فرهنگ مصادیق:بت پرستی – ویکی فقه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan در ‏۹ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۲۷

2017-04-29T13:27:52Z

نمایش تغییرات

Golafshan در ‏۱۸ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۲۵

2017-01-07T12:25:01Z

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-07T11:58:56Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

User6 در ‏۲۶ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۴۹

2016-10-17T20:49:38Z

User6 در ‏۲۶ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۴۸

2016-10-17T20:48:33Z

User6: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-10-17T20:47:38Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

User6: User6 صفحهٔ بت پرستی – ویکی فقه را به فرهنگ مصادیق:بت پرستی – ویکی فقه منتقل کرد

2016-10-17T20:46:54Z

User6 صفحهٔ بت پرستی – ویکی فقه را به فرهنگ مصادیق:بت پرستی – ویکی فقه منتقل کرد

User6: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-10-17T20:46:08Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> بت پرستی – ویکی فقه </div>
==بت پرستی==
بت جثّه و هیکلی (بت) از جنس نقره، مس یا چوب است که بت پرستان جهت تقرب به خدا، آنها را وسیله عبادت قرار می‌دادند. و بت پرست به کسی گفته می‌شود که بت را وسیله تقرب به خدا قرار داده است و آن را پرستش می‌کند.

==معنای بت==
مراد از "بت" در این مقاله، بت‌های ظاهری و مادی است که در قرآن با دو واژه "صَنم" و "وَثن" یاد شده است. "صنم" (مفرد أصنام)، <ref>قاموس قرآن ، ج۴، ص۱۵۶</ref> جثّه و هیکلی (بت) از جنس نقره، مس یا چوب است که بت پرستان جهت تقرب به خدا، آنها را وسیله عبادت قرار می‌دادند؛ <ref>المفردات فی غریب القرآن، ص۴۹۳</ref> و "وثن" (مفرد أوثان)، بتی از سنگ، چوب یا غیر آن است که عبادت می‌شد. <ref>المفردات فی غریب القرآن، ص۸۵۳</ref> <ref>قاموس قرآن، ج۷، ص۱۸۱</ref>
بت‌ها، متناسب با جنس و نوع ساخت، اسامی خاصی داشته‌اند؛ مثلاً به سنگ‌های صاف و بی شکل، "انصاب"، به سنگ‌های تراشیده و منقوش، "اوثان" و به بت‌های ریخته شده از زر و سیم یا تراشیده شده از چوب، "اصنام" می‌گفتند. <ref>جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم(توحید در قرآن)، ج۲، ص۶۰۶</ref>

