حقیقت تقوا از نگاه قرآن - تاریخچهٔ ویرایش‌ها

Golafshan: /* اتحاد، محصول تقوا */

2017-03-12T08:58:58Z

‏اتحاد، محصول تقوا

Golafshan: /* اتحاد، محصول تقوا */

2017-03-12T08:55:37Z

‏اتحاد، محصول تقوا

User2: اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

2016-06-13T12:18:46Z

اصلاح نویسه‌های عربی، اصلاح فاصلهٔ مجازی، اصلاح ارقام

صفحهٔ تازه

<div class="head1"> حقیقت تقوا از نگاه قرآن </div>
نویسنده:فرشته محیطی<br/>

== تقوا چیست؟ ==
[[تقوا]] به معنای حفظ کردن خویشتن از چیزی است که انسان از آن می‌ترسد. این واژه از ریشه وقی گرفته شده است که به معنای حافظ و سپر است. انسان برای آن که خود را از زیان جنگ حفظ کند و آثار شمشیر و نیزه و تیر را از خود دفع سازد تن را به سپر می‌سپارد تا وی را نگه دارد و آسیبی به او نرسد.<br/> [[تقوا]] در اصطلاح شرعی به معنای نگه داری نفس از چیزی است که موجب [[گناه]] می‌شود و گرفتار خشم و غضب الهی می‌گردد. برای دست یابی به مقام [[تقوا]] و رهایی از خشم الهی شخص می‌بایست از هر آن چه خداوند از آن بازداشته است پرهیز کرده و به هر چه فرمان داده انجام دهد. بنابراین تعریف [[تقوا]] به ترک و پرهیز از آن چه نهی کرده و بازداشته است، تعریف جامعی نیست؛ چنان که ترجمه آن به پرهیز و پرهیزگاری بیانگر معنا و مفهوم قرآنی آن نمی‌باشد؛ اگر چه حتی در این تعریف پرهیزگاری را به معنای ترک برخی مباحات نیز معنا کرده و ترک آن را کمال [[تقوا]] قرار دهیم؛ زیرا [[تقوا]] درحقیقت، چیزی جز حرکت در راه راست و صراط مستقیم نیست که این راه دربردارنده همه آن چیزی است که ما از آن به دین یاد می‌کنیم؛ از این رو می‌توان [[تقوا]] را در اصطلاح و فرهنگ قرآنی به معنای عمل به دین دانست و یا پا از این فراتر نهاده و [[تقوا]] را به معنای دین داری در حوزه ایمان و عمل دانست. بنابراین می‌توان گفت که در مفهوم قرآنی [[تقوا]] در همان معنای دین داری به کار رفته است و متقی همان دین دار است که در حوزه‌های مختلف خود را به اشکال گوناگونی نشان می‌دهد.<br/>

== آثار و کارکردهای اجتماعی تقوا ==
اگر [[تقوا]] را همان دین داری معنا کنیم می‌توان همان آثار و کارکردهایی که برای دین داری در همه حوزه‌ها برشمرده می‌شود، برای [[تقوا]] بیان کرد. از این رو می‌بینیم که در کتاب وزین فرهنگ قرآن نوشته آیت الله هاشمی رفسنجانی و برخی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن، بیش از ۱۱۹ اثر و کارکرد برای [[تقوا]] برشمرده شده که همان کارکردها و آثار دین در همه حوزه‌های پیش گفته است. این گونه تعامل با موضوع تقوا، خود بیانگر اموری چند از قبیل ارزش و اهمیت [[تقوا]] و نیز معنای عام و فراگیر تقواست که می‌توان آن را مترادف دین داری دانست.<br/>
در این جا تنها به کارکردهایی اشاره می‌شود که [[تقوا]] در حوزه عمل اجتماعی و هنجاری به جا می‌گذارد و آثار آن به طور مستقیم خود را نشان می‌دهد.<br/>

