فرهنگ مصادیق:استهزاء مردم - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan در ‏۲۱ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۴۴

2017-03-11T16:44:19Z

نمایش تغییرات

Golafshan: added Category:منکر اجتماعی using HotCat

2017-01-02T13:42:36Z

added Category:منکر اجتماعی using HotCat

Golafshan: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2017-01-02T12:43:14Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

Golafshan: /* پا نویس */

2017-01-02T12:35:06Z

‏پا نویس

Golafshan: Golafshan صفحهٔ استهزاء مردم را به فرهنگ مصادیق:استهزاء مردم منتقل کرد

2017-01-02T12:27:44Z

Golafshan صفحهٔ استهزاء مردم را به فرهنگ مصادیق:استهزاء مردم منتقل کرد

Shirzad در ‏۳۰ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۶:۰۶

2016-08-20T16:06:21Z

Abbas69 در ‏۱۸ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۰۹:۴۰

2016-08-08T09:40:35Z

User13: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-05-08T16:53:56Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1">استهزاء مردم</div>
<div class="leftbox">
کتب مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مقالات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|-
| ۱ || [[استهزاء در قرآن]]
|-
| ۲ || [[تمسخر اقوام؛ حربه شیطان]]
|-
| ۳ || [[چیستی تمسخر و استهزاء]]
|-
| ۴ || [[راه‌های برخورد با استهزاء]]
|-
| ۵ || [[سخریه و استهزاء از نظر قرآن]]
|-
| ۶|| [[تمسخر و استهزاء از دیدگاه اسلام]]
|-
| ۷|| [[استهزاء و تمسخر، روشی رایج در جامعه]]
|}
موضوعات مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
چندرسانه‌ای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
مرتبط‌های بوستان
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
نرم‌افزارهای مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
پایگاه‌های اینترنتی مرتبط
{| class="wikitable"
|-
! ردیف !! عنوان
|}
</div>

==استهزاء – ویکی فقه ==
==مقدمه==
مسخره کردن به قصد تحقیر، توهین یا اهدافی دیگر را استهزاء گویند. در فقه از آن در باب‌های طهارت، صلات، تجارت و حدود به مناسبت سخن رفته است. 

== معنای لغوی استهزاء ==
استهزاء از ریشه «ه ـ زـ ء» و در لغت به معنای طلب تحقیر است، با هر وسیله‌ای که صورت گیرد.<ref>التحقیق، ج‌۱۱، ص‌۲۵۶، «هزء»</ref>

== معنای اصطلاحی استهزاء ==
در اصطلاح عبارت است از مسخره کردن افراد یا برخی امور با گفتار، یا کردار؛ مانند اشاره با چشم و دیگر اعضای بدن. <ref>جامع‌السعادات، ج‌۲، ص‌۲۸۷</ref>
=== استهزاء مذموم ===
این عمل بیشتر به قصد تحقیر و توهین به دیگران صورت می‌گیرد و گاهی نیز با اهدافی دیگر مانند فراهم کردن زمینه خوشحالی خود و دیگران. <ref>معراج‌السعاده، ص‌۵۰۲</ref> تقویت روحیه خود و تضعیف روحیه دشمن، جبران کمبود شخصیت، ارضای روحیه دیگر آزاری و... انجام می‌پذیرد. 

=== استهزاء ممدوح ===
در مواردی نیز هدف، مجازات یا تربیت فرد یا جامعه است که در این صورت ممدوح است؛ نه مذموم.<ref>الفرقان، ج‌۲۶ـ۲۷، ص‌۲۴۴</ref>

== واژگان دیگر استهزاء در قرآن ==
این مفهوم در قرآن کریم با واژه‌های «هُزْء» و مشتقات آن ۳۴ بار و «سُخْر» و مشتقاتش ۱۶ بار به‌کار رفته است که بیشتر لغویان این دو واژه را به یک معنا دانسته‌اند. <ref>لسان‌العرب، ج‌۱، ص‌۱۸۳</ref><ref>مجمع‌البحرین، ج‌۴، ص‌۴۲۵، «هزأ»</ref>]