==تاریخچه و ریشه بت پرستی در ادیان==
بت پرستی ظاهری و مادی، نه بت پرستی به معنای عام که طبق بیان قرآن، شامل پیروی از هوای نفس <ref>جاثیه/سوره۴۵، آیه۲۳</ref>نیز می‌شود، از زمان حضرت نوح(ع) رواج یافته است. <ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۸، ص۱۷۲-۱۷۳</ref><ref>اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۵۵</ref>
در میان قوم حضرت نوح(ع) مردان صالحی (به نامهای "وَدّ"، "سُواع"، "یَغوث"، "یَعوق" و "نَسر") <ref>جوادی آملی، عبدالله؛ توحید در قرآن، ج۲، ص۶۰۷-۶۰۸.</ref> بودند که مردم به آنها اظهار علاقه می‌کردند، شیطان از علاقه مردم سوء استفاده نموده و بعد از مرگ آن مردان، مردم را تشویق به ساختن مجسمه آن بزرگان و گرامی داشت آن مجسمه‌ها کرد.<ref>تفسیر نمونه ، ج۲۵، ص۸۲</ref>
مدتی نگذشت که نسل‌های بعد، رابطه تاریخی این موضوع را فراموش کرده و تصور نمودند که این مجسمه‌ها موجوداتی محترم هستند که باید مورد پرستش قرار گیرند، به این ترتیب به پرستش بت‌ها سرگرم شده و مستکبران ظالم آنان را با این طریق إغفال نموده و به بند بت پرستی کشیدند.<ref>تفسیر نمونه، ج۲۵، ص۸۲</ref>
یکی دیگر از ریشه‌های بت پرستی، اعتقاد مشرکان به وجود و خالقیت خدای متعال <ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۱</ref> <ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۳</ref> و ملائکه است که آنها را دارای صورتهای پوشیده از انسان می‌دانند؛ لذا برای هر کدام صورتی از طلا، نقره و جواهرات تراشیده و آنها را عبادت می‌کردند. عده‌ای دیگر ستارگان را در عالم مؤثر دانسته و چون اغلب ستارگان پنهان هستند، صورت‌هایی برای آنها ساخته و به جای ستارگان، آن صورتهای بتی را عبادت می‌نمودند. <ref>أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج۱، ص۴۵۵</ref>
منشأ دیگر دوگانه پرستی یا چند گانه پرستی در بین اقوام، تنوع موجودات عالم است؛ به دلیل اینکه افراد کوته فکر باور نمی‌کردند که همه موجودات گوناگون و متنوّعی که در آسمان و زمین است، مخلوق خدای واحد است، برای هر نوعی از انواع موجودات، خدایی قائل بودند که از آن تعبیر به "رب النوع" می‌کردند؛ مانند: رب النوع صحرا، باران، آفتاب، جنگ و صلح و...؛ لذا در اعتقاد آنها، این خدایان خیالی که گاه از آنها به عنوان فرشته نیز یاد می‌نمودند، فرمانروایان این جهان بوده و چون موجودات غیر محسوس بودند، تمثال‌هایی برای آنها ساخته و عبادت می‌کردند. این عقاید خرافی از یونان به مناطق دیگر و سرانجام به حجاز منتقل شد؛ ولی اعراب به خاطر توحید ابراهیمی که در میان آنها به یادگار مانده بود، نمی‌توانستند وجود «اللَّه» <ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۱</ref><ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۶۳</ref> را منکر شوند، در نتیجه این عقائد را به هم آمیختند؛ یعنی در عین حالیکه به وجود خدا عقیده داشتند، اعتقاد به فرشتگانی پیدا کردند که رابطه آنها با خدا، رابطه دختر و پدر بود، و بت‌های سنگی و چوبی را مظهر و تمثال‌هایی از آن می‌دانستند. <ref>تفسیر نمونه، ج۲۲، ص۵۱۹–۵۲۰</ref>