== اتحاد، محصول تقوا ==
از جمله کارکردهایی که قرآن برای [[تقوا]] برمی شمارد اتحاد و وحدت در میان مسلمانان است؛ زیرا [[تقوا]] زمینه ساز تمسک به حبل الله و نیل به وحدت و اتحاد اجتماعی جامعه اسلامی و امت قرآن است.<br/>
خداوند در آیه ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره آل عمران دربارهٔ کارکرد [[تقوا]] در این حوزه می‌فرماید: یا ایهاالذین آمنوا اتقواالله حق تقاته... و اعتصموا بحبل الله جمیعاً ولاتفرقوا؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید تقوای الهی را به نحو احسن و کمالی آن به جا آورید... و همگی به ریسمان الهی تمسک جویید و متفرق نشوید.<br/>
در حقیقت تقوای الهی در حالت کمالی آن تمسک به ریسمان الهی است که در روایات از آن به قرآن و عترت و سنت یاد شده است. بنابر تفسیر یادشده از حبل الهی، مسلمان متقی می‌بایست به حبل الهی تمسک جوید که همان دین است؛ از این رو گفته می‌شود که [[تقوا]] همان دین داری است و کسی که دین داری و [[تقوا]] را پیشه خویش کند به وحدت دست می‌یابد؛ زیرا در این حالت در حوزه بینشی و نگرش و عمل می‌بایست در چارچوب دین (قرآن و سنت و عترت) عمل و حرکت کند و از آن جایی که وحدت نیز چیزی جز یگانگی در بینش و نگرش و روش نیست، به خودی خود اتحاد پدیدار می‌گردد و اختلافات به کناری می‌رود.<br/>
جامعه‌ای که بر پایه [[تقوا]] استوار است به وحدت و اتحاد دست می‌یابد و از آثار آن برخوردار می‌شود. از این روست که خداوند می‌فرماید: ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاتقون فتقطعوا امرهم بینهم زبراکل حزب بمالدیهم فرحون؛ این امت اسلام، امت واحد و هم هدفی است و من پروردگار شمایم پس، از من [[تقوا]] گیرید ولی مردم، دین و کتابی را که به وسیله پیامبران به آنان عرضه شده بود قطعه قطعه کرده و هر یک به بخشی ایمان و به بخشی دیگر کافر شدند و دین را این گونه در میان خویش تقسیم کردند و هر یک بخشی را گرفتند و به همان شادمان شدند.<ref>مؤمنون آیه 52 و 53.</ref><br/>
در این آیه به خوبی بیان شده است که مردم چون تقوای الهی را پیشه نکردند و هر یک به بخشی از دین عمل کردند و بخشی را فرو گذاشتند و هر یک به آن بخشی که عمل می‌کردند افتخار کرده و آن را درست و کامل دانستند، همین امر موجب شد تا خود گروه گروه شوند و اتحاد و وحدت در دین و روش از میان آنان رخت بربندد.<br/>
بنابراین عمل به دین یعنی تقوای الهی داشتن که خود زمینه‌ای برای اتحاد و وحدت در هدف و روش است و دوری از [[تقوا]] یعنی فروگذاری بخشی از دین و عمل به بخشی از آن که در نتیجه آن هر یک تنها به آن بخشی که عمل می‌کنند، باور داشته و بدان شاد شده و دیگران را منکر می‌شوند و تخطئه می‌کنند و این گونه است که جامعه دچار تشتت و اختلاف می‌گردد. این درحالی است که اگر به ریسمان الهی و حبل خداوندی تمسک می‌کردند و به همه قرآن و سنت و عترت عمل کرده و وفادار بودند؛ وضعیت ایشان این گونه نمی‌شد.<br/>

