فرهنگ مصادیق:اعتدال – ویکی فقه - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Fayzi در ‏۹ بهمن ۱۳۹۵، ساعت ۱۰:۰۳

2017-01-28T10:03:57Z

Fayzi: /* پانویس */

2016-12-26T07:57:58Z

‏پانویس

Fayzi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-12-26T07:41:14Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Fayzi: Fayzi صفحهٔ اعتدال – ویکی فقه را به فرهنگ مصادیق:اعتدال – ویکی فقه منتقل کرد

2016-12-26T07:36:33Z

Fayzi صفحهٔ اعتدال – ویکی فقه را به فرهنگ مصادیق:اعتدال – ویکی فقه منتقل کرد

User1: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-05-08T21:32:35Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> اعتدال – ویکی فقه </div>

==مقدمه==
میانه روی، برگزیدن راهی میان افراط و تفریط را اعتدال گویند. در فقه از آن به مناسبت در باب‌های طهارت، صلات، صید و ذباحه، حدود و قصاص سخن رفته است. 

== معنای اعتدال ==
اعتدال مصدر باب افتعال از ریشه «ع ـ د ـ ل» و در لغت به معنای حدّ متوسط بین دو وضعیت دیگر <ref>لسان العرب، ج ۹، ص ۸۵</ref><ref>القاموس المحیط، ج ۴، ص ۲۰، «عدل»</ref> و به طور کلی هرگونه تناسبی است که لازمه آن برقراری مساوات بین جهات مختلف است <ref> مفردات، ص ۵۵۳، «عدل»</ref>، ازاین رو نقطه مقابل اعتدال، افراط و تفریط نامیده می‌شود. <ref>التحقیق، ج ۹، ص ۶۱ ـ ۶۲، «فرط»</ref> 
که مفهوم جامع هر دو فساد به معنای خروج از حالت اعتدال است، بنابراین، دو مفهوم «اعتدال» و «صلاح» با یکدیگر رابطه جانشینی و هر دو با مفهوم «فساد» رابطه تقابل دارند <ref> التوقیف، ج ۱، ص ۵۵۶.</ref><ref>مفردات، ص ۶۳۶، «فسد»</ref>.؛ همچنین با توجه به اینکه اعتدال به معنای میانه روی است، اسراف نقطه مقابل آن به شمار می‌رود. <ref>التعریفات، ص ۳۸</ref>. 

== معنای اصطلاحی اعتدال ==
اعتدال در فرهنگ اسلامی در معانی اصطلاحی گوناگونی به کار رفته که همه آنها با معنای لغوی تقارب دارد. 
در پزشکی به حالت هماهنگی میان «اخلاط چهارگانه» اعتدال گفته می‌شود <ref>التوقیف، ج ۱، ص ۴۳۱</ref><ref>مفتاح دارالسعاده، ج ۱، ص ۱۹۵ ـ ۱۹۴</ref> 
و در جغرافیا نیز به خط استوا که فاصله یکسانی با قطب شمال و جنوب دارد و ساعات شب و روز در آن ثابت است محل اعتدال گفته می‌شود. <ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج ۱، ص ۷۷۸ ـ ۷۷۷</ref> 
در علم هیئت نیز از نقطه تقاطع منطقة البروج و معدّل النهار به اعتدال ربیعی و خریفی تعبیر می‌کنند. <ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج۱، ص ۷۷۷</ref> 
واژه اعتدال در قرآن کریم نیامده است؛ ولی این مفهوم را می‌توان از واژگان «قوام» <ref>فرقان/سوره۲۵، آیه۶۷</ref>، «وسط» <ref>بقره/سوره۲، آیه۱۴۳</ref> ، «قصد»<ref>لقمان/سوره۳۱، آیه۱۹</ref> ، «سواء»<ref>قصص /سوره۲۸، آیه۲۲</ref>و «حنیف» <ref> آل عمران/سوره،۳ آیه۶۷</ref>.استفاده کرد. 
همه این واژگان با اندکی اختلاف به وضعیت میانه و حدّ وسط اشاره دارد. 