==بت‌های معروف در طول تاریخ بت پرستان==
خدای متعال در سوره مبارکه نوح نام بزرگترین بت‌های زمان حضرت نوح را ذکر کرده است:
«وَ قالُوا لاتَذَرُنَّ آلِهَتَکُمْ وَ لاتَذَرُنَّ وَدًّا وَ لا سُواعاً وَ لا یغُوثَ وَ یعُوقَ وَ نَسْراً» <ref>نوح/سوره۷۱، آیه۲۳</ref>
«و گفتند: دست از خدایان و بت‌های خود بر ندارید، (بخصوص) بتهای "ود" و "سُواع" و "یَغوث" و "یَعوق" و "نَسر" را رها نکنید!»
این پنج بت، از جمله بت‌هایی است که نام آنها در طول تاریخ حفظ شد تا اینکه به عرب‌ها منتقل شد؛ یعنی بت "ودّ" که به صورت مرد بود، برای قبیله کلب، "سُواع" که به صورت زن بود، برای قبیله هَمدان، "یغوث" که به صورت شیر بود، برای قبیله مَذحَج، "یعوق" که به صورت اسب بود، برای قبیله مُراد و "نسر" که به صورت عقاب بود، برای قبیله حمیر به ارث رسید؛ به همین دلیل بعضی اعراب، عبد ودّ و عبد یغوث نامیده شده‌اند.<ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۵۴۸</ref><ref>تفسیر نمونه، ج۲۵، ص۸۳</ref>
قرآن بت معروف قوم حضرت الیاس(ع) را "بَعل" معرفی کرده است. <ref>صافات/سوره۳۷، آیه۱۲۵</ref>
گفته شده: این بت بزرگ، از جنس طلا بوده که چهار صورت داشته و دارای چند خدمتکار و شهر "بعلبک" لبنان نیز منسوب به آن است. <ref>جوادی آملی، عبدالله؛ توحید در قرآن، ج۲، ص۶۰۸</ref>
اما سه بت مشهور عرب به نامهای "لات" متعلّق به قبیله ثقیف، "عزّی" متعلق به قبایل بنیسلیم، غطفان، جَشم، نضر و سعدبن بکر و بت "منات" برای قبیله قدید بود؛ البته بت‌های دیگری نیز بودند، مانند: "اساف"، "نائله" و "هُبَل" که مورد پرستش اهل مکّه قرار گرفتند. اعراب بت "اساف" را در کنار حجرالاسود، بت "نائله" را در نزدیکی رکن یمانی و بت "هبل" را که هجده ذراع طول داشت و بزرگترین بت عرب بود، در بالای کعبه نصب کرده بودند. <ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۵۴۷</ref>
قرآن کریم در مورد سه بت مشهور اعراب جاهلی می‌فرماید:
«أَفَرَأَیتُمُ اللاَّتَ وَ الْعُزَّی وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْری» <ref>نجم/سوره۵۳، آیه۱۹-۲۰</ref>
«به من خبر دهید آیا بتهای "لات" و "عزی" و "منات" که سومین آنها است، (دختران خدا هستند)؟!»
بت پرستان، این سه بت را تمثال‌هایی از فرشتگان می‌دانستند و ادعا می‌کردند که فرشتگان به طور کلی از جنس دختران هستند؛ البته برخی از این بت پرستان، بعضی از بت‌ها را تمثالی از انسانها باور داشتند؛ و همچنین ملائکه را که از نظر آنها ارباب بت‌ها بودند، نیز در دختر بودن (انوثیت) و شفاعت، مستقل می‌دانستند؛ <ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۹، ص۳۸</ref>
درحالیکه قرآن کریم از ملائکه با عنوان "عبادالرحمن" یاد نموده، نه مونث و نه مذکر، که در مجردات(موجودات غیر مادی)، سخن گفتن از مذکر و مؤنث معقول نیست. <ref>زخرف/سوره۴۳، آیه۱۹</ref><ref>جوادی آملی، عبدالله؛ توحید در قرآن، ج۲، ص۶۰۸</ref>
نتیجه اینکه بت پرستان و مشرکان، اشیاء و موجوداتی مانند خورشید، <ref>انعام/سوره۶، آیه۷۸</ref> ماه، <ref>انعام/سوره۶، آیه۷۷</ref> ستارگان، <ref>انعام/سوره۶، آیه۷۶</ref> مجسمه‌های سنگی و چوبی ساخته دست خود، <ref>اعراف/سوره۷، آیه۱۳۸</ref> <ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۱۷</ref> <ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۵</ref> <ref>نجم/سوره۵۳، آیه۱۹-۲۰</ref> <ref>نوح/سوره۷۱، آیه۲۳</ref> <ref>طه/سوره۲۰، آیه۸۸</ref>و حتی مسیحیت که حضرت عیسی(ع) را به عنوان خدای دیگر خود می‌دانند، <ref>مائده/سوره۵، آیه۷۳</ref> <ref>مائده/سوره۵، آیه۱۱۶</ref>مورد پرستش قرار می‌دادند که در این مقاله به تعداد زیادی از این بت‌ها اشاره شد.

