نمایش مبدأ برای نظریه «دیپلماسی شیعه»

<div class="head1">نظریه «دیپلماسی شیعه»</div>

نویسنده:  ابراهیم فیاض

۱. اگر دیپلماسی را «رسیدن به سطحی از دانش که ما را بر تعامل با دیگران، توانا مى‌سازد»، تعریف کنیم، مذاهب و ادیان، بزرگ‌ترین دیپلماسی سازان جهان مى‌باشند؛ چرا که بزرگ‌ترین منبع دانش ساز میان فرهنگی، مذاهب و ادیان مى‌باشند که بر اساس آن ارتباطات میان فرهنگی و بین المللی شکل مى‌گیرد.<br/>
۲. شیعه به عنوان یک مذهب که گستره تاریخی و جغرافیایی خاص خود را دارد و روابط خود را در طول زمانی شکل داده که در دیپلماسی رهبران آن در طول زندگی شان، تجلی نموده است، و چون فعالیت سیاسی داشته اند، پس دیپلماسی سیاسی نیز قابل دستیابی است، و چون دیپلماسی بر اساس دانش بنا مى‌شود، پس دانش شناسی مذاهب بسیار ضروری است.<br/>
۳. دیپلماسی یک نوع گفتگو و ارتباط مى‌باشد، پس بالطبع دانش ارتباطات نیز مى‌باشد و «ارتباط شناسی دیپلماسی» یکی از بحث‌های عمیق دیپلماسی مى‌باشد، در نتیجه شیعه شناسی دیپلماسی بر اساس ارتباط شناسی شیعه بنا مى‌شود و نظریه‌ای که بایستی ساخته شود بر اساس آن خواهد بود.<br/>
۴. دیپلماسی یک «ارتباط دانش محور» مى‌باشد، پس ترکیبی از دانش و ارتباط، مى‌تواند راهنمای دستیابی به دیپلماسی شیعه باشد؛ به عبارت دیگر «ارتباط شناسی دیپلماسی» بر اساس نوع دانش تولیدی در درون یک مذهب مى‌باشد و بر اساس رکود یا فوران دانش یک مذهب، دیپلماسی آن غیر فعال یا فعال خواهد شد.<br/>
۵. شیعه دارای یک فلسفه تاریخ است که دانش خود را بر اساس آن شکل مى‌دهد. فلسفه تاریخی که از عاشورا شروع مى‌شود و به ظهور منجی آخرالزمان منتهی مى‌شود و حال آنکه شیعه در میانه آن ایستاده است و برای دستیابی به دانش به دنبال معنا یابی این فرآیند تاریخی مى‌باشد و ارتباط شناسی خود را بر اساس این «دانش تولیدی» بنا مى‌کند که از آن دیپلماسی شیعه تولید مى‌شود.<br/>
۶. نظریه سیاسی شیعه و دانش آن براساس «محبت» بنا مى‌شود و سپس به عقلانیت عرفی مى‌رسد و عقلانیت عرفی در چارچوب «محبت» بنا مى‌شود (پس سکولاریسم و لائیسم دور مى‌شود) و دیپلماسی شیعی نیز در همین چارچوب ساخته مى‌شود. از طرفی چون دارای «محبت» است، نمی‌تواند نسبت به ارزش‌های انسانی بی‌تفاوت باشد، پس اصل اول دیپلماسی شیعه، [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] است که در یک «ارتباطات شیعی» بنا مى‌شود.<br/>
۷. [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] در یک فضای کلامی ـ فقهی شکل مى‌گیرد و محبت ـ که جان کلام فقه شیعه است ـ بر [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] حکومت مى‌کند، در نتیجه خشونت‌های موجود در برخی از فرق اسلامی، در شیعه وجود ندارد و [[امر به معروف]] و نهی از منکر، سبب هنجارشکنی جامعه مى‌شود، و آشوب اجتماعی و رادیکالیسم اجتماعی را به وجود نمی‌آورد.<br/>
۸. [[امر به معروف]] و نهی از منکر، بابی از فقه شیعه است که تابع قواعد فقهی مى‌باشد «حفظ نظام اجتماعی» مهم ترین اصل حاکم بر فقه شیعی است و تمامی احکام فقهی، زمانی که در معارضه با آن واقع مى‌شوند، برای [[حفظ نظام]] اجتماعی کنار مى‌رود و مصلحت گرایی به همین جهت در فقه شیعی، حاکم است و حاکم فاسد بر برون حاکم بودن، بهتر دانسته مى‌شود، چون برای [[حفظ نظام]] اجتماعی، حاکم لازم است.<br/>
