نمایش مبدأ برای مهارت در انتقادگری عاملی در سلامت روان همسران

<div class="head1"> مهارت در انتقادگری عاملی در سلامت روان همسران </div>
نویسنده: دکتر بهزاد مرتضایی<br/>
کلید واژه‌ها:  انتقادگری، انتقادپذیری، همسران، تعامل<br/>

== چکیده ==
یکی از رموز موفقیت در روابط زناشویی، داشتن ظرفیت انتقادپذیری است. هیچ کس نباید خود را از نصیحت و انتقاد بینیاز بداند زیرا انتقادپذیری از نیازهای اساسی هر انسان در راه کمال است. نصیحتپذیری و عیبشناسی، پویایی در جهت رفع عیبهاست و آثار سازنده و سودمند زیادی دارد. پذیرش و هضم انتقاد کار دشواریست، حتی اگر منتقد در نهایت حسن نیت و درستی به اظهار نظر بپردازد. قبولکردن حرفهای کسی که اشتباهاتتان را به شما گوشزد میکند امر خوشایندی نخواهد بود. اما برای تجلی هر چه بیشتر موفقیت در بین اعضای خانواده، انتقاد باید در ذهن همسران  جا بیفتد، در روح آنها سیلان پذیرد و بهعنوان پارهای تفکیکناپذیر از بدنهی فرهنگی جامعه درآید.<br/>
از جمله عوامل مؤثر در روابط زن و شوهر، شیوهی انتقادکردن، سؤالکردن، اعتراضکردن، ایرادگرفتن و اظهار نارضایتی از گفتار یا رفتار یکدیگر است. همسری، قصد دارد از همسر خود ایراد بگیرد یا اشکال گفتاری و رفتاری او را اصلاح کند. در ظاهر این کار را ساده و عادی 
میداند در حالی که  انتقاد یا امر و نهی کردن، کار ساده و آسانی نیست و اگر قرار باشد این امر و نهی و انتقاد، مفید و تاثیرگذار باشد، کاری پیچیده و مستلزم مهارت انتقادگری است. توانایی بر این کار نیازمند مهارت خاصی است چون باید بتوانیم فرد را بدون آن که ناراحت شود متوجه اشتباهش نماییم، در غیر این صورت انتقادگری سبب آزردگی و عدم تأثیرگذاری میشود و از ترس این که طرف مقابل آزرده شود از انتقادکردن و حتی [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] صرفنظر  میشود، در حالی که پیشرفت هر انسانی در سایهی نقدشدن و نقدکردن است و بقا و ثبات زندگی اجتماعی، با [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] میسر میشود. در چنین وضعیتی، اطلاع و آگاهی از شیوههای انتقادگری و ایراد گرفتن ضروری بهنظر میآید، زیرا در بسیاری از موارد ناآگاهی از این شیوهها باعث سوءتفاهم و در نهایت بحث و جدل بیهوده، نارضایتی، کینه، نفرت و عدم تأثیرگذاری امر و نهی و انتقادگری میشود.<br/>

== لزوم مهارت انتقادپذیری و انتقادگری صحیح  برای رفع سوء تفاهم ==
=== تعریف انتقاد ===
نقد و انتقاد در لغت به معنی ارزیابی، بررسی، شناسایی نمودن، زیر و رو کردن، عیبها را نمایاندن و پنهانها را رو کردن است.<ref> معطوف، لویس، المنجد، ج۲، ص۱۹۹۰.</ref>
در اصطلاح، وارسی و بررسی نوشتار، گفتار یا رفتاری برای شناسایی و شناساندن زیبایی و زشتی، بایستگی و نبایستگی، بودها و نبودها و درستی و نادرستی آنها است.<ref>شریفی، احمد حسین؛آیین زندگی، ص۸۲ - ۸۴.</ref>
