فرهنگ مصادیق:ترس از خدا - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Fayzi: /* آثار و فوائد ترس از خدا */

2016-12-15T07:43:00Z

‏آثار و فوائد ترس از خدا

Fayzi: /* ترس از خدا در قرآن و سنت */

2016-12-15T07:38:38Z

‏ترس از خدا در قرآن و سنت

Fayzi: Fayzi صفحهٔ ترس از خدا را به فرهنگ مصادیق:ترس از خدا منتقل کرد

2016-12-15T07:36:09Z

Fayzi صفحهٔ ترس از خدا را به فرهنگ مصادیق:ترس از خدا منتقل کرد

Kazem: /* مقدمه */

2016-06-01T07:58:21Z

‏مقدمه

Kazem: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-06-01T07:57:54Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1">ترس از خدا </div>

نویسنده : اصغر صفرزاده<br/>
کلمات کلیدی : ترس، خوف، عدل، جبن، فزع<br/>

== مقدمه ==

ترس از خدا یکی از مراتب سلوکی است که کمتر مرتبه‌ای را می‌توان برای عموم مردم به پایهٔ شرافت آن دانست و این خوف علاوه بر آنکه خود یکی از کمالات معنویه است منشأ بسیاری از فضایل نفسانیّه و یکی از عوامل اصلاح کنندهٔ مهم نفس است بلکه می‌توان آن را سرچشمه تمام اصلاحات و مبدأ علاج جمیع امراض روحانی شمرد. انسان مؤمن و سالک إلی اللّه باید به این منزل خیلی اهمیت دهد و به چیزی که آن را در دل زیاد کند و ریشه آن را در قلب محکم کند خیلی توجه نماید
ترس یا همان خوف در لغت عبارت است از رنج و تألّم و ناراحتی به سبب انتظار ناملایمتی که در آینده، وقوع آن احتمال دارد و یا بخاطر از دست دادن چیز دوست داشتنی است.<ref>جرجانی،سید شریف علی بن محمد؛التعریفات،المطبع المنشأه بجمالیه مصر،چاپ اول،1306ق،واژه«خوف»؛ عسکری،ابو هلال؛الفروق اللغویه،نشر مکتبه بصیرتی قم، 1410ق، واژه«خوف»ص199؛ مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش، ج : 2 ص : 255</ref><br/>

== ترس از خدا در اصطلاح اندیشمندان اسلامی ==

در نزد اندیشمندان اسلامی‌حقیقت ترس از خدا، همانا ترس آدمی ازعدل الهی و اعمال زشت خویش است که باعث می‌شود خداوند از نازل کردن رحمت و خیر خود خودداری کند.<ref>طباطبایی؛محمد حسین،المیزان فی تفسیر القران،دارالکتب الاسلامیه،چاپ سوم،1396ق،ج11،ص391،ذیل آیه28سوره رعد</ref> امیرالمؤمنین ضمن دعایی در پیشگاه الهی عرضه می‌دارد:<br/>
ای کسی که امید به او در واقع امید به فضل و احسان اوست و بیمناکی از او در حقیقت ترس از عدالت اوست...<ref>علامه مجلسی؛ بحار الأنوار، مؤسسه الوفاء بیروت - لبنان، 1404 ق‏،ج91،ص107 «یا مَنْ لایُرْجی الّا فَضْلُهُ وَ لا یُخافُ الّا عَدْلُهُ»</ref><br/>
عدالت هم به نوبهٔ خود یک واقعیت ترسناکی نیست. انسان که از عدالت می‌ترسد در حقیقت از خودش می‌ترسد که در گذشته خطایی انجام داده است و یا می‌ترسد که در آینده از حدود خود به حقوق دیگران تجاوز کند و در نتیجه دچار قهر و عذاب الهی شود.<ref>مطهری،مرتضی؛مجموعه‌آثاراستادشهیدمطهری،انتشارات صدرا، ج‏23، ص: 691</ref><br/>
معنی دیگری هم که برای ترس ازپروردگار بیان کرده‌اند همان درک عظمت پروردگار است.<ref>مطهری،مرتضی؛مجموعه‌آثاراستادشهیدمطهری،انتشارات صدرا، ج‏27، ص: 517</ref><br/>

