فرهنگ مصادیق:تحجّر در فهم دین - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan در ‏۱۰ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۴:۴۷

2017-04-30T14:47:15Z

Kazem در ‏۱۷ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۰:۴۵

2017-02-05T10:45:29Z

Golafshan: removed Category:منکر فرهنگی using HotCat

2017-01-08T13:30:14Z

removed Category:منکر فرهنگی using HotCat

Golafshan: Golafshan صفحهٔ تحجّر در فهم دین را به فرهنگ مصادیق:تحجّر در فهم دین منتقل کرد

2017-01-07T18:23:46Z

Golafshan صفحهٔ تحجّر در فهم دین را به فرهنگ مصادیق:تحجّر در فهم دین منتقل کرد

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-07T18:13:26Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

نمایش تغییرات

Abbas69 در ‏۲۷ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۴۲

2016-08-17T09:42:22Z

User2: /* بی ایمانی */

2016-07-18T07:50:04Z

‏بی ایمانی

User2: /* تعصب در قرآن و روایات */

2016-07-18T07:49:43Z

‏تعصب در قرآن و روایات

User2: /* مقدمه */

2016-07-18T07:49:13Z

‏مقدمه

User2: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-07-18T07:47:56Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1">تحجّر در فهم دین </div>
<div class="leftbox">
کتب مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مقالات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|-
| ۱ || [[«تحجر» از منظر امام (ره) امری وارداتی و جعلی است]]
|-
| ۲ || [[آفت تحجر و مقدس نمایی]]
|-
| ۳ || [[تحجر چیست؟ و متحجر کیست؟ (۱)]]
|-
| ۴ || [[تحجر چیست؟ متحجر کیست؟ (۲)]]
|-
| ۵ || [[تحجر چیست؟]]
|-
| ۶ || [[تحجر در اسلام]]
|-
| ۷ || [[تحجر و تجدد از منظر استاد شهید مطهری]]
|-
| ۸ || [[تحجر - ویکی پرسش]]
|-
| ۹ || [[تـحـجّـر]]
|-
| ۱۰ || [[توصیف مصباح یزدی از تحجر]]
|-
| ۱۱ || [[دیدگاه قرآن و احادیث در مورد تحجر چیست؟]]
|-
| ۱۲ || [[روایتی از فاجعه‌آمیزترین ترور تحجر در ایران/ امام چند بار گفت: مطهری...]]
|-
| ۱۳ || [[متحجر کسی است که باور به جدایی دین از سیاست دارد/ تحجر مدرن چیست؟]]
|-
| ۱۴ || [[معنای تحجر - تحجرگرایی]]
|-
| ۱۵ || [[مفهوم تحجر،ونقش متحجران برحکومتها]]
|-
| ۱۶ || [[تجدد یا تحجر؟]]
|}
موضوعات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
چندرسانه‌ای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مرتبط‌های بوستان
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
نرم‌افزارهای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
پایگاه‌های اینترنتی مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
</div>
نویسنده : مهدی مطهری 
کلمات کلیدی : تعصب، تحجر، جمود، حمیت، غیرت 

== تعصب، تحجر، جمود ==

==مقدمه==
“تعصب” و”عصبیت” در اصل از ماده”عصب” به معنی رگها وپی‌هایی است که مفاصل را به هم ارتباط می‌دهد، سپس هر گونه ارتباط و به هم پیوستگی را تعصب و عصبیت نامیده‌اند، اما معمولا این لفظ در مفهوم افراطی و مذموم آن به کار می‌رود. تعصب و تحجر به‌معنای‌ایستایی، تحول‌ناپذیری، جمود و برنتابیدن‌فرهنگ‌و ارزش‌های حق‌و متعالی‌است‌که‌هم‌در ساحت‌بینش‌و دانش(تحجر) و هم‌در حوزه‌گرایش‌و رفتار (جمود) بروز و ظهور دارد و عقل‌و دل‌و ابزارهای‌معرفت‌یاب‌و منابع‌شناخت‌زا را نیز شامل‌می‌گردد.<ref>مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، ج نوزدهم، قم، نشر صدرا، ص 110.</ref> 
ابن منظور در مورد معنای لغوی عصبیّت می‌گوید: «عصبة خویشاوندان پدری هستند ودر پی آن شخص به دنبال طرفداری و دفاع از قوم و قبیله خود میباشد.»<ref>«إن یدعوالرجل إلی نصرة عُصبته و التألّب معهم علی من یناویهم ظالمین او مظلومین»، ابن منظور، لسان العرب؛ قم، نشر ادب الحوزه, ج1/ ذیل ماده عصب.</ref> 

