای پیشگیری و کاهش آنها نیز هست که یکی از آنها حسن ظن و نیک گمانی است، چنان که در سخن امام علی(ع) این گونه بیان شده است: 
"پندار نیک، اندوه را می‌کاهد"<ref> آمدی، عبدالواحد بن محمد؛ پیشین، ص 65.</ref> 
۱۰ . جلب محبت: حضرت علی(ع) فرمودند: 
"هر کس به مردم نیک گمان باشد، محبت و مهر آنان را به دست خواهد آورد"<ref>همان، ص 66.</ref> 
۱۱ . بهشت: آخرین رهاورد و دستاورد گمان و پندار نیک، بسیار فرخنده است و آن دستیابی و بهره مندی از بهشت جاودان الهی است که برای انسانهای خداجو که دارای پندار نیک اند، فراهم آمده است؛ بهشتی که آرزوی هر انسانی است. امیرالمومنین(ع) در این زمینه فرمودند: 
"هر کس گمانش نیکو باشد بر بهشت، دست می‌یابد"<ref>همان</ref><ref>نک: گروه پژوهشی علوم قرآن و حدیث؛ فرهنگ روابط اجتماعی در آموزه‌های اسلامی، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شهریور 87، چاپ اول، ج 1، صص 283 - 294. برای مطالعه بیشترر.ک: رضایی، علی؛ حسن ظن، قم، پیام حجت، 1386، چاپ اول، صص 24 - 77 .</ref> 

== اقسام حسن ظن ==
۱ . حسن ظن نسبت به خداوند: خداوند، ذاتی است که سرچشمه همه خیرها و کمال هاست. وجودی است که رحمتش ذاتی و غضب و انتقامش نسبی و مصلحتی است. خداوند حکیم و دانای علی الاطلاق است بنابراین [[سوء ظن به خدا]] نسبت دادن جهل است به او. 
رسول خدا(ص) فرمود:
"سوگند به خدایی که جز او شایسته پرستش نیست، به هیچ مومنی هرگز خیر دنیا و آخرت داده نشده جز به سبب خوش بینی به خدا، و امیدواریش به او"<ref>کلینی، محمد بن یعقوب؛ پیشین، ص 119.</ref> 
و نیز فرمود: 
"به خدایی که جز او شایسته پرستش نیست، گمان هیچ بنده‌ای نسبت به خدا نیکو نشود جز اینکه خدا همراه گمان بنده مومن خود باشد(هرگونه به او گمان ببرد خدا با او رفتار کند) زیرا خدا کریم است و همه خیرات به دست اوست، او حیا می‌کند از اینکه بنده مومنش به او گمان نیک برد و او خلاف گمان و امید بنده رفتار کند. پس به خدا خوش بین باشید و بسویش رغبت کنید"<ref>همان</ref> 
۲ . حسن ظن نسبت به جهان: خوش بینان، نظام جهان را نظام احسن و همه هستی را در جای خویش و نیکو می‌بینند و نظام عالم خلقت را عبث و بیهوده ندانسته و به آن حسن ظن دارند و خوش بین هستند. 
۳ . حسن ظن نسبت به بندگان خدا: اگر در جامعه اسلامی بلکه در جامعه انسانی برنامه‌ها و دستورات اسلامی که از جمله آنان حسن ظن است، اجرا شود، بسیاری از نابسامانی‌ها، شایعه سازی‌ها، قضاوتهای عجولانه و بی مورد، اخبار مشکوک، دروغ و ... که همگی از گمان بد سرچشمه می‌گیرد، برچیده می‌شود. در غیر آن صورت که ذکر شد، جامعه در هرج و مرج به سر خواهد برد و هیچ کس از گمان بد دیگران در امان نخواهد ماند و به یکدیگر اطمینان نخواهد داشت. <ref>نک: سلطانی، غلامرضا؛ تکامل در پرتو اخلاق، قم، دفتر انتشارات اسلامی، بهار 78، چاپ بیستم، ج 2، صص 33- 36،نیلی پور، مهدی؛ بهشت اخلاق، قم، موسسه ولی عصر (عج)، زمستان 85، چاپ دوم، ج 1، ص 267 ، رضایی، علی؛ پیشین، صص 79 - 88،حبیبیان، احمد؛ پیشین، صص 163 - 164.</ref> آیات و روایات بسیاری در این زمینه ثبت و ضبط گردیده است که از جمله آنها می‌توان به آیات زیر اشاره نمود: 
"ای مومنان از گمانهای بد بپرهیزید زیرا بعضی از گمانها [[گناه]] است و در امور مردم تجسس نکنید"<ref> حجرات / 12.</ref> 
"آنچه را که نمی دانی از او پیروی نکن، چرا که چشم و گوش و دلها همه مسوولند"<ref> اسراء / 36.</ref> 
"(کفار) در قضاوتهای خود تنها از ظن و گمان پیروی می‌کنند در حالی که ظن و گمان به هیچ وجه انسان را به حق و حقیقت نمی‌رساند"<ref>یونس / 36.</ref> 