شرط اول انتقادگری صحیح، انتقادپذیری صحیح است. در احادیث اسلامی، انتقادپذیری  نعمت و توفیق الهی دانسته شده. امام جواد(ع) میفرمایند: «مومن نیاز دارد به توفیقی از طرف خدا و به پندگویی از طرف خودش و به پذیرش از کسی که او را نصیحت کند.»<ref>تحف العقول، ص۴۸۰.</ref>
خطر انتقادناپذیری، این است که با از بین بردن محبت میان زن و شوهر، حس [[لجاجت]] را در آنان تقویت میکند.<br/>
بسیاری عقیده دارند که زندگی زناشویی اصولاً یک نوع نزاع دوستانه است و اختلاف خلقت بین آن دو ایجاب میکند که با یکدیگر گاهگاهی نزاع کنند و خداوند حکیم طوری این دو جنس مخالف را با همدیگر پیوند داده و بین آنها الفت ایجاد کرده که پرخاشها و تندخوییها در برخی از اوقات ثمربخش است. از این رو کمتر خانوادهای است که در طول زندگی زناشویی خود دچار بحرانهای زودگذر نشود. غالباً اختلافات جزئی و کلی در اکثر خانوادهها بین زن و شوهر امری است طبیعی که نه تنها به مراحل خطر و بحران شدید و جدایی نمیکشد بلکه دنبال آن یک نوع محبت و سازش پدید میآید. اگر نزاع اصلاً صورت نگیرد، ناراحتیهای دو طرفه انباشته و متراکم شده، یکباره بسان کوه آتشفشان منفجر میشود.<br/>
عدم موافقتها همیشه جدایی پیش نمیآورد، بلکه پیش از ناسازگاری، عدم توانایی هر یک از طرفین در غلبه بر مشکلات موجب جدایی میشود.<br/>
=== بررسی دلایل مشاجره ===
در سال‌های نخست ازدواج، هر تفاوت دیدگاه و اختلاف نظری دلیلی برای جر و بحث است. از مهم‌ترین دلایل مشاجره بین زوج‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد: مشکلات اقتصادی، روابط زناشویی ناموفق، مشکلات کاری، بحث سر فرزندان و تقسیم وظایف منزل. اختلاف‌نظر و ناهماهنگی عقاید هم از علل ثانویهی مشاجره بین زوج‌هاست. اکثر زوج‌ها ظرافت‌های «صحبت کردن با هم» را بلد نیستند و همین مسئله باعث جر و بحث و اختلاف آنها می‌شود. باید یاد بگیریم که حرف یکدیگر را بشنویم و درست با هم صحبت کنیم.<br/>
=== چگونه با یکدیگر گفتوگوی سازندهای داشته باشیم؟ ===
انتقاد شنیدن ذاتاً تلخ و گزنده است و مانند داروی تلخی است که به مذاق شخص ناگوار و از طرف دیگر لازم و ضروری است. از زاویهی دیگر، انتقادکردن آسان و انتقادشنیدن سخت است ولی اگر دقت کنیم انتقاد صحیح کردن نیز سخت است و نیاز به مهارتهای خاصی دارد که اگر افراد این مهارتها را ندانند، عملاً انتقاد آنها نه تنها اثر سازنده ندارد، بلکه باعث موضع گرفتن، کینه و دشمنی بین افراد میشود.<br/>
بخش زیادی از کدورتها و نارضایتی بین افراد خانواده، دوستان، همکاران و همسایگان ناشی از انتقادی است که از یکدیگر دارند، در حالی که اگر افراد شیوهی درست انتقاد و ایرادگرفتن را بدانند، این کدورتها و دشمنیها بهوجود نمیآید. امام حسین(ع) فرمودند: «مَن اَحَبَّکَ نَهاکَ وَ مَن اَبغَضَکَ اَغراکَ؛ کسی که تو را دوست دارد، از تو انتقاد میکند و کسی که با تو دشمنی دارد، از تو تعریف و تمجید می‌کند».<ref> بحار الانوار، ج۷۵، ص۱۲۸.</ref>