== انواع خوف ==

خوف دو نوع است:<br/>
(اوّل) ترسی که نه از خدا و صفات مقتضی عظمت او ناشی شده و نه از گناهان و جنایات خود بنده، بلکه ناشی از اموری غیر این‌ها باشد ـ مانند ترس از اموری که حتماً واقع خواهد شد و دفع آن از عهدهٔ بشر خارج است و یا ترس از اموری که نفس بی جهت از آنها می‌ترسد مثل جنّ و مرده و... ـ که تفصیل آن در کتب اخلاقی بیان شده است<ref>نراقی‏، ملا احمد؛معراج السعاده، انتشارات [[هجرت]] ،چاپ : پنجم‏‏،1377 ش،ص170</ref> و این مختصر گنجایش پرداختن به مباحث آن را ندارد.<br/>
(دوم) خوفی که ستوده ونیکو می‌باشد و آن ترسی است که از خدا و عظمت او و از خطا و [[گناه]] بنده برخاسته است و از فضائل قوه غضبیّه به شمار می‌آید. زیرا قوه عاقله به آن فرمان می‌دهد و آن را نیکو می‌شمرد. بنابراین این گونه ترس، حاصل فرمانبرداری غضب از عقل است.<ref>مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج : 2 ص :255و256</ref>

== خوف از خدا و انواع آن‏ ==

ترس از خدا بر سه نوع است:<br/>
اول: خوف بنده از عظمت خداوند متعال. بزرگان معرفت، این نوع را خشیت یا رهبت نامند.<br/>
دوم: ترس از گناهانی که مرتکب شده و تقصیراتی که از او صادر گشته است.<br/>
سوم: خوف از هر دو باهم.<ref>نراقی‏، ملا احمد؛معراج السعاده، انتشارات [[هجرت]] ،چاپ : پنجم‏‏،1377 ش ،ص181</ref>

== ترس از خدا در قرآن و سنت ==

خوف از خدا به معنای ترس از دوری و [[حجاب]] و امید به قرب و وصال، نشانه خوف صاحبدلان است که صفات الهی را که مقتضای خوف است می‌شناسند و بر راز این گفتار خدای متعال آگاهند که:<br/>
«ای کسانی که‌ایمان آورده‌اید آنگونه که حق [[تقوا]] و پرهیزکاری است از خدا بپرهیزید».<ref>«اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» آل عمران، 102</ref><br/>
در اصول کافی از امام صادق(ع) روایت شده که در تفسیر آیه «و لمن خاف مقام ربه جنتان»<ref>الرحمن :46</ref>فرموده است: کسی که بداند که خدا او را می‌بیند و آنچه می‌گوید می‌شنود و آنچه از اعمال خوب و بد انجام می‌دهد خبر دارد چنین علمی او را از اعمال زشت باز می‌دارد. این همان کسی است که از مقام پروردگارش می‌ترسد و نفس خود را از پیروی هوا نهی می‌کند.<ref>کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیه،چاپ ششم،1375ش،ج2،ص70،ح10</ref><br/>
أخباری که در برتری و ستایش علم و تقوی و ورع و گریه و رجاء وارد شده دلالت بر فضیلت خوف دارد، زیرا همه‌این‌ها یا سبب خوفند یا مسبّب و اثر آنند، تقوی و ورع حاصل و نتیجهٔ خوف هستند و گریه ثمره و لازمهٔ آن است و رجاء ملازم و همراه آن، زیرا تا کسی امید به محبوبی نداشته باشد از فقدان و گذشتن آن ترسی ندارد و اگر از فوت و فقدان آن نمی‌ترسید آن را دوست نمی‌داشت. <ref>مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج: 2 ص : 278</ref><br/>

== آثار و فوائد ترس از خدا ==

بر اساس این نوع ترس، هر وقت که دل آدمی به یاد خدا بیفتد:<br/>
اولین اثری این است که ملتفت تقصیرها و گناهان خود گشته، آنچنان متاثر شود که عکس العملش در جوارح، لرزه اندام باشد.<br/>
دومین اثرش این است که متوجه پروردگارش می‌شود که هدف نهائی فطرت اوست و در نتیجه خاطرش سکون یافته و بیاد او دلش آرامش می‌یابد.<ref>طباطبایی؛محمد حسین،المیزان فی تفسیر القران،دارالکتب الاسلامیه،چاپ سوم،1396ق،ج11،ص391،ذیل آیه28سوره رعد</ref><br/>
سومین اثر، ریزش گناهانش است.<ref>مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج : 2 ص : 276«چون دل مؤمن از ترس خدا بلرزد خطاهای او مانند برگ درخت فرو ریزد.</ref><br/>
چهارمین اثرش عدم دخول در آتش سوزان جهنم است.<ref>همان، «کسی که از خوف خدا بگرید داخل جهنّم نمی‌شود مگر اینکه شیر دوشیده به پستان باز گردد».</ref>
پنجمین اثرش دل کندن از دنیا.<ref>امام صادق(ع):«هر که خدا را شناسد از او بترسد، و هر که از خدا بترسد دل از دنیا بر کند». کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیه،چاپ ششم،1375ش،ج2ص68ح4 </ref> <br/>
ششمین اثر اینکه خدای تعالی برای او راه نجات قرار می‌دهد.<ref>«وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا» سوره طلاق: 2</ref><br/>