=== فرق بین استهزاء و سخریه ===
ولی برخی بین این دو تفاوت قائل شده و گفته‌اند: استهزا در جایی به‌کار می‌رود که شخص بدون اینکه کاری انجام داده باشد ریشخند شود؛ ولی سخریه در آنجاست که به سبب کاری که انجام داده مسخره شود. <ref>الفروق اللغویه، ص‌۵۰</ref>

== واژگان مربوط به استهزاء ==
افزون بر این، واژه‌های «ضِحْک» به معنای خنده، <ref>مؤمنون/سوره۲۳، آیه۱۱۰</ref><ref>زخرف/سوره۴۳، آیه۴۷</ref><ref>مطفّفین/سوره۸۳، آیه۲۹</ref> 

و «غَمْز» به معنای اشاره با چشم و ابرو، <ref>المصباح، ص‌۴۵۳</ref><ref>التحقیق، ج‌۷، ص‌۲۶۷، «غمز»</ref> <ref>مطفّفین/سوره۸۳، آیه۳۰</ref> 
و «هَمْز» به معنای عیبجویی در غیاب، <ref>همزه/سوره۱۰۴، آیه۱</ref> 
و «لَمْز» به معنای عیبجویی در حضور و مسخره کردن <ref>الکشاف، ج۴، ص۷۹۵</ref><ref>التحقیق، ج‌۱۰، ص۲۳۳، «لمز».</ref><ref>توبه/سوره۹، آیه۵۸.</ref><ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۱</ref><ref>همزه/سوره۱۰۴، آیه۱</ref>]با استهزاء مرتبط است. 
همچنین جملاتی مانند «اَصَلوتُک تَأمُرُک اَن نَترُک ما یعبُدُ ءاباؤُنا» <ref>هود/سوره۱۱، آیه۸۷</ref>«اَهـذا الَّذی بَعَثَ اللّهُ رَسولا» <ref>فرقان/سوره۲۵، آیه۴۱</ref>و... که به دنبال همزه استفهام آمده و با قصد تحقیر بیان شده <ref>التحریر والتنویر، ج‌۱۹، ص‌۳۲</ref>از دیگر تعبیراتی است که در برخی موارد در استهزا به‌کار رفته‌است. 

== استهزاء در قرآن ==
آیاتی که در قرآن سخن از استهزا به میان آورده بیشتر مربوط به حوزه عقیده و دین بوده که در آن، جبهه مخالفِ انبیای الهی، مؤمنان، وحی، آیات قرآن، احکام عبادی، معاد، پیامبران و حتی خداوند را به تمسخر گرفته و از استهزا به‌صورت حربه‌ای برای رویارویی با دین الهی بهره می‌جستند. <ref>یس/سوره۳۶، آیه۳۰</ref> 
در آیاتی نیز استهزا درحوزه‌اخلاق مطرح شده که درآن خداوند مؤمنان را از تمسخر یکدیگر منع کرده است <ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۱</ref>، افزون بر این، در آیاتی دیگر خداوند سبک شمردن دین و نادیده گرفتن احکام الهی از جانب مسلمانان را نوعی استهزا دانسته<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۳۱</ref>و آنان را از چنین برخوردی برحذر داشته است. 
در مجموع این آیات، قرآن ضمن بیان حکم استهزا و منشأ آن، آثار و پیامدهای این صفت مذموم اخلاقی را برشمرده و راه‌های مقابله با استهزاگران را به مؤمنان گوشزد کرده است. 

== حکم استهزاء ==
استهزای دیگران ظلم است. قرآن در آیه ۱۱ سوره حجرات <ref>حجرات/سوره۴۹، آیه۱۱</ref>مسلمانان را از تمسخر یکدیگر منع کرده و در پایان می‌گوید: اگر اینان از عمل خویش توبه نکنند ظالم‌اند: «یـاَیهَا الَّذینَ ءامَنوا لایسخَر قَومٌ مِن قَوم... ومَن لَم‌یتُب فَاُولـئِک هُمُ الظّــلِمون». 
همچنین خداوند در آیه‌ای دیگر استهزاگران آیات الهی را ستمکار شمرده و پیامبر را از همنشینی با آنان منع کرده است:«فَلاتَقعُد بَعدَ الذِّکری مَعَ‌القَومِ الظّــلِمین». <ref>الفرقان، ج‌۱۳ـ۱۴، ص‌۱۳۹</ref><ref>راهنما، ج‌۹، ص‌۱۷۴</ref> 
افزون بر این، استهزا از منکرات است، چنان‌که در مورد اعمال قوم لوط آمده: «و تَأتونَ فی نادیکمُ المُنکرَ» شما در مجالس خود اعمال ناپسند انجام می‌دادید. <ref>عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۹</ref> 
که طبق روایت پیامبراکرم(صلی الله علیه وآله)، یکی از کارهای زشت آنان مسخره کردن مؤمنان بود. <ref>جامع‌البیان، مج‌۱۱، ج‌۲۰، ص‌۱۷۸</ref><ref>تفسیر قرطبی، ج‌۱۳، ص‌۲۲۶</ref>]

