نمایش مبدأ برای بوستان:گلشن احکام ۴

<div class="head1">گلشن احکام، جلد 4</div>
{{جعبه اطلاعات
|نام         = گلشن احکام
|عنوان        = گلشن احکام
|تصویر        = [[Image:IMAGE634139694821093750.jpg|200px]]<br/>
|سبک سرآیند  = background:#ccf;
|سبک برچسب   = background:#ddf;
|سبک عنوان= background: #CCF;padding: 7px;border-top-left-radius: 20px;border-top-right-radius: 20px;border: 1px solid #aaa;border-bottom: none;
|سرآیند۱  =مشخصات کتاب
|برچسب۲  =نویسنده
|داده۲  =سید جعفر ربانی
|برچسب۳ =زبان
|داده۳ =فارسی
|برچسب۴ =ناشر
|داده۴ =
|برچسب۵ =محل انتشارات
|داده۵   =  
|برچسب۶  =  تاریخ نشر
|داده۶   = 
|برچسب۷  = قطع
|داده۷   =  
|برچسب۸  = شابک
|داده۸   =  
|برچسب۹  =دانلود
|داده۹  =
}}
===== مقدمه =====
آیه مبارکه  «  فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذينَ‏ هادُوا حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَ بِصَدِّهِمْ عَنْ سَبيلِ اللَّهِ كَثيراً   »<ref> نساء / 160 - به سبب ظلم یهودیان و نیز به علت این که بسیار راه خدا را سدّ کردند ، ( برخی از ) آنچه را که بر ایشان حلال بود حرام گردانیدیم .</ref>  دلالت می کند بر این که احکام الهی گرچه دائر مدار مصالح و مفاسد است ولی پی بردن به همه این ملاک ها برای بشر ممکن نیست ؛ زیرا ممکن است علت حرمت طیبات ، امری خارج از خود محرمات باشد.<br/>
نکته مزبور ، حامل این پیام است که حرام و حلال الهی  به عقل بشری قابل دریافت نیست بلکه باید آن ها را از صاحب شریعت دریافت نمود.<br/>
امام صادق علیه السلام نیز خطاب به یکی از اصحاب خود به نام « ابان » هنگامی که  می خواست یکی از احکام الهی ؛ یعنی « دیه اعضاء زن » را با فکر و اندیشه خود به دست آورد ، فرمودند :  مَهْلًا يَا أَبَانُ‏ هَكَذَا حَكَمَ رَسُولُ اللَّه صلی الله علی و آله و سلم إِنَّ الْمَرْأَةَ تُعَاقِلُ الرَّجُلَ إِلَى ثُلُثِ الدِّيَةِ فَإِذَا بَلَغَتِ الثُّلُثَ رَجَعَتِ الْمَرْأَةُ إِلَى النِّصْفِ ، يَا أَبَانُ إِنَّكَ أَخَذْتَنِي بِالْقِيَاسِ وَ السُّنَّةُ إِذَا قِيسَتْ مُحِقَ الدِّين ‏ . <ref> من لا یحضره الفقیه ، ج4 ، ص 119</ref> [[صبر]] کن ای ابان ( در بیان احکام عجله ننما ! ) ؛  این حکم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است که دیه زن تا وقتی به ثلث دیه مرد نرسیده با دیه مرد مساوی می باشد ولی پس از آن نصف خواهد بود. <br/>
آری درک فلسفه احکام الهی با عقول بشری ممکن نیست بلکه خدا است که حلال و حرام الهی ر ابه مُبَلّغان حقیقی دین ( انبیاء و اوصیاء عظام ) ابلاغ نموده و آنان نیز به نوبه خود همان احکام را بدون کم و کاست برای سایر افراد بشر نقل کرده اند .<br/>
پس از دوره معصومین علیهم السلام و در زمان غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ، فقهای بزرگوار شیعه این مهم را بر عهده گرفتند وحلال و حرام الهی را از لابه لای کتاب و سنت استخراج نموده و در کتب فقه و احکام ثبت نموده اند و اینک بر ما است که این امانات خدا وند را درست بفهمیم و به مردم ابلاغ و نشر نماییم .<br/>
در این راستا ، سه جلد کتاب « گلشن احکام » که مشتمل بر احکام مبتلی به و مورد نیاز جامعه است را به زبان ساده و روان تقدیم نمودیم تا قدمی هرچند کوتاه در نشر احکام الهی برداشته باشیم . <br/>
خوشبختانه پس از انتشار این سه جلد ،  استقبال شایانی صورت گرفت بدین سبب  بر آن شدیم تابه خواست خداوند اقدام به نشر جلد چهارم این مجموعه نماییم.<br/>
لازم می دانیم از مسئولین « پژوهشکده [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] » تشکر نموده آرزوی توفیقات بیشتر را برای دست اندر کاران این مؤسّسه محترم داشته باشیم . <br/>
امید آن که خداوند این اثر نا چیز را از ما قبول فرماید .<br/>
سید جعفر ربانی.<br/>
بهار ۱۳۹۵

===== احکام « بسم الله الرحمن الرحیم» =====
۱-مستحب است هر کاری با جمله «بسم الله الرّحمن الرّحیم » آغاز شود .  <ref> بحار الانوار ، ج 73 ، ص 305</ref>
۲-اگرکسی در ركعت سوم و چهارم نماز  به جای تسبیحات اربعه ، حمد بخواند بنا بر احتياط واجب بايد « بسم اللَّه الرحمن الرحیم  » آن را هم آهسته بگويد.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1،ص557</ref>
۳-همان طور که لازم است مردها حمد وسوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخوانند ، جمله « بسم الله الرحمن الرحیم » آن ها را نیز باید بلند بگویند. <br/>
۴-مردها مستحب است در ركعت اوّل و دوّم نماز ظهر و عصر، «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» را بلند بگويند.  <ref> همان ،ص560</ref>
۵-نماز احتياط ( نمازی که هنگام شک های صحیح واجب می شود ) سوره و قنوت ندارد و بايد نيت آن را به زبان نياورند و احتياط واجب آن است كه سوره حمد و « بسم اللَّه الرحمن الرحیم » آن را هم آهسته بگويند.  <ref> همان ، ص660</ref>
۶-وقتى کسی مى‏خواهد حیوانی را ذبح کند ، همين قدر كه بگويد «بسم اللَّه» كافى است‏.  <ref> همان ،ج2 ، ص574</ref>
۷-در نمازهایی مثل نماز غفیله که بعد از حمد ، چند آیه خوانده می شود چنانچه به قصد رجاء   <ref> مورد قبول واقع شدن </ref>، « بسم الله الرّحمن الرّحیم » گفته شود اشکال ندارد. <br/>
۸-انسان نمی تواند در نماز های واجب ، یکی از چهار سوره ای که سجده واجب دارد  <ref> نجم ، فصلت ، سجده و علق .</ref>را بخواند ؛ بسیاری از فقها می فرمایند  : حتی به صرف شروع در بسم الله آن سوره ، نمازش باطل می شود .  <ref> زیرا برخی از فقها بسم الله را جزء سوره می دانند </ref>
۹-سوره توبه ( برائت ) « بسم الله الرحمن الرحیم» ندارد.<br/>
۱۰-سوره نمل دارای دو « بسم الله الرحمن الرحیم» می باشد.

===== پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم ===== 
در مورد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم ، توجه به نکاتی لازم می باشد :<br/>
۱-درخطبه های [[نماز جمعه]] و عید ، لازم است نام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت ایشان همراه با درود ، برده شود .  <ref> توضيح المسائل‏ محشى، ج‏1، ص 849</ref>
۲-مستحب است انسان قبل ازورود به حرم پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و نیز هنگام وداع با قبرمطهر ایشان [[غسل]] نماید.  <ref> هما ن ، ص362</ref>
۳-كافر كسى است  كه منكر خدا است ، يا براى خدا شريك قرار مى‏دهد ، يا پيغمبرى حضرت خاتم الانبياء صلى اللَّه عليه و آله و سلم را قبول ندارد.  <ref> هما ن ، ص77 </ref>
۴-انسان بايد رعايت ادب را بكند و جلوتر از قبر پيغمبر صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین عليه السلام نماز نخواند.  <ref> هما ن ، ص 494</ref>
۵-مستحبّ است نماز گزار ، بعد از تمام شدن تشهد بگويد : «وَ تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ» ؛  <ref> هما ن  ، ص598</ref>یعنی خدایا! شفاعت ایشان را قبول کن و درجه آن حضرت را بالا ببر. <br/>
۶-اگر [[روزه]] دار به گفتن ، نوشتن ، اشاره و مانند اينها به خدا و پيغمبر و جانشينان دوازده گانه ایشان ، عمداً نسبت دروغ بدهد اگر چه فوراً بگويد دروغ گفتم يا توبه كند، [[روزه]] او باطل است.  <ref> هما ن ، ص900</ref>
۷-گرچه منتسبين به پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم از طرف مادر هم ازفرزندان آن حضرت محسوب مى‏شوند ، ولى ملاك ترتب برخی احکام فقهی همچون تعلق سهم سادات ، انتساب از طرف پدر است.  <ref> هما ن ، ج2 ،ص98</ref>

===== شهرمدینه =====
شهرمدینه دارای احکامی است :<br/>
۱-مسافر به مدینه اگر تصمیم بگیرد ده روز در آن شهر بماند باید مثل همه مکان های دیگر ، نماز ظهر و عصر و عشا را چهار رکعت بخواند ولی اگر تصمیم ماندن ده روز را در این شهر نداشته باشد به فتوای بیشتر فقها درحرم پیامبر <ref> این تخییر در مسجد الحرام ، حرم امام حسین علیه السلام و مسجد کوفه نیز وجود دارد.</ref> صلی الله علیه و آله و سلم آزاد است که نماز ظهر و عصر و عشا را چهار رکعت بخواند یا دو رکعت . بلکه به فتوای بعضی از فقها در تمام مدینه انسان مخیر است بین دو و چهار رکعت خواندن آن سه نماز.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص  728</ref>
۲-روزه در سفرحرام است ولی انسان می تواند در شهرمدینه سه روز [[روزه]] حاجت بگیرد گرچه قصد ده روز نکرده باشد . و احتیاط این است که روز های چهار شنبه و پنجشنبه و جمعه باشد.  <ref> همان ، ص 953</ref>
۳-شخصی که از مدینه عازم مکه است باید ازمسجد شجره که در حاشیه شهر مدینه واقع شده است مُحرم شود .  <ref> مناسک محشی ، ص 109</ref>
۴-مستحب است انسان قبل از ورود به شهر مدینه ، [[غسل]] کند و با [[غسل]] وارد مدینه شود.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 362</ref>

===== امامزاده ها و حسینیه ها =====
احکامی که در مورد حرم امامان معصوم علیهم السلام گفته می¬شود ؛ مثل [[غسل]] و نماز زیارت و حرام بودن توقف جنب و حائض و نفسا در حرم ایشان  ، شامل حرم امامزادگان نمی گردد ؛ گر چه حفظ حرمت امامزادگان  نیز شایسته است بدلیل اینکه اولا آنها اشخاص بزرگواری بوده¬اند و ثانیا منتسب به ائمه معصومین علیهم السلام می¬باشند.<br/>
و همچنین احکامی که مربوط به مساجد است شامل حسینیه¬ها و نمازخانه ها نمی¬شود پس جنب و حائض و نفساء می¬توانند در آنجا بنشینند ؛ ولی حفظ شئونات آن اماکن شایسته است به اعتبار این که در بسیاری از حسینیه¬ها نماز جماعت و عزای سیدالشهداء و سائر ائمه علیهم السلام اقامه می¬گردد.<br/>

===== دین =====
دین ، دارای احکامی است :<br/>
۱-اصول دين تقليدى نيست‏ ؛ بلکه هرکسی لازم است خودش به باورهای اصول اعتقادی برسد . بر خلاف احكام فرعی دین که مکلف بايد مجتهد یا مقلد و یا احتیاط کننده باشد  <ref> توضيح المسائل ‏محشى، ج‏1، ص: 11</ref>؛ ولی از آن جا که احتیاط ، امری تخصصی و غیر ممکن است ، مکلف باید یکی از دو گزینه باقی مانده ( [[اجتهاد]] و تقلید )را انتخاب نماید.<br/>
۲-انکار ضروریات دین مثل نماز و [[روزه]] منجر به کفر می شود و لذا یکی از اقسام كافر كسى است كه منكر یکى از ضروریات دين شود .  <ref> همان ، ص76</ref>
۳-نمازهاى روزانه‏اى كه در پنج نوبت خوانده مى‏شود ، از واجبات بسيار مهم شريعت اسلامى بوده و بلكه ستون دين می باشد و ترك يا سبك شمردن آن شرعاً حرام و سبب عذاب الهی است.  <ref> همان ، ص436</ref>
۴-شايسته است امام جمعه و عید در خطبه نماز ، مصالح دين و دنياى مسلمين را تذكر دهد و مردم را در جريان مسائل زيان بار و سودمند كشورهاى اسلامى قرار دهد .<ref> همان ، ص850</ref>
۵-یکی از سهم های هشت گانه [[زکات]] ، ترویج دین است و نیز یکی دیگر از سهام [[زکات]] ، كافرهايى هستند كه اگر زكات به آنان داده شود متمایل به دین اسلام می گردند يا در جنگ به مسلمانان كمك مى‏كنند .  <ref> نجا ة العباد ، ص 183</ref>
۶-اعانت ظلمه و كسانى كه با دين و احكام آن ، معاندت دارند و همراهى نمودن با آنها در ظلم و ستم ، تجاوز به حريم دين به شمار می آید وحرام است.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج2 ، ص875</ref>

===== وضو =====
در مورد وضو به چند نکته توجه کنیم :<br/>
۱-مستحب است انسان همیشه با وضو باشد. <br/>
۲-نماز مستحبی هم مثل نماز واجب نیاز به وضو دارد و با امکان وضو ، نماز خواندن با تیمم باطل است ؛ در این حکم ، فرقی بین نماز واجب و مستحب نیست .  <ref> زیرا فقها در نماز ها وضو را شرط دانسته اند بجز نماز میت </ref>
۳-اگر بين كارهاى وضو به قدرى فاصله شود كه وقتى مى‏خواهد جايى را بشويد يا مسح كند رطوبت جاهايى كه شسته يا مسح كرده ، خشك شده باشد وضو باطل است.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 173</ref>
۴-لازم است در فواصل وضو ، شیر آب بسته شود و از اسراف خود داری گردد.<br/>
۵-خانمی که در حضور نامحرم آستین خود را بالا می زند و وضو می گیرد وضویش صحیح است ولی [[گناه]] کرده است.  <ref> به دلیل قبل </ref>
۶- کمک کردن به دیگری در وضو ، بر دو گونه است :<br/>
الف) کمک در مقدمات : چنانچه شخصی در كف دست وضو گیرنده  آب بریزد ولی وضو گیرنده ، خود اعضایش را بشوید و مسح نماید ، اشکال ندارد ولی ثواب وضو کم می شود ؛ زیرا فقها فرموده اند كمك كردن در مقدمات وضو مكروه است .<ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 174</ref>
ب) کمک در خود وضو : چنانچه شخصی در کار های وضو به دیگری کمک کند ، وضو باطل است ؛ مانند این که اعضای وضو گیرنده را بشوید یا مسح نماید. <br/>
تذکر : اگر وضو گیرنده ناتوان از شستن و مسح کردن است باید از دیگری کمک بگیرد .<br/>
۷-هیچ عبادتی وضو لازم ندارد ؛ مگر نماز و طواف . بله بعضی کارها عبادت نیست ولی وضو می خواهد ؛ مثل دست زدن به خط قرآن و اسم خدا که در این صورت با وضو بودن لازم است ؛ و همچنین دست زدن به نام  پیامبر و معصومین علیهم [[صلوات]] الله بنا بر احتیاط.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 185</ref>
۸-در حال وضو اگر آب دست به طرف آرنج برگردد اشکال ندارد.  <ref> زیرا صدق شستن از انگشتان به طرف آرنج نمی کند . ر ، ک : وسیلة النجاة  مع حواشی الامام الخمینی ، ص 23  </ref>
۹-خانمی که وضو می گیرد اگر النگوهایش به طرف آرنج برگردد اشکال ندارد.  <ref> به دلیل قبلی </ref>
۱۰-در مسح پا لازم نیست حتماً مسح بر انگشت بزرگ پا باشد بلکه اگر بر هر یک از انگشتان پا ( تا مفصل ) می شود مسح کرد .  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص157</ref>

===== کارهای بدون وضو =====
انجام هیچ یک از واجبات ، وضو لازم ندارد مگر نماز وطواف . برخی موارد گمان می شود وضو در آنها لازم است در حالی که وضو شرط آن ها نیست ؛ مثلا :<br/>
نماز میت : با این که نماز میت ، واجب است ولی خواندن آن بدون وضو صحیح می باشد ؛ گرچه باوضو بودن در حال نماز میت ، بهتر است .  <ref> تحریر الوسیلة ، ج1 ،  ص84</ref>
سجده تلاوت : اگر کسی یکی از چهار آیه سجده را بخواند یابشنود لازم است در اولین زمان ممکن سجده نماید . این سجده با این که عبادت و واجب است ولی بدون وضو صحیح می باشد ؛ حتی اگر کسی [[غسل]]  واجب برعهده اوست از آن جا که سجده تلاوت واجب فوری است ، باید قبل از انجام [[غسل]] ، سجده مزبور را بجا آورد.  <ref> همان ، ص 178</ref>
طواف مستحبی : وقتی محرم اعمال عمره یا [[حج]] را به جا آورد و از احرام خارج شد مستحب است هروقت وارد مسجد الحرام می شود هفت دور طواف کند و دو رکعت نماز بخواند در این طواف ، وضو لازم نیست ولی برای نمازطواف باید وضو داشته باشد.   <ref> مناسک محشی ، ص 299</ref>
سجده شکر ، مستحب است وقتی خداوند به انسان نعمتی عنایت می کند یا مشکل او را بر طرف می کند یا انسان به یاد نعمت های خداوند می افتد ، سجده شکر به جا آورد ؛ در این سجده ، وضو لازم نیست .<br/>

===== فرق های وضو و غسل =====
بین وضو وغسل فرقهایی است :<br/>
۱-غسل بی علت و سبب باطل ولی وضوی بی علت و سبب صحیح است ؛ یعنی برای صحت [[غسل]] باید دستوری از طرف شارع وارد شده باشد اعم از استحبابی  یا وجوبی مثل [[غسل جنابت]] ، حیض ، جمعه و....  ولی در وضو این امر شرط نیست بلکه همین که وضو را برای خدا بگیرد کافی است .<br/>
به عبارت دیگر ؛ در [[غسل]] « هدف» لازم است اما در وضو هدف لازم نیست ؛ فقط کافی است که وضو را برای خدا بگیرد  .  <ref> فقها در این زمینه چنین تعبیر می کنند : استحباب نفسی [[غسل]] ثابت نشده اما استحباب نفسی وضو ثابت شده است. </ref>
۲-موالات (پی درپی بودن کارها ) درغسل شرط نیست ؛ یعنی می توان سر و گردن وسمت راست و چپ را با فاصله از یکدیگر شُست ؛ مثلا اگر صبح سر و گردن را بشوید و هنگام ظهر بقیه بدن را بشوید [[غسل]] صحیح است ؛ ولی در وضو موالات واجب می باشد ؛ یعنی نباید بین کارهای وضو به قدری فاصله شود که اعضای قبلی خشک گردد .  <ref> تحریر الوسیلة ، ج1 ، ص 37</ref>
۳-در [[غسل]] لازم است تمام سروگردن وتمام سمت راست وچپ شسته شود ؛ ولی در وضو ، شستنی های آن ، باید به طور فراگیر شسته شود ؛ اما مسح کردنی های آن ، لازم نیست فراگیر باشد ؛ بلکه قسمتی از جلوی سر وقسمتی از روی پا که مسح شود کافی است .  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 156</ref>
۴-درغسل لازم نیست بدن قبل از [[غسل]] ، خشک باشد اما در وضو قسمت هایی که باید مسح شود مثل سر و پاها باید یا کاملا خشک باشد یا رطوبت کمی داشته باشد که اثر مسح مشخص گردد .  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج! ، ص 158</ref>
۵-در وضو واجب است عضو ها ، از بالا به پایین شسته شود ولی در [[غسل]] اگر اعضاء از پایین به بالا شسته شود اشکال ندارد .  <ref> وسیلة النجاة ( مع حواشی الامام الخمینی ) ص 23 - 40</ref>