اگر بپذیریم شنیدن انتقاد مانند خوردن داروی تلخ است، آن گاه باید همان کاری را کرد که داروسازان میکنند؛ داروسازان داروهای تلخ را در لایهای از مواد شیرین قرار میدهند تا تلخی آن کمتر در کام بیمار ریخته شده و اثرگذار شود.<br/>
یک انتقاد صحیح بایستی شرایط زیر را داشته باشد تا بتواند ضمن آن که تأثیرگذار است، سبب ناراحتی و نارضایتی طرف مقابل هم نشود:<br/>
۱- در زندگی روزمره  قضاوتهای عجولانه و تفسیرهای نادرست از گفتار و رفتار دیگران  سبب انتقادگری و امر و نهی بیدلیل از افراد میشود که باعث بیثمری انتقاد و بیاعتباری انتقادگر میشود. بنابراین قبل از اعتراض و انتقادکردن، اول مطمئن شوید که آن چه می‌خواهید مورد انتقاد قرار بدهید، واقعاً غلط بوده و  شما درست ارزیابی کردهاید و صرفاً برداشت شخصی شما نیست. در واقع باید تلاش نمود که بهدنبال عیوب دیگران نباشیم. امیر مؤمنان علی(ع)میفرمایند: «... آن کس که جز به حساب نفس خویش پردازد، خود را در تاریکیها، سرگردان و در هلاکت افکنده است و شیاطین، او را به سرکشی و طغیان میکشانند و رفتار زشت او را در دیدهاش زیبا می‌نمایانند.»<ref> نهج البلاغه، خطبهی۱۵۷.</ref>
۲- یقین پیدا کنید همسرتان بر خطای خود اصرار و قصد تکرار دارد. اما اگر قصد تکرار ندارد لزومی بر انتقاد و سرزنش نیست.<br/>
۳- با پیشداوری انتقاد نکنید. از قبل با ذهنیت منفی، گفتار و رفتار همسرتان را تفسیر نکنید. خداوند در قرآن می‌فرماید:<br/>
یا ایّها الّذین آمنوا اجتنبوا کثیرا من الظّن انّ بعض الظّنّ اثم.<br/>
ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از بسیاری از گمانها دوری کنید که پاره‌ای از آنها [[گناه]] و بر خلاف واقع است.<ref> حجرات، آیهی۱۲.</ref>
۴- در اولین بار خطای همسرتان، خود را به تغافل، ندیدن و نشنیدن بزنید و تظاهر کنید که متوجه خطای او نشدهاید. اتفاقات زیادی در اعمال روزانهی ما وجود دارد که با رعایت تغافل و چشمپوشی میتوانیم آسایش خانواده را حفظ کرده و انسانی با آنها برخورد نماییم. حضرت امیر المومنین علی(ع) فرمودند: «من لم یتغافل و لایغض عن کثیر من الامور تنصف عیشته؛ هر کس نسبت به بسیاری چیزها بیتوجهی و چشمپوشی نکند زندگیش ناگوار شود.»<ref> میزان الحکمه، ج۹، حدیث ۱۵۲۲۰ ، ص۴۳۷۴ .</ref>
باز در حدیث دیگری فرمودند: «لاحلم کاالتغافل، لاعقل کاالتجاهل؛ هیچ بردباریای چون نادیدهگرفتن نیست و هیچ خردمندیای چون وانمود کردن به نادانی و بیاطلاعی نیست.»<ref>  همان، ح۱۵۲۲۴، ص۴۳۷۴.</ref>
۵- خطا را در دومین مرتبه گوشزد کنید اما ببخشید. پیامبر(ص) فرمودند: «تَعافَوا تَسقُطِ الضَّغائِنُ بَینَکُم؛ از یکدیگر گذشت کنید تا کینه‌های میان شما از بین برود.»<ref> کنزالعمال، ج۳، ص۳۷۳، ح۷۰۰۴.</ref>
