فرهنگ مصادیق:اصل احتياط - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Fayzi: /* اصل احتیاط */

2016-09-19T09:33:30Z

‏اصل احتیاط

Fayzi: اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی

2016-09-19T09:30:55Z

اصلاح ارقام، اصلاح نویسه، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی

نمایش تغییرات

Khalili: /* اصل احتیاط */

2016-08-22T06:24:29Z

‏اصل احتیاط

Fayzi در ‏۲۴ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۸:۲۸

2016-08-14T08:28:44Z

Fayzi: /* اخلاق جنسی */

2016-08-14T08:27:46Z

‏اخلاق جنسی

Fayzi: /* امور نظامی */

2016-08-14T08:26:37Z

‏امور نظامی

Fayzi: Fayzi صفحهٔ اصل احتياط را به فرهنگ مصادیق:اصل احتياط منتقل کرد

2016-08-14T07:11:30Z

Fayzi صفحهٔ اصل احتياط را به فرهنگ مصادیق:اصل احتياط منتقل کرد

Fayzi: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-08-14T07:10:51Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

نمایش تغییرات

Fayzi در ‏۲۴ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۰۹

2016-08-14T07:09:38Z

نمایش تغییرات

Admin: اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی

2016-04-09T05:01:52Z

اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح نویسه‌های عربی

@@ سطر ۴۲: / سطر ۴۲: @@
 به جز ادلّه قرآنی، به دلیلهایی دیگر نیز برای اصل احتیاط استدلال شده است. از سنت به ۴ گروه از روایات تمسک شده است:<br />
 ۱. روایاتی که از قول و عمل بدون علم منع می‌کند.<ref> الکافی، ج1، ص42ـ43</ref><br />
-۲. روایات توقف که در بسیاری از آنها جمله معروف «فإنّ الوقوف عند الشبهات خیر من الاقتحام فی‌الهلکات» آمده است.<ref> وسائل الشیعه، ج27، ص107، 155، 157</ref><br />
+۲. روایات توقف که در بسیاری از آنها جمله معروف «فإنّ الوقوف عند الشبهات خیر من الاقتحام فی‌ الهلکات» آمده است.<ref> وسائل الشیعه، ج27، ص107، 155، 157</ref><br />
 ۳. روایات احتیاط که در آنها تعبیرهایی مانند: «فعلیکم بالاحتیاط»<ref> همان، ص154</ref> یا «تأخذ بالحائطة لدینک= <ref> همان، ص167، 173</ref> در دینت راه احتیاط را بپیما» و همچنین روایت کمیل‌بن زیاد که امیرالمؤمنین (علیه السلام) به او می‌فرماید: «أخوک دینک فاحتط لدینک بما شئت»<ref> همان، ص167</ref> در این روایت دین به برادر انسان تشبیه شده و همان‌گونه که انسان از برادر خویش مراقبت و صیانت می‌کند، در امور دینی نیز باید مراقبت و احتیاط کند.<br />
 ۴. روایات تثلیث که در آن، با استشهاد به سخن رسول اکرم (صلی الله علیه وآله)، امور به سه قسم تقسیم شده است: حلال بیّن (آشکار) و حرام بیّن و شبهات.<br />