===== سجاده =====
سجاده احکامی دارد :<br/>
۱-روی سجاده و قالیچه ای که آیات قرآن یا کلمه الله نوشته شده نماز خواندن جایز است؛ ولی نمی توان بر روی آن نوشته ها قرار گرفت بلکه باید طوری سجاده را پهن نمود که نوشته مزبور ، طرف دست ها و سر قرار گیرد ؛ در غیر این صورت ، مرتکب حرام شده نماز هم باطل می باشد .<br/>
۲-سجده کردن روی فرش و سجاده باطل است و انسان باید هنگام سجده پیشانی را بر زمین یا چیزی که گیاه باشد ( و قابل خوردن یا پوشیدن برای انسان نباشد )  قراردهد ، پس اگر سجاده حصیر باشد سجده برآن اشکال ندارد .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 585 </ref>
۳-نماز خواندن روی فرش و سجاده غصبی به فتوای بیشتر مراجع تقلید ، باطل است مثل این که فرش یا سجاده ر اسرقت نموده یا به زور از کسی گرفته یا نسیه خریده و تصمیم پرداخت پول آن را ندارد .<br/>
۴-نماز خواندن روی سجاده ابریشمی برای مردان و زنان اشکال ندارد . زیرا آن چه بر مردان حرام است « پوشیدن » ابریشم می باشد ؛ و قرار گرفتن روی فرش ، پوشش به شمار نمی رود .<br/>
۵-نماز خواندن روی سجاده نجس اگر خشک باشد اشکال ندارد .  <ref> همان ، ص 494</ref>
                                       
===== مواردی که نباید اذان و اقامه گفته شود =====
با این که برای اذان واقامه بسیار سفارش شده (حتی فقها فرموده اند اگر کسی تصمیم بر گفتن اذان واقامه داشت ولی فراموش کرد و وارد نمازشد چنانچه تاقبل از رکوع یادش بیاید می تواند نماز را بر هم زند واذان واقامه را بگوید سپس مجددا نماز را شروع نماید. ) <ref> موسوعة الامام الخوئی ، ج 15 ، ص 523</ref>ولی با ید توجه داشت که اذان و اقامه مختص به نماز های پنجگانه یومیه است ؛ اعم از ادا و قضا .  <ref> تحریر الوسیلة ، ج1 ، ص 153</ref>
بنا بر این در این موارد نباید اذان و اقامه گفته شود :                             
۱-هنگام خواندن نماز مستحبی.<br/>
۲-هنگام خواندن نماز واجب غیر یومیه مثل [[نماز آیات]] و نماز طواف.  <ref> مجمع الرسائل ، ج‏1، ص: 227</ref>
۳-در نماز جماعت ؛ زیرا یک اذان و اقامه که برای نماز جماعت گفته شود برای همه محسوب می گردد ؛ بر این اساس ، نباید مأموم برای خود اذان و اقامه بگوید گرچه هنگام اذان و اقامه حاضر نبوده است .  <ref> العروة الوثقی المحشی ، ج 2 ، ص 417</ref>
بله مستحب است کسانی که صدای اذان را می شنوند به طور آهسته کلمات اذان را بازگو کنند که به آن ، « حکایة الاذان » گفته می شود.  <ref> الخلاف  ، ج1 ، ص 285 </ref>
۴-کسی که وارد مسجد شده و مشاهده می کند نماز جماعت تمام شده ولی هنوز صف ها به هم نخورده است ، نباید اذان و اقامه بگوید ؛ زیرا اذان و اقامه ای که برای نماز جماعت گفته شده برای فرد تازه وارد نیز محسوب می گردد .  <ref> تحریر الوسیلة ، ج1 ، ص 154 </ref>
۵-اگر نماز در حال قضا شدن است  نباید اذان و اقامه گفته شود ؛ زیرا اذان و اقامه مستحب است و نماز ادا خواندن واجب .

===== وقت نماز =====
گاهی گفته می شود موقع نماز ظهر ، ساعت دوازده است . <br/>
این سخن اشتباه می باشد ؛ زیرا در بعضی ایام سال قبل از ساعت دوازده موقع اذان ظهر می شود و در بعضی ایام سال بعد از ساعت دوازده  . در مورد نماز صبح و مغرب هم مساله همین است  .<br/>
بر این اساس ، معیاردر وقت نماز ، ساعت نیست بلکه وقت حقیقی نماز است .<br/>
سؤال :<br/>
وقت حقیقی نماز های یومیه کدام است ؟<br/>
جواب :<br/>
وقت حقیقی نماز صبح از سپیده دوم است تا طلوع آفتاب .  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 411</ref>
وقت حقیقی نماز ظهرو عصر از وقتی است که خورشید از وسط آسمان به طرف مغرب متمایل شود ؛ نشانه آن هم این است سایه شاخص شروع کند به حرکت به سمت مشرق.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 401</ref>
وقت حقیقی نماز مغرب وعشا از وقتی است که سرخیی که هنگام غروب در طرف مشرق به وجود می آید از بالای سر عبور کند ، تا نصف شب .   <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 407 </ref>
نتیجه :<br/>
ساعت خاصی معیار برای وقت نماز ها نیست بلکه ملاک اصلی برای دخول وقت ، همان زمان هایی است که ذکر شد و این زمان ها را باید بر طبق همان مکانی که نماز در آن جا خوانده می شود ، ملاحظه نمود.<br/>

===== سَبُک شمردن نماز =====
نماز مهمترين اعمال دينى است كه اگر قبول درگاه خداوند عالَم شود ، عبادتهاى ديگر هم قبول مى‏شود و اگر پذيرفته نشود اعمال ديگر هم قبول نمى‏شود.<br/> [[سبک شمردن نماز]] مصادیقی دارد :  
۱-آشکارترین نمونه سبُک شمردن نماز ، ترک عمدی نماز است گرچه برای یک بار.<br/>
۲-تأخیر نماز  بدون عذر تا آخر وقت . بلکه فقها فرموده اند مستحب است نماز در اول وقت خوانده شودآن هم به جماعت .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 399</ref>
۳-شرکت نکردن در نماز جماعت  . مراجع تقلید فرموده اند شرکت نکردن در نماز جماعت از روی بی اعتنایی جایز نیست .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 768</ref>
۴-نماز خواندن بدون آرامش وطمأنینه ، به طوری که رکوع وسجود  کلمات و اذکار آن ، به صورت کامل انجام نشود . <br/>
روزى پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم ، در مسجد تشريف داشتند ؛ مردى وارد و مشغول نماز شد و ركوع و سجودش را كاملًا به جا نياورد ، حضرت فرمودند : « اگر او با این حال از دنيا برود، به دين من از دنيا نرفته است» ؛ پس انسان بايد مواظب باشد كه به عجله و شتاب زدگى نماز نخواند و در حال نماز به ياد خدا و با خضوع و خشوع و وقار باشد.  <ref> همان ، ص 399</ref>
۵-مستحب است پدر و مادر ، بچه مميز  (بچه‏ اى كه خوب و بد را مى‏فهمد) را به نماز خواندن و عبادتهاى ديگر عادت دهند، البتّه نبايد اين كار به صورتى انجام گيرد كه موجب ناراحتى و بيزارى او از نماز گردد.<br/>
===== آنچه سهو و عمدش نماز را باطل می کند =====
بعضی از چیز ها نماز را باطل می کند ؛ سهوا انجام شود یا عمدا  :<br/>
۱- انجام کارهایی که صورت نماز را برهم می زند.مانند دست زدن وبه هوا پریدن و امثال این کار ها.    <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 628</ref>
۲-چیزهایی که [[غسل]] ، وضو و تیمم را باطل می¬کند.  <ref> مجمع الرسائل ، ج1 ، ص330</ref>
۳-اضافه یا کم شدن یکی از ارکان نماز.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص628 - ارکان نماز عبارت است از : قیام ، نیت ، تکبیرة الاحرام ، رکوع و سجود. </ref>
۴- رو گرداندن از قبله ،  البته تمایل اندک به طرف راست یا چپ اشکال ندارد به شرط آن که صدق انحراف از قبله نکند.  <ref> مدارک العروة  ، ج 12 ، ص 425 </ref>
۵-خوردن و آشامیدن.  <ref> همان </ref>
۶-گریه برای دنیا ، و خنده ای که همراه قهقهه باشد.  <ref> منهاج الصالحین ، آیة الله سیستانی ، ج1 ، ص 236</ref>
۷- اضافه  شدن یک رکعت ، زیرا سبب اضافه رکن می گردد.<br/>

===== رکعت سوم و چهارم =====
رکعت سوم وچهارم دارای احکامی است :<br/>
۱-نماز گزار در رکعت سوم و چهارم نماز ، مخیر بین سه گزینه است  :<ref> درنماز جماعت و فرادا ، زن و مرد.</ref>
الف) خواندن تسبیحات اربعه (سبحان الله والحمد لله ولا اله الا الله والله اکبر) سه مرتبه.<br/>
ب) خواندن تسبیحات اربعه یک مرتبه.<br/>
ج ) خواندن حمد بدون سوره .<br/>
تذکر : آهسته خواندن در هر سه صورت لازم است .<ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 555</ref>
پس این که فقها فرموده اند نمازصبح ومغرب وعشا لازم است بلند خوانده شود ، مربوط به دو رکعت اول نماز است نه دو رکعت آخر .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1،  ص 556</ref>
۲-در سفر و وطن ، نماز مغرب همان سه رکعت است وتغییر نمی کند ( رکعت سوم آن کم نمی شود ) بلکه فقط نماز های چهاررکعتی در سفر دو رکعت می شود .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ،  ص 683</ref>
۳-انسان می تواند در رکعت سوم یا چهارم امام جماعت  اقتدا کند  . البته اقتدا در رکعت سوم یا چهارم ،  دارای دو حالت است :<br/>
الف : هنگامی که امام در حال خواندن تسبیحات اربعه است ؛ در این صورت لازم است حمدو سوره خوانده شود و در صورت احتمال عقب ماندن از رکوع امام ، فقط حمد را بخواند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 787</ref>
ب : هنگامی که امام در رکوع است ، در این صورت اقتدا می کند و به رکوع می رود.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 779</ref>
تذکر : اقتدا کردن در حال رکوع امام بهتر می باشد ؛ چرا که ممکن است وقت کافی برای خواندن حمد وجود نداشته باشد . بلکه اگر مأموم بداند چنانچه اقتدا كند و حمد را بخواند به ركوع امام نمى‏رسد، بنا بر احتياط واجب بايد [[صبر]] كند تا امام به ركوع رود ، بعد اقتدا نمايد.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ،  ص 786</ref>
===== تشهد =====
تشهد نماز دارای احکامی است :<br/>
۱-جمله« و عجل فرجهم» جزء تشهد نیست ولی از آن جا که دعا محسوب می شود خواندن آن به قصد دعا اشکال ندارد . <br/>
۲- چنانچه تشهد فراموش شود ، لازم است قضای آن ، پس از نماز بجا آورده شود و بعد از آن یک جفت سجده سهو. <br/>
تذکر : در قضای تشهد ، بايد تمام شرايط نماز وجود داشته باشد ؛ مانند پاك بودن بدن و لباس ، رو به قبله بودن و شرطهاى ديگر .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 675</ref>
۳-کسی که در نماز جماعت شرکت کرده لازم نیست در کلمات تشهد از امام جماعت پیروی نماید ؛ پس اگر مأموم به کلمات آخر تشهد رسیده در حالی که امام جماعت هنوز در اول تشهد می باشد اشکال ندارد ؛ زیرا تبعیت از امام در اذکار لازم نیست ( بجز تکبیرة الاحرام ) بلکه آنچه واجب است تبعیت در افعال نماز می باشد . <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 796</ref>
۴-اگر مأموم یک یا چند رکعت از امام عقب است ، هنگامی که امام به تشهد می رسد ، دو حالت وجود دارد :<br/>
الف) تشهد دوم امام است ، در این صورت مأموم پس از سر برداشتن از سجده دوم ، مخیر است بین این که به حالت تجافی <ref> حالت نیم خیز </ref> بنشیندیا قصد فرادا نموده نماز را خود ادامه دهد.<br/>
ب) تشهد اول امام است ، در این صورت احتياط آن است كه هنگام خواندن تشهد امام ، به حالت تجافی نشسته تشهد را همراه امام بخواند و با امام جماعت نماز را ادامه دهد .<ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 785</ref>

===== رکوع =====
رکوع دارای احکامی است :<br/>
۱- کسی که می خواهد در رکعت سوم یا چهارم امام جماعت اقتدا کند بهتر این است که  [[صبر]] کند امام به رکوع رود آن گاه اقتدا کند ؛ زیرا اگر امام جماعت در حال خواندن تسبیحات اربعه است و مأموم در این حال اقتدا کند  باید حمد و سوره یا حد اقل حمد را بخواند و ممکن است فرصت کافی برای خواندن حمد نداشته باشند ، واگر مطمئن است که در حالی که امام تسبیحات اربعه را می خواند به خواندن حمد نمی رسد موظف است [[صبر]] کند امام به رکوع رود سپس اقتدا نماید.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 786</ref> 
۲- قیام پس از رکوع نیز از واجبات نماز است ؛ بنا بر این چنانچه کسی با همان حالت خمیدگی به سجده رود نمازش باطل است.  <ref> همان ، ص 567</ref>
۳- خود رکوع رکن است ولی ذکر آن ، واجب غیر رکنی می باشد ؛ پس اگر شخصی رکوع را انجام داد ولی سهوا ذکر رکوع را ترک کرد و پس از سر برداشتن از رکوع یادش آمد ، نمازش صحیح است. ولی اگر رکوع ترک شود سهوا یا عمدا نماز باطل است.  <ref> وسیلة النجاة مع حواشی الامام ، ص 153 </ref>

===== انجام دو رکوع در نماز جماعت =====
اضافه شدن رکوع در نماز جماعت به سه قسم تقسیم می شود :<br/>
۱-کسی که در نماز جماعت ، پس از این که با امام سر از رکوع برداشت سهوا به رکوع رود نمازش باطل است ؛ زیرا رکوع رکن است و اضافه کردن رکن چه سهوا و چه عمدا نماز را باطل می کند . در [[نماز جمعه]] هم به همین صورت است یعنی اگر کسی در رکعت دوم [[نماز جمعه]] پس از قنوت به رکوع رود نمازش باطل است گرچه سهوا به رکوع رفته باشد.    
۲- اگر مأموم سهوا زود تر از امام جماعت  به رکوع رود ، در این صورت بر می گردد و با امام به رکوع می رود و نمازش صحیح است ؛ زیرا رکوع دوم به علت تبعیت از امام انجام شده است . <ref> همان ، ص 799</ref>  
۳- اگر مأموم سهوا زودتر ازامام سر از رکوع بردارد ، در این صورت به رکوع برمی گردد و با امام سر از رکوع بر می دارد و نمازش صحیح است ؛ زیرا رکوع دوم به قصد تبعیت از امام است.  <ref> العروة الوثقی المحشی ، ج3 ، ص 157</ref>
نتیجه : چنانچه اضافه شدن رکن در نماز جماعت عنوان « تبعیت » به خود بگیرد ؛ مانند صورت دوم و سوم ، در این صورت نماز صحیح است و اضافه کردن رکن ، نماز را باطل نمی کند . ولی اگر اضافه شدن رکن ، عنوان « تبعیت » به خود نگیرد ؛ مانند صورت اول ، در این صورت نماز باطل است.  <ref> وسیلة النجاة مع حواشی الامام ، ص 153</ref>

===== مراتب انجام نماز واجب =====
تمام نماز های واجب باید ایستاده خوانده شود نه نشسته و خوابیده ؛ در این حکم فرقی نیست بین این که نماز واجب ، یومیه باشد یا غیر یومیه (مثل [[نماز طواف]] ، نمازآیات و....) بلکه تمام نمازهای واجب باید ایستاده و بدون تکیه بر چیزی یا کسی انجام شود .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص540 </ref> 
در کیفیت انجام نماز ، سلسله مراتبی است که باید رعایت شود :<br/>
۱-ایستاده بدون تکیه کردن.<br/>
۲-ایستاده همراه با تکیه کردن.<br/>
۳-نشسته بدون تکیه کردن.<br/>
۴-نشسته همراه با تکیه کردن.<br/>
۵-دراز کشیده به پهلوی راست.<br/>
۶-دراز کشیده به پهلوی چپ.<br/>
۷-خوابیده به پشت ، به طوری که کف پای نماز گزار به طرف قبله باشد .<ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 432</ref>
تذکر :<br/>
در مسأله مزبور این سلسله درجات باید حفظ شود و با توانایی بر حالت قبل ، منتقل به مرتبه بعد نشود. حتی شخصی که مثلا دو رکعت از نماز چهار رکعتی را می تواند ایستاده بخواند باید دو رکعت را ایستاده و در دو رکعت بعد که عاجز است را نشسته بخواند. <br/>

===== قیام در نماز =====
قیام در نماز ، دارای احکامی است :   
۱-قیام در نماز دارای سلسله مراتبی است که در درس قبل بیان گردید.  
۲-کسی که عاجز از قیام است و نمازش را نشسته می خواند نمی شود به اواقتدا کرد مگر این که ماموم (کسی که اقتدا کرده ) نیز ناتوان باشد ونماز را نشسته بخواند.  <ref> صراط النجا ة ، ص 157</ref>
۳-شخصی را که برای نماز قضای میت اجیر می کنند باید بتواند نماز را ایستاده بخواند.  <ref> الغاية القصوى في ترجمة العروة الوثقى، ج‏2، ص: 36</ref>
۴-قیام هنگام تکبیرة الاحرام برای افراد توانا ، واجب بلکه رکن می باشد.   <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 536</ref>
۵-قیام قبل از رکوع هم به فتوای فقها واجب بلکه رکن است ؛ بدین معنی که اگر کسی رکوع را فراموش کرد و به طرف سجده آمد و لی قبل از سجده یادش آمد باید بایستد و پس از ایستادن به رکوع رود و اگر با همان حالت خمیدگی به رکوع رود نمازش باطل است ؛ زیرا قیام متصل به رکوع را انجام نداده است .  <ref> همان </ref>
۶-قیام پس از رکوع هم واجب است ؛ یعنی پس از انجام رکوع باید بایستد و بعد به رکوع رود . پس کسانی که نماز را سریع می خوانند و قیام پس از رکوع را بجا نمی آورند نمازشان باطل است .  <ref> همان ، ص 567</ref>                                           
                                            
===== سُوَرِ عزائم =====
چهار سوره سجده واجب دارند که به آن ها « سُوَر عزائم » گفته می شود :<br/>
۱-سوره سجده ( الم ، تنزیل الکتاب لاریب فیه ...سوره ۳۲) <br/>
۲-	سوره فصلت ( حم تنزیل من الرحمن الرحیم ....سوره ۴۱)<br/>
۳-	سوره نجم (والنجم اذا هوی ....سوره ۵۳)<br/>
۴-	سوره علق ( اقرأ باسم ربک الذی خلق ....سوره ۹۶)<br/>
این چهار سوره ، دارای احکامی هستند :<br/>
۱-در حرمت تلاوت این سوره ها برای جنب و حائض و نُفسا ، اجمالا بحثی بین فقها نیست .ولی  دو نظریه در این جا مطرح است :<br/>
الف) برخی از فقها ، خواندن تمام این سوره ها را برای جنب و حائض و نفسا حرام می دانند ؛ حتی بسم الله الرحمن الرحیم این سوره ها را .<br/>
ب) برخی دیگر از مراجع تقلید ، فقط خواندن خود آیه سجده را حرام می دانند نه همه سوره عزیمت را . <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 212</ref>پس لازم است هر مکلفی در این زمینه به رساله مرجع تقلید خود ، مراجعه نماید. <br/>
تذکر : طبق نظریه اول ، چنانچه یک آیه از این سوره ها در لابلای دعا باشد آن قسمت از دعا نیز نباید خوانده شود مثل آیه أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوُونَ‏ ؛ <ref> سجده / 18</ref> که بخشی از سوره سجده است و در دعای کمیل ذکر شده.  
۲-خواندن سوره های عزیمت ، در نماز واجب ، جایز نیست حتی اگر نماز گزار عمدا یکی از این سوره ها را بخواند به صِرف شروع ، نماز باطل است .  <ref> توضیح المسئل محشی ، ج1 ، ص 545 </ref>
۳-اگر آیه سجده ، خوانده یا شنیده شود ، سجده واجب فوری است ؛ بدین معنی که در اولین فرصت باید سجده کرد . <br/>
۴-در سجده تلاوت ، وضو ، [[طهارت لباس]] و بدن ، رو به قبله بودن و ذکر لازم نیست ؛ بلکه همین قدر که انسان ، پیشانی را بر چیزی که سجده بر آن صحیح است بگذارد کافی می باشد .<ref> همان ، ص 592</ref>
                              
===== تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها =====
تسبیحات حضرت زهرا سلام الله عیها ، دارای احکامی است :<br/>
۱-بهترین سفارشی که پیامبر صلی الله علیه و آله ، به حضرت زهرا سلام الله علیها تعلیم فرمودند همین تسبیحات می باشد .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 606-      علامه بحر العلوم ( م 1212 ) در این مورد سروده است :<br/>
افضله بمستفیض النقل                            تسبیحة الزهراء ذات الفضل  ( الدرة النجفیة ص 153 )  </ref>
۲-در روایتی امام صادق علیه السلام فرمودند : دو رکعت نماز که بعد از آن ، تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها را بگویم نزد من بهتر است از هزار رکعت نمازی که این تسبیحات بعد از آن گفته نشود.  <ref> وسائل الشیعة ، ج 6 ، ص 444</ref>
۳-با توجه به روایات وارد شده در مورد تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها ، فقها فرموده اند بهترین تعقیبات ، تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها می باشد ؛ بر این اساس ، شایسته نیست نماز گزاران بلافاصله پس از سلام نماز از جای خود بلند شده و به دنبال کار های روز مره بروند ، بلکه این تسبیحات را (که زمان زیادی نمی برد) از دست ندهند.<br/>
۴-تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها مشتمل است بر ۳۴ مرتبه الله اکبر ، ۳۳ مرتبه الحمد لله ، ۳۳ مرتبه سبحان الله.  <ref> همان </ref>
۵-تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها مختص به تعقیب نماز واجب نبوده بلکه پس از انجام نماز های مستحبی نیز گفتن آن شایسته است .<br/>
بلکه فقها فرموده اند تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها یکی از بهترین ذکر ها می باشد و در هر زمان و مکان و در هر حال که گفته شود ثواب بسیار دارد ؛ گرچه تعقیب نماز نباشد.<br/>
                                                 
===== نماز آیات =====
[[نماز آیات]] دارای احکامی است :<br/>
۱-نماز آیات ، هنگام خورشید یا ماه گرفتگی ، زلزله و هر امر آسمانی که سبب ترس بیشتر مردم شود مانند وزیدن بادهای زرد و سیاه واجب می شود.<br/>
۲-هرچه در نماز های واجب دیگر ، واجب یا مستحب است در [[نماز آیات]] نیز وجود دارد. به جز اذان و اقامه.  <ref> توضیح المسا ئل محشی ، ج1، ص 821</ref>
۳-از آن جا که [[نماز آیات]] واجب می باشد ، لازم است به طور ایستاده خواند شود ؛ مگر آن که  انسان از ایستادن عاجز باشد. <br/>
۴-نماز آیات ، واجب فوری است.   <ref> تحریر الوسیلة ، ج1 ، ص 191</ref> 
۵-نماز آیات دو رکعت و یکی از روش های خواندن آن این است که بعد از حمد ، سوره به پنج قسمت تقسیم شود و بعد از هر قسمت ، یک بار رکوع همراه با ذکر آن انجام گیرد . بر این اساس ، پنج رکوع در رکعت اول است و پنج رکوع در رکعت دوم .  
۶-احتیاط در این است که سوره ای که بدون بسم الله الرحمن الرحیم ، پنج آیه یا بیشتر دارد انتخاب شود (مانند سوره قدر) .  <ref> انا انزلناه فی لیلة القدر - همان ، ص 820</ref> و چنانچه کسی بخواهد جمله «بسم الله الرحمن الرحیم » را یک آیه مستقل به شمار آورد ، لازم است به رساله مرجع تقلید خود مراجعه نماید.<br/>
۷-نماز گزار در بلند یا آهسته خواندن [[نماز آیات]] ، مخیر است .  <ref> زیرا وجوب جهر و اخفات مربوط به نماز های یومیه است </ref>
۸-در [[نماز آیات]] نباید اذان و اقامه گفته شود بلکه اگر به جماعت خوانده می شود ، سه بار « الصلاة » گفته شود.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 821</ref>
۹-قبل از این که خورشید و ماه شروع به باز کردن کند لازم است [[نماز آیات]] خوانده شود.  <ref> همان ، ص 814</ref>
۱۰-اگر در حال حيض يا نفاس زن، آفتاب يا ماه بگيرد  و تا آخر مدتى كه خورشيد يا ماه باز مى‏شود ، زن در حال حيض يا نفاس باشد نماز آيات بر او واجب نيست و قضا هم ندارد.  <ref> همان ، ص 819</ref>
۱۱-اگر در نماز آيات شك كند که در ركعت اول است یا دوم ، چنانچه پس از اندکی فکر ، به یک طرف یقین یا گمان پیدا کرد ، لازم است همان طرف را بگیرد و اگر در حالت شک باقی ماند ، نماز باطل است ؛ زیرا شک بین یک و دو ، مطلقا باطل کننده نماز است.  <ref> همان ، ص 822</ref>

===== قاعده فراغ =====
فقها به پیروی از روایات معصومین علیهم السلام ، قانونی را بیان فرموده اند به نام «قاعده فراغ ». مفاد قانون مزبور این است که هر شخصی که عملی را انجام دهد و سپس شک در صحت و فساد آن نماید ، بنا بر صحت عمل گذاشته و لازم نیست به شک خود اعتنا کند.<br/>
چند تذکر پیرامون این قانون لازم است :<br/>
۱-در جریان دستور مزبور ، فرقی نیست بین این که بلا فاصله بعد از عمل شک کند یا این که مدتی گذشته باشد ؛ بر این اساس ، کسانی که در دوران پیری هستند و شک در صحت نماز و [[روزه]] های دوران جوانی خود دارند ، لازم نیست به شک خود اعتنا نموده و اعمال گذشته را قضا کنند.<br/>
۲-قاعده فراغ ، مربوط به شک در عمل می باشد ، نه یقین . پس اگر مثلا  پس از نماز یقین کند نمازی که خوانده بدون وضو بو بوده نمازش باطل است ؛ ولی اگر پس از نماز شک  کند نمازی که خوانده با وضو بوده یا بدون وضو ، نمازی که خوانده درست است ولی برای نماز بعدی باید وضو بگیرد .<br/>
۳-قاعده فراغ ، مربوط به موردی است که یک طرف آن « صحت » باشد مثل این که پس از نماز ظهر شک کند نمازش را سه رکعت خوانده یا چهار رکعت ، که در این صورت بنا می گذارد چهار رکعت خوانده و به شک خود اعتنا نمی کند . <br/>
یا این که شک کند چهار رکعت خوانده یا پنج رکعت که یک طرف آن ( احتمال چهار رکعت ) صحیح بودن است.<br/>
اما اگر دو طرف آن باطل باشد این قانون جاری نیست مثل این که پس از نماز ظهر شک کند نماز را سه رکعت خوانده یا پنج رکعت در این صورت نماز باطل است ؛ زیرا نماز ظهر سه رکعتی یا پنج رکعتی وجود ندارد .<br/>
۴-قاعده فراغ هم در عبادات جاری می شود و هم در معاملات ؛ مثلا اگر انسان ، پس از انجام معامله یا خواندن صیغه عقد ، شک کند آن را به طور صحیح انجام داده است یا نه ، بنا می گذارد که آن را درست انجام داده و لازم نیست به شک خود اعتنا نماید.<br/>
۵-در قاعده فراغ فرقی نیست بین این که عمل انجام شده از نوع عبادات (اعمالی که شرط صحت آن ها قصد تقرب الی الله است ) باشد یا نه  ؛<ref> به این گونه اعمال ، « توصلیات» گفته می شود.</ref> بنا بر این چنانچه انسان پس از شستن لباس نجس ، شک کند آن را صحیح آب کشیده یا نه ، بنا می گذارد به طور صحیح آب کشیده است.<br/>

===== ماه رجب =====
ماه رجب دارای احکامی است :<br/>
ماه رجب از ماه های حرام است . ماه های حرام عبارت است از : ذی القعده ، ذی الحجه ، محرم و رجب . بر ماه های حرام احکام خاصی همچون افزایش دیه مترتب است.<br/>
۲-انجام عمره مفرده در ماه رجب ثواب بسیار دارد ؛ بلکه ثواب آن نزدیک به [[حج]] است.  <ref> روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه، ج‏4، ص: 79</ref>
۳-روزه در همه ماه رجب ثواب بسیار دارد مخصوصا بعضی از روز های آن <ref> توضیح المسائل محشی ،ج1، ص968</ref>
۴-زیارت امام حسین علیه السلام در ماه رجب ، فضیلت بسیار دارد .  <ref> جامع عباسى ‏محشى ، ج‏2، ص: 165</ref>
۵-در ماه رجب ، اذکار و ادعیه و اعمال خاصی وارد شده.  <ref> وسائل الشیعة  ، ج 10 ، ص512 </ref>
۶-در ماه رجب [[غسل]] هایی وارد شده مانند [[غسل]] روز اول و پانزدهم و بیست و هفتم وآخرماه.   <ref> همان ،ص359</ref>
۷-شب اولین جمعه ماه رجب ، « لیلة الرغائب» نام دارد و دارای فضیلت بسیار می باشد و دعا ها و اعمالی در کتب ادعیه پیرامون این شب ذکر شده است . <br/>
۸-زیارت هریک از ائمه معصومین علیهم السلام در ماه رجب فضیلت دارد که در عرف متدینین به آن ، « زیارت رجبیه » گفته می شود . خوبست در هنگام ورود به مشاهد مشرفه و قبل از زیارت آن بزرگواران ، این دعا خوانده شود : َ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَشْهَدَنَا مَشْهَدَ أَوْلِيَائِهِ فِي رَجَب  ... <ref> اقبال الاعمال ، ص 631</ref>

=====ماه شعبان =====
ماه شعبان المعظم ، دارای احکامی است :<br/>
۱-روزه گرفتن در این ماه مستحب مؤ کد  <ref> اللمعة الدمشقية في فقه الإمامية، ص: 60</ref>و روش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بوده است ؛ که در ضمن « [[صلوات]] شعبانیه» به این مطلب تصریح شده  . <ref> وَ هَذَا شَهْرُ نَبِيِّكَ سَيِّدِ رُسُلِكَ شَعْبَانُ الَّذِي حَفَفْتَهُ مِنْكَ بِالرَّحْمَةِ وَ الرِّضْوَانِ الَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَدْأَبُ فِي صِيَامِهِ وَ قِيَامِهِ فِي لَيَالِيهِ وَ أَيَّامِه.</ref>
۲-در مورد این ماه ، ادعیه و اعمالی وجود دارد که در کتب مربوطه وارد و انجام آن ها مستحب است  .<br/>
۳-گذشت سی روز از شعبان ، ثابت کننده اول ماه رمضان است.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص959</ref>
۴-در این ماه اعیاد و میلاد هایی است که بزرگداشت آن ها تعظیم شعائر الهی است. <br/>
۵-روزی که معلوم نیست آخر شعبان است یا اول ماه رمضان ، نمی شود آن روز را به نیت ماه رمضان [[روزه]] گرفت . بلکه باید به نیت [[روزه]] قضا یا مستحبی [[روزه]] گرفت و اگر بعدا معلوم شود اول ماه رمضان بوده خود بخود از ماه رمضان محسوب می گردد .  <ref> همان ، ص 889</ref>

===== یوم الشک =====
روزی که معلوم نیست آخر شعبان است یا اول ماه رمضان « یوم الشک » نامیده می شود ؛ یوم الشک دارای احکامی است :                                              
۱-روزه یوم الشک واجب نیست. <br/>
۲-اگر [[روزه]] یوم الشک را به نیت اول ماه رمضان بگیرد حرام و باطل است. <br/>
۳-چنانچه انسان بخواهد در یوم الشک نیت خود را مردد کند ( این گونه نیت کند که اگر ماه رمضان است [[روزه]] او از ماه رمضان باشد و اگر ماه شعبان است [[روزه]] قضا یا مستحبی با شد ) لازم است به رساله مرجع تقلید خود مراجعه نماید .<br/>
۴- در یوم الشک چنانچه [[روزه]] قضا دارد به نیت قضا و در غیر این صورت به نیت [[روزه]] مستحبی [[روزه]] بگیرد و اگر بعدا معلوم شود اول ماه رمضان بوده ، از ماه رمضان محسوب می گردد.<br/>
۵-اگر نیت قضا یا مستحب کند و در بین روز معلوم شود ماه رمضان است باید نیت را برگرداند به ماه رمضان  .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص889</ref>

===== تفاوت روزه مستحبی و واجب =====
بین [[روزه]] مستحبی و واجب چند فرق وجود دارد :<br/>
۱-روزه واجب را نمی شود باطل کرد  اما [[روزه]] مستحبی را می شود برهم زد چه قبل از ظهر و چه بعد از ظهر.<br/>
۲-برای نیت [[روزه]] مستحبی تا لحظاتی قبل از غروب فرصت هست به شرط آن که کاری که [[روزه]] را باطل می کند انجام نداده باشد .<br/>
۳-کسی که [[روزه]] قضا دارد می تواند [[روزه]] واجب بگیرد ( مثل [[روزه]] نذری ) اما [[روزه]] مستحبی نمی تواند بگیرد.   <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1، ص885</ref>
۴-روزه واجب را نمی شود در سفر گرفت اما [[روزه]] مستحبی را می شود در سفر گرفت به شرط این که نذر کند [[روزه]] مستحبی را در سفر بگیرد.  <ref> همان ،ص952 - مقصود ، نذر شرعی صحیح است ؛ مثل این که بگوید : برای خدا است بر من که در این سفر سه روز [[روزه]] بگیرم. </ref>
۵-در [[روزه]] واجب ، رضایت پدر و مادر شرط نیست اما در [[روزه]] مستحبی اگر پدر و مادر ناراحتند نباید [[روزه]] مستحبی گرفت.  <ref> همان ، ص965</ref>
۶-در [[روزه]] واجب رضایت شوهر شرط نیست اما در [[روزه]] مستحبی اگر حق شوهر از بین برود و شوهر ناراضی باشد باید ترک شود.  <ref> همان ، ص964</ref>
۷-در [[روزه]] واجب رضایت مهمان شرط نیست اما در [[روزه]] مستحبی فقها فرموده اند خوب است هریک از مهمان و میزبان برای [[روزه]] مستحبی با یکدیگر هماهنگ باشند.  <ref> الروضة البهیة ، ج2 ، ص 137 </ref>
۸-کسی که [[روزه]] واجب گرفته اگر دعوت به خوردنی یا آشامیدنی شد نباید قبول کند ولی در [[روزه]] مستحبی ،مستحب است دعوت مؤمن را اجابت نموده به ثواب [[روزه]] نیز برسد.  <ref> همان ، ص985</ref>

===== فرو بردن سر در آب =====
فرو بردن سر در آب ، در سه مورد جائز نیست  :<br/>
۱-در حال [[روزه]] ؛ زیرا بیشتر فقها می¬فرمایند فرو بردن سر در آب ، [[روزه]] را باطل
می¬کند و نیز فرموده¬اند اگر [[روزه]] دار با این که می¬داند [[روزه]] دارد [[غسل]] ارتماسی کند هم غسلش و هم روزه¬اش باطل است  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1، ص907</ref> (البته بعضی از مراجع تقلید می¬فرمایند سر فرو بردن در آب [[روزه]] را باطل نمی¬کند).<br/>
۲-در حال احرام : کسی که محرم شده چه مرد و چه زن نباید سر را در آب فرو برد.  <ref> مناسک [[حج]] ، ص183 </ref>
۳-در حال اعتکاف : شرط صحیح بودن اعتکاف ، داشتن [[روزه]]  است. پس اگر معتکف در روز ، سر را در آب فرو برد ، [[روزه]] و اعتکافش باطل است.<br/>
چند تذکر:<br/>
۱-در مورد [[روزه]] مقصود از سر،تمام سر است پس اگر بخشی از سر را زیر آب برد اشکال ندارد .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 905 </ref>
۲-مقصود آبی است که دریک جا جمع شده مثل آب حوض ، پس رفتن زیر دوش وامثال آن اشکال ندارد .<br/>
۳-بنابر احتیاط در آنچه گفتیم فرقی بین آب و مایعات دیگر نیست.  <ref> همان </ref>

===== نماز قضا=====
[[نماز قضا]] دارای احکامی است :<br/>
۱- واجب نيست [[نماز قضا]] فوراً به جا آورده شود، بلكه مى‏تواند هر اندازه بخواهد تأخير بيندازد ؛ مادامى كه سبك شمردن حكم خدا محسوب نگردد.  <ref> نجاة العباد ؛ ص : 123</ref>
۲-اگر میت وصیت نکرده ، لازم نیست ورثه نمازها وروزه های قضای اورا بجا آورند یا کسی را اجیر کنند تا آن ها را  بجا آورد زیرا ورثه در قبال واجبات « بدنی» میت ، تکلیف ندارند .<br/>
البته بر پسر بزرگتر واجب است قضای نماز ها و [[روزه]] های پدر را بجا آورد ولی در مورد خصوصیات این حکم باید به رساله فقها  مراجعه شود .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص761</ref>
۳-چنانچه میت در مورد نماز و [[روزه]] های قضای خود وصیت هم بکند فقط به مقدار ثلث مجاز است و در بیشتر از آن اجازه ورثه لازم می باشد .  <ref> همان ، ص838</ref>
۴-اگر از مسافرى كه بايد نماز را شكسته بخواند نماز ظهر يا عصر يا عشا قضا شود، بايد آن را دو ركعتى قضا نمايد، اگر چه بخواهد در وطن قضاى آن را به جا آورد. و اگر از كسى كه مسافر نيست يكى از آن سه [[نماز قضا]] شود، بايد چهار ركعتى قضا نمايد، اگر چه بخواهد در سفر آن را قضا نمايد.  <ref> همان ، ص733</ref>
۵-نماز قضا را با جماعت مى‏شود خواند، چه نماز امام جماعت ادا باشد يا قضا ؛ و لازم نيست هر دو يك نماز را بخوانند مثلًا اگر نماز قضاى صبح را با نماز ظهر يا عصر امام بخواند اشكال ندارد.  <ref> همان ، ص757 (به شرط آن که بداند امام جماعت مشغول خواندن [[نماز یومیه]] است نه نمازقضای احتیاطی یا مستحبی )</ref>

===== ثبت نام برای حج و فوت ===== 
کسی که ثبت نام برای [[حج]] کرده و قبل از این که نوبتش برسد از دنیا رود ، به دو قسم تقسیم می شود :  
الف : آن شخص به صِرف این که مستطیع شد کوتاهی نکرده و برای [[حج]] ثبت نام کرد ولی قبل از این که نوبتش برسد از دنیا رفت . در این صورت لازم نیست ورثه شخصی را اجیر کنند تا از طرف میت [[حج]] بجا آورد ؛ زیر مردن او کشف از عدم استطاعتش می کند. بنا براین ، پولی که در بانک جهت ثبت نام گذاشته ، مال ورثه است.<br/>
ب : آن شخص مستطیع شده بود و کوتاهی نموده  اقدامی برای رفتن به [[حج]] نکرد ، در این صورت ، [[حج]] بر او مستقر شده است ؛ پس بر او واجب است [[حج]] را انجام دهد و اگر از دنیا برود بر ورثه واجب است شخصی را اجیر کنند و به [[حج]] بفرستند.  <ref> مناسک محشی ، ص 56</ref>
تذکر : باید توجه داشت که در صورت استقرار [[حج]] ، لازم است پول را از « اصل» مال بردارند ، نه « ثلث » ؛ زیرا [[حج]] ، جزء واجبات مالی به حساب می آید که لازم است از اصل مال برداشت شود.  <ref> الجامع للشرائع ، ص 174</ref>