۶- اگر همسرتان برای بار سوم خطا را تکرار کرد با رعایت نکات زیر در اصلاح رفتار او سعی و تلاش کنید.<br/>
۷- یک بار عملکرد خود را ارزیابی کنید. کدام کار یا نقطهضعف شما باعث جسور شدن همسرتان برای تکرار خطایش شده؛ آن را بر طرف کنید.<br/>
در بسیاری اوقات سرچشمهی بروز خطا، در افکار، گفتار و رفتار خود ما هست. بنابراین قبل از سرزنش همسر، عیب و خطای خود را اصلاح کنیم. امام علی(ع) فرمودند:  «مَن أبصَرَ عَیبَ نَفسِهِ شُغِلَ عَن عَیبِ غَیرِهِ؛ هر کس عیب خود را ببیند از پرداختن به عیب دیگران باز ایستد.»<ref> تحف العقول عن آل الرسول(ص)، شیخ ابو محمد الحسن بن علی بن الحسین بن شعبه الحرانی، بیروت، مؤسسه الاعلمی، للمطبوعات، ص۸۸.</ref>
اگر معلوم شد عملکرد شما  اشکالی ندارد  مراحل زیر را با دقت اجرا کنید.<br/>
۸- در جمع انتقاد نکنید. انتقاد از همسر در میان جمع، معمولاً به ایجاد حس حقارت ـ و دست کم حس شرمندگی ـ منجر می‌شود. چنین انتقادهایی در بیشتر مواقع موجب رنجش خاطر می‌شوند و نتیجهی مطلوبی در پی ندارند. اما انتقادهایی که در خلوت انجام می‌شوند، گویای حسن نیت انتقادکننده‌اند و بار سازندگی‌شان بیشتر است. امام حسن عسکری(ع) فرمودند: «مَن وَعَظَ أَخاهُ سِرّا فَقَد زانَهُ وَمَن وَعَظَهُ عَلانیَةً فَقَد شانَهُ؛ هر کس برادر (دینی) خود را پنهانی نصیحت کند، او را آراسته و اگر آشکارا نصیحتش نماید ارزش او را کاسته است.»<ref>تحف العقول، ص۴۸۹.</ref>امام علی(ع) میفرمایند: «النُّصحُ بَینَ المَلأِ تَقریعٌ؛ نصیحتکردن در حضور دیگران، خُرد کردن شخصیت است.»<ref> شرح نهج البلاغه، ج۲۰، ص۳۴۱، ح۹۰۸.</ref>
۹- در زمان مناسب انتقاد کنید. انسان از نظر روحی و روانی همیشه در یک حالت قرار ندارد؛ زمانی انتقاد کنید که همسرتان حوصلهی شنیدن حرفهای شما را داشته باشد. اوقاتی که همسرتان خسته، عصبی یا آزردهخاطر است انتقاد نکنید. شاید بهترین موقع برای انتقادکردن، مدت کوتاهی پس از ارتکاب همان عملی باشد که می‌خواهید از آن انتقاد کنید. البته تا آن جا که در توان‌تان هست باید سعی کنید زمینه را برای یک گفتوگوی خصوصی در خلوت و بحث بی‌طرف با فرد انتقادشونده فراهم کنید.<br/>
اگر لحن و کلماتی که برای انتقادکردن انتخاب می‌کنید، نامناسب باشد همسرتان حس می‌کند که شما می‌خواهید او را زمین بزنید.<br/>
۱۰- قبل از انتقادکردن و بیان اشکالات گفتار و رفتار همسرتان، ابتدا مختصری از محاسن، خوبیها و توانمندیهای او سخن بگویید. این کار باعث میشود همسرتان احساس کند شما دوست او هستید و دشمنی ندارید و در نتیجه حاضر به شنیدن سخن شما خواهد بود.<br/>
هر آدمی دوست دارد که نقاط مثبتش دیده شود و مورد تحسین قرار بگیرد به همین دلیل، بهتر است پیش از شروع کردن به انتقاد و تذکردادن نقاط ضعف، از یک یا چند نقطهی قوت در همسرتان یاد کنید و پس از اشاره به این ویژگی‌های مثبت، بگویید که در او یک نقطهضعف هم می‌بینید که اگر بهبود پیدا کند، نقاط مثبتش را پررنگ‌تر خواهد کرد. در پایان انتقاد هم دوباره به خوبی‌های او اشاره‌ای کنید تا حس مثبتش، او را به تغییر و بازسازی آن نقطهضعف، ترغیب کند.<br/>