@@ سطر ۲۸: / سطر ۲۸: @@
 البته این بحث خود دارای دو شاخه اصلی است، زیرا گاه متعلق تکلیف میان دو امر متباین مردّد است; مانند اینکه اصل وجوب نمازی در روز جمعه معلوم، ولی میان نماز ظهر یا جمعه مردّد باشد. این‌گونه موارد به اتفاق، جای جریان اصل احتیاط است <ref> فرائد الاصول، ج2، ص409، 441</ref>و گاه متعلق تکلیف میان اقل و اکثر مردد است; مانند اینکه وجوب نماز معلوم باشد اما جزئیت سوره برای نماز معلوم نباشد. در شاخه دوم میان اصولیان دو نظر وجود دارد: برخی قائل به جریان اصل احتیاط و گروهی معتقد به جریان اصل برائت (دربارهٔ جزء مشکوک) شده‌اند <ref> فرائدالاصول، ج2، ص459ـ460; کفایةالاصول، ص358، 363; انوارالاصول، ج3، ص173ـ187</ref>; ولی چنان‌که گذشت عمده‌ترین بحث میان اخباری و اصولی جریان اصل احتیاط در شبهه حکمیه تحریمیه است که پس از جستوجو از ادلّه و نیافتن دلیلی معتبر بر حرمت، اخباریان ملتزم به احتیاط و اصولیان معتقد به برائت شده‌اند. اخباریها برای وجوب احتیاط در این گونه موارد به ادله‌ای گوناگون از جمله آیات قرآنی، استدلال کرده‌اند. این آیات به چند گروه تقسیم می‌شود:<br />
 ۱. آیاتی که انسانها را از نسبت دادن آنچه به آن آگاهی ندارند به خداوند نهی کرده و این‌گونه نسبتها را افترا به شمار آورده است: «قُل اَرَءَیتُم ما اَنزَلَ اللّهُ لَکُم مِن رِزق فَجَعَلتُم مِنهُ حَرامـًا وحَلـلاً قُل ءاللّهُ اَذِنَ لَکُم اَم عَلَی اللّهِ تَفتَرون». (یونس/۱۰٬۵۹ و نیز آیات ۸۰، ۱۶۹ بقره/2 <ref> مواهب الرحمن، ج2، ص292</ref>; ۳۳ اعراف/۷) توضیح استدلال این است که در شبهات حُکمیه تحریمیه نباید به برائت ملتزم شد، بلکه باید احتیاط کرد، زیرا حکم به اباحه و برائت با وجود احتمال حرمت، سخن بدون علم است و نسبت دادن این اباحه به خداوند افترا بر پروردگار است، بنابراین، وظیفه هر مکلفی، احتیاط است. این استدلال ضعیف است، زیرا برائت مورد نظر اصولیان، برائت و اباحه ظاهری است که به ادلّه قطعی ثابت شده است، بنابراین، حکم به آن، سخن بدون علم و افترا بر خداوند نیست. <ref> کفایةالاصول، ص344; انوارالاصول، ج3، ص67</ref> آری اگر اصولیان با وجود شک در حکم واقعی، اباحه واقعی را ثابت کنند این افتراست، بلکه حکم اخباریان به لزوم احتیاط اگر دلیلی نداشته باشد، افترا بر خداوند است.<br />
-۲. آیاتی که به [[تقوا]] و همچنین به حق [[تقوا]] فرمان می‌دهد; مانند آیه ۱۰۲ آل‌عمران/ ۳: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اتَّقوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ...» و نیز ۱۶ تغابن / ۶۴ و همچنین آیاتی که به جهاد و تلاش و سپس به «حقّ جهاد» امر می‌کند: «وجـهِدوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ...» (حجّ/۲۲، ۷۸) و چون احتیاط در شبهه بدویه تحریمیه مصداق[[تقوا]] و جهاد است که در این آیات به آن امر شده و ظهور امر در وجوب است احتیاط واجب است.<br />