===== خون =====
خون ، دارای احکامی است :<br/>
۱-خون بدن انسان و هر حیوانی که خون جهنده دارد ، نجس است .<br/>
۲-حیوانی که ذبح می شود اگربقدر متعارف خون ازبدنش خارج شود ، بقیه خون هایی که دربدن حیوان می ماند پاک است.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 73</ref>
۳-در مورد خونی که داخل تخم مرغ  دیده می شود ، فتاوا مختلف است ؛ بر این اساس هر مکلفی در این زمینه به رساله مرجع تقلید خود مراجعه نماید . فتوای برخی از فقها این است که این خون پاک بوده و چنانچه آن را به هم زنند  <ref> تا صدق خوردن خون نکند.</ref>خوردن آن تخم مرغ اشکال ندارد.<br/>
۴-اگرداخل دهان خونی و با آب دهان مخلوط شود و ازبین برود ، دهان پاک است ولازم به شستن داخل دهان نیست . البته این حکم درصورتی است که غذا یا دندان مصنوعی در داخل دهان نباشد .<ref> همان ، ص 129</ref>
۵-خون حشرات پاک است پس اگردربدن یا لباس ، خون حشرات دیده شود ، شستن آن لازم نیست .<ref> همان ، ص 73</ref>

===== خون های پاک =====
در چند مورد خون پاک می باشد :<br/>
۱-خون داخل بدن تا وقتی خارج نشده پاک است ؛ مثلا اگر داخل دهان خونی شود و با آب دهان مخلوط گردد و از بین رود ، لازم نیست داخل دهان را آب کشید به شرط این که غذا یا دندان مصنوعی در داخل دهان نباشد.  <ref> همان ، ص 74</ref>
۲-خون حیواناتی که خون جهنده ندارند ؛ مثلا خون ماهی پاک است.  
۳-خون حشرات ؛ پس اگر خون حشرات در بدن ولباس باشد پاک بوده و برای نماز هم اشکال ندارد . <ref> همان ، ص 73</ref>
۴-خون داخل تخم مرغ . البته این مورد محل اتفاق فقها نیست و باید به رساله آنان مراجعه شود. <br/>
۵-خونی که پس از ذبح حیوان در داخل بدنش می ماند ؛ مثلا وقتی گوسفند ذبح می شود ، خونی که خارج می شود نجس است ولی خونهایی که در رگ ها وغیر رگها می ماند پاک است.  <ref> همان ، ص 73</ref>
تذکر : خوردن خون حرام است گرچه پاک باشد. <br/>
===== بازار مسلمین =====
بازار مسلمان ها دارای احکامی است :<br/>
۱-لباس چرمی که ازبازار مسلمانها خریداری می شود ، پاک بوده و نماز در آن اشکال ندارد.  
۲-کیف وکفش چرمی که ازبازارمسلمانان داخل ویاخارج کشور خریده شود پاک است واستفاده از آن ، مانع ندارد .<br/>
۳-گوشتی که ازبازارمسلمین خریده شود ، محکوم به طهارت وحلال بودن است. <br/>
تمام آنچه گفته شد به علت این است که فقها برای بازارمسلمین ارزش و اعتبار قائل می باشند . برخی از علما جزوه مستقلی در مورد « سوق المسلمین» نگاشته اند .<br/>
بنابراین به شکهایی که در مورد حلال بودن اجناس بازار مسلمین ، پدید می آید  نبایدتوجه کرد مگراین که یقین به حرمت حاصل گردد.<br/>

=====ربا در معاملات ===== 
در مورد ربای معاوضی ، توجه به این نکات لازم است :<br/>
۱-فقها می فرمایند عوض کردن دو چیز هم جنس در صورتی که وزن کردنی یا پیمانه ای باشد و یک طرف کمتر باشد ، حرام است ؛ مثل فروختن ده کیلو خرما به دوازده کیلو ، یا ده کیلوشکر به نه کیلو.  <ref> شرائع الاسلام ، ج2 ، ص 37</ref>در این گونه موارد باید دو معامله مستقل صورت گیرد .<br/>
۲-این حکم شامل اجناس شمارشی نمی گردد ؛ مثلا فروختن دو فرش به یک فرش  یا عوض کردن دو کتاب به یک کتاب ،  یا مبادله دو منزل به یک منزل ، اشکال ندارد .<ref> همان</ref> 
۳-اگر یکی از دو جنس ، اصل برای دیگری باشد ؛ یعنی یک جنس از جنس دیگر گرفته شده باشد ، جنس واحد به حساب می آیند و حکم معامله ربوی را داشته و  باطل است ؛ مانند فروختن کنجد به ارده و یا شیر به مشتقات آن . بنا بر  این فروختن ده کیلو شیر به پنج کیلو پنیر حرام است و همچنین مبادله ده کیلو کنجد به پنج کیلو ارده.  <ref> ارشاد الاذهان ، ج1 ، ص 377</ref> 
۴-گندم وجو گرچه عرفا دوجنس هستند ولی درمقام معاوضه و فروختن یکی به دیگری ، جنس واحد بحساب می آیند و نباید یکی کمتر و دیگری بیشتر باشد. بنابراین مبادله ده کیلو گندم به هشت کیلو جو نیز باطل است   . <ref> همان</ref>

===== غِش در معامله =====
این موارد ، « غِشّ »  در معامله محسوب می شود وحرام است :<br/>
۱-قرار دادن ابریشم را قبل از فروش ، در مکان سرد یا مرطوب ، تا رطوبت کشیده وسنگین شود .<br/>
۲-ریختن آب در شیر یا آب لیمو.<br/>
۳-مخلوط کردن جنس خوب وبد و فروختن آن ، به عنوان جنس خوب .<br/>
۴-قرار دادن مرغ ذبح شده را قبل از فروش ، در آب .<br/>
۵-دادن علوفه های خاص به گوسفند یا هر دام دیگر ، تا سنگین شود یا مشتری را به توهم چاق بودن حیوان اندازد .<br/>
تذکر : غش در معامله علاوه بر این که حرام است برکت را از زندگی می برد .<br/>
پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : لیس منا من غش مسلما  . <ref> من لا یحضره الفقیه  ، ج 3 ، ص 273</ref> کسی که در معامله با مسلمان غِش کند از ما نیست.  
===== ناخالصی =====
برخی از اجناس ، ناگزیر همراه ناخالصی می باشد ، مانند بسته های بزرگ یا کوچک پنیر که مقداری آب در آن ها وجود دارد . <br/>
اینک سؤال این است که آیا ناخالصی های مزبور ، « عیب » یا « غِشّ » محسوب شده و معامله را دچار اشکال می کند یا نه ؟<br/>
پاسخ این است که نا خالصی های موجود به دو دسته تقسیم می گردد :<br/>
الف) ناخالصی به مقدار متعارف ؛ مانند این که در یک کیلو پنیر ، فلان مقدار آب لازم است ؛ در این صورت معامله به قوت خود باقی است و خدشه ای بر آن وارد نمی گردد .<br/>
ب) ناخالصی بیش از قدر متعارف ، در این صورت مشتری می تواند معامله را برهم زند یا تفاوت قیمت بگیرد .<br/>
پس قانون کلی این است که اگر درصد نا خالصی جنس خریداری شده بیش از حد متعارف و معمول آن جنس باشد مشتری می تواند معامله را به هم بزند یا تفاوت قیمت بگیرد ، ولی اگر به مقدار معمول باشد ؛ نمی تواند آن جنس را پس دهدو نه تفاوت قیمت بگیرد.  <ref> الحدائق الناضره ، ج 19 ، ص 102 </ref>

=====موارد عدم خیار غبن =====
اگر مشتری یا فروشنده در معامله ضرر کند ؛ یعنی فروشنده کمتر از قیمت بازار بفروشد ، یا مشتری گران تر از قیمت بازار بخرد ، می¬تواند معامله را بر هم بزند که در اصطلاح فقهی به آن ، « خیار غبن » گفنه می شود .<br/>
ولی در مواردی این حق وجود ندارد :<br/>
۱-مقداری که ضرر کرده ، اندک باشد بنحوی که عرفا قابل توجه نیست.<br/>
۲-بعد از تمام شدن معامله ، بازار ( قیمتها) ترقی یا تنزل کند . به عبارت دیگر ، در هنگام معامله ضرری در کار نبوده وبعد از آن ، ترقی یا تنزل قیمت صورت گرفته باشد.<br/>
۳-فروشنده یا مشتری ، حق اختیار فسخ معامله را اسقاط کنند .<ref> الروضة البهیة ، ج 3 ، ص 464</ref>

===== انحصار در عمل =====
کسی که اجیر دیگری شده ، « کار» او ، منحصرا برای صاحب کار است نه شخص دیگر ؛ از این قانون چند نتیجه گرفته می شود :<br/>
۱-کار گری که قرار بسته مدتی را برای شخصی کار کند در آن مدت نمی تواند برای شخص دیگر کار کند مگر صاحب کار اجازه دهد.<br/>
۲-شخصی که اجیر شده برای دیگری ختم قرآن کند ، آن ختم قرآن را نمی تواند برای دیگری هم انجام دهد مگر این که با اجازه هر دو نفرباشد .<br/>
۳-اجیر نمی تواند در یک سال برای دو نفر [[حج]] بجا آورد بلکه در یک سال برای یک نفر می توان [[حج]] انجام داد. <br/>
۴-کسی که اجیر شده نماز یا [[روزه]] استیجاری بجا آورد ، فقط می تواند از طرف همان شخص بجا آورد و حق ندارد برای دیگری هم انجام دهد .<br/>
۵-جایز نیست کارمند در ساعت اداری از اداره خارج شده یا به کار دیگری مشغول شود.<br/>
پس قانون کلی این است که اگر اجیرقرار اجاره را با کسی منعقد نمود ، لازم است عمل خود را منحصرا برای همان شخص انجام دهد.  <ref> همان ، ج2 ، ص 7</ref>

===== شب یلدا =====
سزاوار است در شب یلدا به نکاتی توجه شود :<br/>
۱-شب نشینی ، امری جائز بوده منعی در آن وجود ندارد ؛ بخصوص اگرصله ارحام یا احترام به بزرگترها در آن صورت گیرد.<br/>
۲-غیبت کردن و وارد حریم خصوصی دیگران شدن حرام است ؛ بدون تفاوت بین شب یلدا و غیر آن.<br/>
۳-لزوم رعایت مسائل محرم و نا محرم ، زمان بردار نبوده و تاریخ مصرف ندارد بلکه توجه به آن در همه ایام و لیالی ، شایان عنایت می باشد.<br/>
۴-خوردنی ها و نوشیدنی های حرام وارد مجالس نشود.<br/>
۴-اسراف مطلقا حرام است ؛ قرآن مجید می فرماید : إِنَّ الْمُبَذِّرينَ كانُوا إِخْوانَ‏ الشَّياطينِ‏ وَ كانَ الشَّيْطانُ لِرَبِّهِ كَفُوراً .<ref> إسراء / 27</ref> اسراف كنندگان، برادران شياطينند؛ و شيطان در برابرپروردگارش ، بسيار ناسپاس بود!<br/>

===== شناسنامه =====
در مورد شناسنامه ، احکامی قابل تذکر است :<br/>
۱-کسی که با شناسنامه دیگری مرتکب جرم و جنایت می شود گناهش دوچندان است ؛ زیرا با کارهایی که انجام می دهد، دیگری را متهم می نماید.<br/>
۲-کسی که بچه ای را به عنوان فرزندخوانده انتخاب می کند نباید اسم او را در شناسنامه خود وارد کند زیرا جابجایی نسب ، جایز نیست علاوه براین که مسائلی مانند ارث و امثال آن مترتب می شود.<br/>
۳-کسی که سیّد نیست حق ندارد خود را در شناسنامه ، سیّد معرفی کند و همین طور بالعکس زیرا هریک از سیّد و غیر سیّد احکام خاص خود را دارند.<br/>
۴-جعل شناسنامه خلاف قانون بوده و به فتوای برخی از فقها کار خلاف قانون حرام است. <br/>
===== اجبار =====
در بیشتر موارد ، لازم است تصرفات و کار های  انسان از روی اختیار باشد ؛ پس به عنوان نمونه ، « اجبار» در این موارد اثر ندارد :  
۱-معاملات مانند خرید ، فروش ، اجاره ، رهن ، قرض و... از روی اجبار باطل و مجبور کردن دیگران به آن حرام است.<br/>
۲-شوهری که همسر خود را آزار و اذیت می رساند تا زنش مجبور شود مهریّه خود را ببخشد . این بخشیدن مهریّه فایده ندارد و مرد همچنان مهریّه  را مدیون به زن خواهد بود ؛ زیرا بخشیدن مهریّه درصورتی مؤثّر است که از روی رضایت خاطر باشد .<ref> تحریر المجلة ، ج2 ، ص 81 </ref>
۳-اگر شخصی را مجبور کرده اند قول نامه ای را امضا کند این امضا فایده ای ندارد ؛ زیرا معاملات باید از روی طیب نفس و رضایت باطن باشد.(به جز در موارد خاص )  <ref> غنیة النزوع ، ص 214</ref>
۴-اگر شخصی را تهدید کنند که اقرار کن این ملک مربوط به فلانی است یا اقرار کن به فلان شخص مدیون هستم ، اقرار مزبور ، تأثیری ندارد ؛ چرا که لازم است اقاریر از روی رضایت باشد.  <ref> جواهر الکلام ، ج 35 ، ص 104</ref>
۵-بیمه اجباری و خرید و فروش آن بدون رضایت دو طرف مجاز نیست . <br/>

===== حفظ جان مسلمان =====
درمورد وجوب حفظ جان مسلمان ، نکاتی قابل توجه است :<br/>
۱-حفظ جان مسلمان از واجبات کفایی است ؛ بدین معنی که بر همه مسلمانان واجب است ولی چنانچه بعضی اقدام بر نجات کنند از بقیه ساقط است  . <ref> غایة المرام ، ج4 ، ص 145</ref>
۲- اگر نجات مسلمان بستگی به تصرف در ملک دیگران دارد ،  این تصرف جایز است ؛ مثل این که کسی در حال غرق شدن است و از طرفی زمین یا استخرمال مردم است . در  این صورت ، باید اقدام بر نجات شخص نمود گر چه نجات دهنده بی اجازه وارد ملک دیگران شود.  <ref> موسوعة الا مام  الخویی  ، ج 8 ، ص 281</ref>
۳- اگر زن یا مردی در حال هلاکت است و نجات دهنده نا محرم است ، در این صورت نجات وی جایز، بلکه واجب خواهد بود ؛ گر چه نجات او ، سبب لمس نا محرم باشد .  <ref> روض الجنان ، چاپ قدیم ، ص 98</ref>
۴-دروغ حرام است ولی دروغی که برای نجات جان مسلمان از هلاکت باشد جایز ، بلکه واجب است  . <ref> صراط النجاة ، ج 2 ، ص 420</ref>
۵-اگر شخصی در حال تلف شدن است و نجات او بستگی دارد که به او نوشیدنی یا خوردنی حرام بدهیم این کار واجب است.  <ref> روض الجنان ، ج 1 ، ص 415 </ref>
۶-چنانچه شخصی مشغول نماز باشد و مشاهده می کند جان دیگری در خطر است ، لازم است نماز را بر هم زده اقدام به نجات وی نماید ، و چنانچه بی اعتنایی کند و آن شخص تلف شود صحت نمازش محل اشکال است .  <ref> روض الجنان ، ج2 ، ص 903</ref>
تذکر: در ارتکاب حرام یا ترک واجب به جهت اضطرار ، لازم است به حد اقل ، قناعت شود ؛ زیرا فقها فرموده اند : الضرورات تتقدر بقدرها.<br/>

===== پول ها =====
پولها دارای احکامی هستند:<br/>
۱-خرید و فروش پول ایرانی به پول ایرانی با داشتن هدف عقلایی اشکال ندارد ؛ گرچه مثلا یازده هزار تومان تحویل و ده هزار تومان دریافت شود یا بعکس ؛ مشروط به اینکه قرض نبوده و در  همان مجلس ، مبادله صورت گیرد ؛ زیرا ربای معاوضی در مکیل و موزون (چیزهای پیمانه¬ای یا وزن کردنی) صورت می گیرد نه در چیزهای شمارشی و حال این که پول، شمارشی است .<ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 2 ، ص 917</ref>
۲-معامله با پول تقلبی معامله باطل است .<ref> همان ، ص 199</ref>
۳-بر پولها [[زکات]] تعلق نمی¬گیرد. زیرا پولهای زمان ما طلا و نقره نیست. بلکه خمس تعلق می¬گیرد ؛ مشروط به این که از سرِ سال خمسی زیاد آمده و هزینه زندگی نشود .<ref> الغایة القصوی ، ج 2 ، ص 199</ref>
۴-خرید وفروش انواع پولهای خارجی جایز است ؛ مانند خرید وفروش یورو ، مارک ، روپیه و امثال اینها  . <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 2 ، ص 197</ref>
=====برگرداندن پول =====
اگر پول یا مالی از راه غیر شرعی در اختیار انسان قرار گیرد لازم است به صاحبش  برگردانده شود ؛ پس در این موارد باید پول را به صاحبش برگردانیم :<br/>
۱-چنانچه بسته اسکناسی از بانک ، مؤسسه یا هر شخص حقیقی و حقوقی دریافت شود  و یک یا چند اسکناس اضافه در آن وجود داشته باشد ، باید مقدار اضافه بر گردانده شود.  
۲- چنانچه خریدار متوجه شود که فروشنده کمتر از مقدار توافق شده پول دریافت کرد ، لازم است او را به اشتباهش آگاه نماید و مقدار باقی مانده را به وی برگرداند . و همچنین است اگر خریدار متوجه شود که فروشنده  کالای بیشتر از مقدار توافق شده به او پرداخت نمود. <br/>
همین بحث متوجه فروشنده نیز می گردد.<br/>
۳-چنانچه دستگاه های پرداخت کننده ، پول یا مالی را اضافه پرداخت نماید ، لازم است مقدار اضافه به مؤسسه مربوطه برگردانده شود .<br/>
تمام موارد فوق به علت این است که قرآن می فرماید : وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ . <ref> بقره / 188 </ref>اموال یکدیگر را بدون علت مشروع نخورید.<br/>