۱۱- مختصری از زمانهایی که خودتان خطا یا اشتباهی کردهاید سخن بگویید تا همسرتان احساس نکند قصد شما از انتقادکردن اثبات برتری خود و ضعف طرف مقابل است. سخن گفتن از اشتباهات خود زمینهی پذیرش را در همسرتان فراهم میکند.<br/>
۱۲. وقتی میخواهید خطا و اشکال همسرتان را بگویید دقت کنید، که بهطور مستقیم بازگو نکنید، بلکه این کار را غیرمستقیم انجام دهید. مثلاً بهصورت سؤال مطرح کنیم که آیا از نظر شما این سخن یا عمل چگونه است، خوب یا بد؟<br/>
۱۳- موضوعی را که میخواهید از آن انتقاد کنید، تا حد امکان واضح و مشخص بیان کنید.<br/>
اگر در همسرتان رفتارهای زیادی وجود دارد که مورد انتقاد شماست، بهتر است هر دفعه‌ای که می‌خواهید از او انتقاد کنید، بیشتر از یک مورد را برای مطرح کردن انتخاب نکنید.<br/>
۱۴- دقیقا مشخص کنید کدام قسمت از رفتار یا گفتار همسرتان مورد انتقاد شماست و انتظارش را نداشته‌اید. منظورتان را البته در لفافه هم میتوانید بفهمانید اما اگر این کار را به دقت انجام ندهید، ممکن است تمام تلاش‌تان به باد برود. در پایان انتقاد باید مطمئن شوید که همسرتان دقیقاً فهمیده است دلیل و انگیزهی اصلی انتقاد شما از او چیست.<br/>
۱۵- اجازه ندهید گفتههایتان، از احساسات منفی شما رنگ بگیرد. مواظب باشید صدایتان بلند و لحن کلامتان خشن و طعنه‌آمیز نباشد زیرا این حالات مانع از اثرگذاری انتقاد میشود.<br/>
۱۶- مستقیم دستور ندهید و برای اصلاح سخن یا رفتار مورد نقد، بهصورت دستوری تحکم  نکنید، بلکه سخن یا رفتار درست را پیشنهاد بدهید.<br/>
۱۷- خیلی دقت کنید هنگام انتقادکردن و ایراد گرفتن، موضوع و سخن معیوب را مورد انتقاد قرار دهید و از بدبودن آن سخن بگویید و هیچگاه صفت بد یا زشت یا غلط را به شخصیت همسرتان نسبت ندهید در واقع کار بد و ناشایست را سرزنش کنید نه شخصیت همسرتان را. امام علی(ع) فرمودند: «اَلمُسلِمُ مِرآةُ أَخیهِ فَإذا رَأَیتُم مِن أَخیکُم هَفوَةً فَلاتَکُونُوا عَلَیهِ إلبا وَأَرشِدُوهُ وَانصَحُوا لَهُ وَتَرَفَّقُوا بِهِ ... ؛ مسلمان آینهی برادر خویش است، هرگاه خطایی از برادر خود دیدید همگی او را مورد حمله قرار ندهید بلکه او را راهنمایی و نصیحت نمایید و با او مدارا کنید.<ref> تحف العقول، ص۱۰۸.</ref>
۱۸- واضح و شمرده سخن بگویید، به طوری که همسرتان انتقاد شما و دلیل مطرح کردن آن را بفهمد. امام علی(ع) فرمودند: «اجملوا فی الخطاب تسمعوا جمیل الجواب؛ در گفتار خود اختصار را پیشه کنید تا جوابهای نیکو بشنوید.»<ref>غررالحکم، ص۲۵۶۸.</ref>
۱۹- هنگام انتقاد کردن از مقایسه کردن بپرهیزید.<br/>