+۲. آیاتی که به [[تقوا]] و همچنین به حق [[تقوا]] فرمان می‌دهد; مانند آیه ۱۰۲ آل‌عمران/ ۳: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اتَّقوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ...» و نیز ۱۶ تغابن / ۶۴ و همچنین آیاتی که به جهاد و تلاش و سپس به «حقّ جهاد» امر می‌کند: «وجـهِدوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ...» (حجّ/۲۲، ۷۸) و چون احتیاط در شبهه بدویه تحریمیه مصداق [[تقوا]] و جهاد است که در این آیات به آن امر شده و ظهور امر در وجوب است احتیاط واجب است.<br />
 از این استدلال نیز اصولیان در دو بخش پاسخ داده‌اند: بخشی پاسخ از آیات امر به اصل [[تقوا]] و مجاهده و بخشی دیگر پاسخ از آیات حق [[تقوا]] و حق جهاد است. بخش نخست پاسخ این است که ارتکاب شبهه حرمت با استناد به ادلّه قطعی برائت، با [[تقوا]] منافات ندارد <ref> الاصول العامه، ص480</ref>، بلکه می‌توان گفت ارتکاب آن حتی با نبود دلیل برائت نیز با [[تقوا]] منافات ندارد، زیرا آنچه با [[تقوا]] منافی است، ترک واجبات و ارتکاب محرماتی است که وجوب و حرمت آنها قطعی و مسلّم باشد. <ref> کفایه الاصول، ص344; مصباح الاصول،ج2، ص298</ref> آری ارتکاب شبهه تحریمیه با حق [[تقوا]] منافی است; نه اصل [[تقوا]] و ازاین‌رو این ادعا را می‌پذیریم که احتیاط مصداق حق‌التقوی و حق الجهاد است و ممکن است گفته شود مدعای اخباریان ثابت می‌شود، زیرا در آیات به حق‌التقوی و حق الجهاد نیز امر شده است، بنابراین، باید از ارتکاب موارد احتمالی حرمت پرهیز کرد. اینجاست که بخش دوم پاسخ مطرح می‌گردد که گرچه ترک مشتبهات (مانند ترک مکروهات و انجام دادن مستحبات) مصداق حق تقواست; ولی تردیدی نیست که این مرتبه از [[تقوا]] و جهاد، واجب نیست، بلکه مستحب است و ازاین‌رو از ظهور امر به حق [[تقوا]] در وجوب رفع ید می‌شود، زیرا حق[[تقوا]] و حق جهاد همانند واژه «اَتقی» در آیه ۱۳ حجرات/۴۹: «اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ اَتقـکُم» است و با توجه به افعل تفضیل بودن دو واژه «اَتْقی» و «اَکْرم» مفاد آیه این است که گرامی‌ترین انسانها پرهیزگارترین آنهاست و مفهوم آیه این است که اگر کسی با تقواترین مردم نباشد، بلکه مرتبه‌ای پایین‌تر از [[تقوا]] را داشته باشد او نیز در نزد خداوند گرامی است; نه آنکه مطرود و رانده شده باشد و این مطلب خود قرینه است بر اینکه اتقی بودن و حق[[تقوا]] داشتن مستحب است; نه واجب <ref> نهایة الافکار، ج2، ص242</ref>و همین‌طور بر اساس آیه «فَاتَّقُوا اللّهَ مَااستَطَعتُم» (تغابن/۶۴٬۱۶) رعایت مرتبه برین تقوا، یعنی تا حدی که در توان آدمی است، مستحب است و آنچه واجب است رعایت اصل تقواست; نه حدّ اعلای آن.<br />
 ۳. آیه ۱۹۵ بقره/۲ که انسان را از به‌هلاکت انداختن نفس خویش منع می‌کند: «...ولا تُلقوا بِاَیدیکُم اِلَی التَّهلُکَةِ...» بیان استدلال این است که ارتکاب حرام احتمالی به هلاکت افکندن نفس است، ازاین‌رو توقف و احتیاط در ارتکاب این‌گونه اعمال برای حفظ نفس واجب است.<br />