===== خواب =====
فقها برای خواب ، احکامی ذکر فرموده اند  :<br/>
۱-خوابی باطل کننده وضو و [[غسل]] است که نه چشم ببیند و نه گوش بشنود .<ref> همان ، ج 1 ، ص 188 </ref>
۲-بعضی عبادات با خواب باطل می¬شود مثل نماز، طواف و سعی بین صفا و مروه  ،<ref> مناسک محشی ، ص 532</ref> ولی بعضی عبادات با خواب باطل نمی¬شود مثل [[روزه]] ، احرام و اعتکاف .<ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 615</ref>
۳-با خواب دیدن چیزی بر انسان واجب یا حرام نمی ¬شود بله اگر انسان خوابی ببیند و در « عالم واقعیت»  از او منی خارج شود [[غسل جنابت]] واجب می گردد .<ref> همان ، ص 208</ref>
۴-کسی که در شب ماه رمضان جنب است اگر خوابش برد و با جنابت وارد اذان صبح شد روزه¬اش صحیح است به شرط آن که هنگام خواب ، احتمال دهد که بیدار شود و تصمیم بر [[غسل]] قبل اذان داشته باشد . اما اگر این اتفاق در خواب سوم بیفتد باید [[روزه]] آن روز را قضا کند و به فتوای برخی از فقها کفاره هم دارد.   <ref> همان ، ص 914 </ref>
۵-مستحب است انسان قبل از خواب وضو بگیرد و تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها را بگوید .<ref> لوامع صاحبقرانی ، ج1 ، ص 449</ref>
۶-مستحبّ است انسان پيش از نماز و پيش از خواب و پيش از جماع  و بعد از بيرون آمدن منى، بول كند .<ref> توضیح المسائل محشی  ، ج1 ، ص 65</ref>
===== گُل ها و گلاب =====
گل ها دارای احکامی هستند:<br/>
۱-بوییدن گل در حال [[روزه]] کراهت دارد و ثواب [[روزه]] را کم می نماید ولی بوییدن عطر اشکال ندارد بلکه در روایت وارد شده که عطر ، تحفه [[روزه]] دار است ( الطیب تحفة الصائم) . <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 925</ref>
۲-بوییدن گلهای معطر در حال احرام و اعتکاف  ، حرام است ؛ چرا که مطلق بوی خوش در این دو حالت ،حرام است  . <ref> مناسک محشی ، ص 164</ref>
۳-خریدن گل و هدیه بردن به مجلس ختم یا قرار دادن آن بر روی قبر میت هیچ نفعی به حال او ندارد ؛ پس بهتر است همان بودجه و هزینه را صرف کار خیر کنند و ثوابش را به روح میت هدیه نمایند ؛ به خصوص که گاهی هزینه های سنگینی در این جهت ، صرف می شود  .<br/>
۴-وقف کردن گل برای مساجد و غیر آن اشکال ندارد چه گل طبیعی (به شرط آن که زمان قابل توجهی دوام داشته باشد ) و چه مصنوعی.  <ref> منهاج الصالحین ، آیة الله سیستانی  ، ج 2 ، ص 461</ref>
۵-وضو و [[غسل]] با گلاب باطل است ؛ زیرا آب محسوب نمی شود.<br/>
۶-گلاب پاک کننده چیز متنجس نیست .<br/>
۷-گلاب به صرف ملاقات با نجس ، متنجس می شود ( مگر این که از بالا روی چیز نجس بریزد که قسمت های بالای آن پاک است و فقط قسمتی که روی چیز نجس میریزد متنجس می شود ) ؛ گرچه به مقدار کر باشد ؛ زیرا گلاب جزء آب های مضاف به شمار می رود  . <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 50 </ref>

===== حقیقت یا تمرین =====
در برخی موارد بین آن چه به صورت حقیقی انجام می شود با آن چه به صورت  تمرینی انجام می گیرد ، تفاوت وجود دارد ؛ به عنوان نمونه :  
۱-فقها فرموده اند اذان گفتن قبل از وقت جایز نیست ؛ ولی بدیهی است که این حرمت ، مربوط به اذان حقیقی می باشد ؛ یعنی اذان برای اعلام دخول وقت نماز  . اما اگر یک یا چند نفر قبل از وقت ، مشغول « تمرین اذان گفتن »  هستند اشکال ندارد زیرا اذان آنان  حقیقی نیست.<br/>
۲- نماز خواندن در ایام عادت ماهانه بر خانمها حرام است ؛ ولی بدیهی است که حرمت مزبور ، مربوط به نماز واقعی است ؛ یعنی خانمی بخواهد به قصد فرمان خداوند ، نماز بخواند . اما چنانچه  خانمی مثلا بخواهد به دختر خود نماز یاد دهد و با او تمرین نماز کند اشکال ندارد ؛ زیرا این تمرین و صورت  نماز است نه حقیقت آن .<ref> مباحث  الاصول ، ص 319</ref>
۳- [[وضو گرفتن]] بعد از [[غسل جنابت]] حرام است  ؛<ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 227</ref> بدیهی است این در صورتی است که بخواهد وضوی واقعی بگیرد . اما چنانچه شخصی بخواهد بعد از [[غسل جنابت]] به فرزند خود وضو یاد دهد و وضو را با او تمرین کند  اشکال ندارد ؛ زیرا این تمرین وضو است نه حقیقت آن.  <ref> دلیل تمام موارد فوق این است که آن چه ذکر شد از عناوین قصدیه می باشند </ref>   
تذکر : آن چه گفتیم شامل همه موارد نمی شود ؛ مثلا [[غسل]] ارتماسی به صورت تمرینی هم در حال [[روزه]] جایز نیست ؛ زیرا به فتوای بسیاری از فقها مطلق فرو بردن سر در آب [[روزه]] را باطل می کند. <br/>

===== ترجمه =====
ترجمه احکامی دارد :<br/>
۱-ترجمه کردن کتاب و مقاله دیگران بدون اجازه از مؤلف ، محل اشکال است و نیاز به مراجعه به مراجع تقلید دارد تا حکم آن روشن شود. <br/>
۲- اگر ترجمه آیه سجده خوانده شود سجده واجب نمی شود زیرا فقها وجوب سجده را برای تلاوت خود آیه مطرح فرموده اند .<br/>
۳- دست بی وضو زدن به ترجمه آیات قرآن اشکال ندارد ؛ زیرا ترجمه قرآن ، قرآن محسوب نمی شود   . <ref> ترجمة القرآن ليست منه بأيّ لغة كانت فلا بأس بمسِّها على المحدث ( العمل الابقی فی شرح العروة الوثقی ، ج 2 ، ص 68- الواجبات فی الصلاة  ، ص 237)</ref> فقها می گویند  : ترجمه قرآن به هر زبانی که باشد ، قرآن محسوب نمی شود  ؛<ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 592 - موسوعة الامام الخوئی ، ج 4 ، ص ، 489</ref> پس شخص بی وضو می تواند به ترجمه قرآن دست زند. <br/>
۴- نماز باید به عربی و آن هم عربی صحیح خوانده شود نه ترجمه آن . بله قنوت و همین طور اذکار مستحبی نماز را به فتوای بسیاری از فقها می شود به غیر عربی خواند  . <ref> موسوعة الامام الخوئی ، ج 15 ، ص 385</ref> 
۵-	کسی که تلبیه ( لبیک در [[حج]] و عمره ) را نمی تواند به طور صحیح بگوید احتیاط در این است که هر طور می تواند آن را گفته ترجمه آن را نیز بگوید .<ref> مناسک محشی ، ص 125</ref>
تذکر : نام خدا به هر زبانی باشد لمس آن بدون طهارت حرام است .<br/>

===== حق دیگران ===== 
حق دیگران ، دارای احکامی است :<br/>
۱-شکستن قفل CD وکپی غیر مجاز از CD محل اشکال است و در این زمینه باید به فتوای مراجع تقلید مراجعه شود .<br/>
۲-امام جماعتی که به طور مرتب در مکانی مشغول نماز است<ref> ذکری الشیعة ، ج 4 ، ص 411</ref>  و همچنین مؤذنی که به طور دائم در مکانی اذان می گویدحق اولویت دارد و کسی حق ندارد جای آنان را بگیرد مگر در شرایط خاص .<ref> جواهر الکلام ، ج 9، ص 132</ref>
۳-هر کس در اماکن عمومی (مسجد ، بازار و هر مکانی که محل رفت و آمد عموم مردم است ) برای خود جا گرفته باشد ، اولویت داشته و شخص دیگر حق ندارد او را از آنجا بیرون کند ؛ اعم از این که خودش بخواهد بنشیند یا دیگری را بنشاند ؛ و نیز اعم از این که شخصی که جا گرفته کودک باشد یا بالغ .<br/>
۴-گرفتن حق دیگران ، در برخی موارد سبب بطلان عمل می گردد ؛ فقها فرموده اند اگر کسی در مسجد جا گرفته و دیگری جای او را بگیرد نمازش باطل است ؛ مگر این که جماعت شروع شده و هنوز شخصی که جا گرفته نیامده باشد . <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 483</ref>
 
===== ساختمان سازی =====
ساختمان سازی دارای احکامی است :<br/>
۱-کسی که مشغول ساختمان سازی است ، حق ندارد به ملک دیگری تعدی کند نه از زمین و نه از فضا . و اگر تعدی کند نمازش در آن مکان محل اشکال خواهد بود ، این همان عنوان « غصب » است که فقها بر حرمت آن تأکید نموده اند  <ref> الروضة البهیة ، ج 1 ، ص 532</ref> 
۲-مهندسین و معماران محترم باید توجه داشته باشند که طوری ساختمان ها را بسازند که دستشویی ها (توالت ) رو به قبله یا پشت به قبله قرار نگیرد . ؛ زیرا تخلی رو به قبله یا پشت به قبله حرام است .  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 56 </ref>
۳-اگر با مهندس و معمار قرار داد بسته شده که از مصالح خاصی استفاده کند ، باید از همان مصالح استفاده نماید ؛ ولی اگر چنین قراری منعقد نشده ، بر مهندس و معمار واجب است از مصالح متعارف که مطابق قواعد ساختمان سازی است استفاده شود ؛ بدیهی است چنانچه کمتر از متعارف را به کار گرفته شود ( چه از جهت کمیت و چه از جهت کیفیت ) مصداق کم فروشی بوده مدیون خواهند بود.  <ref> کلمات سدیدة ، ص  220</ref>
۴-شایسته است در ساختمان سازی ،  اجزاء ساختمان طوری تعبیه شود که مراعات محرم و نا محرم بشود .<br/>
===== مُهیّا بودن =====
در مواردی « مُهیّا » و آمادگی ، موضوع حکم قرار داده شده :<br/>
۱-مستحب است انسان یک مرتبه وارد نماز نشود بلکه ابتدا مهیا گردیده و به وسیله اذان واقامه ودعا هایی که از معصومین علیهم السلام رسیده ، وارد نماز گردد.  <ref> وسیلة النجاة  ، ص 140</ref>
۲-در نماز جماعت همین قدر که صفهای جلو تر آماده و مهیای اقتدا هستند صف های بعد می توانند اقتدا نمایند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 775</ref>
۳-کسی که هنوز در وطن است و مهیای سفر شده باید نماز خود را کامل بخواند و اگر ماه رمضان است نباید [[روزه]] را بخورد بلکه فقط در صورتی که حرکت کرد و به حد ترخص رسید می تواند نماز را دو رکعتی بخواند و [[روزه]] را برهم زند ؛ مشروط به این که قصد هشت فرسخ یا بیشتر داشته باشد.  <ref> همان ، ص 708</ref>
۴-بر كسى كه مستطيع شده واجب است مهیای سفر شود ؛ یعنی مقدمات سفر از قبيل ثبت نام ، گرفتن گذرنامه ، تعيين كاروان و ديگر لوازم سفر را به موقع فراهم كند به نحوى كه بتواند در سال استطاعت ، مناسك [[حج]] ‏را در موقع خود انجام دهد . <br/>
تذکر این مطلب لازم است که در صورتى كه در تهیه مقدمات ، كوتاهى كند و در آن سال به [[حج]] نرسد ، وجوب [[حج]] بر او مستقر مى‏شود و بعدا به هر زحمتی که باشد لازم است [[حج]] را بجا آورد گرچه بدون استطاعت .  <ref> توضیح المناسک ، ص 13</ref>
۵-گرچه کودکان تکلیف ندارند ولی باید کودکان را برای انجام تکالیف شرعی مهیا نمود و تمرین داد تا هنگامی که به حد تکلیف رسیدند انجام تکالیف شرعی برای آنان دشوار نباشد.  <ref> الکافی ، ج 6 ، ص 46-  المناهل ، ص 83 </ref>
۶-فقها فرموده اند شایسته است انسان به وسیله تهیه کفن ، نوشتن وصیت نامه ، پرداخت حق الله و حق الناس برای سفر آخرت مهیا شود ؛ و چنانچه نشانه های مرگ برای انسان آشکار شود اقدام به پرداخت حقوق خدا و مردم واجب می شود و اگر ممکن نیست باید وصیت کند.   <ref> تحریر الوسیلة ، ج2 ، ص 93 - المسائل المنتخبة ، ص 503</ref>
۷-بر مسلمین واجب است در مقابل خطراتی که از ناحیه کفار متوجه آنان است یا احتمال آن را می دهند آمادگی لازم را داشته باشند و از جهت نظامی ، عِدّه و عُدّه مناسب را تهیه نمایند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج2 ، ص 762</ref>
===== مهمان =====
مهمان دارای احکامی است :<br/>
۱- مهمان داران قطار و هوا پیما باید نماز ها چهار رکعتی خود را کامل بخوانند و اگر ماه رمضان است [[روزه]] بگیرند ؛ زیرا آنان کثیر السفر محسوب می شوند .  <ref> همان ، ج 1 ، ص 702</ref>
۲-  مهمانی که شب عید فطر و قبل از غروب وارد شده به فتوای بیشتر فقها فطره اش بر میزبان است.  <ref> همان ، ج2 ، ص 171</ref>
۳- اگر مهمان نیاز به [[غسل]] پیدا کند باید خجالت را کنار گذاشته [[غسل]] کند و نمی تواند تیمم نماید ؛ زیرا خجالت کشیدن مجوز تیمم نیست.  <ref> همان ، ج 1 ، ص 980 </ref>
۴- کسی که دیگری را برای [[حج]] مهمان کند ، آن شخص مستطیع به حساب می آید ؛ به چنین استطاعتی ، « استطاعت بذلی »  گفته می شود.  <ref> مناسک محشی ، ص  32 </ref>
۵-اگر صاحب خانه در حال غذا خوردن مهمان ها متوجه شود غذا نجس است، بايد به آنان اطلاع دهد اما اگر يكى از مهمانها بفهمد ، لازم نيست به ديگران خبر دهد ، بلکه لازم است فقط خودش دست از غذا بکشد ؛ ولى چنانچه طورى با آنان معاشرت دارد كه مى‏داند كه به واسطه نگفتن  ، خود او  هم متنجس مى‏شود بايد بعد از غذا به آنان اطلاع دهد.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 97</ref>
۶-چنانچه میزبان برای مهمان جهت قبله را مشخص کند و با گفته او برای مهمان اطمینان حاصل شود ، مهمان می تواند به همان سَمت نماز بخواند.  <ref> همان ، ج 1 ، ص  434  </ref>
۷-پولی که صرف بر گزاری مهمانی می گردد ، جزء خرج زندگی به حساب می آید و خمس ندارد به شرط این که در حد متعارف باشد از نظر کمیت و کیفیت.  <ref> الروضة البهیة ، ج 1 ، ص 137</ref>
۸-چنانچه کسی اقدام به برگزاری مهمانی حرام نماید ، لازم است خمس هزینه های انجام شده را به مجتهد جامع الشرائط بپردازد ؛ زیرا هزینه های به کار رفته در مسیر «حرام » ، جزء « مئونه » و خرج زندگی به شمار نمی رود.<br/>
۹- غذا خوردن در قهوه ‏خانه و مهمان خانه ‏هايى كه مردمان لا ابالى و كسانى كه پاكى و نجسى را مراعات نمى ‏كنند در آن جا غذا مى ‏خورند، اگر انسان يقين  نداشته باشد غذايى را كه براى او آورده‏اند نجس است اشكال ندارد.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 85</ref>
۱۰-شایسته است مهمان و میزبان در مورد [[روزه]] مستحبی گرفتن ، با یکدیگر هماهنگ باشند و از یکدیگر اجازه بگیرند.<br/>
۱۱-در روایت وارد شده کسی که بعد از نماز ، مشغول تعقیب شود تا نماز بعد ، در این مدت مهمان خداوند به حساب می آید <ref> کشف الغطاء ، ج 3 ، ص 225</ref>ونیز انسان در ماه مبارک رمضان مهمان خداوند به شمار می رود.  <ref> وسائل الشیعة ، ج 10 ، ص 313 </ref>
===== استقرار حکم =====
مواردی که حکم مستقر شود ناگزیر باید به آن حکم عمل نمود :<br/>
مورد اول : کسی که مستطیع بود و می توانست [[حج]]  برود و نرفت ، [[حج]] بر او مستقر می شود و باید به هر طور ممکن حتی با فقر ، به [[حج]] رود ؛ زیرا وجوب  [[حج]] بر ا و مستقر شده است.  <ref> مناسک محشی ، ص 17</ref>
مورد دوم : خانمی که بعد از داخل شدن وقت می توانست نماز بخواند و نخواند و بعد دچار عادت ماهانه شد باید آن نماز را قضا کند ؛ زیرا وجوب نماز بر او مستقر شده است.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص  267</ref>
مورد سوم : کسی که خمس و [[زکات]] بر مال او تعلق گرفته گرچه آن مال را از ملک خود منتقل کند [[پرداخت خمس]] و [[زکات]] آن مال بر او واجب است ؛ حتی به فتوای برخی از فقها ، یک پنجم مال ، ملک آن شخص( منتقل الیه) نمی شود  ؛ زیرا وجوب خمس و [[زکات]] مستقر شده است .  <ref> همان ، ج 2 ، ص 13</ref>
مورد چهارم : گرچه از قاتلی که دیوانه باشد قصاص گرفته نمی شود ؛ لکن فقها فرموده اند چنانچه عاقلی دیگری را عمدا بکشد و بعدا دیوانه شود ، اولیای دم می توانند  قصاص بگیرند گرچه او دیوانه شده ؛ زیرا حق قصاص قبلا مستقر شده است.   <ref> الروضة البهیة ، چاپ قدیم ، ج 10 ، ص 66</ref>

===== وجوب اکمال =====

در برخی موارد ، تا شروع به عمل نشده ، عمل واجب نیست ولی بعد از شروع ، تکمیل آن واجب است :<br/>
۱- انسان می تواند نذر نکند یا مال خود را وقف ننماید ولی اگر نذر شرعی کرد یا مال خود را وقف نمود موظف است به نذر و وقف خود عمل نماید . <br/>
۲-   عمره مستحبی تا وقتی مستحب است که شروع به آن نکند ولی همین که به انجام عمره اقدام کرد ( لبیک را گفت ) باید اعمال ششگانه بعد آن را نیز انجام دهد و عمره را به پایان برساند . بنا بر این ، شروع عمره مستحب است ولی تکمیل آن واجب می باشد ، این نکته مورد اتفاق همه فقها است.   <ref> نک :  موسوعة الامام الخوئی  ج ، 4 ، ص 472</ref>
۳- [[حج]] مستحبی تا وقتی مستحب است که شروع به [[حج]] نشده باشد ولی کسی که شروع به [[حج]] مستحبی کرد ( لبیک را گفت) موظف است تمام اعمال [[حج]] را انجام داده آن را به پایان برساند  ؛<ref> همان </ref> زیرا قرآن می فرماید : و اتموا الحج و العمرة لله.  <ref> بقره / 196 - [[حج]] و عمره را برای خدا به پایان رسانید.</ref>
۴ - اعتکاف مستحب است ولی استحباب آن تا وقتی است که دو روز از زمان اعتکاف نگذشته باشد ؛ اما اگر شخصی دو روز در اعتکاف ماند باید روز سوم را تا غروب در اعتکاف بماند. <br/>
دیدگاه برخی از فقها این است که هر دو روزی که شخص در اعتکاف بماند روز سوم آن واجب می شود ؛ مثلا اگر روز چهارم و پنجم هم در اعتکاف ماند باید تا غروب روز ششم در حال اعتکاف باقی بماند.  <ref> تحریر الوسیلة ، ج 1 ، ص 305</ref>  
۵- اگر کسی در نماز ، سوره « قل هو الله احد»  یا سوره « قل یا ایها الکافرون»  را شروع کند نباید آن را رها کند بلکه لازم است آن را به پایان برساند ولی سوره های دیگر تا به نصف نرسیده می تواند آن را رها کند و سوره دیگری شروع کند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 548</ref>
 