== واژگان مربوط به اعتدال ==
از سوی دیگر واژگان «اسراف»، «اتراف»، «تبذیر»، «غلوّ»، «اعتداء»، «فَرط»، «تفریط» و «قتر» که در دو سوی وضعیت میانه قرار دارد در ارتباط وثیق با موضوع اعتدال است. 
در احادیث اسلامی نیز موضوع اعتدال بیشتر در قالب کلید واژه «قصد» مورد تأکید و سفارش ویژه قرار گرفته و با معادل قرار دادن آن با مفهوم حق، هرگونه خروج از راه اعتدال نوعی ستم شمرده شده است. <ref>نهج البلاغه، خطبه ۹۴</ref> <ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۰۳</ref><ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۹۵</ref><ref>نهج البلاغه، خطبه ۲۲۲</ref><ref>نهج البلاغه، نامه ۲۱</ref><ref>نهج البلاغه، نامه ۳۱</ref><ref>نهج البلاغه، حکمت ۱۴۰</ref>

== آفرینش جهان همراه اعتدال ==
جهان آفرینش از نگاه قرآن به شیوه‌ای متناسب و معتدل تصویرشده <ref>نازعات/سوره۷۹، آیه۲۹-۲۸</ref><ref> اعلی/سوره۸۷، آیه۲</ref>و در این میان از مراعات اعتدال در آفرینش انسان نیز به طور خاص یاد شده است.<ref>شمس/سوره۹۱، آیه۷</ref><ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص ۷۵۵.</ref>. <ref> التفسیر الکبیر، ج ۳۱، ص ۱۹۲.</ref>

== عوامل خروج از اعتدال ==
=== جهل ===
۱. جهل: 
بر اساس آیه ۵۵ سوره نمل <ref> نمل/سوره۲۷، آیه۵۵</ref>.لوط(علیه السلام)جهالت قوم خود را عامل خروج آنان از اعتدال و گرایش آنان به همجنس بازی معرفی می‌کند: «اَئِنَّکُم لَتَأتونَ الرِّجالَ شَهوَةً مِن دونِ النِّساءِ بَل اَنتُم قَومٌ تَجهَلون». 
=== تمایلات نفسانی ===
۲. تمایلات نفسانی: 
قرآن کریم افراط گرایان را پیرو هوای نفس خویش معرفی می‌کند: «ولا تُطِعْ مَن اَغفَلنا قَلبَهُ عَن ذِکرِنا واتَّبَعَ هَوهُ وکانَ اَمرُهُ فُرُطـا» <ref>کهف/سوره۱۸، آیه۲۸</ref>، چنان که هوا پرستی را عامل انحراف جنسی شمرده است: «و یُریدُ الَّذینَ یَتَّبِعونَ الشَّهَوتِ اَن تَمیلوا مَیلاً عَظیما».<ref>نساء/سوره۴، آیه۲۷</ref>. 
همچنین قرآن از مسیحیان می‌خواهد که در دین خود غلوّ نکنند و در پی هوا و هوس یهودیان که در دین خود غلوّ کرده و از حدّ اعتدال خارج شده‌اند حرکت نکنند: «قُل یـاَهلَ الکِتـبِ لا تَغلوا فی دینِکُم غَیرَ الحَقِّ ولا تَتَّبِعوا اَهواءَ قَوم قَد ضَلّوا مِن قَبلُ واَضَلّوا کَثیرًا وضَلّوا عَن سَواءِ السَّبیل». <ref>مائده/سوره۵، آیه۷۷</ref> 
=== غفلت از یاد خدا ===
۳. غفلت از یاد خدا: 
در آیه ۲۸ سوره کهف <ref> کهف/سوره۱۸، آیه۲۸</ref>افراط گرایان را غافل از یاد خدا معرفی می‌کند: «ولا تُطِع مَن اَغفَلنا قَلبَهُ عَن ذِکرِنا واتَّبَعَ هَوهُ وکانَ اَمرُهُ فُرُطـا». 