@@ سطر ۱۶: / سطر ۱۶: @@
 ===  امور نظامی ===
 مسلمانان به مراقبت شدید و احتیاط فراوان در امور نظامی سفارش شده‌اند. در آیه ۱۰۲ نساء/۴ خداوند به پیامبر و مسلمانان فرمان می‌دهد که در حال جنگ* همه شما یکباره به نماز نایستید، بلکه باید گروهی مسلحانه به نماز بایستند و گروهی دیگر مراقب باشند، زیرا دشمن دوست دارد از غفلت مسلمانان استفاده کرده، باهجوم ناگهانی آنان را از بین ببرد: «و إذا کنت فیهم فَاَقَمتَ لَهُمُ الصَّلوةَ فَلتَقُم طَـائِفَةٌ مِنهُم مَعَکَ ولیَأخُذوا اَسلِحَتَهُم فَاِذا سَجَدوا فَلیَکونوا مِن وَرائِکُم ولتَأتِ طَـائِفَةٌ اُخری لَم یُصَلّوا فَلیُصَلّوا مَعَکَ ولیَأخُذوا حِذرَهُم واَسلِحَتَهُم ودَّ‌الَّذینَ کَفَروا لَوتَغفُلونَ عَن اَسلِحَتِکُم واَمتِعَتِکُم فَیَمیلونَ عَلَیکُم مَیلَةً وحدة»; همچنین در آیه‌ای دیگر قرآن مسلمانان را به آمادگی همیشگی در برابر دشمن و فراهم ساختن تجهیزات نظامی در حدّ مقدور، فرمان داده است: «واَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة ومِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللّهِ وعَدُوَّکُم» (انفال/۸٬۶۰) و درآیه ۶۶ انفال/۸ از گرفتن اسیر دشمن پیش از محکم شدن پایگاه و قبل از اطمینان به پیروزی منع کرده است. در جای دیگر حتی دربارهٔ اخبار جنگی مانند خبر پیروزی یا شکست از منتشر ساختن آن بدون تحقیق نهی‌می‌کند و فرمان می‌دهد این گونه اخبار را به پیامبر و پیشوایان باز گردانید: «واِذَا جاءَهُم اَمرٌ مِنَ الاَمنِ اَوِ‌الخَوفِ اَذاعوا بِهِ ولَو رَدّوهُ اِلَی الرَّسولِ واِلی اُولِی‌الاَمرِ مِنهُم لَعَلِمَهُ الَّذینَ یَستَنـبِطونَهُ مِنهُم...»(نساء/۴٬۸۲)<br />
 === روابط اجتماعی ===
 دربارهٔ برقراری ارتباط و دوستی* با دشمنان اسلام نیز به مسلمانان هشدار داده شده و آنان به مراقبت شدید در این امر سفارش گشته‌اند. (آل‌عمران/۳٬۱۱۸; مائده/۵٬۵۱) سرّ این نهی نیز آن است که دشمنان اسلام هیچ‌گاه خیر و پیشرفت مسلمانان را نمی‌خواهند و از هر راهِ ممکن در پی ضربه زدن به آنان هستند، ازاین‌رو مسلمان باید نهایت احتیاط و دوراندیشی را در این زمینه در پیش گیرد.<br />