== تقوا و دوری از التقاط ==
کسانی که به بخشی از دین ایمان آورند و بدان عمل کنند، در حقیقت از دین واقعی دور شده‌اند و این مسأله موجب می‌شود تا در برخی از مسایل زندگی خویش به اموری بیرون از دین تمسک جویند و گرفتار اندیشه و عمل و روش التقاطی گردند. از این روست که خداوند به نقش [[تقوا]] در دوری از التقاط اشاره می‌کند و بیان می‌دارد که چگونه فقدان [[تقوا]] موجب می‌شود تا کسانی که به دین کامل عمل نمی‌کنند دچار التقاط شده و از اندیشه هائی چون اندیشه‌های جاهلی استفاده می‌کنند و از دین کامل دور می‌شوند<ref>بقره آیه 189.</ref><br/>
در صحنه عمل اجتماعی نیز شخص غیرمتقی به جهت عمل نکردن به دین کامل، دچار ناهنجاری می‌شود که از آن جمله می‌توان به افساد در جامعه و طبیعت <ref>بقره آیه 205 و 206 و شعرا آیه 179 تا 183.</ref> تجسس در کارهای دیگران <ref>حجرات آیه12.</ref> تجاوز به حقوق دیگران <ref>مائده آیه 2.</ref> و دادن نام‌های زشت <ref>همان.</ref> اشاره کرد که چگونه تحت تأثیر بی تقوایی صورت می‌گیرد؛ زیرا کسانی که اهل [[تقوا]] و دین داری هستند همواره از رفتار نابهنجار در حوزه عمل اجتماعی خودداری می‌کنند. چون دین از آن‌ها بازداشته و یا خواستار عمل به هنجارها و رفتار پسندیده شده است و شخص دین دار و متقی می‌کوشد تا بر پایه آن‌ها عمل کند. از این روست که جامعه دین دار و متقی جامعه‌ای است که نابهنجاری‌ها در آن یا دیده نمی‌شود و یا به شکل پدیده اجتماعی در آن بروز و ظهور ندارد.<br/>

== دستاوردهای جامعه باتقوا ==
جامعه‌ای که [[تقوا]] در آن به رشد و بالندگی رسیده است از طاغوت و بندگی حکومت‌های فاسد و باطل رهایی می‌یابد و هرگز دچار آن نمی‌شود. <ref>زمر آیه 16 و 17.</ref> ظلم و بی عدالتی در آن به صورت پدیده اجتماعی وجود ندارد <ref>مریم آیه 13 و 14 و جاثیه آیه 19.</ref> و مردمانش از عجب و خودپسندی رهایی یافته <ref>بقره آیه 206.</ref> و از [[گناه]] [[عیب جویی]] دیگران مبرا و پاک شده‌اند. <ref>حجرات آیه 11 و 12.</ref> در جست وجوی عیب دیگری و یا غیبت از ایشان نیستند (همان) و در حوزه مسایل اقتصادی گرفتار کم فروشی <ref>شعراء آیه 179 و 183.</ref> و حرام و باطل خوری و تجاوز و معصیت به حقوق دیگران <ref>مجادله آیه 9.</ref> نیستند.<br/>
این‌ها بخشی از کارکردهای اجتماعی [[تقوا]] در آیات و آموزه‌های قرآنی است که بطور خلاصه می‌توان گفت که براساس آیات قرآنی، جامعه متقی جامعه‌ای برتر و نمونه است که می‌بایست آن را جست و در پی تحقق آن تلاش کرد. به یک معنا [[تقوا]] در آموزه‌های قرآنی چیزی جز دین داری و عمل به تمام دین نیست همان چیزی که از آن در قرآن به حق تقاته (کمال تقوا) یاد شده است.بسیار از [[تقوا]] سخن گفته شده و می‌شود. شاید سبب اهتمام ویژه به این موضوع جایگاه و اهمیتی است که این موضوع در نظام فکری و عملی تفکر اسلام و قرآن دارا می‌باشد. اگر بخواهیم عناصر کلیدی و مقومات اساسی دین اسلام را در چند چیز خلاصه کنیم؛ بی گمان پس از باورهایی که از آن به اصول دین یاد می‌شود موضوع تقواست.<br/>
هر چند که در حوزه‌های مختلفی چون بینشی و فقهی و اخلاقی از [[تقوا]] و مراتب آن با توجه به کارکردهای آن در هر یک از حوزه‌ها، سخن گفته شده است ولی باید توجه داشت که [[تقوا]] بیش از آن که مسئله فقهی و اخلاقی به ویژه در حوزه فردی باشد امری اجتماعی است.<br/>
[[تقوا]] از درون و باطن و از حوزه بینشی آغاز می‌شود و به بیرون و عمل اجتماعی و هنجاری کشیده می‌شود.<br/>
در بینش قرآنی، [[تقوا]] هم راه و هم روش و هم بینش و هم عمل است. [[تقوا]] دارای مراتبی است که ارتباط تنگاتنگی با مراتب ایمانی دارد. هر چه ایمان شخص استوارتر می‌شود، [[تقوا]] در او نمودارتر می‌گردد. از این رو می‌توان گفت که [[تقوا]] بازتاب بیرونی ایمان است که در حوزه‌های مختلف اخلاقی و فقهی و هنجاری خود را نشان می‌دهد. آن چه در این نوشتار مورد نظر است، بازخوانی حقیقت [[تقوا]] و آثار اجتماعی آن در حوزه عمل اجتماعی و هنجاری بر پایه آموزه‌های قرآنی است. <br/>

