نمایش مبدأ برای فرهنگ مصادیق:تعبد یا تعقل

<div class="head1"> تعبد یا تعقل </div>

با توجه به تعبدی بودن احکام، آیا سوال از چرایی احکام و فلسفه آن امر صحیحی است؟<br/>
بدون تردید عمل براساس احکام الهی و ملتزم شدن به فتاوی مراجع تقلید، امری است تعبدی و باید هر مسلمانی بدان عمل نماید و هیچ کسی نمی تواند التزام و عمل به احکام الهی را وابسته به دانستن فلسفه و چرایی آن بنماید زیرا با روحیه تعبد و بندگی منافات دارد. اما بحث از آثار، فواید، فلسفه و حکمت های احکام و قوانین و مقررات اسلامی، و این که هـر کـس از خـود مـی پرسد ما چرا باید نماز بخوانیم؟ چرا ، به زیارت خانه خدا برویم؟ چرا رباخواری در اسـلام حـرام است؟ تحریم خوردن گوشت خوک چه فلسفه ای دارد؟ و...؛ امری است عقلانی و علمی و نه تنها منافاتی با تعبدی بودن احکام ندارد، که عقل و روح انسان را قانع نموده و انسان احکام را به عنوان یک واقعیت شناخته و از آن استقبال نماید. همانگونه که حضرت ابراهیم (ع) گفت پروردگارا! به من نشان بده چگونه مردگان را زنده می کنی؟<br/>
خداوند فرمود مگر ایمان به این مطلب نداری؟<br/>
او پاسخ داد: ایمان دارم لکن می خواهم آرامش قلبی پیدا کنم، در اینجا به ابراهیم دستور داده می شود که برای رسیدن به مطلوبش دست به اقدام عجیبی بزند، آن گونه که قرآن در ادامه این آیه، بیان کرده، خداوند فرمود:<br/>
«حال که چنین است چهار نوع از مرغان را انتخاب کن و آن ها را (پس از ذبح کردن) قطعه قطعه کن (و در هم بیامیز) سپس بر هر کوهی قسمتی از آن را قرار بده، بعد آن ها را بخوان به سرعت به سوی تو می آیند.». افزون بر آن چه ذکر شد، می توان به امور ذیل استناد نمود<br/>
یک- جایگاه فلسفه احکام در قران کریم<br/>
در قرآن کریم آیات فراوانی مسلمانان را به تعمّق و [[تفکّر]] فراخوانده است و با بیـان اصلی کلی، همـه را به پیـروی از «علـم قطعـی» دعـوت کـرده و از ترتیب اثـر دادن به حدس ها و گمـان ها بـه شـدّت نهی نموده است و ریشهٔ بسیاری از تباهی ها را، پیروی از ظن و گمان می داند دعوت قران به تفکر واستدلال اختصاص به اصول دین ندارد بلکه شامل فروع دین نیز می شود: اگر تصور کنیم روش قرآن تنها استدلال در اصول دین و مسائل عقیدتی است نه فروع دین و مسائل علمی، اشتباه کرده ایم؛ زیـرا می بینیم قرآن مثلا پس از تشریع [[روزه]] ماه مبارک رمضان می گوید: «لعلکم تتقون؛ تا شاید شما [[تقوا]] پیشه کنید» و به این ترتیب فلسفه آن را پرهیز از [[گناه]] ذکر می کند که در پرتو این ریاضت مخصوص اسلامی، تسلط بر نفس و هوس های سرکش حاصل می گردد. در مـورد مسافران و بیماران که از حکم [[روزه]] مستثنا هستند، می گوید: «یرید اللّه بکم الیسر و لا یرید بکم العسر»؛ «خداوند راحتی شما را می خواهد، نه زحمت شما را». و فلسفه آن را نفی عسر و حرج و مشقت ذکر می کند. در مـورد تـحریم قمار و شراب می گوید: «انما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوه و البغضاء فی الخمر و المیسر و یصدکم عن ذکر اللّه و عن الصلوه فهل انتم منتهون»؛ «شیطان می خواهد به وسیله شراب و قمار، در میان شما عداوت و کینه ایجاد کند و شما را از یاد خدا و از نماز باز دارد. آیا (با این همه زیان و