@@ سطر ۲۰: / سطر ۲۰: @@
 دربارهٔ برقراری ارتباط و دوستی* با دشمنان اسلام نیز به مسلمانان هشدار داده شده و آنان به مراقبت شدید در این امر سفارش گشته‌اند. (آل‌عمران/۳٬۱۱۸; مائده/۵٬۵۱) سرّ این نهی نیز آن است که دشمنان اسلام هیچ‌گاه خیر و پیشرفت مسلمانان را نمی‌خواهند و از هر راهِ ممکن در پی ضربه زدن به آنان هستند، ازاین‌رو مسلمان باید نهایت احتیاط و دوراندیشی را در این زمینه در پیش گیرد.<br />
 ===  اخلاق جنسی ===
-نمونه‌هایی از احتیاط در اخلاق جنسی در آیات ۱۱ و ۲۳ نور/۲۴ آمده است. در این سوره از تهمت جنسی به زن مؤمن و بی[[گناه]] نهی شده است و به مردان و زنان نامحرم نیز سفارش شده که چشم خود را از نگاه به نامحرم بپوشند (نور/ ۲۴، ۳۰); همچنین از وارد شدن ناگهانی و سرزده کودکان و بردگان در اوقات خصوصی به مکان استراحت همسران نهی شده است.<br /> (نور/۲۴، ۵۸).
+نمونه‌هایی از احتیاط در اخلاق جنسی در آیات ۱۱ و ۲۳ نور/۲۴ آمده است. در این سوره از تهمت جنسی به زن مؤمن و بی[[گناه]] نهی شده است و به مردان و زنان نامحرم نیز سفارش شده که چشم خود را از نگاه به نامحرم بپوشند (نور/ ۲۴، ۳۰); همچنین از وارد شدن ناگهانی و سرزده کودکان و بردگان در اوقات خصوصی به مکان استراحت همسران نهی شده است.(نور/۲۴، ۵۸)<br />
 == اصل احتیاط ==
 اصل احتیاط از اصول و قواعدی است که در هنگام شک در حکم شرعی، وظیفه مکلّف را روشن می‌سازد. این اصول و قواعد که در علم اصول فقه به «اصول عملیّه» موسوم شده، براساس حصر عقلی عبارت است از: استصحاب، تخییر، برائت و احتیاط، زیرا هنگام شک در حکم، یا حالت پیشین ملاحظه می‌شود که در این صورت «استصحاب» (بناگذاری بر طبق حالت پیشین) جاری می‌شود، یا حالت سابق ملاحظه نمی‌شود که در این صورت گاه شک به‌گونه‌ای است که احتیاط ممکن نیست و به تعبیر دیگر، دَوَران امر بین محذورین است. در این صورت «اصل تخییر» جاری می‌شود، یا احتیاط ممکن است و این قسم، خود به دو قسم تقسیم می‌شود، زیرا یا شک در اصل تکلیف است که جای جریان «اصل برائت» (بناگذاری بر عدم تکلیف) خواهد بود یا اصل تکلیف محرز و مسلّم است; ولی متعلَّق تکلیف مورد تردید است که در این صورت «اصل احتیاط» (بناگذاری بر اشتغال ذمّه به تکلیف) جاری خواهد شد. <ref> فرائد الاصول، ج1، ص47، 355; اصول الفقه، ج2، ص479</ref><br />