=== استهزاء از محرمات ===
بنابراین، با توجه به اینکه استهزا از مصادیق «ظلم» و «منکر» شمرده شده و با توجه به آیات متعددی که در آن، انسانها از استهزای مؤمنان، آیات الهی و دین نهی شده‌اند و به مرتکبان این عمل وعده عذاب الهی داده شده برمی‌آید که استهزا ابتداءً عملی حرام است که خداوند آن را قبیح و ناپسند و استهزاگران را مجرم شمرده است. <ref>الفرقان، ج‌۱۳ـ۱۴، ص‌۱۳۹</ref><ref>راهنما، ج‌۹، ص‌۱۷۴</ref>]: «ما یأتِیهِم مِن رَسول اِلاّ کانوا بِهِ یستَهزِءون کذلِک نَسلُکهُ فی قُلوبِ المُجرِمین»<ref>حجر/سوره۱۵، آیه۱۲-۱۱</ref> <ref>توبه/سوره۹، آیه۶۶-۶۵</ref>]

== استهزاء استهزاءگران ==
اما اگر به عنوان مقابله به مثل، یا با هدف مجازات استهزاگران صورت گیرد با شرایط و حدودی جایز است، چنان‌که نوح در برابر کسانی که او و پیروانش را به تمسخر گرفته بودند گفت: اگر ما را مسخره کنید ما نیز شما را مسخره خواهیم کرد: «اِن تَسخَروا مِنّا فَاِنّا نَسخَرُ مِنکم کما تَسخَرون».<ref>هود/سوره۱۱، آیه۳۸</ref>
=== منظور از استهزای حضرت نوح ===
برخی مفسران استهزای نوح را همان مجازات خداوند و شماتت مشرکان هنگام غرق شدن <ref>المیزان، ج‌۱۰، ص‌۲۲۵</ref>دانسته‌اند؛ اما گروهی دیگر استهزای نوح را به معنای حقیقی و دلیل بر جواز مقابله به مثل این عمل دانسته‌اند. <ref>مجمع‌البیان، ج‌۵، ص‌۲۷۱</ref>
=== شرایط استهزاء استهزاءگران ===
و در تعیین حدّ و زمان چنین استهزایی برخی گفته‌اند: مقابله به مثل زمانی جایز است که به عناد استهزا کننده یقین داشته باشیم و برای هدایت و توجه دادن او به اشتباه از همه راه‌ها ناامید شویم که در این صورت نه تنها استهزا ناپسند نیست، بلکه نیکو و حتی واجب خواهد بود. <ref>الفرقان، ج‌۲۶ـ۲۷، ص‌۲۴۴</ref>

