فرهنگ مصادیق:مجالس اجتماعی واحکام شرع
مقدمه
احکام زیر با استفتاء از دفتر حضرات آیات عظام بهجت، مکارم شیرازی و صانعی -حفظهم الله- و نظارت یکی از اساتید محترم حوزه علمیه در رابطه با مساله «مجالس اجتماعی و شرکت در آنها» تهیه شده است. این مساله از مواردی است که معمولا برای هر انسانی پیش میآید، اما متاسفانه برخی متدینین در اینگونه موارد دچار تعارفات بی مورد و رودربایستی و نظایر آن میشوند و آن گونه که موافق رضای حق تعالی است، عمل نمیکنند.
مساله: در شرایط عادی و حالت کلی شرکت در مجلس گناه حرام است، ولو صاحب مجلس ناراحت شود و با مکلف نزدیکترین نسبت فامیلی را داشته باشد، مانند فرزند و یا والدین.
تبصره ۱: اگر شرکت فرد در مجلس گناه عرفا تأیید مجلس محسوب شود، نفس شرکت نیز سوای گناهی که احتمالا اعضا و جوارح مرتکب میشوند، معصیت است؛ بنابراین شرکت در مجلس عروسی غنا برای متدینین دو گناه دارد. یکی شرکت در مجلس و تایید ضمنی آن و دیگری شنیدن موسیقی غنا.
تبصره ۲: شرکت در مجلس گناه در صورتی که جان، مال، ناموس و یا آبروی انسان به خطر بیفتد، جایز است.
تبصره ۳: شرکت در مجلس گناه در صورتی که احتمال عقلایی دهد امر به معروف و نهی از منکر موثر واقع و منجر به جمع شدن بساط گناه میشود، جایز است. پس اگر احتمال عقلایی نداد، شرکت در مجلس حرام است. همچنین اگر احتمال عقلایی داد، اما برخلاف تصورش دید که امر به معروف و نهی از منکر وی تاثیری نگذاشت، موظف به ترک مجلس است؛ بنابراین شرکت کننده در مجلس همراه با موسیقی غنا اگر احتمال دهد با امر به معروف و نهی از منکر بساط موسیقی جمع میشود، میتواند به مجلس برود و چنین کند.
تبصره ۴: اگر به محلی برود که در مجلس اصلی حضور نداشته باشد و مرتکب گناه نیز نشود، میتواند چنین کند، به شرط این که ترک کلی مجلس توسط او و یا عدم بازگشت منجر به جمع شدن بساط گناه نشود؛ بنابراین شرکت کننده در مجلس غنا اگر میبیند با مثلا رفتن به حیاط یا کوچه صدای موسیقی را نمیشود، میتواند چنین کند و پس از تمام شدن گناه بازگردد. اما برخی فقها میگویند اگر میبیند در آن مجلس فرد مهمی است (مانند پدر عروس یا داماد) و با ترک کلی مجلس و عدم بازگشت او، بساط گناه جمع میشود، باید چنین کند و نباید برود و برگردد، زیرا این تنها راه نهی از منکر در این گونه موارد است.
تبصره ۵: شرکت نکردن در مجلس رحم و یا ترک مجلس او قطع رحم محسوب نمیشود؛ بلکه قطع رحم به معنی قطع کردن کامل ارتباط با رحم است و نه صرف شرکت نکردن در مجلس او و یا ترک آن. اما برای صله رحم و احترام به شخص میتواند قبل یا بعد از مجلس به منزل طرف برود و یا در ابتدای مجلس که هنوز به گناه آلوده نشده، قدری بنشیند و قبل از این که گناه آغاز شود، برود.
در این رابطه به آیات و روایاتی چند اشاره میکنیم:
خداوند متعال
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا... وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
ای کسانی که ایمان آوردهاید!... و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید! و (هرگز) در راه گناه و تعدی همکاری ننمایید! و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید که مجازات خدا شدید است![۱]
پیامبر (ص)
لا طاعَهَ لِمَخْلوقِ فی مَعْصِیَهِ الْخالِقِ
هرگز اطاعت از مخلوق در معصیت خالق جایز نیست.[۲]
امام حسین (ع)
لاأَفْلَحَ قَوْمٌنِ اشْتَرَوْا مَرْضاتِ الْمَخْلوقِ بِسَخَطِ الْخالِقِ
رستگار نمیشوند مردمی که خشنودی مخلوق را در مقابل غضب خالق خریدند.[۳]
امام صادق (ع)
لا یَنْبَغی لِلْمُؤْمِنِ أنْ یَجْلِسَ مَجْلِسًا یَعْصَی اللهُ فیهِ وَ لایَقْدِرُ عَلی تَغْییرِهِ
سزاوار نیست مؤمن در مجلسی بنشیند که در آن معصیت خدا میشود و او نمیتواند آن وضع را تغییر دهد.[۴]
ملاحسینقلی همدانی (ره)
از هر مجلس که مظنه وقوع در معصیت است، البته البته البته اجتناب نماید؛ بلکه مجالست با اهل غفلت به غیر شغل ضرورتا مضر است، اگر چه از معصیت خالی بوده باشد.[۵]
مساله: دست زدن به تنهایی حرام نیست.
تبصره ۱: اگر دست زدن همراه با حرامی مانند موسیقی غنا، اختلاط زن و مرد و نظایر آن باشد، در این صورت خود دست زدن نیز حرام است، زیرا تایید گناه محسوب میشود.
تبصره ۲: نباید دست زدن به گونهای باشد که نوع دست زدن به مجالس لهو و لعب شبیه باشد.
تبصره ۳: از دست زدن در مساجد و حسینیهها پرهیز شود.
نتیجه گیری
بهتر است انسان پیش از آن که با استفاده از عقل و علم خود حکم به مسالهای بدهد، آن را از مرجع تقلید خود بپرسد. اشکال ما این است که فکر میکنیم فقه و اصول چیز خاصی نیست. خیر، فقه و اصول هم یک علم است. مانند علم پزشکی و حتی به مراتب وسیع تر. چرا که کسی اگر بخواهد مجتهد شود به طور متوسط باید ۲۰ سال درس بخواند، در صورتی که یک پزشک ۷ سال درس میخواند. پس همان گونه که ما در مسایل پزشکی به خود اجازه نظر نمیدهیم و میترسیم، باید از اظهار نظر در مسایل شرعی و فقهی نیز بپرهیزیم که امام صادق (ع) فرمود:
اِهْرَبْ مِنَ الْفُتْیا هَرْبَکَ مِنَ الْاَسَدِ وَ لاتَجْعَلْ رَقَبَتَکَ لِلنّاسِ جَسْرًا
از فتوا دادن بپرهیز، آن گونه که از شیر درنده میپرهیزی و گردن خود را پلی برای عبور مردم قرار نده.[۶]
اللهم اهدنا الصراط المستقیم
و صلی الله علی سید الانبیاء و آله الطاهرین