فساد و با این نهی اکید) خودداری خواهید کرد؟» در مورد خودداری از نگاه به زنان بیگانه می گوید: «ذلک ازکی لهم»؛ «این برای آنان پاکیزه تر است». در مـورد عـدم ورود مشرکان به مسجد الحرام می گوید: «یا ایها الذین آمنوا انماالمشرکون نجس فلا یقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا»؛«ای کسانی که ایمان آورده اید مشرکان ناپاک اند، پـس نـبـایـد بـعد از امسال، نزدیک مسجد الحرام شوند» در مورد فیء (قسمتی از اموال بیت المال) و علت اختصاص آن به بیت المال و صرف آن در مصارف مورد نیاز عمومی، می فرماید: «کـی لا یـکـون دولـه بین الاغنیاء منکم»؛ «تا (این اموال عظیم) در میان ثروتمندان شما دست به دست نگردد». . این موارد نمونه های از موقعییت فلسفه احکام در قران کریم است و قهرا مصادیق فراوانی وجود دارد که ذکر آن ها به طول می انجامد.<br/>
دو- فلسفه احکام در سنت پیامبر(ص) و ائمه(ع)<br/>
با توجه به این که قران در موارد فراوانی به بیان فلسفه احکام و ذکر فواید و آثار آن پرداخته است؛ گفتگو و سوال در باره فلسفه و چرایی احکام در زمان پیامبر اسلام(ص) و ائمه معصومین (ع) نیز یک امر رایجی بوده است. یکی از اندیشمندان در این مورد فرموده اند: مطالعه متون اسلامی ـ قرآن و احادیث پیامبر صلی اللّه علیه و آله و سلم و ائمه (علیهم السلام) و گفتگوهای اصحاب و یاران آن ها نشان می دهد که همواره بحث از فلسفه احکام در مـیـان آن هـا رایج بـوده اسـت و باید هم چنین باشد، زیرا روش قرآن را یک روش استدلالی و منطقی آزاد می دیدند و به خود حق می دادند در مباحث مربوط به احکام نیز از این روش استفاده کرده و سوال از فلسفه حکم کنند. اصـولا اسلام خدا را چنین معرفی می کند : وجودی است بی نهایت از نظر علم و قدرت وبی نیاز از همه چیز و همه کس و همه کارهای او روی حکمت خاصی است ـ چه بدانیم و چه ندانیم ـ عبث و لـغـو و لـهـو در کـار او راه نـدارد. پیامبران را برای تعلیم و تربیت و دعوت به سوی حق و عدالت فرستاده است. چـنـین تعریفی از خدا ما را به سوال از فلسفه احکام تشویق می کند.<br/>
در احـادیث پیامبر صلی اللّه علیه و آله و سلم و ائمه هدی ـ علیهم السلام ـ نیز موارد بسیار زیادی دیـده مـی شـود کـه پـیـشـوایـان اسلام، به ذکر اسرار و فلسفه احکام پرداخته اند. کتاب معروف علل الشرایع تألیف محدث بزرگوار مرحوم شیخ صدوق ـ همان طوری که از نامش پیداست ـ مجموعه ای از این گونه اخبار و مانند آن می باشد.<br/>
بـنـابـرایـن، هنگامی که می بینیم قرآن مجید و پیشوایان اسلام در موارد زیادی به بیان فلسفه و اسـرار احکام می پردازند و راه استدلال و چرایی در خصوص اسرار احکام باز است، دلیل بر این است که چنین حقی را به ما داده اند که در این باره به بحث بـپـردازیـم، در غـیـر این صورت می بایست مردم را از بررسی و دقت در این باره ممنوع سازند.<br/>

<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text"> [http://www.ahkam.porsemani.ir/content/%D8%AA%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D9%82%D9%84 پرسمان دانشجویی] - تاریخ برداشت: 95/04/20 </span></div>

<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[تعبد]] </div>
</div>