== عوامل تقویت ترس از خدا ==

برای تقویت خوف پسندیده راه کارهایی ارائه شده که عبارت است از:<br/>
(اوّل) اینکه در تحصیل یقین، یعنی ایمان قوی به خدا و آخرت و بهشت و دوزخ و حساب و عقاب بکوشد. بدون تردید یقین به عذابهای جهنم در قبال اعمال ناشایست و ثوابهای بهشتی در ازای طاعات و عبادات، انگیزهٔ ترس از دوزخ و امید به بهشت است. یقین سبب خوف است و نخست باید علت را به دست آورد تا معلول حاصل شود.<br/>
(دوم) اینکه همواره در احوال قیامت و انواع عذابهای آخرت بیندیشد و به مواعظ هشدار دهنده گوش فرا دهد و در حالات خائفان بنگرد و با آنان معاشرت کند و سرگذشت و داستانهای ایشان را بشنود. این‌هاست که دل را به سوی خوف از عذاب الهی می‌کشاند. و این خوف عامّه مردم است که به مجرّد ایمان به بهشت و دوزخ به عنوان پاداش و سزای طاعت و معصیت حاصل می‌شود.<br/>
خوف، ثمره معرفت به خدا و صفات جلال و جمال اوست و کسی که توانایی رسیدن به این مقام ندارد لااقل شنیدن أخبار خائفان و مطالعه احوال ایشان را ترک نکند که خالی از تأثیر نیست.<br/>
(سوم) اینکه بداند که آگاهی بر کُنه صفات خدا محال است و احاطه به کنه امور نیز در قدرت بشر نیست. زیرا این مطلب به مشیّت الهی ارتباط دارد که از حدّ معقول ما خارج است.<ref>مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، ش،ج2،صص:285ـ83؛1377 نراقی‏، ملا احمد؛معراج السعاده، انتشارات [[هجرت]] ،چاپ : پنجم‏‏،1377 ش ،صص:193ـ191</ref><br/>

== خوف مذموم ==

آنچه در ستایش خوف گفته شد در وقتی است که از حدّ تجاوز نکند و اگر از حدّ بگذرد مذموم و ناپسند است و شکّی نیست خوفی که به یأس و ناامیدی برسد آدمی را از عمل باز می‌دارد. زیرا نشاط خاطر را که انگیزه عمل است از میان می‌برد و کسالت را که مانع از عمل است پدید می‌آورد و چنین خوفی محض فساد و نقص و عین قصور و خسران است و در نظر عقل و شرع مطلقا هیچ رجحانی ندارد.<br/>
خوف پسندیده آن است که آدمی را با حفظ حیات و تندرستی و سلامت عقل به عمل رهنمون شود. و اگر از حدّ بگذرد مرضی است که باید آن را علاج کرد. یکی از مشایخ عرفا به مریدان ریاضت کش خود که روزهائی گرسنه مانده بودند گفت: «عقل خود را حفظ کنید، که خدای تعالی را ولیّ ناقص العقل نخواهد بود».<ref>مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج2،صص280ـ281</ref><br/>

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=36565 پژوهشکده باقرالعلوم(ع)] - تاریخ برداشت :۹۵/۳/۱۱</span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[خوف از عدل الهی]]</div>
</div>

@@ سطر ۴۴: / سطر ۴۴: @@
 چهارمین اثرش عدم دخول در آتش سوزان جهنم است.<ref>همان، «کسی که از خوف خدا بگرید داخل جهنّم نمی‌شود مگر اینکه شیر دوشیده به پستان باز گردد».</ref>
 پنجمین اثرش دل کندن از دنیا.<ref>امام صادق(ع):«هر که خدا را شناسد از او بترسد، و هر که از خدا بترسد دل از دنیا بر کند». کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیه،چاپ ششم،1375ش،ج2ص68ح4  </ref>      <br/>
-ششمین اثر اینکه خدای تعالی برای او راه نجات قرار می‌دهد.<ref>«وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجا» سوره طلاق: 2</ref><br/>
+ششمین اثر اینکه خدای تعالی برای او راه نجات قرار می‌دهد.<ref>«مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا» سوره طلاق: 2</ref><br/>
-−
 == عوامل تقویت ترس از خدا ==