== تعصب در قرآن و روایات ==
در بررسی آیات قرآن گوشه‌ای از ادعاهای بی‌دلیل جمعی از یهود و نصاری را میبینیم که نتیجه‌اش انحصار طلبی و سپس تعصب است. در آیهای میفرماید: 
«یهودیان گفتند: مسیحیان هیچ موقعیتی نزد خدا ندارند و مسیحیان نیز گفتند: یهودیان هیچ موقعیتی ندارند و بر باطلند».<ref>(وَ قالَتِ الْیَهُودُ لَیْسَتِ النَّصاری عَلی شَیْ‌ءٍ وَ قالَتِ النَّصاری لَیْسَتِ الْیَهُودُ عَلی شَیْ‌ءٍ وَ هُمْ یَتْلُونَ الْکِتابَ).بقره/113</ref> 
جمله” لیست... علی شی‌ء” اشاره به این است که آنها در پیشگاه خدا مقامی ندارند، یا اینکه دین و آئین آنها چیز قابل ملاحظه‌ای نیست. سپس اضافه می‌کند: آنها این سخنان را می‌گویند در حالی که کتاب آسمانی را می‌خوانند”! یعنی با در دست داشتن کتاب الهی که می‌تواند راهگشای آنها در این مسائل باشد این گونه سخنان که سرچشمه‌ای جز تعصب و عناد و لجاج ندارد بسیار عجیب است. 
این آیه سرچشمه اصلی تعصب را، جهل و نادانی معرفی کرده است. زیرا افراد نادان همواره در محیط زندگی خود محصورند و غیر آن را قبول ندارند، به آئینی که از کودکی با آن آشنا شده‌اند هر چند خرافی و بیاساس باشد سخت دل می‌بندند و غیر آن را منکر می‌شوند.<ref>مکارم شیرازی، ناصر؛تفسیر نمونه، تهران‏، ‏دار الکتب الإسلامیة، 1374ش، ج‏1، ص: 407.</ref> 
البته در بررسی واژه جمود، آیه دیگری مطرح میشودکه میفرماید: “پس از آن دلهای شما چون سنگ، سخت گردید، حتی سخت‌تر از سنگ که از سنگ گاه جویها روان شود و چون شکافته شود آب از آن بیرون جهد”<ref>((ثم قست قلوبکم من بعد ذلک فهی کالحجاره او اشد قسوه.)) بقره/74.</ref> که در حقیقت‌آدمیانی‌را منظور می‌کند که‌تمام‌وجودشان‌سخت‌و سیاه‌شده‌و در برابر اندیشه، اشراق، شناخت‌و شهود نفوذ ناپذیرند و از جرگه‌اصحاب‌تفکر و اندیشه‌و ارباب‌شهود و ذوق،خارج بوده‌و هدایت‌ناپذیرند. 
در روایات اسلامی نیز از موضوع تعصب به عنوان یک اخلاق مذموم، شدیداً نکوهش شده است تا آنجا که در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌خوانیم: 
«ایشان همه روز از شش چیز به خدا پناه می‌برد: از شک و شرک و حمیت (تعصب) و غضب و ظلم و حسد».<ref>کان رسول اللَّه(ص) یتعوذ فی کل یوم من ست من الشک و الشرک و الحمیة و الغضب و البغی و الحسد" بحار ج 73 ص 289.</ref> 
هنگامیکه پیامبر اسلام، مشرکین را به آئین یکتاپرستی دعوت میکرد آنان بنا به محدودیت فرهنگی و فکری که داشتند و نظر به تعصب قومی، پاسخ می‌دادند:
رفتار و عقائد ما همانست که پدران ما داشته‌اند و هرگز تغییر مسلک نخواهیم داد. بنابراین از پندها و اندرزهای رسول خدا(ص) جز فریاد دعوت چیزی نمیشنیدند؛ درست مانند گوسفندانی که سخت سرگرم چرا باشند و گاه گاهی فریاد چوپان را بشنوند ولی هرگز به آن توجه نکرده و به راه خود ادامه دهند.<ref>تفسیر نمونه، ج‏15، ص: 356.</ref> 
همچنین از روایات استفاده می‌شود که ابلیس نخستین کسی بود که تعصب به خرج داد. علی(ع) نیز بحث رسا و کوبنده‌ای در خطبه قاصعه در این زمینه بیان فرموده است: 
«ابلیس در برابر آدم به خاطر اصل و اساس خویش تعصب ورزید و آدم را مورد طعن قرار داد و گفت:” من از آتشم تو از خاک»<ref>" اما ابلیس فتعصب علی آدم لاصله و طعن علیه فی خلقته، فقال انا ناری و انت طینی" نهج البلاغه، خطبه قاصعه.</ref> 

== تعصب ممدوح ومذموم ==
تعبیر دیگر که از عصبیت در آیات و روایات آمده” حمیت” یا” حمیت جاهلیت” است.” حمیت” در اصل از ماده” حمی” به معنی حرارت است و سپس در معنی غضب و بعدا به معنی نخوت و تعصب آمیخته با غضب به کار رفته است. این واژه گاه در همین معنی مذموم (توأم با قید جاهلیت، یا بدون آن) و گاه در معنی ممدوح و پسندیده به کار می‌رود و اشاره به غیرت منطقی و تعصب در امور مثبت و سازنده است.<ref>تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 100.</ref> 
امام علی(ع) میفرماید: “اگر قرار هست تعصبی داشته باشید این تعصب شما به خاطر اخلاق پسندیده، افعال نیک و کارهای خوب باشد”.<ref>« فان کان لا بد من العصبیة فلیکن تعصبکم لمکارم الخصال و محامد الافعال و محاسن الامور» نهج البلاغه خطبه 192 (خطبه قاصعة).</ref>ضمنا از این حدیث بخوبی روشن می‌شود که ایستادگی سرسختانه برای طرفداری از یک واقعیت مطلوب، نه تنها تعصب مذموم نیست، بلکه می‌تواند خلاء روحی انسان را در پیوندهای نادرست جاهلی پر کند.<ref>تفسیر نمونه، ج‏15، ص: 355.</ref> درحدیثی از امام باقر(ع) می‌خوانیم که از آن حضرت درباره” تعصب” سؤال کردند. ایشان فرمودند: 
“ تعصبی که انسان به خاطر آن گناهکار می‌شود این است که اشرار قومش را بهتر از نیکان قوم دیگر بداند، اما اینکه انسان قوم و قبیله خویش را دوست دارد عصبیت نیست، عصبیت آن است که انسان قوم و قبیله خود را در ستمگری یاری دهد”<ref>(العصبیة التی یاثم علیها صاحبها ان یری الرجل شرار قومه خیرا من خیار قوم آخرین، و لیس من العصبیة ان یحب الرجل قومه، و لکن من العصبیة ان یعین قومه علی الظلم. (اصول کافی (باب العصبیه) ج 2 صفحه 233.</ref>. 
امیر مؤمنان علی(ع) به هنگام انتقاد از بعضی از یاران سست عنصر و سرکش می‌فرماید: “گرفتار مردمی شده‌ام که اگر فرمان دهم اطاعت نمی‌کنند و اگر دعوتشان کنم اجابت نمی‌کنند... آیا دین ندارید که شما را جمع کند؟ یا غیرتی که شما را به خشم آورد؟ (و به انجام وظائف وا دارد).<ref>(( منیت بمن لا یطیع اذا امرت و لا یجیب اذا دعوت...اما دین یجمعکم و لا حمیة تحمشکم.)) نهج البلاغه" خطبه 39.</ref> 
تعصب غالبا در همان معنی مذموم به کار رفته است، چنانکه امیر مؤمنان علی(ع) در خطبه” قاصعه” بارها روی این معنی تکیه کرده است؛ هنگامی که مردم را از تعصبات جاهلیت بر حذر می‌دارد، می‌فرماید: 
“شراره‌های تعصب و کینه‌های جاهلی را که در قلب دارید خاموش سازید که این نخوت و حمیت و تعصب ناروا در مسلمانان از القائات و نخوت و وسوسه شیطان است”.<ref>فاطفئوا ما کمن فی قلوبکم من نیران العصبیة و احقاد الجاهلیة، فانما تلک الحمیة تکون فی المسلم من خطرات الشیطان و نخواته و نزغاته و نفثاته. نهج البلاغه" خطبه 192.</ref> 