==نفع بت‌ها در پندار مشرکان==
گمان بت پرستان بر این بود که بتها، برای آنها منافعی دارند که برخی از این پندارها را بر اساس آیات قرآن به اختصار بیان می‌کنیم:
===شفاعت===
تصور بت پرستان این بود که بت‌ها نزد خدا تقرّب دارند و در امور دنیوی، آنها را شفاعت می‌کنند:
«هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَاللَّه » <ref>یونس/سوره۱۰، آیه۱۸</ref>
«می‌گویند: اینان(بت‌ها) شفیعان ما، نزد خدا هستند.»
یعنی بت‌ها از خدای تعالی درخواست می‌نمایند تا کارهای مهم ما را به سامان رسانند، یا اگر فرضا بعث و حشری در کار باشد، چنانچه اعتقاد مؤمنان است، از خدای تعالی برای ما درخواست نجات از عذاب آخرت را می‌کنند. <ref>کاشفی سبزواری، حسین بن علی ؛ مواهب علیه ، ص۴۴۶.</ref>
===عزت===
بت پرستان به غیر خدا معبودانی برای خود انتخاب کرده بودند؛ به این گمان که بت‌ها سبب عزّت آنها شده و با این وسیله نزد حق تعالی ارجمند شده و مقام والایی به دست می‌آورند. <ref>بانوی اصفهانی امین، سیده نصرت؛ مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج۸، ص۱۴۵</ref>
در حقیقت پندارشان این بود که اگر با یک خدا عزّت می‌یابند، با خدایان بیشتر، عزّت بیشتر پیدا می‌کنند، <ref>ابوالفتوح رازی، حسین بن علی ؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیرالقرآن ، ج۱۳، ص۱۱۶</ref>
که قرآن می‌فرماید:
«وَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لِیکُونُوا لَهُمْ عِزًّا» <ref>مریم/سوره۱۹، آیه۸۱</ref>
«آنها غیر از خدا معبودانی برای خود انتخاب کرده‌اند، تا مایه عزتشان باشد.»
===نصرت===
عبادت بت‌ها از ناحیه بت پرستان بر این امید بود که آنها را یاری کنند؛ زیرا بر این باور غلط بودند که تدبیر امورشان به این خدایان واگذار شده و خیر و شرّشان هر چه هست، در دست آنهاست؛ به همین جهت، خدایان ناتوان (بتها) را عبادت می‌کردند تا با این عبادت، آنها را از خود راضی کرده و بر آنان خشم نگیرند و نعمت را از ایشان قطع نکرده و بلا و مصیبتی بر آنان نازل نکنند: <ref>المیزان فی تفسیر القرآن، ج۱۷، ص۱۱۰</ref>
«وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ یُنْصَرُونَ» <ref>یس/سوره۳۶، آیه۷۴</ref>
«آنها غیر از خدا معبودانی برای خویش برگزیدند به این امید که از سوی آنها یاری شوند (و مورد حمایت بتان قرار گیرند).»

==أبعاد ضعف و حقارت بت‌ها از نگاه قرآن==
قرآن کریم در مقام مبارزه با شرک و بت پرستی، اول ادعا و اتهام آنها را نسبت به ساحت مقدس قرآن و پیامبر اسلام بی پایه خوانده، سپس با منطقی روشن و قاطع مشرکان را به محاکمه کشانده است:<ref>تفسیر نمونه، ج۱۵، ص۱۷</ref>
«وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لایَخْلُقُونَ شَیئاً وَ هُمْ یُخْلَقُونَ وَ لایمْلِکُونَ لِأَنْفُسِهِمْ ضَرًّا وَ لانَفْعاً وَ لایمْلِکُونَ مَوْتاً وَ لاحَیاةً وَ لانُشُوراً» <ref>فرقان/سوره۲۵، آیه۳</ref>
«آنان غیر از خداوند معبودانی برای خود برگزیدند، معبودانی که چیزی را نمی‌آفرینند؛ بلکه خودشان مخلوقند، و مالک زیان و سود خویش نیستند و نه مالک مرگ و حیات و رستاخیز خویشند.»
یعنی مشرکان خدایان خشک، ناتوان، توخالی و دور از تمام شئونات الوهیت را که از جمله آن صفت خالقیت است، می‌پرستند؛ و قرآن در نفی خالقیت بت‌ها به خلقت مگس مثالی زده و می‌فرماید: اگر دست به دست هم بدهند، نه اینکه مگسی را نمی‌توانند بیافرینند، حتی اگر مگس چیزی را از آنها برباید، قدرت پس گرفتن آن را ندارند؛ و در این زمینه هم مشرکان عاجزند و هم بت‌ها که معبودان آنهاست. <ref>الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج۲۱، ص۲۷۰</ref> <ref>الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، ج۲۰، ص۱۷۳-۱۷۴.</ref> <ref>حج/سوره۲۲، آیه۷۳</ref>
دلیل نفی خالقیت از بتها، مخلوق بودن آنهاست؛ چون خداوند در آیه قبل وجود فرزند را از خودش نفی کرده و اگر فرزندی برای خداوند بود، به ناچار باید از او متولد می‌شد و دیگر نمی‌توانست مخلوق باشد؛ در حالیکه خالقیت در خداوند منحصر شده و غیر خدا باید مخلوق باشند نه خالق. نکته بعدی اینست که بت‌ها مالک نفع و ضرر خودشان نیستند، و لازمه اش اینست که به طریق اولی قادر به نفع و ضرر عبادت کنندگان نیستند؛ پس مالک تصرف به احوال دیگران نیز نمی‌توانند باشند. <ref>التحریر والتنویر، ج۱۹، ص۱۰-۱۱</ref>
البته ضعفهای دیگری نیز در قرآن بیان شده، از جمله: نفی شفاعت بتها، <ref>یس/سوره۳۶، آیه۲۳</ref> نفی مالکیت رزق و روزی،<ref>نحل/سوره۱۶، آیه۷۳</ref>و غیره که به برخی از آنها در همین مقاله اشاره شد؛ ما تفصیلشان در این مقاله نمی‌گنجد. <ref>یس/سوره۳۶، آیه۷۴</ref> <ref>یونس/سوره۱۰، آیه۱۸</ref> <ref>مریم/سوره۱۹، آیه۸۱</ref>و...