@@ سطر ۱۵: / سطر ۱۵: @@
 دربارهٔ اخبار و گزارشهایی که به انسان می‌رسد، به ویژه آنجا که منشأ خبر، شخص غیر موثق باشد باید تحقیق و تفحّص کرد: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِن‌جاءَکُم فاسِقٌ بِنَبَإ فَتَبَیَّنوا».<ref>حجرات/ 49، 6</ref> راز لزوم این تفحّص جلوگیری از آسیبهای احتمالی به دیگران و پشیمانی انسان است:«اَن‌تُصیبوا قَومـًا بِجَهــلَة فَتُصبِحوا عَلی ما فَعَلتُم نـدِمین».<br />
 ===  امور نظامی ===
-مسلمانان به مراقبت شدید و احتیاط فراوان در امور نظامی سفارش شده‌اند. در آیه ۱۰۲ نساء/۴ خداوند به پیامبر و مسلمانان فرمان می‌دهد که در حال جنگ* همه شما یکباره به نماز نایستید، بلکه باید گروهی مسلحانه به نماز بایستند و گروهی دیگر مراقب باشند، زیرا دشمن دوست دارد از غفلت مسلمانان استفاده کرده، باهجوم ناگهانی آنان را از بین ببرد: «و إذا کنت فیهم فَاَقَمتَ لَهُمُ الصَّلوةَ فَلتَقُم طَـائِفَةٌ مِنهُم مَعَکَ ولیَأخُذوا اَسلِحَتَهُم فَاِذا سَجَدوا فَلیَکونوا مِن وَرائِکُم ولتَأتِ طَـائِفَةٌ اُخری لَم یُصَلّوا فَلیُصَلّوا مَعَکَ ولیَأخُذوا حِذرَهُم واَسلِحَتَهُم ودَّ‌الَّذینَ کَفَروا لَوتَغفُلونَ عَن اَسلِحَتِکُم واَمتِعَتِکُم فَیَمیلونَ عَلَیکُم مَیلَةً وحدة»; همچنین در آیه‌ای دیگر قرآن مسلمانان را به آمادگی همیشگی در برابر دشمن و فراهم ساختن تجهیزات نظامی در حدّ مقدور، فرمان داده است: «واَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة ومِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللّهِ وعَدُوَّکُم» (انفال/۸٬۶۰) و درآیه ۶۶ انفال/۸ از گرفتن اسیر دشمن پیش از محکم شدن پایگاه و قبل از اطمینان به پیروزی منع کرده است. در جای دیگر حتی دربارهٔ اخبار جنگی مانند خبر پیروزی یا شکست از منتشر ساختن آن بدون تحقیق نهی‌می‌کند و فرمان می‌دهد این گونه اخبار را به پیامبر و پیشوایان باز گردانید: «واِذَا جاءَهُم اَمرٌ مِنَ الاَمنِ اَوِ‌الخَوفِ اَذاعوا بِهِ ولَو رَدّوهُ اِلَی الرَّسولِ واِلی اُولِی‌الاَمرِ مِنهُم لَعَلِمَهُ الَّذینَ یَستَنـبِطونَهُ مِنهُم...»<br /> (نساء/۴٬۸۲)
+مسلمانان به مراقبت شدید و احتیاط فراوان در امور نظامی سفارش شده‌اند. در آیه ۱۰۲ نساء/۴ خداوند به پیامبر و مسلمانان فرمان می‌دهد که در حال جنگ* همه شما یکباره به نماز نایستید، بلکه باید گروهی مسلحانه به نماز بایستند و گروهی دیگر مراقب باشند، زیرا دشمن دوست دارد از غفلت مسلمانان استفاده کرده، باهجوم ناگهانی آنان را از بین ببرد: «و إذا کنت فیهم فَاَقَمتَ لَهُمُ الصَّلوةَ فَلتَقُم طَـائِفَةٌ مِنهُم مَعَکَ ولیَأخُذوا اَسلِحَتَهُم فَاِذا سَجَدوا فَلیَکونوا مِن وَرائِکُم ولتَأتِ طَـائِفَةٌ اُخری لَم یُصَلّوا فَلیُصَلّوا مَعَکَ ولیَأخُذوا حِذرَهُم واَسلِحَتَهُم ودَّ‌الَّذینَ کَفَروا لَوتَغفُلونَ عَن اَسلِحَتِکُم واَمتِعَتِکُم فَیَمیلونَ عَلَیکُم مَیلَةً وحدة»; همچنین در آیه‌ای دیگر قرآن مسلمانان را به آمادگی همیشگی در برابر دشمن و فراهم ساختن تجهیزات نظامی در حدّ مقدور، فرمان داده است: «واَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّة ومِن رِباطِ الخَیلِ تُرهِبونَ بِهِ عَدُوَّ اللّهِ وعَدُوَّکُم» (انفال/۸٬۶۰) و درآیه ۶۶ انفال/۸ از گرفتن اسیر دشمن پیش از محکم شدن پایگاه و قبل از اطمینان به پیروزی منع کرده است. در جای دیگر حتی دربارهٔ اخبار جنگی مانند خبر پیروزی یا شکست از منتشر ساختن آن بدون تحقیق نهی‌می‌کند و فرمان می‌دهد این گونه اخبار را به پیامبر و پیشوایان باز گردانید: «واِذَا جاءَهُم اَمرٌ مِنَ الاَمنِ اَوِ‌الخَوفِ اَذاعوا بِهِ ولَو رَدّوهُ اِلَی الرَّسولِ واِلی اُولِی‌الاَمرِ مِنهُم لَعَلِمَهُ الَّذینَ یَستَنـبِطونَهُ مِنهُم...»(نساء/۴٬۸۲)<br />
 === روابط اجتماعی ===
 دربارهٔ برقراری ارتباط و دوستی* با دشمنان اسلام نیز به مسلمانان هشدار داده شده و آنان به مراقبت شدید در این امر سفارش گشته‌اند. (آل‌عمران/۳٬۱۱۸; مائده/۵٬۵۱) سرّ این نهی نیز آن است که دشمنان اسلام هیچ‌گاه خیر و پیشرفت مسلمانان را نمی‌خواهند و از هر راهِ ممکن در پی ضربه زدن به آنان هستند، ازاین‌رو مسلمان باید نهایت احتیاط و دوراندیشی را در این زمینه در پیش گیرد.<br />