== مساله فطری بودن غیرت ==
دین اسلام مساله غیرت و تعصب را باطل معرفی نکرده و بلکه اصل آن را حفظ نموده است. زیرا غیرت ریشه در فطرت انسانی دارد و اسلام هم دین فطرت
است.البته در جزئیات تعصب دخالت کرده و فرموده است آن قدر از غیرت و تعصب که مطابق با فطرت است حق میباشد ولی شاخ و برگی که اقوام به آن داده‌اند
باطل میباشد. مثلا در طی زندگی مواقعی وجود دارد که شخص احساس میکند دیگران به منافع او تجاوز می‌کنند و رعایت احترام مقدسات (مثلا اطفال و ناموس) او را نمی‌کنند و یا درصدد هستند آبروی او را بریزند و خاندان او راهتک حرمت نمایند، در اینجا است که باورهای دینی او را وادار به دفاع می‌سازد. 
به عبارت دیگر لزوم دفاع از خود و از متعلقات خود حکمی است که فطرت، به گردن بشر انداختهاست. البته نحوه بکار بردن این نیرو و اطاعت از این حکم فطرت به
دو گونه میباشد: یکی به نحو شایسته یعنی بکار گیری تعصب وغیرت انسانی برای دفاع از حق خود و دیگری به نحو ناشایست و مذموم‏؛ یعنی خود عمل باطل باشد و برای حفظ باطل هم انجام گیرد که معلوم است در این صورت چه فساد و شقاوتی در پی دارد و چقدر نظام امور زندگی را به هم می‌زند. <ref>طباطبایی، محمد حسین؛ترجمه تفسیر المیزان‏، موسوی همدانی سید محمد باقر، قم‏، دفتر انتشارات اسلامی جامعهٔ مدرسین حوزه علمیه، 1374، ج‏4، ص: 674.</ref> 

== تعصبات شدید نژادی و قبیلگی ==
بدون شک انسان به هر سرزمین یا قبیله و نژادی تعلق داشته باشد نسبت به آن عشق می‌ورزد و این پیوند علاقه او با سرزمین و قوم و نژادش نه تنها عیب نیست بلکه عامل سازنده‌ای برای همکاریهای اجتماعی او است. ولی اگر این امر از حدش بگذرد به صورت مخرب و گاه فاجعه آفرین درخواهد آمد و منظور از تعصب نژادی و قبیلگی که مورد نکوهش قرار می‌گیرد همین” افراط” است. 
دفاع افراطی از قوم و قبیله و نژاد و وطن، سرچشمه بسیاری از جنگها در طول تاریخ بوده است و عاملی برای انتقال خرافات و زشتیها -تحت عنوان آداب و سنن قبیله و نژاد- به اقوام دیگر شده است. 
این دفاع و طرفداری افراطی گاه به جایی می‌رسد که بدترین افراد قبیله در نظر او زیبا و بهترین افراد قبیله دیگر در نظر او زشت و شوم است و همچنین آداب و سنتهای زشت و زیبا و به تعبیر دیگر تعصب نژادی پرده‌ای است از خود خواهی و جهل که بر روی افکار و درک و عقل انسان قرار می‌گیرد و قضاوت صحیح را از کار می‌اندازد. 
این حالت عصبیت در میان بعضی اقوام صورت حادتری دارد، از جمله گروهی از اعراب که به تعصب، معروف و مشهورند. خداوند در آیه مبارکه چنین میفرماید: <ref>تفسیر نمونه، ج‏15، ص: 354</ref> 
«اگر قرآن بر غیر عرب نازل می‌شد (اعراب)هرگز به آن ایمان نمی‌آوردند.»<ref>ـوَ لَوْ نَزَّلْناهُ عَلی بَعْضِ الاعْجَمینَ فَقَرَأَهُ عَلَیْهِمْ ما کانُوا بِهِ مُومِنین -شعراء/199-198.</ref> 