== منبع ==
روزنامه کیهان<br/>

== پانویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.iec-md.org/maaref/haqiqat_taqvaa_quran_mohiti.html مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن] - تاریخ برداشت: 95/03/24 </span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[تقوا]] </div>
</div>

@@ سطر ۱۳: / سطر ۱۳: @@
 خداوند در آیه ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره آل عمران دربارهٔ کارکرد [[تقوا]] در این حوزه می‌فرماید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ...وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا :ای کسانی که ایمان آورده‌اید تقوای الهی را به نحو احسن و کمالی آن به جا آورید... و همگی به ریسمان الهی تمسک جویید و متفرق نشوید.<br/>
 در حقیقت تقوای الهی در حالت کمالی آن تمسک به ریسمان الهی است که در روایات از آن به قرآن و عترت و سنت یاد شده است. بنابر تفسیر یادشده از حبل الهی، مسلمان متقی می‌بایست به حبل الهی تمسک جوید که همان دین است؛ از این رو گفته می‌شود که [[تقوا]] همان دین داری است و کسی که دین داری و [[تقوا]] را پیشه خویش کند به وحدت دست می‌یابد؛ زیرا در این حالت در حوزه بینشی و نگرش و عمل می‌بایست در چارچوب دین (قرآن و سنت و عترت) عمل و حرکت کند و از آن جایی که وحدت نیز چیزی جز یگانگی در بینش و نگرش و روش نیست، به خودی خود اتحاد پدیدار می‌گردد و اختلافات به کناری می‌رود.<br/>
-جامعه‌ای که بر پایه [[تقوا]] استوار است به وحدت و اتحاد دست می‌یابد و از آثار آن برخوردار می‌شود. از این روست که خداوند می‌فرماید: ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاتقون فتقطعوا امرهم بینهم زبراکل حزب بمالدیهم فرحون؛ این امت اسلام، امت واحد و هم هدفی است و من پروردگار شمایم پس، از من [[تقوا]] گیرید ولی مردم، دین و کتابی را که به وسیله پیامبران به آنان عرضه شده بود قطعه قطعه کرده و هر یک به بخشی ایمان و به بخشی دیگر کافر شدند و دین را این گونه در میان خویش تقسیم کردند و هر یک بخشی را گرفتند و به همان شادمان شدند.<ref>مؤمنون آیه 52 و 53.</ref><br/>
+جامعه‌ای که بر پایه [[تقوا]] استوار است به وحدت و اتحاد دست می‌یابد و از آثار آن برخوردار می‌شود. از این روست که خداوند می‌فرماید: وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ  فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ: این امت اسلام، امت واحد و هم هدفی است و من پروردگار شمایم پس، از من [[تقوا]] گیرید ولی مردم، دین و کتابی را که به وسیله پیامبران به آنان عرضه شده بود قطعه قطعه کرده و هر یک به بخشی ایمان و به بخشی دیگر کافر شدند و دین را این گونه در میان خویش تقسیم کردند و هر یک بخشی را گرفتند و به همان شادمان شدند.<ref>مؤمنون آیه 52 و 53.</ref><br/>
 در این آیه به خوبی بیان شده است که مردم چون تقوای الهی را پیشه نکردند و هر یک به بخشی از دین عمل کردند و بخشی را فرو گذاشتند و هر یک به آن بخشی که عمل می‌کردند افتخار کرده و آن را درست و کامل دانستند، همین امر موجب شد تا خود گروه گروه شوند و اتحاد و وحدت در دین و روش از میان آنان رخت بربندد.<br/>
 بنابراین عمل به دین یعنی تقوای الهی داشتن که خود زمینه‌ای برای اتحاد و وحدت در هدف و روش است و دوری از [[تقوا]] یعنی فروگذاری بخشی از دین و عمل به بخشی از آن که در نتیجه آن هر یک تنها به آن بخشی که عمل می‌کنند، باور داشته و بدان شاد شده و دیگران را منکر می‌شوند و تخطئه می‌کنند و این گونه است که جامعه دچار تشتت و اختلاف می‌گردد. این درحالی است که اگر به ریسمان الهی و حبل خداوندی تمسک می‌کردند و به همه قرآن و سنت و عترت عمل کرده و وفادار بودند؛ وضعیت ایشان این گونه نمی‌شد.<br/>