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۲۴ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۷:۱۱
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۳۴: / سطر ۳۴: @@
 البته این بحث خود دارای دو شاخه اصلی است، زیرا گاه متعلق تکلیف میان دو امر متباین مردّد است; مانند اینکه اصل وجوب نمازی در روز جمعه معلوم، ولی میان نماز ظهر یا جمعه مردّد باشد. این‌گونه موارد به اتفاق، جای جریان اصل احتیاط است <ref> فرائد الاصول، ج2، ص409، 441</ref>و گاه متعلق تکلیف میان اقل و اکثر مردد است; مانند اینکه وجوب نماز معلوم باشد اما جزئیت سوره برای نماز معلوم نباشد. در شاخه دوم میان اصولیان دو نظر وجود دارد: برخی قائل به جریان اصل احتیاط و گروهی معتقد به جریان اصل برائت (درباره جزء مشکوک) شده‌اند <ref> فرائدالاصول، ج2، ص459ـ460; کفایةالاصول، ص358، 363; انوارالاصول، ج3، ص173ـ187</ref>; ولی چنان‌که گذشت عمده‌ترین بحث میان اخباری و اصولی جریان اصل احتیاط در شبهه حکمیه تحریمیه است که پس از جستوجو از ادلّه و نیافتن دلیلی معتبر بر حرمت، اخباریان ملتزم به احتیاط و اصولیان معتقد به برائت شده‌اند. اخباریها برای وجوب احتیاط در این گونه موارد به ادله‌ای گوناگون از جمله آیات قرآنی، استدلال کرده‌اند. این آیات به چند گروه تقسیم می‌شود:<br />
 . آیاتی که انسانها را از نسبت دادن آنچه به آن آگاهی ندارند به خداوند نهی کرده و این‌گونه نسبتها را افترا به شمار آورده است: «قُل اَرَءَیتُم ما اَنزَلَ اللّهُ لَکُم مِن رِزق فَجَعَلتُم مِنهُ حَرامـًا وحَلـلاً قُل ءاللّهُ اَذِنَ لَکُم اَم عَلَی اللّهِ تَفتَرون». (یونس/10،59 و نیز آیات 80، 169 بقره/2 <ref> مواهب الرحمن، ج2، ص292</ref>; 33 اعراف/7) توضیح استدلال این است که در شبهات حُکمیه تحریمیه نباید به برائت ملتزم شد، بلکه باید احتیاط کرد، زیرا حکم به اباحه و برائت با وجود احتمال حرمت، سخن بدون علم است و نسبت دادن این اباحه به خداوند افترا بر پروردگار است، بنابراین، وظیفه هر مکلفی، احتیاط است. این استدلال ضعیف است، زیرا برائت مورد نظر اصولیان، برائت و اباحه ظاهری است که به ادلّه قطعی ثابت شده است، بنابراین، حکم به آن، سخن بدون علم و افترا بر خداوند نیست. <ref> کفایةالاصول، ص344; انوارالاصول، ج3، ص67</ref> آری اگر اصولیان با وجود شک در حکم واقعی، اباحه واقعی را ثابت کنند این افتراست، بلکه حکم اخباریان به لزوم احتیاط اگر دلیلی نداشته باشد، افترا بر خداوند است.<br />
-. آیاتی که به [[تقوا]] و همچنین به حق [[تقوا]] فرمان می‌دهد; مانند آیه 102 آل‌عمران/ 3: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اتَّقوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ...» و نیز 16 تغابن / 64 و همچنین آیاتی که به جهاد و تلاش و سپس به «حقّ جهاد» امر می‌کند: «وجـهِدوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ...» (حجّ/22، 78) و چون احتیاط در شبهه بدویه تحریمیه مصداق‌[[تقوا]] و جهاد است که در این آیات به آن امر شده و ظهور امر در وجوب است احتیاط واجب است.<br />
+. آیاتی که به [[تقوا]] و همچنین به حق [[تقوا]] فرمان می‌دهد; مانند آیه 102 آل‌عمران/ 3: «یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اتَّقوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ...» و نیز 16 تغابن / 64 و همچنین آیاتی که به جهاد و تلاش و سپس به «حقّ جهاد» امر می‌کند: «وجـهِدوا فِی اللّهِ حَقَّ جِهادِهِ...» (حجّ/22، 78) و چون احتیاط در شبهه بدویه تحریمیه مصداق[[تقوا]] و جهاد است که در این آیات به آن امر شده و ظهور امر در وجوب است احتیاط واجب است.<br />
-از این استدلال نیز اصولیان در دو بخش پاسخ داده‌اند: بخشی پاسخ از آیات امر به اصل [[تقوا]] و مجاهده و بخشی دیگر پاسخ از آیات حق [[تقوا]] و حق جهاد است. بخش نخست پاسخ این است که ارتکاب شبهه حرمت با استناد به ادلّه قطعی برائت، با [[تقوا]] منافات ندارد <ref> الاصول العامه، ص480</ref>، بلکه می‌توان گفت ارتکاب آن حتی با نبود دلیل برائت نیز با [[تقوا]] منافات ندارد، زیرا آنچه با [[تقوا]] منافی است، ترک واجبات و ارتکاب محرماتی است که وجوب و حرمت آنها قطعی و مسلّم باشد. <ref> کفایه الاصول، ص344; مصباح الاصول،ج2، ص298</ref> آری ارتکاب شبهه تحریمیه با حق [[تقوا]] منافی است; نه اصل [[تقوا]] و ازاین‌رو این ادعا را می‌پذیریم که احتیاط مصداق حق‌التقوی و حق الجهاد است و ممکن است