== عوامل ومولفه‌های تعصب ورزی ==
=== تکبر ===
یکی از ریشه‌های تعصب‏، تکبر میباشد که نمونه بارز آن در داستان سجده نکردن شیطان بر آدم نمایان میشود. امام علی(ع) در این باره میفرماید: ”ابلیس به خاطر اصل وریشه خود بر آدم تعصب ورزید”. <ref>"اما ابلیس فتعصب علی آدم لاصله وطعن فی خلقته فقال انا ناری وانت طینی". نهج البلاغه خطبه 192.</ref> 
=== مال وثروت ===
امیرالمومنین در یکی دیگر از بیانات خود میفرماید: “اما توانگران از مرفهین امتهای گذشته به خاطر آثار نعمتها تعصب ورزیدند”.<ref>"واما الاغنیاء من مترفه الامم فتعصبوا لاثار مواقع النعم" نهج البلاغه خطبه 192.</ref> 
=== تقلید کورکورانه ===
تقلید اقسام مختلفی دارد که یک نوع ازآن مذموم است وآن تقلید جاهل از جاهل میباشد که گاه عامل اصلی تعصب وغیرت ورزی نابجا میباشد. همچنین پیروی ناآگاهانه ودفاع افراطی از پدران و اجداد و شخصیتهای بزرگ قوم و قبیله، سرچشمه بسیاری از جنگها در طول تاریخ بوده است و عاملی برای انتقال خرافات و زشتیها- تحت عنوان آداب و سنن قبیله و نژاد- به اقوام دیگر شده است. 
شهید مطهری در کتاب اسلام و مقتضیات زمان، جریان‌خوارج‌را اولین‌جریان‌جمود آمیز در ضربه‌زدن‌به‌اسلام‌معرفی‌میکند که‌در بستری‌سیاسی، بر اثر خلاهای‌فکری‌و معرفتی‌و فقدان‌عمق‌اندیشه‌و درک‌مفاهیم‌قرآنی‌شکل‌گرفت.<ref>مطهری، مرتضی؛ اسلام و مقتضیات زمان، قم، نشر صدرا، اردیبهشت، 1376، ص 115.</ref> 
همچنین ایشان، مولفه‌هایی‌چون: نگرش‌محدود به‌اسلام، عدم‌شناخت‌نیازهای‌زمان، عدم‌پاسخ‌گویی‌عمیق‌و فراگیر به‌سوال‌ها و شبهات‌و حتی‌توقف‌در آن‌ها و در جا زدن‌و شبیه‌سازی‌فرهنگ‌اسلام‌به‌فرهنگ‌کلیسایی‌قرون‌وسطی را از مولفه‌های‌ساختاری‌و بنیادین‌جهل، جمود، تحجر میداند.<ref>مطهری، مرتضی؛ تکامل اجتماعی اسلام، ، قم، نشر صدرا، ص 189.و علل گرایش مادیگری، ص 218.</ref> 

== آثار تحجر وتعصب ورزی ==
=== بی ایمانی ===
در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم: 
“ کسی که تعصب به خرج دهد یا برای او تعصب داشته باشند پیوند ایمان را از گردن خویش برداشته است”. <ref>( من تعصب او تعصب له فقد خلع ربقة الایمان من عنقه( اصول کافی جلد 2 (باب العصبیه) ص 232.</ref> 
=== انحراف از حق ===
اصولا انتقال سنتهای غلط از قومی به قوم دیگر در سایه شوم همین” حمیت جاهلیت” صورت می‌گیرد و پافشاری اقوام منحرف در برابر انبیاء و رهبران الهی نیز غالبا از همین رهگذر است.<ref>تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 101.</ref>تحجر عقلی، قلبی‌و تحجر در موضع‌عملی‌و رفتاری، علت‌عدم‌پذیرش‌حق‌و گرایش‌به‌کمال‌و سعادت‌واقعی‌می‌گردد<ref>ـوَ إِذا قیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِما أَنْزَلَ اللّهُ قالُوا نُومِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَیْنا وَ یَکْفُرُونَ بِما وَراءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیاءَ اللّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُومِنینَ[بقره/91].</ref>. 
=== سوء مدیریت ===
«تحجرگرایی» مانع‌جدی‌در شکوفایی‌اندیشه‌دینی‌و ایجاد تعامل‌مثبت‌نظری‌و عملی‌با «حقیقت»، «معرفت»، حکمت‌و حکومت، مدیریت‌و سیاست‌و حتی‌تقدیر معیشت‌است‌و متحجران‌از اسلام‌جز آموزه‌های‌بسته‌و رسوب‌شده‌و انعطاف‌ناپذیر در برخورد با اقتضائات‌زمان‌و مکان‌و تغییر موضوع‌و محمول‌ها ندارند و هرگز پذیرای‌نقد اندیشه‌و عمل‌خویش، بازشناسی‌و بازنگری‌فکر و فعل‌به‌اصطلاح‌اسلامی‌خود نیستند و همواره‌راکد و تحول‌ناپذیرند.<ref>مجموعه آثار، ج نوزدهم، ص 110.</ref> 
=== عقب ماندگی و جاهلیت ===
به هر حال، شک نیست که وجود چنین حالتی در فرد یا جامعه باعث عقب ماندگی و سقوط آن جامعه است، پرده‌های سنگینی بر عقل و فکر می‌افکند و انسان را از درک صحیح و تشخیص سالم باز می‌دارد و گاه تمام مصالح او را به باد فنا می‌دهد. چنانچه در حدیثی از حضرت رسول(ص) آمده است: ”کسی که در قلبش به اندازه دانه خردلی عصبیت باشد خداوند روز قیامت او را با اعراب جاهلیت محشور می‌کند”.<ref>ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص):مَنْ کَانَ فِی قَلْبِهِ حَبَّةٌ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ عَصَبِیَّةٍ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَعَ أَعْرَابِ الْجَاهِلِیَّةِ[کافی، ج2، ص308.</ref> 
=== ایجاد تفرقه در جامعه ===
اگر جامعهای از مجموع افراد و گروه‌های متعصب که یکدیگر را قبول ندارند تشکیل شده باشد، هیچگاه اتحاد و انسجام در بین آنها رخ نخواهد داد. 
به همین جهت میباشد که استعمار گران تلاش میکنند بین ملتهای اسلامی تعصب کورکورانه و منفی را رواج دهند و حتی در داخل کشور هم با ایجاد تعصب
مذموم بین گروه‌ها و اقوام مختلف وحدت ملی را از بین میبرند.‏ٌُ 