۹. پس [[امر به معروف]] و نهی از منکر، با در نظر گرفتن قرارداد اجتماعی مى‌باشد و [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] زمانی شکل مى‌پذیرد و به مرحله عمل مى‌رسد که زمینه عملی شدن آن، فراهم باشد، در این صورت از وجوب مى‌افتد، چون [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] بدون زمینه عملی شدن آن، سبب هرج و مرج و سقوط نظام اجتماعی مى‌شود و فقه شیعی از آن به شدت دوری مى‌کند.<br/>
۱۰. از سوی دیگر، قراردادهای اجتماعی ملاک اصلی دیپلماسی شیعی واقع نمی‌شود، چرا که بدون [[امر به معروف]] و نهی از منکر، رکود اجتماعی به وجود مى‌آورد و زمینه فساد عمومی را فراهم مى‌کند، زیرا سلامت ارتباطات و فرهنگ به پویایی همراه با ثبات (نه بحران) است، نه واقعیت گرایی افراطی که به رئالیسم سیاه تعبیر مى‌شود و جامعه را بدون هدف خواهد کرد.<br/>
۱۱. قعود و قیام ائمه شیعه(ع) در توازن بین [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] و قراردادهای اجتماعی، تفسیر مى‌شود. جنگ‌های امیرالمؤمنین علیه السلام (صفین و جمل و نهروان) در همین چارچوب مى‌گنجد، به این علت که همه جنگ طلب‌ها، شکنندگان قرارداد اجتماعی، یعنی «بیعت» بودند و زمانی که حاکمیت مى‌پذیرد بر پذیرش قرارداد اجتماعی تأکید مى‌کند، هر چند [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] را انجام مى‌دهد.<br/>
۱۲. صلح امام حسن(ع) با یک امیر طغیان گر؛ یعنی معاویه و محتوای این قرار داد صلح نیز بر نظریه شیعی دیپلماسی؛ یعنی [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] که ناظر بر قرارداد اجتماعی است، تأکید مى‌کند و زمانی که معاویه قرارداد شکنی مى‌کند و بر خلاف قرارداد عمل مى‌کند، قیام امام حسین(ع) رخ مى‌دهد و آن هم پس از دعوت مردم کوفه و برای اجرای [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] اتمام حجت مى‌کند.<br/>
۱۳. عدم قیام ائمه بعدی، و رد قیام‌های موردی توسط ائمه(ع) به همین دلیل بود (البته رد خود قیام‌ها نبود، بلکه عدم فایده آنها بود)؛ یعنی عدم خونریزی و عدم آشوب اجتماعی در تمامی ائمه اطهار یک مبنای اصلی بود، ولی آنها در اوج [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] بودند، اذیت و آزار آنها توسط حکام ظالم دلیل بر این نکته بود.<br/>
۱۴. [[امر به معروف]] و نهی از منکر، در قالب قراردادهای اجتماعی است که مبنای کل انبیاء و ائمه شیعه است که سبب مى‌شود نظام‌های جهانی در جهان شناخته شوند و توجه مردم به آنها جلب مى‌شود و جلب نظر مردم، مشروعیت آن نظام‌ها را ساقط مى‌کند و سپس انقلاب اسلامی به وجود مى‌آید و خشونت این نظام‌های جهانی است که سبب هجوم مردم بر آنها مى‌شود و ساقط مى‌شوند. تأکید امام خمینی بر انقلاب مردم بدون جنگ مسلحانه، همان رهیافت اصلی دیپلماسی شیعه است و [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]] جهانی توسط جمهوری اسلامی همراه با دیدن قرادادهای جهانی، دیپلماسی اصلی مى‌باشد که گاهی به افراط؛ یعنی هنجار شکنی جهانی و گاهی به تفریط؛ یعنی رئالیسم سیاه و پذیرش ظلم جهانی منجر مى‌شود.<br/>

== منبع ==
مجله پگاه حوزه ۴، اسفند ۱۳۸۶، شماره ۲۲۶، ص ۲ 

<div class="source"><span class="title">منبع:</span><span class="text">[http://www.rahebehesht.org/article/show/62/%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D9%88-%D9%86%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%DA%A9%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%BE%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D9%87/ راه بهشت] - تاریخ برداشت :95/4/2</span></div>


[[رده:مقالات]]