@@ سطر ۳۲: / سطر ۳۲: @@
 خوف از خدا به معنای ترس از دوری و [[حجاب]] و امید به قرب و وصال، نشانه خوف صاحبدلان است که صفات الهی را که مقتضای خوف است می‌شناسند و بر راز این گفتار خدای متعال آگاهند که:<br/>
-«ای کسانی که‌ایمان آورده‌اید آنگونه که حق [[تقوا]] و پرهیزکاری است از خدا بپرهیزید».<ref>«اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ» آل عمران، 102</ref><br/>
+«ای کسانی که‌ایمان آورده‌اید آنگونه که حق [[تقوا]] و پرهیزکاری است از خدا بپرهیزید».<ref>«اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ» آل عمران، 102</ref><br/>
-در اصول کافی از امام صادق(ع) روایت شده که در تفسیر آیه «و لمن خاف مقام ربه جنتان»<ref>الرحمن :46</ref>فرموده است: کسی که بداند که خدا او را می‌بیند و آنچه می‌گوید می‌شنود و آنچه از اعمال خوب و بد انجام می‌دهد خبر دارد چنین علمی او را از اعمال زشت باز می‌دارد. این همان کسی است که از مقام پروردگارش می‌ترسد و نفس خود را از پیروی هوا نهی می‌کند.<ref>کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیه،چاپ ششم،1375ش،ج2،ص70،ح10</ref><br/>
+در اصول کافی از امام صادق(ع) روایت شده که در تفسیر آیه «وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ»<ref>الرحمن :46</ref>فرموده است: کسی که بداند که خدا او را می‌بیند و آنچه می‌گوید می‌شنود و آنچه از اعمال خوب و بد انجام می‌دهد خبر دارد چنین علمی او را از اعمال زشت باز می‌دارد. این همان کسی است که از مقام پروردگارش می‌ترسد و نفس خود را از پیروی هوا نهی می‌کند.<ref>کلینی،یعقوب؛اصول کافی،تحقیق علی اکبر غفاری،نشر دارالکتب الإسلامیه،چاپ ششم،1375ش،ج2،ص70،ح10</ref><br/>
 أخباری که در برتری و ستایش علم و تقوی و ورع و گریه و رجاء وارد شده دلالت بر فضیلت خوف دارد، زیرا همه‌این‌ها یا سبب خوفند یا مسبّب و اثر آنند، تقوی و ورع حاصل و نتیجهٔ خوف هستند و گریه ثمره و لازمهٔ آن است و رجاء ملازم و همراه آن، زیرا تا کسی امید به محبوبی نداشته باشد از فقدان و گذشتن آن ترسی ندارد و اگر از فوت و فقدان آن نمی‌ترسید آن را دوست نمی‌داشت. <ref>مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش،ج: 2  ص :  278</ref><br/>
-−
 == آثار و فوائد ترس از خدا ==

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۵ آذر ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۳۶
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۷: / سطر ۷: @@
 ترس از خدا یکی از مراتب سلوکی است که کمتر مرتبه‌ای را می‌توان برای عموم مردم به پایهٔ شرافت آن دانست و این خوف علاوه بر آنکه خود یکی از کمالات معنویه است منشأ بسیاری از فضایل نفسانیّه و یکی از عوامل اصلاح کنندهٔ مهم نفس است بلکه می‌توان آن را سرچشمه تمام اصلاحات و مبدأ علاج جمیع امراض روحانی شمرد. انسان مؤمن و سالک إلی اللّه باید به این منزل خیلی اهمیت دهد و به چیزی که آن را در دل زیاد کند و ریشه آن را در قلب محکم کند خیلی توجه نماید
-  ترس یا همان خوف در لغت عبارت است از رنج و تألّم و ناراحتی به سبب انتظار ناملایمتی که در آینده، وقوع آن احتمال دارد و یا بخاطر از دست دادن چیز دوست داشتنی است.<ref>جرجانی،سید شریف علی بن محمد؛التعریفات،المطبع المنشأه بجمالیه مصر،چاپ اول،1306ق،واژه«خوف»؛ عسکری،ابو هلال؛الفروق اللغویه،نشر مکتبه بصیرتی قم، 1410ق، واژه«خوف»ص199؛ مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش، ج : 2  ص :  255</ref><br/>
+ترس یا همان خوف در لغت عبارت است از رنج و تألّم و ناراحتی به سبب انتظار ناملایمتی که در آینده، وقوع آن احتمال دارد و یا بخاطر از دست دادن چیز دوست داشتنی است.<ref>جرجانی،سید شریف علی بن محمد؛التعریفات،المطبع المنشأه بجمالیه مصر،چاپ اول،1306ق،واژه«خوف»؛ عسکری،ابو هلال؛الفروق اللغویه،نشر مکتبه بصیرتی قم، 1410ق، واژه«خوف»ص199؛ مجتبوی‏، سید جلال الدین؛ علم اخلاق اسلامی،‏ انتشارات حکمت، چاپ : چهارم‏، 1377 ش، ج : 2  ص :  255</ref><br/>
-−
 == ترس از خدا در اصطلاح اندیشمندان اسلامی ==