== راه علاج ودرمان ==
بهترین راه مبارزه با این خوی زشت و طریق نجات از این مهلکه بزرگ، تلاش و کوشش برای بالا بردن سطح فرهنگ و فکر و ایمان هر قوم و جمعیت است. در حقیقت داروی این درد را قرآن مجید نقطه مقابل آن، داشتن سکینه و روح تقوی می‌داند: یعنی آنجا که ایمان و آرامش و تقوی است، حمیت جاهلیت نیست و آنجا که حمیت جاهلیت است ایمان و تقوی در کار نیست! <ref>تفسیر" نور الثقلین" جلد 5 صفحه 73.</ref> 
نقل شده است که میان زن عرب و عجم اختلافی پیدا شد. نزد حضرت علی(ع) آمدند و حضرت تفاوتی قائل نشد. زن عرب اعتراض کرد. امام دو مشت خاک در دست گرفت و فرمود: “میان این دو مشت فرقی نمی‌یابم.”<ref>خدمات متقابل، ص125.</ref> 
البته درست است که اسلام اصل تعصب و غیرت را که حکمی است فطری تایید می‌کند اما آنجایی که تعصب ورزیدن، خداپسند باشد، باید تعصب ورزید، مانند جایی که شکم بند گوسفندی را در حال سجود بر پیامبر(ص) پرتاب کردند، حمزة بن عبدالمطلب عصبانی شد و گفت: به خاطر این بی‌ادبی من مسلمان شدم.<ref>قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ(ع):لَمْ یُدْخِلِ الْجَنَّةَ حَمِیَّةٌ غَیْرُ حَمِیَّةِ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ ذَلِکَ حِینَ أَسْلَمَ غَضَباً لِلنَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ السَّلَی الَّذِی أُلْقِیَ عَلَی النَّبِیِّ(ص)[کافی، ج2، ص308.</ref> 
در پایان‌به‌مطلبی‌از حضرت‌امام‌خمینی(ره) اشاره‌می‌شود که‌فرمودند: 
«ما باید سعی‌کنیم‌حصارهای‌جهل‌و خرافه‌را شکسته‌تا به‌سرچشمه‌زلال‌اسلام‌ناب‌محمدی(ص) برسیم.»<ref>امام خمینی، صحیفه نور، ج 3، ص 41.</ref> 

== پا نویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع: [http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=44258 پژوهشکده باقرالعلوم (ع)] - تاریخ برداشت: 95/04/28 </div>
 

[[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]
[[رده:منکر فرهنگی]]