== افراط و تفریط دو طرف اعتدال ==
دانشمندان اخلاق برای هر خصلت روحی دو حالت افراط و تفریط در نظر گرفته و میانه روی در آن خصلت را اعتدال نامیده <ref>امراض القلوب، ج ۱، ص ۳۰</ref><ref>مدارج السالکین، ج ۱، ص ۴۰۴</ref><ref>اغاثة اللهفان، ج ۱، ص ۱۶</ref> و آن را منشأ فضایل چهارگانه در علم اخلاق برشمرده‌اند. 
=== قوای چهارگانه انسان ===
انسان دارای قوای چهارگانه عقل نظری، عقل عملی، غضب و شهوت است و سعادت و کمال انسان در این است که این قوا را از افراط و تفریط نگه داشته و در زندگی تعادل آنها را حفظ کند. 
==== نتیجه اعتدال ====
در نتیجه این تعادل، از قوه عاقله «حکمت» پدید می‌آید و از قوه عامله (عقل عملی) «عدالت» و از تعادل نیروی غضب، «شجاعت» و از تعادل نیروی شهوت «عفت» و پاک دامنی به دست می‌آید و اعتدال سه قوه اخیر در صورتی است که مطیع اوامر و نواهی عقل نظری باشند. <ref>اسفار، ج ۴، ص ۱۱۶</ref><ref>جامع السعادات، ج۱، ص۳۷</ref> <ref>جامع السعادات، ج۱، ص۶۸</ref><ref>جامع السعادات، ج۱، ص۸۴</ref><ref>جامع السعادات، ج۱، ص۹۳</ref>
البته برخی عدالت را تعادل و کمال همه قوای چهارگانه و حکمت را کمال عقل عملی دانسته‌اند. <ref>جامع السعادات، ج ۱، ص ۹۲</ref>، ازاین رو در صورت گرفتار آمدن به هریک از صفات ناشایست، راه درمان را با تقویت صفت مقابل تا حدّ رسیدن به حالت اعتدال دانسته‌اند.<ref>معارج القدس، ص ۷۸، ۸۲ ـ ۸۳</ref> 

== معیار اعتدال ==
در این میان واجبات شرعی مانند [[روزه]] و انفاق، و باورهای دینی مانند توکل و زهد نقش بسزایی ایفا می‌کنند <ref>روضة المحبین، ج ۱، ص ۲۲۰</ref>، بنابراین، معیار اعتدال، عقل و شرع معرفی شده <ref>معارج القدس، ص ۸۸ ـ ۸۹</ref>. 
و در واقع حالت اعتدال همان پایبندی به کتاب و سنت در رفتار و گفتار شمرده شده است <ref>کتاب الاستقامه، ج ۱، ص ۳</ref>که آیاتی همچون «فاستَقِم کَما اُمِرتَ» <ref>هود/سوره۱۱، آیه۱۱۲</ref> و «اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیم» <ref>حمد/سوره۱، آیه۶</ref>به آن اشاره دارند. <ref> معارج القدس، ص ۸۸</ref> 

== راه اصلی اعتدال ==
همچنین از این آیات برمی آید که انسان بر اثر سیر و سلوک اخلاقی همواره می‌تواند به اعتدال کامل نزدیک تر شود، گرچه کاملا به آن دست نیابد <ref>امراض القلوب، ج ۱، ص ۷</ref><ref>معارج القدس، ص ۸۸</ref>. 
بنابراین، راه سلوک همواره امتداد داشته و از مرحله‌ای به مرحله‌ای متعالی تر صعود می‌کند؛ همچنین در اخلاق اجتماعی مفهوم عدالت با این پیش فرض که عدل به معنای استواری در راه حق و نلغزیدن به سوی باطل است، به حالت اعتدال تفسیر شده است. <ref>التعریفات، ص ۱۹۲</ref><ref>امراض القلوب، ج ۱، ص ۶</ref> 
در نگاهی کلی به مبحث اعتدال در [[اخلاق اسلامی]] می‌توان از آن به عنوان حالت ثبات و سلامت روح و روان آدمی یاد کرد<ref> التوقیف، ج ۱، ص ۴۷۸</ref><ref>التعریفات، ص ۱۸۲</ref>که هماهنگی میان خلقیات و رفتار انسان و در نتیجه آرامش و اطمینان را در پی دارد <ref>التوقیف، ج ۱، ص ۴۸۵</ref> 
بنابراین هرگونه اضطراب و پیدایش صفات نکوهیده اخلاقی مانند ترس و نفاق و جهل بر اثر خروج از حالت اعتدال رخ می‌دهد.<ref>مفردات، ص ۵۳۸ ـ ۵۳۷، «ظلم»</ref><ref> مفردات، ص ۵۳۸ ـ ، «فسد»</ref> <ref>التوقیف، ج ۱، ص ۶۴۹.</ref>