===== ماهی ها =====
ماهی دارای احکامی است :<br/>
۱-چنانچه ماهی در آکواریوم بمیرد ، پاک است ؛ زیرا ماهی از آن دسته حیواناتی است که خون جهنده ندارد و مرده آن پاک می باشد .<br/>
۲-حلال بودن ماهی مشروط به دو چیز است :<br/>
الف) زنده از آب گرفته شود و بیرون آب جان دهد .<ref> توضیح المسائل محشی ، ج 2 ، ص 569 </ref>
ب) پولک داشته باشد.  <ref> همان ،  ص 69 </ref>
۳-تخم ماهی پیرو ماهی است ؛ یعنی اگر ماهی از ماهی های حلال است تخم آن نیز حلال است و اگر از ماهی های حرام است تخم آن نیز حرام می باشد.  <ref> جامع عباسی ، ج 2 ، ص 334</ref> 
۴-كسى كه ماهى را صيد مى‏كند، لازم نيست مسلمان باشد ؛ ولى چنانچه مسلمان بخواهد ماهی را از او بگیرد ( به خریدن یا هر نحو دیگر ) در صورتی می تواند آن ماهی را بخورد که بداند كه کافر آن را زنده گرفته و در خارج آب مرده است.  <ref> همان ، ص 591</ref>
۵-در موقع صید ماهی ، لازم نیست نام خدا برده شود .<br/>
۶-تمام آبزیان حرامند مگر ماهی های فلس دار (پولک دار ) و میگو . بنا بر این خرچنگ ، کوسه ، مار ماهی و... حرام خواهد بود.  <ref> دروس تمهیدیة ، ج 3 ، ص 117</ref>

===== سلامتی =====
سلامتی دارای احکامی است :<br/>
۱-کسی که آب برای سلامتی او ضرر دارد باید بجای وضو و [[غسل]] ، تیمم کند  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 373</ref>و همین طور کسی که [[روزه]] برای سلامتی او ضرر دارد نباید [[روزه]] بگیرد .<ref> الروضة البهیة ، ج 2 ، ص 105</ref> این قانون معروف است به قانون « لا ضرر » و برخی از فقها در این زمینه رساله مستقل نگاشته اند.  
۲-همان طور که برای وجوب [[حج]] ، توانایی مالی شرط است ، سلامتی و قدرت بدنی نیز بر انجام اعمال شرط است و این جزئی از استطاعت به شمار می رود.   <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 2 ، ص 185</ref>
۳-خوردن و آشامیدن و هر چیزی که سلامتی را از بین ببرد حرام است . قدر متیقن از این قانون ، مواردی است که منجر به تلف انسان شود یا ضرر کلی بر بدن وارد گردد اما در مورد کمتر از این مقدار باید به رساله فقها مراجعه شود.   <ref> همان ، ص 599</ref>
۴-در زن و مردی که [[ازدواج]] کرده اند سلامتی از بعضی امراض و عیوب خاص  <ref> موارد عیب مجوز فسخ در رساله های عملیه بیان شده است. </ref>شرط است ؛ پس اگر زن یا مردی که [[ازدواج]] کرده از این عیوب و مرض ها در طرف مقابل بی اطلاع باشد ، می تواند عقد را به هم بزند بدون این که نیاز به طلاق باشد.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 2 ، ص 460</ref>
۵-طبق روایات ، صدقه و صله رحم در سلامتی  مؤثر است ؛ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:دَاوُوا مَرْضَاكُمْ بِالصَّدَقَةِ. <ref> الکافی ، ج 4 ، ص 3 </ref> مریض های خود را با صدقه درمان کنید. <br/>

===== یتیم =====
یتیم دارای احکامی است :<br/>
۱-گرچه در اسلام چیزی به نام فرزند خواندگی وجود ندارد ؛ ولی سرپرستی و پرداخت خرجی یتیم ثواب بسیار دارد . پیامر صلی الله علیه و آله و سلم در حالی که دو انگشت اشاره و وسط خود را کنار یکدیگر قرار داده بودند ، فرمودند :  أَنَا وَ كَافِلُ الْيَتِيمِ كَهَاتَيْنِ فِي الْجَنَّةِ .  <ref> مستدرک الوسائل ، ج 2 ، ص ، 474</ref>من و سرپرست یتیم در بهشت مانند این دو هستیم .<br/>
۲-کسانی که اموال یتیم در دست آنان است ، باید توجه داشته باشند که خوردن مال یتیم ، طبق بیان قرآن کریم ، خوردن آتش است.  <ref> إِنَّ الَّذينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى‏ ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ في‏ بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعيرا  ( نساء / 10 ) </ref>
۳-پرداخت خرجی یتیم سبب محرم شدن با او نمی شود ؛ زیرا سبب محرمیت منحصر است در سه چیز :<br/>
الف) نسب.<br/>
ب) ازدواج.<br/>
ج)شیر خوردن .<br/>
البته در هریک از موارد مذکور ، شرائط ، اقسام و لواحق خاصی وجود دارد .<ref> مثل محرمیت دختر متولد از زنا بر پدر . در این زمینه کتب فقهی به طور مفصل وارد بحث شده اند ؛ مانند الروضة البهیة .</ref>
۴-یکی از مصارف سهم سادات ، پرداخت آن است به یتیمی که سید بوده و مالی در بساط ندارد . <br/>
فقها می گویند : لازم است خمس ، دو قسمت شود : سهم سادات و سهم امام علیه السلام.<br/>
سهم سادات به سه بخش منشعب می گردد : یتیم ، فقیر و در راه مانده از فرزندان هاشم ، جد پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 2 ، ص 59</ref>
تذکر : [[پرداخت خمس]] با هر دو قسم آن ، لازم است با اجازه مجتهد جامع الشرائط صورت گیرد.<br/>
۵-کودکی که یتیم می شود حضانت و سرپرستی او با مادرش است ولی ولایت بر اموال یتیم با جد پدری است و اگر او هم نباشد با مجتهد جامع الشرائط.  

===== نوشتن =====
نوشتن دارای احکامی است :<br/>
۱-دست بی وضو زدن به نوشته های مقدس همچون نام خدا و آیات قرآن ( و به نظر برخی از فقها نام پیامبر و امامان معصوم علیهم السلام ) جایز نیست . ولی دست زدن به رمزی که به جای نام خدا می نویسند مانند سه نقطه (...) اشکال ندارد .<br/>
۲-آرم جمهوری اسلامی ، عرفا کلمه « الله » به شمار می رود ؛ پس دست بی وضو زدن به آن جایز نبوده و حفظ حرمتش نیز واجب می باشد. <br/>
۳-نوشتن نام خدا و آیات قرآن و اسامی معصومین علیهم السلام بدون وضو اشکال ندارد. آن چه فقها فرموده اند این است که دست بی وضو نباید به خود نوشته بخورد.  <ref> همان ، ج 1 ، ص 187</ref>
۴-نوشتن صیغه عقد <ref> تحریر الوسیلة ، ج 2 ، ص 246</ref>و طلاق  <ref> همان ،  ص 329</ref>سبب پیوند زناشویی و جدایی نمی شود ( مگر آن که جاری کننده صیغه قادر بر سخن گفتن نباشد ) بلکه صیغه عقد و طلاق باید بر زبان جاری شود آن هم به زبان عربی.  
۵-وصیت ، با نوشتن نیز انجام می شود به شرط آن که معلوم باشد دستخط ، مربوط به وصیت کننده است و دلالت واضح بر مقصود او داشته باشد ، در این صورت ورثه موظفند به وصیتنامه عمل کنند.  <ref> همان ، ص 94</ref>
۶-در مورد این که قسم ، نذر و عهد با نوشتن هم انجام می شود یا باید بر زبان جاری شود لازم است به رساله فقها مراجعه گردد.  

===== پیشانی =====
فقها برای « پیشانی» احکامی را ذکر فرموده اند  :<br/>
۱-در سجده واجب است ، پیشانی بر چیزی که سجده بر آن صحیح است (مانند خاک) قرار داده شود .<br/>
۲-لازم است محل قرار گرفتن پیشانی نسبت به جایی که زانو ها در سجده قرار می گیرد ، صاف و مسطح باشد ؛ و اگر پستی و بلندی دارد باید  بیشتر از چهار انگشت بسته پست تر و بلند تر نباشد.   <ref> همان ، ص 573</ref>
۳-اگر بعد از سجده اول ، ُمهر به پیشانی بچسبد ، بر نماز گزار واجب است قبل از این که به سجده دوم برود  ُمهر را از پیشانی جدا کند ؛ و اگر با همان حالت که ُمهر به پیشانی چسبیده به سجده دوم برود نماز اشکال دارد.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 588</ref>
۴-در وضو لازم است طول صورت از بالای پیشانی تا آخر چانه شسته شود ، ولی اگر پیشانی شخصی به طور غیر متعارف است  باید مثل افراد ی که صورت و پیشانی متعارف دارند صورت را در وضو بشوید.  <ref> همان ، ص 152</ref>
۵-کسی که می خواهد تیمم کند اول باید دو کف دست را بر چیزی که تیمم بر آن صحیح است بزند ، سپس دو کف دست را از مچ بر بالای پیشانی قرار دهد و بکشد تا بالای بینی و بعد دست چپ را بر مچ دست راست قرار داده پشت دست راست را مسح نماید و بعد پشت دست چپ را مانند دست راست مسح کند.   <ref> همان ، ص 385</ref>
۶-کسی که از دنیا رفته لازم است پس از [[غسل میت]] ، او را حنوط نمایند یعنی به پیشانی و دو کف دست و دو زانو و دو انگشت شصت پای او کافور بمالند . مگر این که در حال احرام از دنیا رفته باشد که در این صورت نباید او را حنوط کنند.  <ref> همان ، ص 330</ref>

===== کف دست =====
« کف دست » ، دارای احکامی است :<br/>
۱-در هنگام وضو لازم است با کف دست ، سر و پاها را مسح نمود . لازم به ذکر است که انگشتان جزء کف دست به حساب می آید.  <ref> رسائل الشهید الثانی ، ج 2 ، ص 1224</ref> 
۲- اگر کسی در کف دست دیگری آب بریزد ولی وضو گیرنده خودش آب را بر اعضای وضویش می ریزد وضو صحیح است ولی اگر بر روی اعضای وضویش آب می ریزد وضو باطل است.  <ref> همان ، ص 174</ref>
۳-اگر براى مسح ،رطوبتی در كف دست نمانده باشد نمى‏توان دست را با آب خارج از وضو ، خیس کرد بلكه بايد از اعضاى ديگر وضو رطوبت گرفت و با آن مسح نمود.  <ref> همان ، ص 159</ref>
۴-کیفیت تیمم به این نحو است که اول دو کف دست به چیزی که تیمم بر آن صحیح است زده شود بعد دو کف دست به صورت کشیده شود تا بالای بینی و بعد با کف دست چپ ، پشت دست راست ازمچ ، مسح گردد تا سر انگشتان دست راست و بعد با کف دست راست پشت دست چپ از مچ مسح گردد تا سر انگشتان.  <ref> مدارک الاحکام ، ج 2 ، ص 226</ref>
۵-هنگام قنوت نماز مستحب است کف دست به طرف آسمان و مقابل صورت باشد.  <ref> الغایة القصوی ، ج 2 ، ص 8</ref>
۶-شایسته است در رکوع ، کف دست ها ، روی زانوها قرار داده شود ؛ در حالی که انگشتان دست باز باشد.   <ref> الروضة البهیة ، ج 1 ، ص 619</ref>
۵-در سجده باید دو کف دست روی زمین قرار گیرد و اگر اندکی زیر کف دست پستی و بلندی داشته باشد <ref> مانند محل تلاقی دو فرش.</ref> اشکال ندارد بلکه همین که عرفا گفته شود کف دست روی زمین است کافی خواهد بود.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 569</ref>
===== فراموشی و بطلان =====
گرچه که در برخی موارد در صورت فراموشی حکمی مترتب نمی شود ولی در برخی دیگر از موارد با وجود فراموشی نیز ( مانند عمد ) عمل باطل است  :<br/>
۱-اگر انسان فراموش کند وضو بگیرد و بدون وضو نماز بخواند نمازش باطل است.  <ref> همان ، ص 450</ref>
۲-کسی که غسلی برعهده او بوده ( مثل [[غسل جنابت]] ، مس میت ، حیض و امثال اینها ) و [[غسل]] را فراموش کند و با همان حالت نماز بخواند ، نمازش باطل است.  <ref> همان </ref>ولی در مورد این که آیا [[روزه]] هایش نیز باطل است یا نه باید به رساله فقها مراجعه شود. <br/>
۳-اگر کسی می دانست لباس و بدنش نجس است و فراموش کرد و با همان حالت نماز خواند نمازش باطل است.  <ref> همان ،  448</ref>
۴-چنانچه شخصی فراموش کند مسافر است و نمازش را در سفر چهار رکعتی بخواند چنانچه در وقت یادش بیاید نمازش باطل است و باید دو رکعتی اعاده کند  . <ref> همان ، ص 729</ref>و اگر بعد از وقت یادش بیاید ، در این صورت مسأله محل اختلاف فتاوی است و رجوع به رساله فقها لازم می باشد.<br/>
۵-ترک یکی از ارکان پنجگانه نماز (قیام ، نیت ، تکبیرة الاحرام ، رکوع ، سجود ) گرچه از روی فراموشی باشد ، سبب بطلان نماز است.و همچنین است اگر سهوا یکی از این ها را دو مرتبه انجام دهد.  <ref> همان ، ص 630</ref> ( به استثنای نیت )   
۶- اگر در نماز کاری کند که صورت نماز را به هم بزند مثل دست زدن و به هوا پريدن و مانند اينها ، كم باشد يا زياد عمداً باشد يا از روى فراموشى ، نمازش باطل است  ولى كارى كه صورت نماز را به هم نزند مثل اشاره كردن به دست اشكال ندارد.  <ref> همان ، ص 628</ref>
                                                
===== احکام گریه =====
گریه دارای احکامی است :<br/>
۱-گریه کردن برای مرده اشکال ندارد همان گونه که پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم برای ابراهیم فرزند خرد سال خود که از دنیا رفت ، و نیز در شهادت جناب حمزه سید الشهدا علیه السلام گریه کردند.  <ref> الکافی ، ج 3 ، ص 262</ref>
۲-اگر انسان در حال نماز گریه کند چنانچه گریه او از خوف خدا و برای آخرت باشد نه تنها نماز را باطل نمی کند بلکه ثواب آن را بالا می برد ؛ چه گریه با صدا باشد یا بدون صدا و اما اگر گریه برای دنیا باشد نماز باطل است ؛ اعم از این که گریه او همراه صدا باشد یا بدون صدا.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 627</ref>
۳-گریه در اندوه خاندان پیامبر [[صلوات]] الله علیهم اجمعین ، تسبیح پروردگار به شمار می رود ؛ از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمودند : ُ نَفَسُ الْمَهْمُومِ لَنَا الْمُغْتَمِّ لِظُلْمِنَا تَسْبِيح.  <ref> الکافی ، ج 2 ، ص 226</ref>نَفَس اندوهگین برای ما و غمگین در ظلم ما ، [[تسبیح خداوند]] محسوب می شود.<br/>
۴- مستحب است گریه بر مصائب امام حسین علیه السلام ، و اگر شخص گریه اش نمی آید تباکی نموده خود را به حالت گریه کنندگان درآورد.<br/>
۵-مستحب است انسان درحال سعی بین صفا و مروه  از خوف خداوند گریه کند و اگر گریه اش نمی آید خود را به گریه وا دارد و دعا بسيار كند و این دعا را بخواند : «اللَّهُمَّ إنّي أسألك حسن الظّنّ بك على كلّ حال و صدق النّيّة في التّوكّل عليك» .<ref> مناسک محشی ، ص 340</ref>
۶-در این که گریه بر مصائب ائمه علیهم السلام در حال نماز ، آیا نماز را باطل می کند یا نه ، مسأله مورد اختلاف فتاوی است ؛ و لازم می باشد در این زمینه به رساله فقها مراجعه شود.   

===== احکام خنده =====
خنده دارای احکامی است :<br/>
۱-خندیدن در حال نماز ، به سه دسته تقسیم می گردد :<br/>
الف : خنده با صدا ( قهقهه ) ، در این صورت به اتفاق همه فقها نماز باطل است. <br/>
ب :  خنده بدون صدا (تبسم ) ، در این صورت به اتفاق همه فقها نماز را باطل نمی کند.<br/>
ج : خنده به این صورت که نماز گزار ، خود را کنترل کند ؛ به طوری که صورتش سرخ شود ، در این مورد باید به رساله مراجع تقلید مراجعه نمود.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 627</ref>
۲-در حال طواف ، حرف زدن و خنده نمودن و شعر خواندن اشكال ندارد لكن كراهت دارد بلکه مستحب است در حال طواف ، مشغول دعا ، ذكر خدا و [[تلاوت قرآن]] باشند.  <ref> مناسک محشی ، ص 248</ref>
۳-خندیدن به مؤمن در صورتی که استهزاء و مسخره کردن او باشد حرام است  . قرآن می فرماید : يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى‏ أَنْ يَكُونُوا خَيْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى‏ أَنْ يَكُنَّ خَيْراً مِنْهُنَّ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإيمانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ .<ref> حجرات / 11</ref>
اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! نبايد گروهى از مردان شما گروه ديگر را مسخره كنند، شايد مسخره شوندگان از مسخره کنندگان بهتر باشند . و نه زنانى زنان ديگر را مسخره نکنند ؛ شايد آنان بهتر از اينان باشند؛ و يكديگر را مورد طعن و عيبجويى قرار ندهيد و با القاب زشت و ناپسند يكديگر را ياد نكنيد، بسيار بد است كه بر كسى پس از ايمان نام كفرآميز بگذاريد؛ و آنها كه توبه نكنند، ظالم و ستمگرند!<br/>
۴-در روایات وارد شده که مؤمن در برخوردش با دیگران ، خوشرویی او در صورتش و اندوه وی در دلش می باشد ؛ علی علیه السلام مطلب ذکر شده را به این بیان فرمودند :  الْمُؤْمِنُ هُوَ الْكَيِّسُ الْفَطِنُ بِشْرُهُ فِي وَجْهِهِ وَ حُزْنُهُ فِي قَلْبِه.  <ref> الکافی ، ج 2 ، ص 226</ref>
۵-خندیدن در قبرستان کراهت دارد.  <ref> الغایة القصوی ، ج 1 ، ص 263</ref>                                                                        
                                           
===== نیروی نظامی و انتظامی =====
کسانی که در نیروی نظامی و انتظامی خدمت می کنند لازم است توجه داشته باشند :<br/>
۱-چنانچه به سفر هشت فرسخ یا بیشتر می روند چه به صورت مأموریت و یا غیر آن باید نماز های چهار رکعتی خود را دو رکعتی بخوانند مگر آن که تصمیم بگیرند ده روز در یک مکان بمانند یا کثیر السفر به حساب آیند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 718</ref>
۲-دفاع از مملکت اسلامی مختص نیروهای نظامی و انتظامی نبوده بلکه  بر همه واجب است چه زنان و چه مردان.  <ref> همان ، ج 2 ، ص 762</ref>
۳-موزیک هایی که هنگام رژه و امثال آن نواخته می شود اگر مناسب مجالس [[لهو]] و [[لعب]] نباشد اشکال ندارد.  <ref> همان ، ص 813</ref>
۴-تحویل لباس ، کفش ، پتو و... به سربازان یا دیگر افراد خدمت کننده در نیروی نظامی و انتظامی ، به یکی از دو نحوه انجام می گیرد :<br/>
الف) تملیک و بخشش ؛ در این صورت آن چه تحویل آن ها گردیده ، مال خود آن ها است و پس از دوران خدمت می توانند آن ها را برای خود بردارند.<br/>
ب) امانت و عاریه ؛ در این صورت آن چه تحویل آن ها گردیده ، مال خود آن ها نیست و لازم است پس از دوران خدمت ، آن اموال را برگردانند .<ref> همان ، ص 988- اجوبة الاستفتائات  ، ص 481</ref>

===== رایانه =====
در هنگام استفاده از رایانه به نکاتی توجه کنیم  :<br/>
۱-کسی که آیات قرآن ، نام خدا و معصومین علیهم السلام به وسیله رایانه تایپ میکند لازم نیست با وضو باشد ؛ علت این نکته این است که دکمه های صفحه کلید نقش قلم حروف را دارند نه این که خود حروف باشند . تلفن همراه نیز همین حکم را دارد. <br/>
۲-دست زدن بدون وضو به آیات قرآن و نام معصومین علیهم السلام که در رایانه نقش بسته اشکال ندارد ؛ زیرا دست به خود آن نوشته ها برخورد نمی کند . تلفن همراه نیز همین حکم را دارد .<br/>
۳-شکستن قفل سی دی و کپی و تکثیر غیر مجاز آن چنانچه مو جب تضییع حقوق تولید کننده باشد جایز نیست ولی برای توضیحات بیشتر باید به فتاوای فقها مراجعه شود.  
۴-ورود در سایت های مبتذل که سبب انحراف گردد جایز نیست زیرا فقها می فرمایند مقدمه حرام ، حرام است. <br/>