@@ سطر ۹۶: / سطر ۹۶: @@
 == تعصب در قرآن و روایات ==
 در بررسی آیات قرآن گوشه‌ای از ادعاهای بی‌دلیل جمعی از یهود و نصاری را می بینیم که نتیجه‌اش انحصار طلبی و سپس تعصب است. در آیه ای می فرماید:<br/>
-«یهودیان گفتند: مسیحیان هیچ موقعیتی نزد خدا ندارند و مسیحیان نیز گفتند: یهودیان هیچ موقعیتی ندارند و بر باطلند».<ref>(وَ قالَتِ الْیَهُودُ لَیْسَتِ النَّصاری عَلی شَیْ‌ءٍ وَ قالَتِ النَّصاری لَیْسَتِ الْیَهُودُ عَلی شَیْ‌ءٍ وَ هُمْ یَتْلُونَ الْکِتابَ).بقره/113</ref><br/>
+«یهودیان گفتند: مسیحیان هیچ موقعیتی نزد خدا ندارند و مسیحیان نیز گفتند: یهودیان هیچ موقعیتی ندارند و بر باطلند».<ref>(وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ).بقره/113</ref><br/>
 جمله” لیست... علی شی‌ء” اشاره به این است که آنها در پیشگاه خدا مقامی ندارند، یا اینکه دین و آئین آنها چیز قابل ملاحظه‌ای نیست. سپس اضافه می‌کند: آنها این سخنان را می‌گویند در حالی که کتاب آسمانی را می‌خوانند”! یعنی با در دست داشتن کتاب الهی که می‌تواند راهگشای آنها در این مسائل باشد این گونه سخنان که سرچشمه‌ای جز تعصب و عناد و لجاج ندارد بسیار عجیب است.<br/>
 این آیه سرچشمه اصلی تعصب را، جهل و نادانی معرفی کرده است. زیرا افراد نادان همواره در محیط زندگی خود محصورند و غیر آن را قبول ندارند، به آئینی که از کودکی با آن آشنا شده‌اند هر چند خرافی و بی اساس باشد سخت دل می‌بندند و غیر آن را منکر می‌شوند.<ref>مکارم شیرازی، ناصر؛تفسیر نمونه، تهران‏، ‏دار الکتب الإسلامیة، 1374ش، ج‏1، ص: 407.</ref><br/>
-البته در بررسی واژه جمود، آیه دیگری مطرح می شودکه می فرماید: “پس از آن دلهای شما چون سنگ، سخت گردید، حتی سخت‌تر از سنگ که از سنگ گاه جویها روان شود و چون شکافته شود آب از آن بیرون جهد”<ref>((ثم قست قلوبکم من بعد ذلک فهی کالحجاره او اشد قسوه.))  بقره/74.</ref>  که در حقیقت‌آدمیانی‌را منظور می‌کند که‌تمام‌وجودشان‌سخت‌و سیاه‌شده‌و در برابر اندیشه، اشراق، شناخت‌و شهود نفوذ ناپذیرند و از جرگه‌اصحاب‌تفکر و اندیشه‌و ارباب‌شهود و ذوق،خارج بوده‌و هدایت‌ناپذیرند.<br/>
+البته در بررسی واژه جمود، آیه دیگری مطرح می شودکه می فرماید: “پس از آن دلهای شما چون سنگ، سخت گردید، حتی سخت‌تر از سنگ که از سنگ گاه جویها روان شود و چون شکافته شود آب از آن بیرون جهد”<ref>((ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً.))  بقره/74.</ref>  که در حقیقت‌آدمیانی‌را منظور می‌کند که‌تمام‌وجودشان‌سخت‌و سیاه‌شده‌و در برابر اندیشه، اشراق، شناخت‌و شهود نفوذ ناپذیرند و از جرگه‌اصحاب‌تفکر و اندیشه‌و ارباب‌شهود و ذوق،خارج بوده‌و هدایت‌ناپذیرند.<br/>
 در روایات اسلامی نیز از موضوع تعصب به عنوان یک اخلاق مذموم، شدیداً نکوهش شده است تا آنجا که در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌خوانیم:<br/>
 «ایشان همه روز از شش چیز به خدا پناه می‌برد: از شک و شرک و حمیت (تعصب) و غضب و ظلم و حسد».<ref>کان رسول اللَّه(ص) یتعوذ فی کل یوم من ست من الشک و الشرک و الحمیة و الغضب و البغی و الحسد"  بحار ج 73 ص 289.</ref><br/>هنگامیکه پیامبر اسلام، مشرکین را به آئین یکتاپرستی دعوت می کرد آنان بنا به محدودیت فرهنگی و فکری که داشتند و نظر به تعصب قومی، پاسخ می‌دادند:
@@ سطر ۱۲۳: / سطر ۱۲۳: @@
 این دفاع و طرفداری افراطی گاه به جایی می‌رسد که بدترین افراد قبیله در نظر او زیبا و بهترین افراد قبیله دیگر در نظر او زشت و شوم است و همچنین آداب و سنتهای زشت و زیبا و به تعبیر دیگر تعصب نژادی پرده‌ای است از خود خواهی و جهل که بر روی افکار و درک و عقل انسان قرار می‌گیرد و قضاوت صحیح را از کار می‌اندازد.<br/>
 این حالت عصبیت در میان بعضی اقوام صورت حادتری دارد، از جمله گروهی از اعراب که به تعصب، معروف و مشهورند. خداوند در آیه مبارکه چنین می فرماید: <ref>تفسیر نمونه، ج‏15، ص: 354</ref><br/>
-«اگر قرآن بر غیر عرب نازل می‌شد (اعراب)هرگز به آن ایمان نمی‌آوردند.»<ref>ـوَ لَوْ نَزَّلْناهُ عَلی بَعْضِ الاعْجَمینَ فَقَرَأَهُ عَلَیْهِمْ ما کانُوا بِهِ مُومِنین -شعراء/199-198.</ref><br/>
+«اگر قرآن بر غیر عرب نازل می‌شد (اعراب)هرگز به آن ایمان نمی‌آوردند.»<ref>ـوَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ * فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ -شعراء/199-198.</ref><br/>
 == عوامل ومولفه‌های تعصب ورزی ==
@@ سطر ۱۴۱: / سطر ۱۴۱: @@
 === انحراف از حق ===
-اصولا انتقال سنتهای غلط از قومی به قوم دیگر در سایه شوم همین” حمیت جاهلیت” صورت می‌گیرد و پافشاری اقوام منحرف در برابر انبیاء و رهبران الهی نیز غالبا از همین رهگذر است.<ref>تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 101.</ref>تحجر عقلی، قلبی‌و تحجر در موضع‌عملی‌و رفتاری، علت‌عدم‌پذیرش‌حق‌و گرایش‌به‌کمال‌و سعادت‌واقعی‌می‌گردد<ref>ـوَ إِذا قیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِما أَنْزَلَ اللّهُ قالُوا نُومِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَیْنا وَ یَکْفُرُونَ بِما وَراءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیاءَ اللّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُومِنینَ[بقره/91].</ref>.<br/>
+اصولا انتقال سنتهای غلط از قومی به قوم دیگر در سایه شوم همین” حمیت جاهلیت” صورت می‌گیرد و پافشاری اقوام منحرف در برابر انبیاء و رهبران الهی نیز غالبا از همین رهگذر است.<ref>تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 101.</ref>تحجر عقلی، قلبی‌و تحجر در موضع‌عملی‌و رفتاری، علت‌عدم‌پذیرش‌حق‌و گرایش‌به‌کمال‌و سعادت‌واقعی‌می‌گردد<ref>ـوَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا نُؤْمِنُ بِمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَاءَهُ وَهُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ[بقره/91].</ref>.<br/>
 === سوء مدیریت ===
 «تحجرگرایی» مانع‌جدی‌در شکوفایی‌اندیشه‌دینی‌و ایجاد تعامل‌مثبت‌نظری‌و عملی‌با «حقیقت»، «معرفت»، حکمت‌و حکومت، مدیریت‌و سیاست‌و حتی‌تقدیر معیشت‌است‌و متحجران‌از اسلام‌جز آموزه‌های‌بسته‌و رسوب‌شده‌و انعطاف‌ناپذیر در برخورد با اقتضائات‌زمان‌و مکان‌و تغییر موضوع‌و محمول‌ها ندارند و هرگز پذیرای‌نقد اندیشه‌و عمل‌خویش، بازشناسی‌و بازنگری‌فکر و فعل‌به‌اصطلاح‌اسلامی‌خود نیستند و همواره‌راکد و تحول‌ناپذیرند.<ref>مجموعه آثار، ج نوزدهم، ص 110.</ref><br/>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۳۰
سطر ۱۶۴:		سطر ۱۶۴:

	[[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]		[[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]
−	~~[[رده:منکر فرهنگی]]~~

@@ سطر ۱۲۳: / سطر ۱۲۳: @@
 == آثار تحجر وتعصب ورزی ==
 === بی ایمانی ===
- در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم:<br/>
+در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم:<br/>
 “ کسی که تعصب به خرج دهد یا برای او تعصب داشته باشند پیوند ایمان را از گردن خویش برداشته است”. <ref>( من تعصب او تعصب له فقد خلع ربقة الایمان من عنقه( اصول کافی جلد 2 (باب العصبیه) ص 232.</ref><br/>
 === انحراف از حق ===
 اصولا انتقال سنتهای غلط از قومی به قوم دیگر در سایه شوم همین” حمیت جاهلیت” صورت می‌گیرد و پافشاری اقوام منحرف در برابر انبیاء و رهبران الهی نیز غالبا از همین رهگذر است.<ref>تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 101.</ref>تحجر عقلی، قلبی‌و تحجر در موضع‌عملی‌و رفتاری، علت‌عدم‌پذیرش‌حق‌و گرایش‌به‌کمال‌و سعادت‌واقعی‌می‌گردد<ref>ـوَ إِذا قیلَ لَهُمْ آمِنُوا بِما أَنْزَلَ اللّهُ قالُوا نُومِنُ بِما أُنْزِلَ عَلَیْنا وَ یَکْفُرُونَ بِما وَراءَهُ وَ هُوَ الْحَقُّ مُصَدِّقاً لِما مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیاءَ اللّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُومِنینَ[بقره/91].</ref>.<br/>

@@ سطر ۸۴: / سطر ۸۴: @@
 البته در بررسی واژه جمود، آیه دیگری مطرح میشودکه میفرماید: “پس از آن دلهای شما چون سنگ، سخت گردید، حتی سخت‌تر از سنگ که از سنگ گاه جویها روان شود و چون شکافته شود آب از آن بیرون جهد”<ref>((ثم قست قلوبکم من بعد ذلک فهی کالحجاره او اشد قسوه.))  بقره/74.</ref>  که در حقیقت‌آدمیانی‌را منظور می‌کند که‌تمام‌وجودشان‌سخت‌و سیاه‌شده‌و در برابر اندیشه، اشراق، شناخت‌و شهود نفوذ ناپذیرند و از جرگه‌اصحاب‌تفکر و اندیشه‌و ارباب‌شهود و ذوق،خارج بوده‌و هدایت‌ناپذیرند.<br/>
 در روایات اسلامی نیز از موضوع تعصب به عنوان یک اخلاق مذموم، شدیداً نکوهش شده است تا آنجا که در حدیثی از پیامبر گرامی اسلام(ص) می‌خوانیم:<br/>
-«ایشان همه روز از شش چیز به خدا پناه می‌برد: از شک و شرک و حمیت (تعصب) و غضب و ظلم و حسد».<ref>کان رسول اللَّه(ص) یتعوذ فی کل یوم من ست من الشک و الشرک و الحمیة و الغضب و البغی و الحسد"  بحار ج 73 ص 289.</ref><br/>
+«ایشان همه روز از شش چیز به خدا پناه می‌برد: از شک و شرک و حمیت (تعصب) و غضب و ظلم و حسد».<ref>کان رسول اللَّه(ص) یتعوذ فی کل یوم من ست من الشک و الشرک و الحمیة و الغضب و البغی و الحسد"  بحار ج 73 ص 289.</ref><br/>هنگامیکه پیامبر اسلام، مشرکین را به آئین یکتاپرستی دعوت میکرد آنان بنا به محدودیت فرهنگی و فکری که داشتند و نظر به تعصب قومی، پاسخ می‌دادند:
- هنگامیکه پیامبر اسلام، مشرکین را به آئین یکتاپرستی دعوت میکرد آنان بنا به محدودیت فرهنگی و فکری که داشتند و نظر به تعصب قومی، پاسخ می‌دادند:
 رفتار و عقائد ما همانست که پدران ما داشته‌اند و هرگز تغییر مسلک نخواهیم داد. بنابراین از پندها و اندرزهای رسول خدا(ص) جز فریاد دعوت چیزی نمیشنیدند؛ درست مانند گوسفندانی که سخت سرگرم چرا باشند و گاه گاهی فریاد چوپان را بشنوند ولی هرگز به آن توجه نکرده و به راه خود ادامه دهند.<ref>تفسیر نمونه، ج‏15، ص: 356.</ref><br/>
 همچنین از روایات استفاده می‌شود که ابلیس نخستین کسی بود که تعصب به خرج داد. علی(ع) نیز بحث رسا و کوبنده‌ای در خطبه قاصعه در این زمینه بیان فرموده است:<br/>
 «ابلیس در برابر آدم به خاطر اصل و اساس خویش تعصب ورزید و آدم را مورد طعن قرار داد و گفت:” من از آتشم تو از خاک»<ref>" اما ابلیس فتعصب علی آدم لاصله و طعن علیه فی خلقته، فقال انا ناری و انت طینی" نهج البلاغه، خطبه قاصعه.</ref><br/>
-−
 == تعصب ممدوح ومذموم ==
 تعبیر دیگر که از عصبیت در آیات و روایات آمده” حمیت” یا” حمیت جاهلیت” است.” حمیت” در اصل از ماده” حمی” به معنی حرارت است و سپس در معنی غضب و بعدا به معنی نخوت و تعصب آمیخته با غضب به کار رفته است. این واژه گاه در همین معنی مذموم (توأم با قید جاهلیت، یا بدون آن) و گاه در معنی ممدوح و پسندیده به کار می‌رود و اشاره به غیرت منطقی و تعصب در امور مثبت و سازنده است.<ref>تفسیر نمونه، ج‏22، ص: 100.</ref><br/>