@@ سطر ۱۱: / سطر ۱۱: @@
 == اتحاد، محصول تقوا ==
 از جمله کارکردهایی که قرآن برای [[تقوا]] برمی شمارد اتحاد و وحدت در میان مسلمانان است؛ زیرا [[تقوا]] زمینه ساز تمسک به حبل الله و نیل به وحدت و اتحاد اجتماعی جامعه اسلامی و امت قرآن است.<br/>
-خداوند در آیه ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره آل عمران دربارهٔ کارکرد [[تقوا]] در این حوزه می‌فرماید: یا ایهاالذین آمنوا اتقواالله حق تقاته... و اعتصموا بحبل الله جمیعاً ولاتفرقوا؛ ای کسانی که ایمان آورده‌اید تقوای الهی را به نحو احسن و کمالی آن به جا آورید... و همگی به ریسمان الهی تمسک جویید و متفرق نشوید.<br/>
+خداوند در آیه ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره آل عمران دربارهٔ کارکرد [[تقوا]] در این حوزه می‌فرماید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ...وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا :ای کسانی که ایمان آورده‌اید تقوای الهی را به نحو احسن و کمالی آن به جا آورید... و همگی به ریسمان الهی تمسک جویید و متفرق نشوید.<br/>
 در حقیقت تقوای الهی در حالت کمالی آن تمسک به ریسمان الهی است که در روایات از آن به قرآن و عترت و سنت یاد شده است. بنابر تفسیر یادشده از حبل الهی، مسلمان متقی می‌بایست به حبل الهی تمسک جوید که همان دین است؛ از این رو گفته می‌شود که [[تقوا]] همان دین داری است و کسی که دین داری و [[تقوا]] را پیشه خویش کند به وحدت دست می‌یابد؛ زیرا در این حالت در حوزه بینشی و نگرش و عمل می‌بایست در چارچوب دین (قرآن و سنت و عترت) عمل و حرکت کند و از آن جایی که وحدت نیز چیزی جز یگانگی در بینش و نگرش و روش نیست، به خودی خود اتحاد پدیدار می‌گردد و اختلافات به کناری می‌رود.<br/>
 جامعه‌ای که بر پایه [[تقوا]] استوار است به وحدت و اتحاد دست می‌یابد و از آثار آن برخوردار می‌شود. از این روست که خداوند می‌فرماید: ان هذه امتکم امه واحده و انا ربکم فاتقون فتقطعوا امرهم بینهم زبراکل حزب بمالدیهم فرحون؛ این امت اسلام، امت واحد و هم هدفی است و من پروردگار شمایم پس، از من [[تقوا]] گیرید ولی مردم، دین و کتابی را که به وسیله پیامبران به آنان عرضه شده بود قطعه قطعه کرده و هر یک به بخشی ایمان و به بخشی دیگر کافر شدند و دین را این گونه در میان خویش تقسیم کردند و هر یک بخشی را گرفتند و به همان شادمان شدند.<ref>مؤمنون آیه 52 و 53.</ref><br/>