== اعتدال در فقه ==
بر اعتدال در فقه مسائلی بار می‌شود که به آنها اشاره می‌شود. 
=== معنای موالات در وضو ===
وضو: در وضو، موالات واجب است و مراد از آن- بنا بر آنچه به مشهور نسبت داده شده- شستن هر عضو پیش از خشک شدن عضو سابق است. 
ملاک در خشکی، هوای معتدل است. 
بنابراین، چنانچه عضو شسته شدهٔ پیشین بر اثر شدّت گرما فوری خشک شود، وضو صحیح است.<ref>جواهر الکلام، ج۲، ص۲۵۲</ref><ref>جواهر الکلام ج۲، ص۲۶۰</ref> 
=== میزان جستجو برای دسترسی به آب وضو ===
کسی که برای وضو به آب دسترسی ندارد، واجب است در زمین هموار به اندازهٔ برد دو تیر و در زمین ناهموار به اندازه برد یک تیر- که توسط انسان دارای نیروی معتدل با تیر و کمان معتدل پرتاب می‌گردد- برای یافتن آب جستجو کند. <ref>جواهر الکلام، ج۵، ص۷۹</ref> 
=== معنای اعتدال در نماز ===
صلات: بر نمازگزار واجب است در حال قیام<ref>جواهر الکلام، ج۹، ص۲۴۶</ref><ref>العروة الوثقی، ج۲، ص۴۷۳</ref>و نیز پس از ذکر رکوع، به حال اعتدال (انتصاب) بایستد <ref>جواهر الکلام، ج۱۰، ص۸۸</ref> و پس از ذکر سجدهٔ نخست، به همان حالت بنشیند. <ref>جواهر الکلام، ج۱۰، ص۱۶۸</ref> 
در این حکم، تفاوتی میان فریضه و نافله نیست؛ هر چند برخی متأخّران، ترک اعتدال را در نافله، موجب بطلان ندانسته‌اند. <ref>مستند الشیعة، ج۵، ص۲۰۲</ref><ref>جواهر الکلام، ج۱۰، ص۸۸</ref> 
رعایت اعتدال در حال سجده مستحب است. <ref>تذکرة الفقهاء، ج۳، ص۱۹۶</ref> 
=== خروج خون به اندازه معتدل از حیوان مذبوح ===
صید و ذباحه: در این که بیرون آمدن خون به اندازهٔ معتدل از حیوان ذبح شده، از شرایط حلیّت ذبیحه است، اختلاف می‌باشد.<ref>مستند الشیعة، ج۱۵، ص۴۱۸</ref> 
=== اجرای حد در هوای معتدل ===
حدود: حدّ شلاق در گرما و سرمای شدید اقامه نمی‌شود و باید تا زمان اعتدال هوا- مانند وسط روز در زمستان و دو طرف صبح و عصر در تابستان- به تأخیر افتد. بنابراین، اگر بزهکار بر اثر اجرای حدّ در زمان اعتدال بمیرد، اجرا کنندهٔ حدّ ضامن نیست، بر خلاف صورت اجرای آن در زمان غیر معتدل. <ref>جواهر الکلام، ج۴۱، ص۳۴۳-۳۴۴</ref><ref> المبسوط، ج۷، ص۱۷</ref> 
=== استیفای حق قصاص در هوای معتدل ===
قصاص: در استحباب یا وجوب تأخیر استیفای حق قصاص اعضا از زمان گرما و سرمای شدید در روز تا زمان اعتدال هوا اختلاف است. <ref>جواهر الکلام، ج۴۲، ص۳۶۰</ref> 

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع: [http://wikifeqh.ir/ ویکی فقه] تاریخ برداشت:94/06/17</div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[افراط و تفریط در زندگی]] </div>
</div>