== استهزاء دین ==
استهزا و سبک شمردن دین: 
مسلمان نباید به احکام و قوانین دینی بی‌اعتنایی کرده، یا آن را سبک بشمارد، زیرا بی‌اعتنایی یا سبک شمردن دین از نگاه قرآن به منزله استهزای آن است. 
قرآن در آیه ۲۳۱ سوره بقره<ref>بقره/سوره۲، آیه۲۳۱</ref>به مسلمانانی که همسرانشان را طلاق می‌دهند سفارش می‌کند که یا آنان را به خوبی رها سازند، یا در خانه به خوبی و خوشی نگه دارند. 
سپس می‌گوید: آیات الهی را به تمسخر نگیرید: «ولاتَتَّخِذُوا ءایـتِ اللّهِ هُزُوًا». 
مراد از «آیات خدا» اوامر و نواهی خداوند است.<ref>تفسیر قرطبی، ج‌۳، ص‌۱۰۴</ref>
=== منظور از استهزاء اوامر و نواهی الهی ===
استهزای اوامر و نواهی خدا بی‌اعتنایی و ترک آنهاست؛ بدین معنا که اگر وجوب یا حرمت تکلیفی به مسلمان برسد و او آن را ترک گوید گویا آن حکم را به تمسخر گرفته است. <ref>التفسیر الکبیر، ج‌۶، ص‌۱۱۸</ref> 
نیز کسی که به اهمیت احکام الهی واقف باشد؛ ولی آن را سبک بشمارد گویا آن را به مسخره گرفته است. <ref>التحریروالتنویر، ج‌۲، ص‌۴۲۴</ref>
=== فلسفه تشریع احکام الهی ===
برخی گفته‌اند: احکام الهی در واقع برای اصلاح مفاسد جامعه تشریع شده است، بنابراین، اگر کسی به ظاهر احکام عمل کرده بدون اینکه اثری بر آن مترتب کند احکام خدا را استهزا کرده است. <ref>المیزان، ج‌۲، ص‌۲۳۷</ref>

== قرآن و اسلوب استهزاء ==
استهزا گرچه بیشتر به عنوان رذیله‌ای اخلاقی و صفتی مذموم مطرح است؛ امّا بشر گاهی از آن به عنوان ابزاری در راه هدایت و اصلاح دیگران استفاده کرده است، چنان‌که در عصر کنونی این روش در جامعه رواج بیشتری پیدا کرده و برخی، به ویژه اصحاب قلم و جراید برای تربیت افراد و آگاه کردن آنان برخطای خویش از شیوه طنز، کاریکاتور و... استفاده می‌کنند. 
قرآن کریم نیز چون بر طبق همان اسلوب و روشهای بشری گام برداشته و می‌خواهد بشر را بهوسیله ابزارها و روشهای خودش هدایت کند گاه از عنصر استهزا برای تربیت و هدایت انسانها سود جسته است. <ref>من اسالیب‌التربیة فی‌القرآن، ص۱۵۱ـ۱۵۸</ref> <ref>اسلوب السخریه، ص‌۲۸</ref>]
=== شیوه اسلوب استهزاء در قرآن ===
اسلوب استهزا در قرآن بیشتر در قالب تشبیه و تمثیل به‌کار رفته است؛ با این بیان که قرآن در مواردی مشرکان خطاکار یا اعمال آنان را با اسلوبی استهزاگونه به برخی از امور یا اشیا تشبیه کرده یا مَثَل می‌زند، تا آنان را از روش‌ها یا کارهای خطایی که در پیش گرفته‌اند باز دارد. 
==== مثال برای شیوه استهزاء در قرآن ====
چنان‌که در آیات ۵۰ـ۵۱ سوره مدثر <ref>مدثّر/سوره۷۴، آیه۵۱-۵۰</ref>مشرکان را در قیامت به گورخرانی تشبیه می‌کند که از جلو شیر فرار می‌کنند: «کاَنَّهُم حُمُرٌ مُستَنفِرَه فَرَّت مِن قَسوَرَه»، یا آن دسته از احبار یهود را که به مضمون تورات عمل نمی‌کنند به درازگوشی تشبیه کرده که باری از کتاب بر پشت خود حمل‌می‌کند که برای آنان جز زحمت بارکشی سودی ندارد: «مَثَلُ الَّذینَ حُمِّلوا التَّورةَ ثُمَّ لَم‌یحمِلوها کمَثَلِ الحِمارِ یحمِلُ اَسفارًا». <ref>جمعه/سوره۶۲، آیه۵</ref> 
گاهی نیز به‌صورت استهزاگونه واژه بشارت در مورد عذاب به‌کار می‌برد: «فَبَشِّرهُم بِعَذاب اَلیم». <ref>آل‌عمران/سوره۳، آیه۲۱</ref>، حال آنکه بشارت معمولا در اخبار خوشایند به‌کار می‌رود. <ref>تفسیرنمونه، ج‌۲، ص‌۴۸۰.</ref>

== استهزاء در فقه ==
بر استهزاء به خداوند، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله، مقام رسالت، امامان علیهم السّلام، دین و مؤمن، احکامی مترتّب است. 