== راه‌های دستیابی به حسن ظن ==
طبیعی است که به دست آوردن هر چیزی در گرو شرایطی است و برای دستیابی به آن باید از راه‌های ویژه اش وارد شد. در اینجا بعضی از راه‌های دستیابی به حسن ظن معرفی می‌شود:
الف) پرستش نیکو: خداوند را به خوبی پرستیدن، راهی برای به دست آوردن حسن ظن است که انسان نیکو پرست را دارای گمان و پندار نیک می‌گرداند. شاید با تاثیر حسن بندگی است که امام علی(ع) می‌فرماید: 
" هر کس عبادتش نیکو باشد گمان و پندارش نیکو می‌شود"<ref> علامه هندی، علاءالدین علی المتقی بن حسام الدین؛ کنزالعمال، بیروت، موسسه الرساله، 1405 ه ق، چاپ پنجم، ج 3، ص 135، خ 5851.</ref> 
ب) ترتیب اثر ندادن به سوء ظن(بی اعتنایی): در حوزه اخلاق و معاشرت، اصل اولی بر حسن ظن است مگر آن که خلاف آن ثابت شود و راز این استثناء آن است که نهاد جامعه و نهادهای اجتماعی بدون پایبندی و کاربرد این اصل، استوار و پابرجا نمی‌باشند. 
ج) پرهیز از پیش داوری: اگر انسان بتواند از پیش داوری پرهیز کند و منتظر بماند تا با گذر زمان به حقایق برسد، می‌تواند زمینه ایجاد حسن ظن را در خود به وجود آورد و به مرور زمان به آن دست یابد<ref>در این زمینه ر. ک: کهف / 59 - 82؛ داستان خضر و موسی در قرآن کریم، نمونه‌ای برجسته از پیش داوری است که به فراق آن دو بزرگ انجامید.</ref> 
د) توجه به حضور خدا در هستی(خداوند را حاضر و ناظر دیدن): قرآن کریم می‌فرماید: 
"هر کجا باشید او با شماست"<ref>حدید / بخشی از آیه 4.</ref>؛ "پس به هر سو رو کنید، آنجا روی(به) خداست"<ref> بقره / بخشی از آیه 115.</ref> "خدا از آنچه می‌کنید، غافل نیست"<ref>بقره / بخشی از آیه 74.</ref> 
اگر انسانها از باورهای توحیدی و ارزشهای خدا محورانه آگاه باشند، در این صورت هنجار شکنی و بزهکاری به کمترین اندازه خود فرو می‌کاهد و انسان مزه شیرین حسن ظن را از محصول آن می‌چشد. 
ه) نیک انگاری: امام علی(ع) می‌فرماید:
"گمان و انگاره ات از گفتار و کردار برادر مومنت، نیکوترین گونه آن باشد مگر آن که دریابی که وی از سر علم و آگاهی آن کار را انجام داده است"<ref>حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج 8، ص 614.</ref> 
و) نیکوکاری: نیکوکاری، نتایج و ثمراتی گوناگونی دارد. یکی از آنها پندار نیک است. بر این اساس، هر کس در جامعه، تخم نیکوکاری و احسان بپاشد، ثمره‌ای به نام پندار نیک دیگران به خودش را، برداشت خواهد کرد. امام علی(ع) در عهدنامه مالک اشتر، خطاب به وی چنین نوشته است:
"بدان که هیچ چیزی بهتر از نیکوکاری فرمانروا به شهروندان، حسن ظن آنان را به او برنمی انگیزد<ref> نهج البلاغه، نامه 53.</ref><ref>گروه پژوهشی علوم قرآن و حدیث؛ پیشین، صص 265 - 275، نیلی پور، مهدی؛ پیشین، ص 270.</ref> 

== پا نویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع:منبع در دسترس نیست - تاریخ برداشت:95/03/11</div>
 

[[رده:فهرست الفبایی مصادیق معروف]]

@@ سطر ۹۴: / سطر ۹۴: @@
 | ۳۳ || [[معرفت صفات خدا]]
 |-
-| ۳۴ || [[معرفت نعمت های خدا]]
+| ۳۴ || [[معرفت نعمت‌های خدا]]
 |-
 | ۳۵ || [[وفا به عهد با خدا]]
@@ سطر ۱۳۳: / سطر ۱۳۳: @@
 |}
 <p class="relatesoft">نرم‌افزارهای مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-

@@ سطر ۲۳: / سطر ۲۳: @@
 | ۶ || [[به خدا حسن ظن داشته باشیم !-تبیان]]
 |}
-<p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
+<p class="relatesubject">مصادیق مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |-
-| ۱ || [[حسن ظن به خلق]]
+| ۱ || [[ادعای خدائی]]
 |-
-| ۲ || [[حسن ظن به کفار]]
+| ۲ || [[استهزاء خدا]]
 |-
-| ۳ || [[حسن ظن به منافقان]]
+| ۳ || [[اعراض از یاد خدا]]
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 | ۱ || [[حسن ظن -ویکی فقه]]
 |-
-| 2 || [[حسن ظن-ویکی شیعه]]
+| ۲ || [[حسن ظن-ویکی شیعه]]
 |-
-| 3 || [[حسن ظن-دانشنامه اسلامی]]
+| ۳ || [[حسن ظن-دانشنامه اسلامی]]
 |-
-| 4 || [[حسن ظن به خدا-پرشین بلاگ]]
+| ۴ || [[حسن ظن به خدا-پرشین بلاگ]]
 |-
-| 5 || [[معیار حسن ظن و سوء ظن -تبیان]]
+| ۵ || [[معیار حسن ظن و سوء ظن -تبیان]]
 |-
-| 6 || [[به خدا حسن ظن داشته باشیم !-تبیان]]
+| ۶ || [[به خدا حسن ظن داشته باشیم !-تبیان]]
 |}
 <p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 ! ردیف !! عنوان
 |-
-| ۱ || [[تفکر]]
+| ۱ || [[حسن ظن -ویکی فقه]]
 |}
 <p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۸ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۳۹
(بدون تفاوت)