===== پدر =====
پدر دارای احکامی است :<br/>
۱-مدیریت اموال فرزندان نا بالغ ، بر عهده پدر است و در صورت نبود وی جد پدری . <ref> مصباح الفقاهة ، ج 5 ، ص 18</ref>بنا بر این ، نا پدری ولایتی براموال کوکان ندارد.<br/>
۲-نفقه فرزندان بر پدر و مادر واجب است به شرط فقر فرزندان .  <ref> ارشاد الاذهان ، ج 2 ، ص 37</ref>براین اساس ، چنانچه فرزند ، مال دارد ، پدر می تواند از اموال فرزندش خرج خود او نماید .<br/>
۳-اذن و اجازه پدر در [[ازدواج]] دختر باکره شرط است.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 2 ، ص 458</ref>
۴-نماز ها و [[روزه]] های قضای  پدر بعد از فوت او برعهده پسر بزرگتر است گرچه وصیت نکرده باشد.  <ref> همان ، ج 1 ، ص 761</ref>
۵-اگر پدر یا مادر یا هر دو مسلمان هستند فرزند متولد از آنها مسلمان به حساب می آید گر چه نا بالغ باشد.  <ref> جواهر الکلام ، ج 4 ، ص 85</ref>
۶-اگر خانمی بچه ای را با شرائط کامل شیر دهد ، در این صورت آن خانم مادر آن بچه و شوهرش پدر آن بچه به شمار می رود . لازم به ذکر است که رابطه فرزندی فقط به لحاظ محرمیت است نه ارث یا چیز دیگر.  <ref> حاشیة الارشاد ، ج 3 ، ص 143</ref>
۷-گرچه احترام همه سادات لازم است ولی سید از نظر فقهی کسی است که پدرش سید باشد و احکامی همچون خمس بر چنین سیدی مترتب می گردد  <ref> موسوعة الامام الخوئی ، ج 24 ، ص 196</ref> ( مجموعه احکام سید را در جلد سوم مطرح کرده ایم )  
۸-چنانچه خدای نخواسته پدری فرزند خود را بکشد  (گرچه عمدا ) [[گناه]] بزرگ مرتکب شده  <ref> و به تعبیر قرآن کریم مثل این است که جامعه ای را کشته باشد </ref>ولی حاکم شرع نمی تواند پدر را قصاص نماید بلکه پدر باید کفاره و نیز دیه بپردازد.   <ref> اللمعة الدمشقیة ، ص 270 </ref>
۹-پدر نمی تواند در اموال فرزند بالغ خود تصرف نماید مگر با رضایت و اجازه خود فرزند و اگر بدون اجازه تصرف کند موجب ضمان است.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 2 ، ص 258</ref>
۱۰-پدر نمی تواند اموال فرزند نابالغ خود را بردارد ، بلکه فقط می تواند اموال وی را مدیریت نماید ؛ مثل این که برای او سرمایه گذاری کند.<br/>
۱۱- در این که بر اموال کودکان خمس تعلق می گیرد یا نه و نیز در این که پدر می تواند خمس مال فرزند نابالغ خود را اخراج کند یا نه ، لازم است به رساله فقها مراجعه شود.<br/>

===== زن پدر =====
زن پدر دارای احکامی است :<br/>
۱-زن پدر بر فرزندان شوهر محرم است و فرزندان شوهر هم بر زن پدر محرمند. <br/>
دو تذکر :<br/>
الف) این محرمیت ، به صرف عقد شرعی محقق می شود و لازم نیست بین آن دو ،عروسی صورت گرفته باشد.  <ref> الروضة البهیة ، ج 5 ، ص 176</ref>
ب) محرمیت مزبور برای همیشه باقی است ؛ اعم از این که [[ازدواج]] آن دو ( پدر و زنش ) باقی بماند یا منجرّ به طلاق شود ؛ و نیز اعم از این که پدر زنده باشد یا از دنیا برود.  
۲-خواهر زن پدر  ، خاله فرزندان شوهر محسوب نمی شود و بر فرزندان شوهر نا محرم است ؛ زیرا خاله کسی است خواهر مادر انسان باشد. <br/>
۳-مادر زن پدر ، مادر بزرگ فرزندان شوهر به حساب نمی آید و نامحرم است .<br/>
نتیجه  :<br/>
آن چه از این مبحث نتیجه گرفته می شود آن است که فقط خود زن پدر بر فرزندان شوهر محرم است و بقیه اقوام او نا محرمند.<br/>

===== ربیبه =====
خانمی که [[ازدواج]] کرده و دختر دار شده اگر از شوهرش جدا شود و [[ازدواج]] مجدد نماید چنانچه با شوهر دوم عروسی<ref> دخول صورت گرفته باشد </ref> نماید دخترش با شوهر دوم محرم است گرچه شوهر دوم ، پدر این دختر نیست . در اصطلاح فقهی به این دختر « ربیبه» گفته می شود.  <ref> السرائر الحاوی ، ج 2 ، ص 522</ref>
عکس قضیه هم به همین نحو است یعنی اگر خانمی با مردی [[ازدواج]] نماید و بعد از او جدا شود و با مرد دیگری [[ازدواج]] نماید و از او دختر دار شود این دختر بر شوهر اول محرم است گرچه شوهر اول ، پدر این دختر نیست. <br/>
یادآوری :<br/>
فرق زن پدر و ربیبه از جهت حکم ، در این است که زن پدر به صرف عقد بر فرزندان شوهر محرم است ولی ربیبه در صورت عروسی با مادرش با شوهر مادر محرم است  . <ref> توضیح المسائل محشی ، ج2 ، ص464 </ref>
===== نقد ارزان ، نسیه گران===== 
فروشنده می تواند جنس نسیه را گران و نقد را ارزان بفروشد ؛ علت مطلب این است که فقها می فرمایند : لِلأَجَلِ قِسطٌ مِنَ الثَّمَن . یعنی « زمان » در مقام معامله ارزش دارد . <br/>
بر این اساس ، فروشنده می تواند جنس نسیه ای یا اقساطی را گران تر بفروشد. ولی تذکر مهم این است که فروشنده و مشتری نمی توانند معامله را « مبهم » گذارند بلکه باید مشخص کنند که بنا دارند پول کالا نقدا پرداخت شود یا نسیه یا اقساط.   <ref> تحریر الوسیلة ، ج 1 ، ص 535</ref>

===== بیع فضولی =====
چنانچه شخصی مال دیگری را بدون اجازه بفروشد ، از اول معامله باطل نیست بلکه اگر مالک ، اجازه دهد معامله صحیح است ؛ و اگر قبول نکرد ، معامله باطل خواهد بود.<br/>
در اصطلاح فقهی به این مورد ، « بیع فضولی » گفته میشود.  <ref> منهاج الصالحین ، آیة الله خوئی  ، ج 2 ، ص 18</ref>

===== شراب ===== 
در مورد شراب به چند نکته توجه کنیم :<br/>
۱-امامان معصوم علیهم السلام فرموده اند : کسی که شراب بنوشد تا چهل روز نمازش قبول نیست.  <ref> عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ شَرِبَ الْخَمْرَ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ لَهُ صَلَاةً أَرْبَعِينَ يَوْما ( الکافی ، ج 1،ص 401 ) </ref>
ولی این بدان معنی نیست که ترک نماز در این چهل روز جایز است ؛ زیرا ترک نماز در هیچ حالی جایز نیست . پس سخن مزبور ، حاکی از عظمت [[گناه]] نوشیدن شراب می باشد. <br/>
۲-شراب در شمار یکی از نجاسات قرار دارد و لب و دهان را نجس می کند . لب و دهان مزبور تا وقتی شسته نشده ، به هر غذا یا نوشیدنی برسد آن را نیز متنجس می کند   . <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 80</ref>
۳-عقوبت دنیوی نوشیدن شراب ، هشتاد ضربه شلاق است ؛ یعنی چنانچه به وسیله دو شاهد عادل ، نزد مجتهد جامع الشرایط ثابت شود که شخصی شراب خورده ، بر مجتهد واجب است هشتاد ضربه شلاق بر او بزند .<ref> الروضة البهیة ، ج 9 ، ص 203</ref>
۴-نه تنها شراب حرام است بلکه هر چیزی که انسان را مست می کند نیز حرام می باشد ؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند : کل مسکر حرام <ref> الکافی ، ج 1 ، ص 407</ref>
                                                    
===== راه رفتن =====
راه رفتن دارای احکامی است :<br/>
۱-راه رفتن در بين وضو اشكال ندارد ؛ پس اگر بعد از شستن صورت و دستها چند قدم راه برود و بعد سر و پا را مسح كند، وضوى او صحيح است .<ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 174</ref>
۲-مستحب است تشییع کنندگان جنازه ، پشت سر جنازه  یا کنار آن ، حرکت کنند نه جلوتر از آن . <ref> صاحبان جوامع روایی بابی تحت همین عنوان منعقد نموده روایات آن را ذکر فرموده اند.ر ، ک : وسائل الشیعة ، ج 3 ، ص 148</ref>
۳-خواندن نماز واجب در حال راه رفتن و حرکت باطل است . بله جابه جا شدن در حال نماز واجب اشکال ندارد ؛ به شرط این که چهره و بدن از قبله منحرف نشود و نیز در حال حرکت ، کلمات واجب نماز گفته نشود.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 538</ref>
۴-در حال طواف و سعی لازم است انسان به طور عادی حرکت کند . البته فقها فرموده اند مستحب است این حرکت همراه با وقار و طمأنینه باشد.  <ref> جواهر الکلام ، ج 19 ، ص 350</ref> بجز صد متر از سعی صفا و مروه که مستحب است مرد ها در آن قسمت هروله کنان ( به صورت نیمه دویدن ) حرکت کنند.  <ref> شرائع الاسلام ، ج 1 ، ص 248 </ref>
۵-نماز مستحبی را می توان در حال راه رفتن انجام داد ؛ البته در این صورت ، سه حکم مترتب می شود :<br/>
الف) رو به قبله بودن لازم نیست.<br/>
ب) آرامش بدن لازم نیست.<br/>
ج) رکوع و سجده با اشاره سر انجام می شود و مُهر لازم نیست .<ref> توضیح المسائل محشی ، ج 1 ، ص 432</ref>
۶-کسی که مکه مشرف شده نباید گیاهان مکه و حرم ( بیابان های خاص در اطراف مکه که علامت گذاری شده ) را بکند و لی اگر به نحو متعارف راه برود و گياهى از راه رفتن او قطع شود اشكالى ندارد.  <ref> مناسک محشی ، ص 198</ref>

===== کارگر =====
کار و کارگر ، دارای احکامی است :<br/>
۱-شخصی که کار گر را استخدام می کند لازم است اجرت او را مشخص کند و اگر مشخص نکرد و کار گر با در خواست کار فرما مشغول کار شد بر کار فرما واجب است اجرة المثل را به او بپردازد ؛ یعنی نرخ کار او را در بازار کار هرچه هست به او پرداخت نماید. لکن مکروه است بدون تعیین اجرت ، کار گر را به کار گیرد.    <ref> العروة الوثقی ، ج 2 ، ص 625</ref>
۲-اگر کار گر و کار فرما مدت زمان خاصی را معین کرده اند مثل این که قرار گذاشته اند کار گر از صبح تا ظهر کار کند  ، برای کار گر جایز نیست در آن مدت از کار خود بزند یا برای دیگری کار کند ؛  <ref> زیرا زمان کار فروخته شده به صاحب کار </ref>مگر با اجازه صاحب کار . البته استراحت کردن ، غذا خوردن ، نماز خواندن به مقداری که متعارف است اشکال ندارد .<ref> توضیح المسائل محسی ، ج 2 ، ص 988</ref>
۳-اگر کار گر و کار مند ، گزارش غیر واقعی از کار خود بدهند آنچه در مقابل گزارش غیر واقعی خود می گیرند حرام است .  <ref> فقها از این گونه درآمد ها تعبیر می کنند به « اکل مال به باطل» . قران می فرناید :  وَ لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْباطِلِ ( بقره / 188 )</ref>
۴-مسلمان و کافر می توانند بین خود قرار داد کار گری و کار فرمایی منعقد نمایند ؛ مشروط بر این که موجب تسلط کافر بر مسلمان نشود ؛ در غیر این صورت ، قرار داد منعقد شده باطل است.  <ref> ایضاح الفوائد ،ج 2 ، ص 251 . قران می فرماید :  لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرينَ عَلَى الْمُؤْمِنينَ سَبيلا ( نساء / 141 ) </ref>
لازم به ذکر است که مقصود این نیست که مسلمان باید کار فرما باشد بلکه مقصود این است که قرار داد باید « عزتمندانه » بوده سبب ذلت و تحقیر مسلمان نگردد.                                           

===== رهن و ا جاره =====
کسانی که قرار داد رهن و اجاره امضا می کنند باید به این نکته توجه کنند که صورت صحیح شرعی رهن و اجاره این است که قرارداد اجاره بسته شود ولی در ضمن آن شرط گردد که مستأجر مقدار مشخصی به موجر قرض دهد.<br/>
مثال : مستأجر ، خانه ای را اجاره می کند ماهی صد هزار تومان و لی در این قولنامه شرط می شود که مستأجر پنج میلیون تومان به موجر قرض دهد .<br/>
تذکر : بعضی از فقها در این مورد می فرمایند اجاره نباید آنقدر کم باشد که به حسب عرف ، « رایگان » محسوب شود ؛ بلکه باید به مقداری باشد که گفته شود اجاره است . <br/>

===== زیاده روی در عقائد =====

افتخار پیامبران و ائمه معصومین به عبودیت و بندگی خداوند است ؛ بنا بر این ، نباید آن بزرگواران را از حدّ بندگی خداوند بالاتر بریم ؛ در غیر این صورت مرتکب «غلوّ» شده ایم .<br/>
سه تذکر :<br/>
الف) بیان غلو آمیز حرام است ؛ اعم از این که در ضمن شعر باشد یا نثر ، و نیز اعم از این که با نوشتار باشد یا گفتار یا عمل .<br/>
ب) ذکر فضائل ، معجزات ، علم غیب ، کرامات و... برای معصومین علیهم السلام ، غلو محسوب نمی شود ؛ ولی لازم است توجه داشته باشیم که آن بزرگواران به خاطر بندگی خدا به این مقامات رسیده اند .<br/>
ج) ذکر فضائل ، معجزات ، علم غیب ، کرامات و... باید از طریق مستندات و کتب معتبر باشد ؛ در غیر این صورت ، سخن به غیر علم خواهد بود که قرآن مجید و معصومین علیهم السلام ما را از آن باز داشته اند.<br/>
===== تعادل در رفتار =====

پیروی رفتاری از دستورات معصومین علیهم السلام و دوری نمودن از افراط و تفریط ، نشانه التزام عملی به اسلام است ؛ با این رویکرد ، نکاتی قابل ذکر می باشد :<br/>
۱-لازم است رعایت مسائل پاک و نجس بودن در همان حدی باشد که شرع بیان نموده است ؛ بر این اساس ، بی مبالاتی در امر طهارت و نجاست جایز نیست ، همان گونه که دچار شدن به وسوسه و اسراف هم خلاف دین محوری است.<br/>
۲-رعایت مخارج حروف در نماز ، امری لازم می باشد ؛ مثلا نباید حرف « ض » را مثل حرف « ز » تلفظ کنیم  ؛<ref> برای هر کدام ، طرز تلفظ خاصی بیان شده است. </ref> ولی افراط گرایی در این زمینه و تکرار های بی مورد هم امری خلاف روش نماز معصومین علیهم السلام است. فقها فرموده اند نماز شخص وسواسی باطل می باشد ؛ چرا که او اطاعت از شیطان می کند.<br/>
۳-شخصی که جنایتی بر او وارد شده می تواند از جانی قصاص گیرد ؛ ولی حق ندارد بیش از مقدار جنایت اقدام نماید ؛ در غیر صورت ، جانی می تواند از وی تقاص گیرد.<br/>
۴-در مقام اجراء حدّ ، لازم است رعایت اندازه ای که شارع مشخص نموده است بشود مثلا حد نوشیدن شراب هشتاد ضربه شلاق است ؛ پس تعدی از این مقدار جایز نیست . و چنانچه مجری حد ، تعدی کند ، کسی که حد بر او جاری شده می تواند از مجری حد ، قصاص بگیرد.<br/>
===== صدقه مستحبی =====
صدقه مستحبی دارای احکامی است :<br/>
۱-اگر صدقه به سید ، همراه با تحقیر نباشد ، پرداخت آن به سید اشکال ندارد ؛ گرچه صدقه دهنده ، غیر سید باشد ؛ زیرا آنچه فقها می فرمایند ( که غیر سید نمی تواند به سید صدقه دهد ) در مورد صدقات واجب است ( مانند [[زکات]] و کفارات ) نه صدقات مستحبی .<ref> موسوعة الامام الخوئی ، ج 24 ، ص 189</ref>
۲-در مرض منجر به فوت ، بنا بر نظر برخی از فقها ، فقط انسان می تواند یک سوم اموال خود را صدقه دهد نه بیشتر ، مگر آن که ورثه اجازه دهند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج 2 ، ص 680 </ref>
۳-در صدقه مستحبی ، لازم نیست صدقه گیرنده فقیر یا شیعه باشد.  <ref> وسیلة النجاة ، با حواشی امام ، ص 554</ref>
۴-در صدقه مستحبی نیز مانند صدقه واجب ، قصد تقرب و رضای خدا لازم است؛ در غیر این صورت ، صدقه باطل می باشد.  <ref> الروضة البهیة ، ج 3 ، ص 189</ref>
۵-صدقه به فقرا و همسایه ها و خویشان ثواب بیشتر دارد.  <ref> وسیلة النجاة ، همراه با حاشیه امام ، ص 553</ref>
۶-صدقه مستحبی ، چنانچه مخفیانه باشد ثواب بیشتر دارد و موجب خاموش شدن غضب پروردگار است؛  <ref> قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) صَدَقَةُ السِّرِّ تُطْفِئُ غَضَبَ الرَّب‏ ( الکافی ، ج 4 ، ص 7 ) </ref>ولی در دو مورد صدقه مستحبی را آشکارا پرداخت نمودن بهتر است :<br/>
الف : کسی که مردم می گویند صدقه نمی دهد ؛ این شخص مستحب است صدقه را آشکارا بپردازد تا از خود دفع تهمت کند. <br/>
ب : کسی که در میان مردم نفوذ دارد ؛ چنین شخصی اگر صدقه مستحبی را در حضور دیگران بپردازد بهتر است تا مردم از او پیروی کنند.  <ref> الروضة البهیة ، ج 3 ، ص 192 </ref>
تذکر : کسی که محتاج نیست بسیار مکروه است که دست نیاز به طرف مردم دراز کند ؛ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند : هرکس ، دَرِ گدایی را به سوی خود باز کند خداوند دَرِ فقر را به سوی او باز خواهد کرد.  <ref> عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ اتَّبِعُوا قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَإِنَّهُ قَالَ مَنْ فَتَحَ عَلَى نَفْسِهِ بَابَ مَسْأَلَةٍ فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ بَابَ فَقْر ( الکافی ، ج 4 ، ص 19 ) </ref>