@@ سطر ۲۶: / سطر ۲۶: @@
 === جهل ===
 ۱. جهل:<br/>
-بر اساس آیه ۵۵ سوره نمل <ref> نمل/سوره۲۷، آیه۵۵</ref>.لوط(علیه السلام)جهالت قوم خود را عامل خروج آنان از اعتدال و گرایش آنان به همجنس بازی معرفی می‌کند: «اَئِنَّکُم لَتَأتونَ الرِّجالَ شَهوَةً مِن دونِ النِّساءِ بَل اَنتُم قَومٌ تَجهَلون».<br/>
+بر اساس آیه ۵۵ سوره نمل <ref> نمل/سوره۲۷، آیه۵۵</ref>.لوط (علیه السلام)جهالت قوم خود را عامل خروج آنان از اعتدال و گرایش آنان به همجنس بازی معرفی می‌کند: «أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ».<br/>
 === تمایلات نفسانی ===
 ۲. تمایلات نفسانی:<br/>
-قرآن کریم افراط گرایان را پیرو هوای نفس خویش معرفی می‌کند: «ولا تُطِعْ مَن اَغفَلنا قَلبَهُ عَن ذِکرِنا واتَّبَعَ هَوهُ وکانَ اَمرُهُ فُرُطـا» <ref>کهف/سوره۱۸، آیه۲۸</ref>، چنان که هوا پرستی را عامل انحراف جنسی شمرده است: «و یُریدُ الَّذینَ یَتَّبِعونَ الشَّهَوتِ اَن تَمیلوا مَیلاً عَظیما».<ref>نساء/سوره۴، آیه۲۷</ref>.<br/>
+قرآن کریم افراط گرایان را پیرو هوای نفس خویش معرفی می‌کند: «وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا»<ref>کهف/سوره۱۸، آیه۲۸</ref>، چنان که هوا پرستی را عامل انحراف جنسی شمرده است: «وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا».<ref>نساء/سوره۴، آیه۲۷</ref>.<br/>
-همچنین قرآن از مسیحیان می‌خواهد که در دین خود غلوّ نکنند و در پی هوا و هوس یهودیان که در دین خود غلوّ کرده و از حدّ اعتدال خارج شده‌اند حرکت نکنند: «قُل یـاَهلَ الکِتـبِ لا تَغلوا فی دینِکُم غَیرَ الحَقِّ ولا تَتَّبِعوا اَهواءَ قَوم قَد ضَلّوا مِن قَبلُ واَضَلّوا کَثیرًا وضَلّوا عَن سَواءِ السَّبیل». <ref>مائده/سوره۵، آیه۷۷</ref><br/>
+همچنین قرآن از مسیحیان می‌خواهد که در دین خود غلوّ نکنند و در پی هوا و هوس یهودیان که در دین خود غلوّ کرده و از حدّ اعتدال خارج شده‌اند حرکت نکنند: «قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ».<ref>مائده/سوره۵، آیه۷۷</ref><br/>
 === غفلت از یاد خدا ===
 ۳. غفلت از یاد خدا:<br/>
-در آیه ۲۸ سوره کهف <ref> کهف/سوره۱۸، آیه۲۸</ref>افراط گرایان را غافل از یاد خدا معرفی می‌کند: «ولا تُطِع مَن اَغفَلنا قَلبَهُ عَن ذِکرِنا واتَّبَعَ هَوهُ وکانَ اَمرُهُ فُرُطـا».<br/>
+در آیه ۲۸ سوره کهف <ref> کهف/سوره۱۸، آیه۲۸</ref>افراط گرایان را غافل از یاد خدا معرفی می‌کند: «وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا».<br/>
 == افراط و تفریط دو طرف اعتدال ==
@@ سطر ۴۵: / سطر ۴۵: @@
 == معیار اعتدال ==
 در این میان واجبات شرعی مانند [[روزه]] و انفاق، و باورهای دینی مانند توکل و زهد نقش بسزایی ایفا می‌کنند <ref>روضة المحبین، ج ۱، ص ۲۲۰</ref>، بنابراین، معیار اعتدال، عقل و شرع معرفی شده <ref>معارج القدس، ص ۸۸ ـ ۸۹</ref>.<br/>
-و در واقع حالت اعتدال همان پایبندی به کتاب و سنت در رفتار و گفتار شمرده شده است <ref>کتاب الاستقامه، ج ۱، ص ۳</ref>که آیاتی همچون «فاستَقِم کَما اُمِرتَ» <ref>هود/سوره۱۱، آیه۱۱۲</ref> و «اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقیم» <ref>حمد/سوره۱، آیه۶</ref>به آن اشاره دارند. <ref> معارج القدس، ص ۸۸</ref><br/>
+و در واقع حالت اعتدال همان پایبندی به کتاب و سنت در رفتار و گفتار شمرده شده است <ref>کتاب الاستقامه، ج ۱، ص ۳</ref>که آیاتی همچون «فَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ» <ref>هود/سوره۱۱، آیه۱۱۲</ref> و «اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ» <ref>حمد/سوره۱، آیه۶</ref>به آن اشاره دارند. <ref> معارج القدس، ص ۸۸</ref><br/>
 == راه اصلی اعتدال ==