گفته شود مدعای اخباریان ثابت می‌شود، زیرا در آیات به حق‌التقوی و حق الجهاد نیز امر شده است، بنابراین، باید از ارتکاب موارد احتمالی حرمت پرهیز کرد. اینجاست که بخش دوم پاسخ مطرح می‌گردد که گرچه ترک مشتبهات (مانند ترک مکروهات و انجام دادن مستحبات) مصداق حق تقواست; ولی تردیدی نیست که این مرتبه از [[تقوا]] و جهاد، واجب نیست، بلکه مستحب است و ازاین‌رو از ظهور امر به حق [[تقوا]] در وجوب رفع ید می‌شود، زیرا حق‌[[تقوا]] و حق جهاد همانند واژه «اَتقی» در آیه 13 حجرات/49: «اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ اَتقـکُم» است و با توجه به افعل تفضیل بودن دو واژه «اَتْقی» و «اَکْرم» مفاد آیه این است که گرامی‌ترین انسانها پرهیزگارترین آنهاست و مفهوم آیه این است که اگر کسی با تقواترین مردم نباشد، بلکه مرتبه‌ای پایین‌تر از [[تقوا]] را داشته باشد او نیز در نزد خداوند گرامی است; نه آنکه مطرود و رانده شده باشد و این مطلب خود قرینه است بر اینکه اتقی بودن و حق‌[[تقوا]] داشتن مستحب است; نه واجب <ref> نهایة الافکار، ج2، ص242</ref>و همین‌طور بر اساس آیه «فَاتَّقُوا اللّهَ مَااستَطَعتُم» (تغابن/64،16) رعایت مرتبه برین تقوا، یعنی تا حدی که در توان آدمی است، مستحب است و آنچه واجب است رعایت اصل تقواست; نه حدّ اعلای آن.<br />
+از این استدلال نیز اصولیان در دو بخش پاسخ داده‌اند: بخشی پاسخ از آیات امر به اصل [[تقوا]] و مجاهده و بخشی دیگر پاسخ از آیات حق [[تقوا]] و حق جهاد است. بخش نخست پاسخ این است که ارتکاب شبهه حرمت با استناد به ادلّه قطعی برائت، با [[تقوا]] منافات ندارد <ref> الاصول العامه، ص480</ref>، بلکه می‌توان گفت ارتکاب آن حتی با نبود دلیل برائت نیز با [[تقوا]] منافات ندارد، زیرا آنچه با [[تقوا]] منافی است، ترک واجبات و ارتکاب محرماتی است که وجوب و حرمت آنها قطعی و مسلّم باشد. <ref> کفایه الاصول، ص344; مصباح الاصول،ج2، ص298</ref> آری ارتکاب شبهه تحریمیه با حق [[تقوا]] منافی است; نه اصل [[تقوا]] و ازاین‌رو این ادعا را می‌پذیریم که احتیاط مصداق حق‌التقوی و حق الجهاد است و ممکن است گفته شود مدعای اخباریان ثابت می‌شود، زیرا در آیات به حق‌التقوی و حق الجهاد نیز امر شده است، بنابراین، باید از ارتکاب موارد احتمالی حرمت پرهیز کرد. اینجاست که بخش دوم پاسخ مطرح می‌گردد که گرچه ترک مشتبهات (مانند ترک مکروهات و انجام دادن مستحبات) مصداق حق تقواست; ولی تردیدی نیست که این مرتبه از [[تقوا]] و جهاد، واجب نیست، بلکه مستحب است و ازاین‌رو از ظهور امر به حق [[تقوا]] در وجوب رفع ید می‌شود، زیرا حق[[تقوا]] و حق جهاد همانند واژه «اَتقی» در آیه 13 حجرات/49: «اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَ اللّهِ اَتقـکُم» است و با توجه به افعل تفضیل بودن دو واژه «اَتْقی» و «اَکْرم» مفاد آیه این است که گرامی‌ترین انسانها پرهیزگارترین آنهاست و مفهوم آیه این است که اگر کسی با تقواترین مردم نباشد، بلکه مرتبه‌ای پایین‌تر از [[تقوا]] را داشته باشد او نیز در نزد خداوند گرامی است; نه آنکه مطرود و رانده شده باشد و این مطلب خود قرینه است بر اینکه اتقی بودن و حق[[تقوا]] داشتن مستحب است; نه واجب <ref> نهایة الافکار، ج2، ص242</ref>و همین‌طور بر اساس آیه «فَاتَّقُوا اللّهَ مَااستَطَعتُم» (تغابن/64،16) رعایت مرتبه برین تقوا، یعنی تا حدی که در توان آدمی است، مستحب است و آنچه واجب است رعایت اصل تقواست; نه حدّ اعلای آن.<br />
 . آیه 195 بقره/2 که انسان را از به‌هلاکت انداختن نفس خویش منع می‌کند: «...ولا تُلقوا بِاَیدیکُم اِلَی التَّهلُکَةِ...» بیان استدلال این است که ارتکاب حرام احتمالی به هلاکت افکندن نفس است، ازاین‌رو توقف و احتیاط در ارتکاب این‌گونه اعمال برای حفظ نفس واجب است.<br />
 پاسخ این است که اولا اگر منظور از هلاکت در آیه، کیفر اُخروی باشد، با وجود دلیل قطعی بر نفی تکلیف، کیفر نیز منتفی است. ثانیاً نهی از افکندن نفس در هلاکت، ارشادی است و نمی‌توان از آن وجوب مولوی احتیاط را استفاده کرد و اگر منظور، هلاکت دنیوی باشد بالوجدان روشن است که ارتکاب مشتبهات، احتمال هلاکت و مرگ را در پی ندارد و اگر به معنای مطلق ضرر دنیوی باشد باز اشکال این است که ارتکاب حرام احتمالی، شبهه موضوعیه ضرر و تهلکه است که اصولی و اخباری به اتفاق، در آن احتیاط را واجب نمی‌دانند. <ref> فرائد الاصول، ج1، ص379; منتقی‌الاصول، ج4، ص459ـ460; انوارالاصول، ج3، ص67</ref><br />