=== مرتد شدن استهزاگر خدا و رسول ===
استهزای مسلمان به خداوند، رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و مقام رسالت، موجب [[ارتداد]] می‌شود. <ref>جواهر الکلام ج۴۱، ص۶۰۰</ref>

=== استهزاء به ائمه ===
استهزاء به أئمّه علیهم السّلام اگر به استهزای به خداوند یا پیامبر و یا رسالت برگردد، حکم پیشین را دارد. 

=== استهزاء ائمه توأم با دشنام ===
استهزای توأم با دشنام به آن بزرگواران موجب ثبوت حدّ قتل است <ref>جواهر الکلام ج۴۱، ص۴۳۵</ref>و از آن جهت که مستلزم نصب است، موجب کفر می‌شود، <ref>العروة الوثقی ج۱، ص۶۹</ref>لیکن در این که صرف استهزاء موجب [[ارتداد]] و کفر می‌شود یا نه، اختلاف است. <ref>جواهر الکلام ج۴۱، ص۶۰۲</ref>

=== استهزاء دین و ضروری دین ===
استهزاء به دین و آنچه که نزد مسلمانان ضروری دین به شمار می‌رود، موجب [[ارتداد]] و کفر است. <ref>جواهر الکلام ج۴۱، ص۶۰۰-۶۰۱</ref>

=== استهزاء مؤمن ===
مسخره کردن مؤمن، حرام، <ref>جواهر الکلام ج۴۱، ص۵۹</ref>بلکه از گناهان کبیره شمرده شده است. <ref>جواهر الکلام ج۱۳، ص۳۱۴</ref>

=== شرط قصد جدی در عقود و ایقاعات ===
قصد جدّی در همهٔ عقود و ایقاعات معتبر است. از این رو، عقد یا ایقاعی که از روی تمسخر واقع شود، نافذ نیست. <ref>مهذّب الاحکام ج۱۶، ص۲۷۸</ref>

=== شهادتین گفتن کافر به استهزاء ===
همچنین اگر کافر به استهزاء شهادتین بگوید، حکم به اسلام او نمی‌شود. <ref>الحدائق الناضرة ج۷، ص۳۳۴</ref>

=== سلام از روی استهزاء ===
اگر کسی از روی تمسخر سلام کند، [[جواب سلام]] او واجب نیست. <ref>العروة الوثقی ج۱، ص۷۱۶</ref>

== تذکر ==
برای کسب اطلاع بیشتر به مقالاتی با عناویت عوامل استهزاء، عواقب استهزاء، برخورد با استهزاء، استهزاء انبیاء مراجعه شود. 

== پا نویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source">منبع:[http://www.wikifeqh.ir/ سایت ویکی فقه] - 1395/02/19 </div>
 

[[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۴۲
سطر ۱۸۰:		سطر ۱۸۰:

	[[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]		[[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]
		+	[[رده:منکر اجتماعی]]

@@ سطر ۲۷: / سطر ۲۷: @@
 | ۷|| [[استهزاء و تمسخر، روشی رایج در جامعه]]
 |}
-<p class="relatesubject">موضوعات مرتبط</p>
+<p class="relatesubject">مصادیق مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-
@@ سطر ۶۷: / سطر ۶۷: @@
 |}
 <p class="relatesoft">نرم‌افزارهای مرتبط</p>
 {| class="wikitable"
 |-

@@ سطر ۱۸۱: / سطر ۱۸۱: @@
 == پا نویس ==
 {{پانویس|colwidth=30em|۲}}
-<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text">[http://www.wikifeqh.ir/ سایت ویکی فقه] - 1395/02/19 </span></div>
+<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text">[http://www.wikifeqh.ir/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%A1 سایت ویکی فقه] - 1395/02/19 </span></div>
 <br />
 [[رده:فهرست الفبایی مصادیق منکر]]

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ‏۱۳ دی ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۲۷
(بدون تفاوت)

@@ سطر ۵: / سطر ۵: @@
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |}
 <p class="relatebook">مقالات مرتبط</p>

@@ سطر ۲۹: / سطر ۲۹: @@
 |-
 ! ردیف !! عنوان
 |}
 <p class="relatemedia">چندرسانه‌ای مرتبط</p>