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 و در جغرافیا نیز به خط استوا که فاصله یکسانی با قطب شمال و جنوب دارد و ساعات شب و روز در آن ثابت است محل اعتدال گفته می‌شود. <ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج ۱، ص ۷۷۸ ـ ۷۷۷</ref><br/>
 در علم هیئت نیز از نقطه تقاطع منطقة البروج و معدّل النهار به اعتدال ربیعی و خریفی تعبیر می‌کنند. <ref>کشاف اصطلاحات الفنون، ج۱، ص ۷۷۷</ref><br/>
-واژه اعتدال در قرآن کریم نیامده است؛ ولی این مفهوم را می‌توان از واژگان «قوام» <ref>فرقان/سوره۲۵، آیه۶۷</ref>، «وسط» <ref>بقره/سوره۲، آیه۱۴۳</ref> ، «قصد»<ref>لقمان/سوره۳۱، آیه۱۹</ref> ، «سواء»<ref>قصص /سوره۲۸، آیه۲۲</ref>و «حنیف» <ref> آل عمران/سوره،۳ آیه۶۷</ref>.استفاده کرد.<br/>
+واژه اعتدال در قرآن کریم نیامده است؛ ولی این مفهوم را می‌توان از واژگان «قوام» <ref>فرقان/سوره۲۵، آیه۶۷</ref>، «وسط» <ref>بقره/سوره۲، آیه۱۴۳</ref>، «قصد»<ref>لقمان/سوره۳۱، آیه۱۹</ref>، «سواء»<ref>قصص /سوره۲۸، آیه۲۲</ref>و «حنیف» <ref> آل عمران/سوره،۳ آیه۶۷</ref>.استفاده کرد.<br/>
 همه این واژگان با اندکی اختلاف به وضعیت میانه و حدّ وسط اشاره دارد.<br/>
@@ سطر ۵۱: / سطر ۵۱: @@
 بنابراین، راه سلوک همواره امتداد داشته و از مرحله‌ای به مرحله‌ای متعالی تر صعود می‌کند؛ همچنین در اخلاق اجتماعی مفهوم عدالت با این پیش فرض که عدل به معنای استواری در راه حق و نلغزیدن به سوی باطل است، به حالت اعتدال تفسیر شده است. <ref>التعریفات، ص ۱۹۲</ref><ref>امراض القلوب، ج ۱، ص ۶</ref><br/>
 در نگاهی کلی به مبحث اعتدال در [[اخلاق اسلامی]] می‌توان از آن به عنوان حالت ثبات و سلامت روح و روان آدمی یاد کرد<ref> التوقیف، ج ۱، ص ۴۷۸</ref><ref>التعریفات، ص ۱۸۲</ref>که هماهنگی میان خلقیات و رفتار انسان و در نتیجه آرامش و اطمینان را در پی دارد <ref>التوقیف، ج ۱، ص ۴۸۵</ref><br/>
-بنابراین هرگونه اضطراب و پیدایش صفات نکوهیده اخلاقی مانند ترس و نفاق و جهل بر اثر خروج از حالت اعتدال رخ می‌دهد.<ref>مفردات، ص ۵۳۸ ـ ۵۳۷، «ظلم»</ref><ref> مفردات، ص ۵۳۸ ـ ، «فسد»</ref><br/><ref>التوقیف، ج ۱، ص ۶۴۹.</ref>
+بنابراین هرگونه اضطراب و پیدایش صفات نکوهیده اخلاقی مانند ترس و نفاق و جهل بر اثر خروج از حالت اعتدال رخ می‌دهد.<ref>مفردات، ص ۵۳۸ ـ ۵۳۷، «ظلم»</ref><ref> مفردات، ص ۵۳۸ ـ، «فسد»</ref><br/><ref>التوقیف، ج ۱، ص ۶۴۹.</ref>
 == اعتدال در فقه ==

@@ سطر ۷۴: / سطر ۷۴: @@
 == پانویس ==
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
-<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/ ویکی فقه] تاریخ برداشت:94/06/17</span></div>
+<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://wikifeqh.ir/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84 ویکی فقه] تاریخ برداشت:94/06/17</span></div>
 <div class="hold">
 <div class="return">بازگشت به [[افراط و تفریط در زندگی]] </div>
 </div>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۶ دی ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۳۶
(بدون تفاوت)