===== مؤجل و معجل =====
کسی که قرض مدت دار بگیرد با مردن مدیون ، مدت از بین می رود و باید قرض او به سرعت پرداخت شود ؛ مثلا : شخصی یک میلیون تومان قرض کرده و قرار گذاشته یک سال بعد آن را بپردازد ؛ چنانچه این شخص از دنیا برود ، بر ورثه مدیون واجب است فورا طلب طلبکار را بپردازند . آن ها نمی توانند ادعا کنند پدر ما یک سال فرصت داشت ؛ زیرا با مردن مدیون این مدت و فرصت از بین می رود و بر ورثه لازم است قبل از تقسیم ارث ، دین میت را بپردازند.<br/>
تذکر : این مطلب فقط در صورت مردن مدیون است ؛ اما اگر طلبکار از دنیا برود مدت به حال خود باقی است و ورثه طلبکار حق ندارند مدیون را وادار به پرداخت دین قبل از مدت مزبور نمایند بلکه باید تا آن مدت [[صبر]] نمایند مگر آن که خود مدیون بخواهد زود تر ، ادا نماید. <br/>

===== سایه =====
سایه دارای احکامی است :<br/>
۱-ظهر شرعی وقتی است که سایه شاخص به حد اقل خود رسیده شروع به حرکت به سمت مشرق کند .  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 401 </ref>
۲-اگر شخصی در سایه درخت یا دیوار کسی بنشیند بدون این که وارد ملک آن شخص شود اشکال ندارد ؛ گرچه صاحب ملک بگوید راضی نیستم زیرا تصرف در ملک دیگران محسوب نمی شود.   <ref> رسائل و مسائل ، ج 1 ، ص 88</ref>
۳-وقتی مردها مُحرم می شوند نباید در مسیر راه ، سایه برسر خود قرار دهند.  <ref> مناسک محشی ، ص 188</ref>
۴-وقف سایبان و درخت برای ایجاد سایه اشکال ندارد.  <ref> مجمع المسائل ، ج 2 ، ص 363 </ref>
۵-در روز ۴خرداد و ۲۶ تیر هنگام ظهر در مکه مکرمه ، خورشید عمود بر کعبه است ؛ بنا بر این ، در هر شهری که باشیم جهت خورشید نشانگر قبله بوده و سایه شاخص نشانگر کعبه می باشد.  <ref> توضیح المسائل محشی  ، ج 1 ، ص 440</ref>

===== عدالت =====
در مواردی عدالت شرط است ؛ یعنی باید شخص اصلا [[گناه]] کبیره انجام ندهد و اصرار بر صغیره نورزد :<br/>
۱-امام جمعه و جماعت باید عادل باشند.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 790</ref>
تذکر : بین امام جمعه و جماعت در این زمینه فرقی وجود دارد و آن این که امام جماعت لا زم نیست خود را عادل بداند ؛ بر این اساس ، اگر امام حماعت خود را عادل نداند ولی دیگران او را عادل میدانند ، می توانند به او اقتدا کنند ولی امام جمعه خودش نیز باید خود را عادل بداند ؛ سرّ مطلب این است که امام جماعت در صورتی که خود را عادل نمی داند نیت فرادا می کند ؛ در حالی که شرط صحت [[نماز جمعه]] ، « جماعت » بودن است بنا بر این ، امام جمعه نمی تواند نیت فرادا نماید.  <ref> سر این مطلب این است که امام جماعت لازم نیست خودش قصد جماعت کند ولی امام جمعه خود نیز باید قصد جماعت کند و گرنه نمازش باطل است </ref>
۲- شاهد باید عادل باشد و قاضی حق ندارد شهادت هر شاهدی را بپذیرد.  <ref> ارشاد الاذهان الی احکام الایمان ، ج2 ، ص 155</ref>
۳- عامل [[زکات]] (کسی که مسئول جمع آوری یا پخش [[زکات]] است )باید عادل باشد.  <ref> الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة ، ج2 ، ص 50</ref>
۴- قاضی باید عادل باشد ؛ پس قاضی غیر عادل حق ندارد در منصب [[قضاوت]] بماند.  <ref> الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة ، ج2 ، ص 65 </ref>
۵-مرجع تقلید نیز باید عادل باشد پس تقلید از مرجع غیر عادل جایز نیست.  <ref> توضیح المسائل محشی ، ج1 ، ص 13</ref>
تذکر : در صورت « توبه » ، صفت عدالت بر می گردد و اشتغال به منصب های فوق ، اشکال ندارد .<br/>

===== شاهد =====
درمورد شاهد ، نکاتی وجود دارد :<br/>
۱-شاهدی که می خواهد در دادگاه شهادت دهد باید عادل باشد ؛ پس کسی که مرتکب [[گناه]] کبیره می شود یا [[اصرار بر گناه]] صغیره می ورزد حق ندارد به عنوان شاهد در دادگاه حاضر شود و قاضی هم نباید به شهادت او توجه کند.  <ref> ارشاد الاذهان الی احکام الایمان ، ج2 ، ص 155</ref>
۲-شاهد باید آنچه را که می خواهد درمورد آن شهادت دهد با چشم خود دیده باشد ؛ پس اگر خودش ماجرا را ندیده ولی بخاطر حرف مردم یا اعتمادی که به مدعی دارد شهادت می دهد این شهادت او هم [[گناه]] دارد وهم باطل است.  <ref> الروضه البهیه فی شرح اللمعة الدمشقیة ، ج3 ، ص 139</ref>
۳-اگر شاهد [[شهادت دروغ]] بدهد و بدین سبب خسارتی به شخصی ( مدعی علیه ) وارد شود ، بر شاهد لازم است خسارت ها را جبران نماید ؛ مثلا فقها می فرمایند : اگر دو شاهد [[شهادت دروغ]] بدهند که فلانی قاتل است  و قاضی از آن شخص قصاص بگیرد بعد معلوم شود شاهدها به دروغ شهادت داده اند ، اگر ولی دم تقاضا کند قاضی باید از آن دو شاهد قصاص بگیرد.( پس از رد کردن مقدار یک دیه )   <ref> المهذب البارع فی شرح المختصر النافع ، ج4 ، ص 572</ref>
۴- اگر مدعی برای اداء شهادت از شاهد دعوت نماید ، شاهد نباید از شهادت دادن امتناع ورزد ؛ ولی احتیاط در این است که اگر شاهد مُحرِم است شهادت بر عقدازدواج ندهد گرچه وقتی که شاهد عقد بوده در حال احرام نبوده است .  <ref> مناسک محشی ، ص 161</ref>  
===== جایگزین ها =====
در شریعت اسلامی تنزیلات و جایگزین هایی صورت گرفته بدون این که اثر فقهی بر آن ها مترتب باشد بلکه تشابه یا از جهت ثواب یا به لحاظ سایر مسائل است  .<br/>
به برخی از آن ها اشاره می نماییم :<br/>
۱-سوره توحید : در روایات وارد شده تلاوت سه مرتبه سوره توحید مانند ختم قرآن است ؛ ولی باید توجه داشت شخصی که نذر نموده ختم قرآن کند یا اجیر شده برای ختم قرآن ، نمی تواند به تلاوت سه سوره توحید بسنده کند بلکه لازم است قرآن مجید را از اول سوره «فاتحة الکتاب»  تا پایان سوره « ناس» بخواند.  <ref> الفوائد الطوسیة ، ص 301 </ref>
۲-روزه در ایام خاص : در روایات برای [[روزه]] در برخی روز ها ، فضیلت خاصی در نظر گرفته شده بلکه معادل [[روزه]] چند ماه یا یک عُمر محاسبه گردیده است  ؛ ولی لازم است توجه شود کسی کفاره عمد بر عهده اوست یا می خواهد [[روزه]] استیجاری بگیرد ، نمی تواند به یکی از آن روز ها قناعت نموده آن را معادل چند ماه یا کمتر و بیشتر حساب نماید بلکه باید دقیقاً به تعداد [[روزه]] هایی که بر عهده اوست به تکلیفش عمل نماید. <br/>
۳-شهید : در برخی روایات ، امواتی مانند شهید معرفی شده اند . مثلا در احادیث می خوانیم کسی که خدای نا خواسته بر اثر آوار فوت کند یا خانمی که در هنگام زایمان از دنیا برود شهید است  ؛ ولی لازم است همگان توجه نمایند که این تنزیلات ، به لحاظ ثواب و امثال آن می باشد و گرنه مسلم است افرادی که با این گونه امور از دنیا می روند نیاز به [[غسل]] و کفن دارند . شهیدی که نیاز به [[غسل]] و کفن ندارد شخصی است که در معرکه به شهادت برسد آن هم با شرائط خاص . <ref> تذکرة الفقهاء ، ج 1 ، ص 375</ref>
۴- برادر : برای خواندن عقد اخوت مطلقا و به خصوص در عید سعید غدیر ، دستوراتی در روایات وارد شده است ؛ ولی لازم است توجه به این نکته شود که این امر ، یک حرکت نمادین استحبابی می باشد و هیچ حکم فقهی دیگر بر آن مترتب نمی گردد . بر این اساس ، دو نفری که عقد اخوّت بسته اند از یکدیگر ارث نمی برند ( مگر آن که اسباب شرعی ارث و جود داشته باشد ) و همچنین زن های یک طرف بر طرف مقابل محرم نمی شوند. ( مگر آن که اسباب محرمیتی که فقها مطرح فرموده اند پدیدآید )<br/>
۵-عمره رجبیه : در روایات وارد شده که عمره در ماه رجب ثواب بسیار دارد و حتی ثواب آن نزدیک به [[حج]] است ؛ ولی باید توجه داشت که مطلب مزبور به معنی این نیست که عمره گزار در ماه رجب ، [[حج]] تمتع را انجام داده است ؛ بر این اساس ، چنانچه شخصی عمره مفرده را در ماه رجب به جا آورده و پس از آن مستطیع شود ، موظف است برای [[حج]] اقدام نماید.  <ref> زیرا قرآن به طور مطلق می فرماید : وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبيلا ( آل عمران / 97 ) </ref>

===== فهرست منابع =====
قرآن کریم 
إرشاد الأذهان إلى أحكام الإيمان‌ ، علامه حلّى ( حسن بن يوسف بن مطهر اسدى‌ ، متوفای ۷۲۶ ه‍ ق‌) دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۱۰ ه‍ ق‌.<br/>
إيضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد‌ ، فخر المحققين حلّى ، ( محمد بن حسن بن يوسف‌ ، متوفای ۷۷۱ ه‍ ق‌) مؤسسه اسماعيليان‌ ، ۱۳۸۷ ه‍ ق‌.<br/>
إقبال الاعمال ، سید بن طاوس ( ۵۸۹ - ۶۶۴ ) دار الکتب الاسلامیه ، تهران ، ۱۳۶۷ هـ ، ش.<br/>
بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار ، علامه مجلسی( ۱۰۳۷-۱۱۱۰  ) مؤسسة الوفاء.<br/>
توضیح المسائل محشی ، امام خمینی ( سید روح الله ، متوفای ۱۴۰۹ ) دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم ، ۱۴۲۴
تحرير الوسيلة ، امام خمينى ( سيد روح اللَّه الموسوى ، متوفای ۱۴۰۹  ) ، مؤسسه دار العلم.<br/>
تذکرة الفقهاء ، علامه حلی ( حسن بن يوسف بن مطهر اسدى‌ ، متوفای ۷۲۶ ه‍ـ  ، ق )‌ مؤسسه آل البيت عليهم السلام‌ ، ۱۴۱۴ ه‍ ق‌
توضيح المناسك‌ ، لنگرودى(سيد محمد حسن مرتضوى ، متوفای‌ ۱۴۲۶ ه‍ ق‌) ، دفتر حضرت آية الله‌ ، ۱۴۲۳ ه‍ ق‌
تحرير المجلة‌ ، نجفى، كاشف الغطاء (محمد حسين بن على بن محمد رضا‌ متوفای ۱۳۷۳ ه‍ ق‌) المكتبة المرتضوية‌ ، ۱۳۵۹ ه‍ ق.‌
جامع عباسی محشی ، شیخ بهایی(م۱۰۳۱) ، مؤسسه منشورات الفراهانی
جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام ، محمدحسن نجفی ، داراحیاء التراث العربی 
الجامع للشرائع‌ ، حلّى (يحيى بن سعيد‌ ، متوفای ۶۸۹  ه‍ ق‌) مؤسسة سيد الشهداء العلمية‌ ، ۱۴۰۵ ه‍ ق‌
الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة‌ ، بحرانى (آل عصفور، يوسف بن احمد بن ابراهيم‌ ، متوفای ۱۱۸۶ ه‍ ق‌) دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۰۵ ه‍ ق‌.<br/>
حاشية الإرشاد‌ ، شهيد ثانى (زين الدين بن على‌ ، متوفای ۹۶۶ ه‍ ق‌) انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۱۴ ه‍ ق‌.<br/>
الخلاف‌ ، شیخ طوسى (ابو جعفر، محمد بن حسن‌ ، متوفای ۴۶۰ ه‍ ق‌ ) دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۰۷ ه‍ ق‌
الدرة النجفية- الدرة البهية في الطهارة و الصلاة‌ ، بروجردى (سيد مهدى بحر العلوم‌ ، متوفای ۱۲۱۲ ه‍ ق‌) دار الزهراء‌ ، ۱۴۰۶ ه‍ ق‌.<br/>
دروس تمهيدية في الفقه الاستدلالي على المذهب الجعفري‌ ، ايروانى ( باقر‌ ) ۱۴۲۷ ه‍ ق‌.<br/>
الدروس الشرعية في فقه الإمامية‌ ، شهيد اول ( محمد بن مكى‌ ، شهید ۷۸۶ ه‍ ق‌) دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۱۷ ه‍ ق‌
ذكرى الشيعة في أحكام الشريعة‌ ، شهيد اول (محمد بن مكى‌ ، شهید ۷۸۶ ه‍ ق‌) مؤسسه آل البيت عليهم السلام‌ ، ۱۴۱۹ ه‍ ق‌
الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة ، شهید ثانی ( زین الدین بن علی ، شهید سال ۹۶۶ هـ ، ق) کتاب فروشی داوری ، ۱۴۱۰  
روض الجنان في شرح إرشاد الأذهان‌ ، شهيد ثانى ( زين الدين بن على‌ ، شهید ۹۶۶ ه‍ ق‌) انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۰۲ ه‍ ق‌
رسائل الشهيد الثاني ، شهيد ثانى ( زين الدين بن على‌ ، شهید ۹۶۶ ه‍ ق‌) انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۲۱ ه‍ ق‌.<br/>
رسائل و مسائل‌ ، نراقى ( مولى احمد بن محمد مهدى‌ ، متوفای ۱۲۴۵ ه‍ ق‌) كنگره نراقيين ملا مهدى و ملا احمد‌ ، متوفای ۱۴۲۲ ه‍ ق‌
روضة المتقين في شرح من لا يحضره الفقيه ، مجلسى اول ( محمد تقى‌ ، متوفای ۱۰۷۰ ه‍ ق‌) مؤسسه فرهنگى اسلامى كوشانبور‌ ، ۱۴۰۶ ه‍ ق‌.<br/>
السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی ، ابن ادریس حلی (متوفای۵۹۸ ) ، انتشارات جامعه مدرسین.<br/>
شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام‌ ، محقق حلّى ( نجم الدين جعفر بن حسن ، متوفای‌ ۶۷۶ ه‍ ق‌) مؤسسه اسماعيليان‌ ، ۱۴۰۸ ه‍ ق‌
صراط النجاة محشی  ، شیخ انصاری(متوفای۱۲۸۱) ، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری
العروة الوثقی محشی ،سید محمد کاظم یزدی ، انتشارات جامعه مدرسین.<br/>
العمل الأبقى في شرح العروة الوثقى‌ ، شُبّر ( سيد على حسينى‌ ، متوفای ۱۳۹۳ ه‍ ق‌ ) مطبعة النجف‌۱۳۸۳ ه‍ ق‌.<br/>
الغایة القصوی فی ترجمة العروة الوثقی ، شیخ عباس قمی( م۱۳۵۹) ، انتشارات صبح پیروزی.<br/>
غاية المرام في شرح شرائع الإسلام‌ ، صيمرى ( مفلح بن حسن ، متوفای ۹۰۰ ه‍ ق)‌ دار الهادي‌ ۱۴۲۰ ه‍ ق‌.<br/>
غنية النزوع إلى علمي الأصول و الفروع‌  ، ابن زهره ( حمزة بن على حسينى‌ ، متوفای ۵۸۵ ه‍ ق‌) مؤسسه امام صادق عليه السلام‌ ، ۱۴۱۷ ه‍ ق‌
الفوائد الطوسية‌ ، حرّ عاملی ( محمد بن حسن‌ ، متوفای ۱۱۰۴ ه‍ ق‌) چاپخانه علميه‌ ، ۱۴۰۳ ه‍ ق‌
كلمات سديدة في مسائل جديدة‌ ، محمد مؤمن‌ قمی ، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۱۵ ه‍ ق‌.<br/>
کافی ، کلینی ( محمد بن یعقوب ، متوفای ۳۲۹ ) ج ۷ ، ص ۳۸۷ ، دار الاسلامیة .<br/>
كشف الغطاء عن مبهمات الشريعة الغراء ، نجفى ( جعفر بن خضر مالكى‌ ، متوفای ۱۲۲۸ ه‍ ق‌) انتشارات دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۲۲ ه‍ ق‌.<br/>
اللمعة الدمشقية في فقه الإمامية‌ ، شهيد اول (محمد بن مكى‌ ، متوفای ۷۸۶ ه‍ ق‌) دار التراث- الدار الإسلامية‌ ، ۱۴۱۰ ه‍ ق‌.<br/>
لوامع صاحبقرانى ، مجلسى اول (محمد تقى‌ ، متوفای ۱۰۷۰ ه‍ ق‌) مؤسسه اسماعيليان‌ ، ۱۴۱۴ ه‍ ق‌.<br/>
مباحث الأصول‏ ، شهید صدر ( شهید ۱۴۰۰ هـ ، ق ) مطبعة مركز النشر- مكتب الإعلام الإسلامى ، ‏۱۴۰۸ ق‏.<br/>
مصباح الفقاهة‌ ، آیة الله خويى (سيد ابو القاسم موسوى‌ ، متوفای ۱۴۱۳ ه‍ ق‌)<br/>
المهذب البارع في شرح المختصر النافع‌ ، حلّى ( جمال الدين احمد بن محمد اسدى‌ ، متوفای ۸۴۱ ه‍ ق‌) دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، متوفای ۱۴۰۷ ه‍ ق‌)<br/>
مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل ، محدث نورى ( ميرزا حسين‌ ، متوفای ۱۳۲۰ ه‍ ق‌) مؤسسه آل البيت عليهم السلام‌ ،  ۱۴۰۸ ه‍ ق‌.<br/>
من لا یحضره الفقیه ، شیخ صدوق ( محمد بن علی ، متوفای ۳۸۱ ) دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌ ، ۱۴۱۳ هـ ، ق.<br/>
منهاج الصالحين ، آیة الله سيستانى (سيد على حسينى ) دفتر حضرت آية الله سيستانى ، ۱۴۱۷ هـ ، ق.<br/>
مدارك العروة‌ ،  اشتهاردى ( على پناه‌ ، متوفای ۱۴۲۹ ه‍ ق‌ ) دار الأسوة للطباعة و النشر‌ ، ۱۴۱۷ ه‍ ق‌.<br/>
موسوعة الامام الخوئی ، سید ابوالقاسم خوئی (م۱۴۱۳) دار احیاء آثار الامام الخوئی .<br/>
مجمع الرسائل ، صاحب جواهر(م۱۲۶۶) ،مؤسسه صاحب الزمان علیه السلام
مناسک محشی ، نشر مشعر.<br/>
نجاة العباد ، امام خمینی ( سید روح الله ، متوفای ۱۴۰۹) مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی قدس سره ، ۱۴۲۲
وسيلة النجاة‌ ، آیة الله اصفهانى (سيد ابو الحسن‌ ، متوفای ۱۳۶۵ ه‍ ق‌) مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى قدس سره‌ ،  ۱۴۲۲ ه‍ ق‌.<br/>
وسائل الشیعة ، عاملی ( شیخ حر ۱۰۳۳- ۱۱۰۴ ) ، مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، ۱۴۰۹ هـ ، ق

== پا نویس ==
{{پانویس|colwidth=30em|۲}}
<div class="hold">
<div class="return">بازگشت به [[گلشن احکام]] </div>
</div>

[[رده:گلشن احکام]]