@@ سطر ۷۵: / سطر ۷۵: @@
 ==مقدمه==
-“تعصب” و”عصبیت” در اصل از ماده”عصب” به معنی رگها وپی‌هایی است که مفاصل را به هم ارتباط می‌دهد، سپس هر گونه ارتباط و به هم پیوستگی را تعصب و عصبیت نامیده‌اند، اما معمولا این لفظ در مفهوم افراطی و مذموم آن به کار می‌رود. تعصب و تحجر به‌معنای‌ایستایی، تحول‌ناپذیری، جمود و برنتابیدن‌فرهنگ‌و ارزش‌های حق‌و متعالی‌است‌که‌هم‌در ساحت‌بینش‌و دانش(تحجر) و هم‌در حوزه‌گرایش‌و رفتار (جمود) بروز و ظهور دارد و عقل‌و دل‌و ابزارهای‌معرفت‌یاب‌و منابع‌شناخت‌زا را نیز شامل‌می‌گردد.<ref>مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، ج نوزدهم، قم، نشر صدرا، ص 110.</ref><br/>
+“تعصب” و”عصبیت” در اصل از ماده”عصب” به معنی رگها وپی‌هایی است که مفاصل را به هم ارتباط می‌دهد، سپس هر گونه ارتباط و به هم پیوستگی را تعصب و عصبیت نامیده‌اند، اما معمولا این لفظ در مفهوم افراطی و مذموم آن به کار می‌رود. تعصب و تحجر به‌معنای‌ایستایی، تحول‌ناپذیری، جمود و برنتابیدن‌فرهنگ‌و ارزش‌های حق‌و متعالی‌است‌که‌هم‌در ساحت‌بینش‌و دانش(تحجر) و هم‌در حوزه‌گرایش‌و رفتار (جمود) بروز و ظهور دارد و عقل‌و دل‌و ابزارهای‌معرفت‌یاب‌و منابع‌شناخت‌زا را نیز شامل‌می‌گردد.<ref>مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، ج نوزدهم، قم، نشر صدرا، ص 110.</ref><br/> ابن منظور در مورد معنای لغوی عصبیّت می‌گوید: «عصبة خویشاوندان پدری هستند ودر پی آن شخص به دنبال طرفداری و دفاع از قوم و قبیله خود میباشد.»<ref>«إن یدعوالرجل إلی نصرة عُصبته و التألّب معهم علی من یناویهم ظالمین او مظلومین»،  ابن منظور، لسان العرب؛ قم، نشر ادب الحوزه, ج1/ ذیل ماده عصب.</ref><br/>
- ابن منظور در مورد معنای لغوی عصبیّت می‌گوید: «عصبة خویشاوندان پدری هستند ودر پی آن شخص به دنبال طرفداری و دفاع از قوم و قبیله خود میباشد.»<ref>«إن یدعوالرجل إلی نصرة عُصبته و التألّب معهم علی من یناویهم ظالمین او مظلومین»،  ابن منظور، لسان العرب؛ قم، نشر ادب الحوزه, ج1/ ذیل ماده عصب.</ref><br/>
 == تعصب در قرآن و روایات ==

@@ سطر ۳۳: / سطر ۳۳: @@
 | ۱۱ || [[دیدگاه قرآن و احادیث در مورد تحجر چیست؟]]
 |-
-| ۱۲ || [[روایتی از فاجعه‌آمیزترین ترور تحجر در ایران/ امام چند بار گفت: مطهری...]]
+| ۱۲ || [[روایتی از فاجعه آمیزترین ترور تحجر در ایران]]
 |-
-| ۱۳ || [[متحجر کسی است که باور به جدایی دین از سیاست دارد/ تحجر مدرن چیست؟]]
+| ۱۳ || [[متحجر کسی است که باور به جدایی دین از سیاست دارد- تحجر مدرن چیست؟]]
 |-
 | ۱۴ || [[معنای تحجر - تحجرگرایی]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۸ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۲۳
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۴۷: / سطر ۴۷: @@
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>