==راهکارهای قرآن بر هدایت بت پرستان==
قرآن برای هدایت بت پرستان بهترین و اصلی‌ترین راهکارها را ارائه کرده است که اشاره می‌شود:
===توجه دادن به توحید و یگانگی===
خدای متعال نه تنها به بت پرستان منحرف، بلکه به تمام مخلوقات تأکید می‌کند که غیر از خدای واحد، خالقی نیست و روزی آسمانها و زمین دست اوست؛ پس تنها معبود نیز خدای یکتاست که عبادت مطلقا باید متوجه او باشد. <ref>گنابادی، سلطان محمد؛ تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة، ج۳، ص۲۷۴</ref>
«هَلْ مِنْ خالِقٍ غَیرُاللَّهِ یرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماءِ وَالْأَرْضِ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّی تُؤْفَکُونَ» <ref>فاطر/سوره۳۵، آیه۳</ref>
«آیا خالقی غیر از خدا وجود دارد که شما را از آسمان و زمین روزی دهد؟ هیچ معبودی جز او نیست، با این حال چگونه به سوی باطل منحرف می‌شوید.»
و در آیات بعد در نهی از پرستش مخلوق و توجه دادن به پروردگار یگانه، مثل و مانند قرار دادن را برای خداوند نفی کرده و با این بیان، فطرت انسانها را بیدار کرده که تنها، آفریدگار یگانه و قادر شایسته الوهیت و پرستش است، و هرگز نظیر و شریکی نداشته و نخواهد داشت : <ref>حسینی همدانی، سیدمحمدحسین،؛ انوار درخشان، ج۱، ص۷۱</ref>
«...فَلاتَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ» <ref>بقره/سوره۲، آیه۲۲</ref>
«برای خدا شریک‌هایی قرار ندهید، درحالیکه می‌دانید (هیچ یک از این شرکاء و بت‌ها نه شما را آفریده‌اند و نه شما را روزی می‌دهند).»
===توجه دادن به مالکیت حقیقی===
خدا به مسیحیان که قائل به الوهیت حضرت عیسی(ع) بودند، گوشزد می‌کند که شما می‌دانید، مسیح(ع) خود با تمام وجود دارای نیازهای بشری است و مالک سود و زیان خویش هم نیست، تا چه رسد به اینکه مالک سود و زیان دیگران باشد:
«قُلْ أَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لایمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لانَفْعاً...» <ref>مائده/سوره۵، آیه۷۶</ref>
«بگو آیا جز خدا چیزی را می‌پرستید که نه مالک زیان شماست و نه سود شما...»
چون در میان مسیحیان رواج دارد که در برابر مجسمه حضرت مسیح، تا سرحد پرستش، خضوع می‌کنند؛ درحالیکه ایمان به الوهیت مسیح در حقیقت، یک نوع بت پرستی است، نه خداپرستی؛ یعنی اگر کسی حضرت مسیح را با تمام عظمتی که دارد و جزو پیامبران اولوالعزم الهی است، خدای خود بداند و قائل به الوهیت او شود، جهل و اشتباه بزرگی مرتکب شده، چه رسد به اینکه مجسمه‌های دست ساخته خود را دارای مقام الوهیت بدانند. <ref>تفسیر نمونه، ج۵، ص۳۸–۴۰</ref>
===توجه دادن به دعوت رسولان===
خدای تبارک خطاب به پیامبر اسلام می‌فرماید:
«وَسْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَجَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً یعْبَدُونَ» <ref>زخرف/سوره۴۳، آیه۴۵</ref>
«از رسولانی که قبل از تو فرستادیم بپرس، آیا غیر از خداوند رحمان، معبودهایی برای پرستش آنها قرار دادیم؟!»
یعنی اگر از آنان این سؤال را بپرسی، در جواب خواهند گفت: ما چنین دستوری (بت پرستی) به آنان نداده‌ایم، و آنان را به پرستش چنین خدایانی وادار نساخته‌ایم. <ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۷۶</ref>
چون اولین دعوت تمام پیامبران الهی، دعوت به توحید بوده و غرض اصلی از ارسال رسولان همان توحید است و بقیه دستورات، متفرّع بر همین توحید است . <ref>أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۳۶</ref>