اگر مزایای رفتاری و گفتاری یک نفر دیگر را به رخ همسرتان بکشید، معمولاً تاثیر انتقادتان معکوس می‌شود. از هر گونه مقایسه‌ای که منجر به تحقیر می‌شود، پرهیز کنید. این کار، سازندگی انتقادتان را مخدوش می‌کند، اما مقایسه‌هایی که انتقاد شونده در آنها دست بالا را خواهد داشت، مطلوب‌اند و حسن نیت شما را به مخاطب منتقل می‌کنند.<br/>
۲۰- اطمینان حاصل کنید که اعمال و رفتاری را که مورد انتقاد قرار می‌دهید، قابل تغییر است. انتقاد در مورد مسائل غیرقابل تغییر بیتأثیر است، بنابراین اگر می‌دانید تاثیر ندارد، انتقاد لازم نیست.<br/>
۲۱- حساس باشید که هنگام انتقاد کردن هدف، خود را گم نکنید. هدف تأثیرگذاری و اصلاح کردن است. پس موضوع را کش ندهید و انتقاد را به سخنرانی یا بحث و جدل بیهوده تبدیل نکنید. در این مسیر ممکن است همسر شما با ابراز نارضایتی و توجیه کردن سخن خود، ناخودآگاه شما را به موضع جدل  بکشد و در این جریان، هدف اصلی فراموش شود و گفتوگو به مسیر غلط کشیده شود.<br/>
۲۲- خطا و اشتباه همسر را بهگونهای مورد انتقاد قرار دهید که آن را قابل اصلاح و جبران نشان داده باشید. افراط در انتقادکردن میتواند به جایی برسد که همهی راهها را برای جبران خطا و اشتباه، مسدود و همسرتان را از اصلاح خطای خود ناامید و مأیوس کند.<br/>
۲۳- برای متقاعدکردن خطا کار بودن همسرتان یا غلط بودن سخن و رفتار او از برچسب زدن به او خودداری کنید. امام صادق(ع) فرمودند: «هر کس به برادر دینی خود تهمت زند حرمتی میان آن دو به جا نمی‌ماند.»<ref>الکافی، ج۲ / ۳۶۱ / ۲ منتخب میزان الحکمه، ص۹۶.</ref>
از کلماتی مثل «همیشه» و «هرگز» برای توصیف رفتارهای منفی دیگران استفاده نکنید. مثلا نگویید: «تو همیشه با صدای بلند می‌خندی» یا «تو هیچ وقت به حرف من دقت نمی‌کنی» و... این کلمات، شخصیت آدم‌ها را به لاک دفاعی فرو می‌برد و این حس به آنها دست می‌دهد که شما متمرکز شده‌اید روی نقاط ضعف‌شان و چشم‌تان را به نقاط قوت‌شان بسته‌اید. «بعضی اوقات» و «معمولاً» خیلی موثرتر است از «همیشه» و «هرگز» و ... زیرا تأثیرگذاری انتقاد را به صفر میرساند.<br/>
۲۴- بکوشید با پیش‌بینی، از واکنش‌های منفی همسرتان جلوگیری کنید. جملاتی مانند: «میدانم که به من این اجازه را میدهید که در مورد … حرف بزنم، چون معتقدم که برای شما مفید خواهد بود». در کاهش واکنش‌های منفی مؤثر است.<br/>
گاهی افراد برای کاستن از تلخی انتقاد، شوخی را چاشنی انتقاد میکنند؛ این کار باعث بیتأثیری انتقاد میشود.<br/>
اگر چه شاید بامزه به نظر برسد که به هنگام انتقادکردن از این و آن، حرف‌های‌تان را با شوخی مخلوط کنید، اما بیشتر آدم‌ها آن را این طور تعبیر می‌کنند که دارید آنها را مسخره می‌کنید و در چنین شرایطی هم طبیعتاً دیگر نمی‌شود به انتقادتان بگویید انتقاد سازنده! امام علی(ع) فرمودند: «کَثرَةُ المِزاحِ تُذهِبُ البَهاءَ وَ توجِبُ الشَّحناءَ؛ شوخی زیاد، ارج و احترام را میبرد و موجب دشمنی میشود.»<ref>غرر الحکم، ح۷۱۲۶.</ref>