==عاقبت بت‌ها و بت پرستان==
بت پرستان، عاقبتی دردناک در پیش دارند و آن جهنم سوزان است. بت پرستان امید داشتند که بت‌ها نزد خدا برایشان شفاعت کنند، اما بر خلاف تصور آنها، خداوند بت پرستان را با بت هایشان در آتش جهنم قرین ساخته، به گونه‌ای که در آخرت، چیزی نزد بت پرستان مبغوض تر از این معبودهای باطلشان نخواهد بود: <ref>تفسیر جوامع الجامع، ج۳، ص۲۹</ref>
«إِنَّکُمْ وَ ماتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِاللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُون»<ref>انبیاء/سوره۲۱، آیه۹۸</ref>
«شما و آنچه غیر از خدا می‌پرستید، هیزم جهنم خواهید بود و همگی در آن وارد می‌شوید.»

==منبع==
دانشنامه موضوعی قرآن.
== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C سایت ویکی فقه] - تاریخ برداشت : 95/07/26 </span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت سازی ]] </div>
</div>

@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C سایت ویکی فقه] - تاریخ برداشت : 95/07/26 </span></div>
 <div class="hold">
-<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت سازی]] </div>
+<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت‌ سازی]] </div>
 </div>

@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C سایت ویکی فقه] - تاریخ برداشت : 95/07/26 </span></div>
 <div class="hold">
-<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت سازی]] </div>
+<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت‌ سازی]] </div>
 </div>

@@ سطر ۷۴: / سطر ۷۴: @@
 «از رسولانی که قبل از تو فرستادیم بپرس، آیا غیر از خداوند رحمان، معبودهایی برای پرستش آنها قرار دادیم؟!»
 یعنی اگر از آنان این سؤال را بپرسی، در جواب خواهند گفت: ما چنین دستوری (بت پرستی) به آنان نداده‌ایم، و آنان را به پرستش چنین خدایانی وادار نساخته‌ایم. <ref>مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۹، ص۷۶</ref>
-چون اولین دعوت تمام پیامبران الهی، دعوت به توحید بوده و غرض اصلی از ارسال رسولان همان توحید است و بقیه دستورات، متفرّع بر همین توحید است . <ref>أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۳۶</ref>
+چون اولین دعوت تمام پیامبران الهی، دعوت به توحید بوده و غرض اصلی از ارسال رسولان همان توحید است و بقیه دستورات، متفرّع بر همین توحید است. <ref>أطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۲، ص۳۶</ref>
 ==عاقبت بت‌ها و بت پرستان==
@@ سطر ۸۷: / سطر ۸۷: @@
 <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C سایت ویکی فقه] - تاریخ برداشت : 95/07/26 </span></div>
 <div class="hold">
-<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت‌ سازی]] </div>
+<div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت سازی]] </div>
 </div>

@@ سطر ۸۶: / سطر ۸۶: @@
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
 <div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AA_%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C سایت ویکی فقه] - تاریخ برداشت : 95/07/26 </span></div>
 <div class="hold">
 <div class="return">بازگشت به [[تبلیغ بت سازی ]] </div>
 </div>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۶ مهر ۱۳۹۵، ساعت ۲۰:۴۶
(بدون تفاوت)