۲۵- از ژست‌های خشم‌آلود، مانند گره کردن دست، اخم کردن، گره به ابرو انداختن و نظایر آن بپرهیزید.<br/>
۲۶- ویران نکنید، بسازید.<br/>
خطای همسرتان را به گونهای بازگو نکنید که امید به اصلاح در خود را از دست بدهد بلکه درپایان انتقاد، راه اصلاح را باز بگذارید. میتوانید یا پیشنهاد اصلاحی بدهید؛ برای مثال گفتن عباراتی همچون «من مطمئنم که تو خیلی بهتر از اینها می‌توانی انجام وظیفه کنی چون...، من مطمئنم که می‌توانم توی این قضیه روی تو حساب کنم چون. . .» باعث می‌شود اعتمادبهنفس همسرتان افزایش پیدا کند و حس کند که شما دلتان می‌خواهد او از وضعیتی که دارد به وضعیت بهتری دست پیدا کند. اما اگر لحن و کلماتی که برای انتقاد کردن انتخاب می‌کنید، نامناسب باشد او حس می‌کند که شما می‌خواهید او را زمین بزنید و به این ترتیب، تاثیر حرف‌ها و انتقادات‌تان به حداقل می‌رسد.<br/>
۲۷- اگر نتیجهی مثبت انتقاد خود را در رفتار همسر خود مشاهده نمودید، وی را تحسین و از این که به سخنان شما گوش کرده است تشکر کنید. امام علی(ع) فرمودند: «شُکرُکَ لِلرّاضی عَنکَ یَزیدُهُ رِضا وَ وَفاءً؛ سپاسگزاری تو از کسی که از تو راضی است، موجب رضایت و وفاداری بیشتر او می شود.»<ref>غررالحکم، ج۴، ص۱۶۱، ح۵۶۶۸.</ref>

== نتیجه گیری ==
آن چه در متن مقاله بهعنوان راهکارهای صحیح انتقادگری ارائه شد ممکن است برای هر انتقادی لازم نباشد. یعنی در بعضی موارد با حرکت صحیح فقط لازم باشد تا چند مرحله ادامه داد و به نتیجه رسید و یا ممکن است نوع خطا و اشتباه به گونهایی باشد که عمل به بندهایی از این آداب لازم نباشد. البته بعضی از خطاها نیز به گونهای است که زمان لازم برای اجرای این اصول وجود ندارد و خیلی سریع باید اقدام کرد در نتیجه این اصول در موارد مختلف قابل افزایش و کاهش و به تناسب نوع خطا و اختلاف و حالات روحی و روانی مخاطب قابل تغییر هستند.<br/>

== فهرست منابع ==
۱.قرآن کریم
۲.خمینی، روحالله، چهل حدیث، مؤسسهی نشر آثار امام خمینی(ره)، چاپ بیستم، ۱۳۷۸ش.<br/>
۳.ابو محمد الحسن بن علی بن الحسین بن شعبه الحرانی، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، بیروت،  مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.<br/>
۴.حسینی حائری، کاظم، التهذیب،۱۴۲۵ قمری، چاپ اول، التهذیب، آیت الله العظمی میرزا جواد تبریزی، ۱۴۲۳ قمری، چاپ اول.<br/>
۵.بابازاده، علیاکبر، مسائل [[ازدواج]] و حقوق خانواده، دفتر تحقیقات و انتشارات بدر، چاپ سوم، ۱۳۷۵.<br/>
۶.دستغیب، سیدعبدالحسین؛ گناهان کبیره، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ ۱۶، سال۱۳۸۲ش.<br/>
.۷حسینی دشتی، مصطفی، معارف و معاریف، نشر: آرایه، مرداد، ۱۳۸۵.<br/>
۸.فیض کاشانی، ملامحسن، المحجه البیضاء، تصحیح و تحقیق علیاکبر غفاری، نشر دفتر انتشارات اسلامی، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.<br/>
۹.قائمی، علی، حدود آزادی در تربیت، ناشر: انجمن اولیاء و مربیان، ۱۳۸۷.<br/>
۱۰.قبادی، محمدصادق، ترجمهی رساله الحقوق امام سجاد(ع)، سیمای مومنین، نشر حلم، آذر، ۱۳۸۶.<br/>
۱۱.شریفی، احمد حسین، آیین زندگی.<br/>
۱۲.قمی، عباس، سفینه البحار و مدینه الحکم و الاثار, ۱۲۵۶-۱۳۱۹.<br/>
۱۳.شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، بیروت، دار الاضواء، الطبعه الثانیه، ۱۴۱۳ ق.<br/>
۱۴.شیخ حر عاملی، محمد بن الحسن، وسایل الشیعه، مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، چاپ اول، سال۱۴۰۹ق.<br/>
۱۵.کلینی، یعقوب، فروع کافی، تصحیح و تحقیق علیاکبر غفاری، دار الکتب الإسلامیه،۱۳۷۷ق.<br/>
۱۶.طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، دار الکتب الإسلامیه، چاپ سوم، ۱۳۹۴ق.<br/>
۱۷.طبرسی، شیخ ابو علی، فضل بن حسن بن فضل، مجمع البیان، به تحقیق حاج سید هاشم رسولی محلاتی، ۱۳۷۹ هـ ق.<br/>
۱۸.مجتبوی، سیدجلال الدین، علم اخلاق اسلامی(ترجمهی جامع السعادات) انتشارات حکمت، چاپ چهارم، ۱۳۷۷ش.<br/>
۱۹.موسوی جزائری، محمد بن شرف الدین علی، جوامع الکلام فی دعائم الاسلام.<br/>
۲۰.مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، قم، مؤسسهی آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۷۵.<br/>
۲۱.مجلسی، محمدباقر، ۱۳۶۳، بحار الانوار، تهران دار الکتاب.<br/>
۲۲.مجلسی، محمدباقر،۱۳۶۳، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، قم، موسسه النشر الاسلامی.. .<br/>
۲۳.محمدی ری شهری،  محمد، منتخب میزان الحکمه، قم، دار الحدیث، ۱۴۲۲ ق.<br/>
۲۴.معطوف، لویس، المنجد، ج ۲، ماده «ن ق د».<br/>
۲۵.نراقی،  ملا احمد(ره)، معراج السعاده، تهران، انتشارات دهقان (بی تا .(
۲۶.نوری، میرزا حسین، مستدرک الوسایل، بیروت موسسه ال البیت لاحیاء التراث ۱۴۰۸.<br/>
 
== سرتیترها ==
-در سال‌های نخست ازدواج، هر تفاوت دیدگاه و اختلاف نظری دلیلی برای جر و بحث است.<br/>
-امام حسین(ع) فرمودند: «مَن اَحَبَّکَ نَهاکَ وَ مَن اَبغَضَکَ اَغراکَ؛ کسی که تو را دوست دارد، از تو انتقاد میکند و کسی که با تو دشمنی دارد، از تو تعریف و تمجید می‌کند».<br/>
-هر آدمی دوست دارد که نقاط مثبتش دیده شود و مورد تحسین قرار بگیرد. به همین دلیل، بهتر است پیش از شروع کردن به انتقاد و تذکردادن نقاط ضعف، از یک یا چند نقطهی قوت در همسرتان یاد کنید.<br/>
-از کلماتی مثل «همیشه» و «هرگز» برای توصیف رفتارهای منفی دیگران استفاده نکنید.<br/>

== پانویس ==

{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.daftarmags.ir/Journal/Text/PayamZan/Article/index.aspx?ArticleNumber=29410 سایت پیام زن] - تاریخ برداشت: 1395/4/1 </span></div>

[[رده:مقالات]]